જયાખ્યસંહિતા · અધ્યાય 7

પટલઃ - 7
અથ ઉપકરણમન્ત્રોદ્ધારો નામ સપ્તમઃ પટલઃ 7-1
શ્રીભગવાન્ ---
અથાધારાસનાખ્યાનાં મન્ત્રાણાં લક્ષ્ણં શૃણુ।
પૂજનં યૈર્વિના વિપ્ર મન્ત્રેશસ્ય ન જાયતે

[આધારશક્તિમન્ત્રઃ] 7-2
અશેષભૂવનાધારામાધારાધેયવન્ન્યસેત્।
પરમાત્મનિ વિપ્રેન્દ્ર યાયાખ્યો મત ઊર્ધ્વતઃ

નમોઽન્તં પ્રણવાદ્યં ચ બીજમાધારશક્તિજમ્।
આધેયતુલ્યસામર્થ્યમસ્ય રૂપં તથાવિધમ્

[કૂર્મમન્ત્રઃ] 7-3
ઉદ્ધૃત્ય પ્રણવં પૂર્વમનન્તેશસ્ય પૂર્વજમ્।
તત્કાલપાવકેનૈવ ભિન્નં કુર્યાદ્દ્વિજોભયોઃ

ત્રૈલોક્યૈશ્વર્યદેનૈવમૂર્જેન તુ તથા દ્વિજ।
નમસ્કારાન્વિતં બીજં કૂર્મકાલાગ્નિવાચકમ્

આધારશક્તેરુપરિ વિમલં દીપ્તવિગ્રહમ્।
જ્વાલાશતસમાકીર્ણં શઙ્ખચક્રગદાધરમ્

[અનન્તમન્ત્રઃ] 7-4
અનન્તેશસ્ય યત્પૂર્વં ગોપનેન સમન્વિતમ્।
વ્યોમયુક્તમનન્તાખ્યં નાગરાજસ્ય કીર્ત્તિતમ્

પ્રણવાદિ નમોઽન્તં ચ એતદ્બીજવરં શુભમ્।
પૂર્ણચન્દ્રાનનં ધ્યાયેત્સહસ્રફણભૂષિતમ્

ચક્રલાઙ્ગલહસ્તં ચ પ્રણમન્તઃ પરાત્પરમ્।
[ધરામન્ત્રઃ] 7-5
અનન્તાખ્યં ચ યદ્બીજં પ્રધાનોપરિ સંસ્થિતમ્

સોઽપ્યારૂઢો ધરેશસ્ય વ્યોમાનન્તદ્વયાઙ્કિતમ્।
પ્રાગ્વદાદ્યન્તસંરુદ્ધં ધરાયાસ્સંપ્રકીર્તિતમ્

કુઙ્કુમોદકસઙ્કાશાં હેમરત્નવિભૂષિતામ્।
બદ્ધાઞ્જલિં શિરોદેશે સંસ્મરન્તીં વિભોઃ સ્મરેત્

[ક્ષીરોદમન્ત્રઃ] 7-6
અમૃતં વરુણસ્થં ચ આદિદેવેન યોજિતમ્।
ક્ષીરોદમન્ત્રરાડેષ વ્યોમયુક્તો દ્વિજોત્તમ

અસ્યાદૌ પ્રણવઞ્ચાન્તે નમસ્કારપદં ન્યસેત્।
શુદ્ધકુન્દેન્દુધવલં સ્રોતોરશ્મિભિરાવૃતમ્

કીર્ણસંપૂર્ણચંદ્રાભં ધ્યાયેદ્ગમ્ભીરવિગ્રહમ્।
[પદ્મમન્ત્રઃ] 7-7
પદ્મસ્યાથ પ્રવક્ષ્યામિ મન્ત્રં સન્નિધિકારણમ્

પ્રણવં પ્રણવાન્તે ચ પવિત્રં તદનન્તરમ્।
ભુવનં વ્યોમસંભિન્નમાધારેતિ પદં તતઃ

પદ્માય ચ નમશ્ચાન્તે પદં પૂર્વપદસ્ય ચ।
પ્રશાન્તપાવકાકારમુદયાદિત્યસન્નિભમ્

ધ્યાયેદ્વૈ દ્વિભુજં હસ્વં જઠરાદ્યૈર્વિલમ્બિતમ્।
ભાસિતં સિતદન્તં ચ વેષ્ટિતં સુરષટ્‌પદૈઃ

વ્યક્તાવ્યક્તપરત્વેન (1)પદ્માદ્યં ત્રિતયં સ્મરેત્।
ત્રિતયં તદધસ્થં યચ્છક્યં તસ્યૈવમેવ હિ

(1. વત્માર્દ્ય અ.)
અયમાધારષટ્‌કસ્ય મન્ત્રમાર્ગઃ પ્રકીર્તિતઃ।
[ધર્માદ્યાસનમન્ત્રાઃ] 7-8
અત્રોપર્યાસનાખ્યાંશ્ચ ષણ્મન્ત્રાનથ મે શૃણુ

ધર્ત્તાઽજિતોઽમૃતાધારો વિબુધાખ્યૈશ્ચ નારદ।
વ્યુત્ક્રમાનુક્રમેણૈવ કૃત્વૈકૈકસ્ય યોજયેત્

સમ્યગ્જ્વાલાઽથ લિઙ્ગાત્મા દેવદત્તસ્તતો દ્વિજ।
વામનં સોમમુદ્દામં પ્રણવસ્યોપરિ ન્યસેત્

ત્રૈલોક્યૈશ્વર્યદં દદ્યાત્સર્વેષાં સ્યાચ્ચતુષ્ટયમ્।
ધર્માદ્યં તદ્વિપર્યાસૈર્યુક્તં વેદૈસ્તથા યુગૈઃ

[સિતપદ્નમન્ત્રઃ] 7-9
સુસિતં ચામૃતં પદ્મં સૂર્યેન્દ્વગ્નિત્રયં તતઃ।
એતેષાં પ્રણવઃ સંજ્ઞા નમસ્કારો ભવેદ્દ્વિજ

[ધામત્રયમન્ત્રાઃ] 7-10
[ભાવાસનમન્ત્રઃ] 7-11
અત્રોપર્યપરં વિપ્ર ચિદ્ધાસા ખચિતં શુભમ્।
ભાવાસનં વિભોર્દદ્યાત્સ્થૂલશૂક્ષ્મદ્વયાત્પરમ્

અપ્રમેયેણ સૂર્યેણ વ્યોમાખ્યેનામૃતેન ચ।
પરમેશ્વરયુક્તેન ત્રિતારોક્તાત્મનાથ(1)વા

(1. યથા ચ્લ્.)
ઇત્યેવં પીઠપૂજાર્થો મન્ત્રગ્રામો દ્વિજોત્તમ।
રહસ્યમેતદાખ્યાતમિદાનીમપરં શૃણુ

[ક્ષત્રપાલમન્ત્રઃ]
ક્ષેત્રેશાદ્યં મન્ત્રચયં વિગ્નનિર્યથનક્ષમમ્।
અનન્તાખ્યં ચ કાલેન ભેદયેત્સાનલેન ચ

ત્રૈલોક્યૈશ્વર્યદેનાથ સાદિદેવેન ભેદિતમ્।
ક્ષેત્રપાલસ્ય મન્ત્રોઽયમોઙ્કારાન્તેન ભૂષિતઃ

[ક્ષેત્રપાલધ્યાનમ્] 7-12
નીલજીમૂતસઙ્કાશં દણ્ડહસ્તં મહાતનુમ્।
મુષ્ટિકૃદ્વામહસ્તેન યાગક્ષેત્રાવધૌ સ્મરેત્

[શ્ર્યાદીનાં પદ્મનિદ્યન્તાનાં મન્ત્રાઃ] 7-13
પુણ્ડરીકસ્તતશ્ચક્રી પવિત્રશ્ચાથ શાશ્વતઃ।
વરાહશ્ચ ગદધ્વં(સી) સૂક્ષ્મશ્શાન્તઃ પવિત્રકઃ

ક્રમણે મુનિશાર્દૂલ એતદ્વર્ણગણં લિખેત્।
અશેષભૂવનાધારં વિશ્રાન્તં વ્યોમભૂષિતમ્

માયાદ્યસ્યોપરિ ન્યસ્ય ચતુર્ણામથ વિક્રમી।
પઞ્ચબિન્દુરતો દ્વાભ્યાં લોકેશોઽપ્યપરે દ્વયે

પ્રણવેનાભિધાનેન નમસ્કારેણ ભૂષિતાઃ।
સર્વે મન્ત્રવરા હ્યેતે સ્વસામર્થ્યફલપ્રદાઃ

શ્રિયશ્ચણ્ડપ્રચણ્ડાભ્યાં જયસ્ય વિજયસ્ય ચ।
ગઙ્ગાયમુનયોર્વિપ્ર સનિધ્યોઃ સઙ્ખપદ્મયોઃ

[શ્ર્યાદીનાં પદ્મનિઘ્યન્તાનાં ધ્યાનમ્]
પદ્મકુમ્ભકરાં લક્ષ્મીં પદ્મોપરિગતાં સ્મરેત્।
ચણ્ડાદ્યા વિજયાન્તાશ્ચ સર્વે જ્ઞેયાશ્ચતુર્ભુજાઃ

ગદાચક્રધરાશ્ચૈવ શઙ્ખહસ્તા મહાબલાઃ।
તર્જયન્તો હ્યભક્તાનાં દોષાણઆં ધ્વંસનોદ્યતાઃ

તોયાધારં વહન્ત્યૌ તે કલશં વારિપૂરિતમ્।
નવયૌવનલાવણ્યસ્ત્રીરૂપં ચ નદીદ્વયમ્

નિધિપૌ શઙ્ખપદ્મૌ ચ નિધિભાણ્ડોપરિ સ્થિતૌ।
સ્થૂલદન્તૌ ચ પિઙ્ગાક્ષૌ દ્વિભુજૌ ભગવન્મયૌ

[ગણેશાદિપિત્રન્તાનાં મન્ત્રાઃ]
પિત્રન્તં ચ ગણેશાદ્યમથ મન્ત્રગણં શૃણુ।
[ગણેશમન્ત્રઃ] 7-14
ગદાધરં સમુદ્ધૃત્ય પ્રજ્ઞાધારેણ ભેદયેત્

અંકારયોજિતં મૂર્ધ્નિ ગણાધિપતયે પદમ્।
નમસ્કારાન્વિતં પૂર્વં પ્રણવઞ્ચાસ્ય યોજયેત્

નવાક્ષરો હ્યયં મન્ત્રો વિઘ્નેશસ્ય ચ વાચકઃ।
એષ એવ ગદધ્વંસી ષોઢા કાર્યોઽથ ભેદયેત્

આદિદેવાદિષટ્ દીર્ઘૈર્વિરાટ્ જ્વાલોજ્ઝિતૈઃ ક્રમાત્।
પઞ્ચાનાં મસ્તકે વ્યાપી જાત્યૈકૈકં સ્વયં ન્યસેત્

નમઃ સ્વાહા તતો વૌષટ્ હું વૌષટ્‌ ફટ્ સમન્વિતાઃ।
જાતયઃ ષટ્ સમાખ્યાતા હૃદાદીનાં ક્રમેણ તુ

[ગણેશઘ્યાનમ્]
ધ્યાયેચ્ચમ્પકવર્ણાભં બદ્ધપદ્માસનં દ્વિજ।
કર્ણિકાયાં ત્રિપત્રેઽબ્જે રક્તે ષટ્‌કેસરે શુભે

વરદાભયહસ્તશ્ચ (સ્તં ચ ) દક્ષિણે સાક્ષસૂત્રકમ્।
વિશ્રાન્તં ચિન્તયેદ્વામં ચતુર્થં પરશુપરિ

[મત્સ્યમુદ્રા] 7-15
વરદાભયહસ્તાભ્યાં મત્સ્યમુદ્રાદ્વયં સ્મરેત્।
તર્જન્યઙ્ગુષ્ઠસઙ્ઘટ્ટાજ્જાયતે યદયત્નતઃ

સ્થૂલાઙ્ગમેકદંષ્ટ્રં ચ લમ્બક્રોડં ગજાનનમ્।
કેસરેષ્વઙ્ગષટ્‌કં ચ પત્રત્રયગતં ન્યસેત્

[વાગીશ્વરીમન્ત્રઃ] 7-16
આદાય પ્રણવઞ્ચાદૌ સુપર્ણં તદનન્તરમ્।
તદન્તેઽથ તદાદ્યં ચ સોમં તદનુ વૈ દ્વિધા

પ્રાક્બીજસ્યાધ ઊર્ધ્વે ચ યોજયેત્કાલપાવકમ્।
અથો દદ્યાદ્દ્વિતીયસ્ય કેવલં તચ્ચ નારદ

શઙ્ખસંસ્થં તૃતીયસ્ય ચતુર્થસ્યાક્ષરસ્ય ચ।
સ્રગ્ધરેણ તુ શઙ્ખેન તદૂર્ધ્વાધોયુતં ન્યસેત્

પુનરાદિક્રમેણૈવ દ્વાભ્યાં માયાં નિયોજ્ય ચ।
દ્વાભ્યાં તં ચાદિદેવં ચ સર્વેષાં વ્યોમ ચોપરિ

તદન્તે વર્ણપૂર્વાન્તાં ક્ષાન્તાં સંયોજ્ય માતૃકામ્।
વાગીશ્વર્યૈ નમશ્ચાન્તે એકષષ્ઠ્યક્ષરઃ( )શુભઃ

વાગ્વિભૂતિપ્રદો મન્ત્રો વાગીશ્વર્યા મયોદિતઃ।
સોમં ચાનલસંસ્થં ચ ગણેશાઙ્ગોદિતૈસ્સ્વરૈઃ

ભિન્નમસ્યાઙ્ગષટ્કં સ્યાત્ ઓઙ્કારાદ્યં નમોઽન્તકમ્।
[વાગીશ્વર્યા દ્યાનમ્] 7-17
સૂર્યેન્દુમણ્ડલાભ્યાં ચ મદ્યે પદ્મં સ્મરેત્ સ્થિતમ્

તન્મધ્યે સંસ્થિતાં દેવીં વહ્નિવેશ્મપ્રભાઞ્ચિતામ્।
સર્વોપાધિવિનિર્મુક્તાં સર્વાકારસમન્વિતામ્

ઇત્યસ્યા વૈશ્વરૂપ્યં સ્યાદ્ધ્યાનમપ્યધુના શૃણુ।
સિતકુન્દેન્દુધવળાં શઙ્ખપદ્મકરોદ્યતામ્

વરદાભયહસ્તાં ચ વિલિખન્તીં ચ પુસ્તકમ્।
દ્વિનેત્રામેકવક્ત્રાં ચ હેમકુણ્ડલભૂષિતામ્

ધ્યાતા ભગવતી હ્યેષા શક્તિઃ શબ્દાત્મિકા વિભોઃ।
સમભ્યસ્તા દદાત્યાશુ સાધકાનામભીપ્સિતમ્

[ગુરૂણાં મન્ત્રાઃ] 7-18
પ્રણવદ્વિતયં વ્યાપી તદધસ્થોદયસ્તુ ગઃ।
ગુરવે સનમસ્ચાન્તે મન્ત્રોઽયં પૂજને ગુરોઃ

પ્રણવત્રિતયાન્તે તુ સવ્યોમા પશ્ચિમાનનઃ।
તતઃ પરમશબ્દસ્તુ ગુરવે સનમસ્તતઃ

ગુરોર્ગુરોરયં મન્ત્રસ્તદુરોરવધારય।
મન્ત્રાદ્યસ્ય ચતુષ્કં તુ પદ્મનાભમતઃ પરમ્

ન્યસેત્તસ્યાનન્દયુતં વ્યોમોર્ધ્વે પરમેષ્ઠિને।
સનમસ્કં પદં દદ્યાત્ પિતૃભ્યાં [તૄણાં] ચાથ મે શ્રૃણુ

[પિતૄણાં મન્ત્રાઃ] 7-19
તારપઞ્ચકમાહ્લાદં વ્યોમપ્રાણોપરિ ન્યસેત્।
કાલાનલૌ તુ તદધસ્સર્વલોકેશ્વરોપરિ

યથાક્રમોદિતૈર્વર્ણૈઃ પિણ્ડં કૃત્વા તતઃ પદમ્।
સ્વધા પિતૃભ્યઃસનમઃ પિતૃસઙ્ઘસ્ય મન્ત્રરાટ્

[પૂર્વસિદ્ધમન્ત્રઃ] 7-20
કથિતો દ્વિજશાર્દૂલ પૂર્વસિદ્ધેષ્વથોચ્યતે।
અન્તે પ્રણવષટ્‌કસ્ય આનન્દં વ્યોમભૂષિતમ્

પદ તથાદિસિદ્ધેભ્યસ્સનમસ્કં નિયોજયેત્।
પ્રાગિમં મન્ત્રનિચયં પૂજયિત્વા તતોઽર્ચયેત્

પ્રધાનમન્ત્રપૂર્વા યે યસ્મિંન્યસ્મિંસ્તુ કર્મણિ।
[લોકેશમન્ત્રાઃ]
અથ લોકેશમન્ત્રાણાં શાસ્ત્રાણાં લક્ષણં શૃણુ

વ્યોમાનન્દં તતઃ પ્રાણં ધરેશોપરિ સંસ્થિતમ્।
એતદેકીકૃતં વર્ણં(1) સૃષ્ટિન્યાયેન નારદ

(1. ર્ણ અ.)
ઐન્દ્રો મન્ત્રસ્સમુદ્દિષ્ટ ઇતરેષાં નિબોધ મે।
પ્રાણદ્વયં દ્વિજોધ્દૃત્ય ક્રમાદનલકાલગમ્

દ્વિતીયસ્વરસંયુક્તં વ્યોમમસ્તકભૂષિતમ્।
શિખિનસ્ચાન્તકસ્યૈવ દ્વે બીજે પરિકીર્તિતે

વ્યાપી (2)નરશ્ચ લિઙ્ગાત્મા પ્રાગ્વત્સંયોજ્ય પિણ્ડવત્।
(3)યાત્વીશસ્ય તુ બીજેન અન્યેષામવધારય

(2. નારં ચ ચ્ લ્ તારં ચ અ.)
(3. યં બીજસ્ય તુ બીજેશં અ.)
પરમાત્માનમુજ્ધૃત્ય દ્વિધા દ્વાભ્યામથો ન્યસેત્।
વરાહસૂક્ષ્મસંજ્ઞૌ તુ વ્યોમાનન્દાવથોપરિ

અનુક્રમેણ વિજ્ઞેયૌ બીજૌ વરુણવાયુજૌ।
ઘર્માંશોરૂર્ધ્વગં ન્યસ્ય વર્ણં વારાહસંજ્ઞકમ્ર

પ્રાગ્વત્સ્વરદ્વયોપેતં બીજં ચોડુપતેઃ(1) સ્મૃતમ્।
સૂર્યમૂર્જોપરિસ્થં(2) ચ વ્યાપકેન તથાઙ્કિતમ્

(1. દે ચ્ લ્.)
(2. સ્થાપ્ય અ.)
ઈશાનાખ્યં સ્મૃતં બીજં વિશ્વાપ્યાયકરાન્વિતમ્।
આદિદેવાન્વિતં વ્યોમ પ્રાણાખ્યસ્યોપરિ ન્યસેત્

વૈકુણ્ઠસ્તદધો યોજ્યો બીજં નાગેશ્વરસ્ય ચ।
પ્રાગ્વત્સ્વરાન્વિતે સૂર્યે વેદાત્માનમથો(3) ન્યસેત્

(3. ધો ચ્ લ્.)
બ્રહ્મણો બીજમાખ્યાતં પરં(4) વ્યોમેશ્વરસ્ય ચ।
સર્વેષાં પ્રણવં પૂર્વં સ્વસંજ્ઞાન્તે નમોયુતાઃ

(4. ર ચ્ લ્.)
[વજ્રાદ્યાયુધમન્ત્રઃ] 7-21
અથાયુધાનાં ક્રમશો યે મન્ત્રાઃ શુભલક્ષણાઃ।
સ્થિતાન્ શૃણુ સમાસેન યતાયોગાનુવાચકાન્

અજિતં ચ દ્વિધોદ્ધૃત્ય પ્રધાનોપરિસંસ્થિતમ્।
અશેષભુવનાધારમૂર્ધ્વેઽધશ્ચાનયોર્ન્યસેત્

લોકેશોર્ધ્વોદિતં પૂર્વં દ્વિતીયં પઞ્ચબિન્દુના।
વિસર્ગયુક્તેં દ્વે ચૈતે બીજે કુલિશશક્તિજે

અખણ્ડવિક્રમશ્વાન્દ્રી દ્વાવેતૌ મર્દનસ્થિતૌ।
લોકેશ્વરવિસર્ગાઢ્યૌ વિજ્ઞેયૌ દણ્ડખઙ્ગયોઃ

આહ્લાદાજિતસંજ્ઞૌ દ્વૌ (5)શતાખ્યવરુણસ્થિતૌ।
વિસર્ગાનન્દસંયુક્તૌ જ્ઞેયૌ પાશધ્વજાભિધૌ

(5. મયાખ્ય. અ.)
પરમાત્માનમુદ્ધત્ય અનલાખ્યમતઃપરમ્।
તયોરુપરિ તૌ કુર્યાત્ક્રમાદનલશાશ્વતૌ

સોદ્દામેન વિસર્ગેણ એકૈકમથ યોજયેત્।
પ્રોક્તૌ મુદ્ગરશૂલૌ દ્વૌ સોમેશાભ્યાં દ્વિજાયુધે

પરપ્રકૃતિસંજ્ઞં યદ્વિન્યસેદનલોપરિ।
ઓદનં સવિસર્ગં ચ તતસ્તસ્યૈવ યોજયેત્

સીરાખ્યં બીજમેતદ્ધિ વારિજસ્યાધુનોચ્યતે।
વરુણઞ્ચ દ્વિજોદ્ધૃત્ય નરાખ્યસ્યોપરિ સ્થિતમ્

વિસર્ગેણાદિદેવેન યુક્તં પાદ્મમિહોદિતમ્।
[વિષ્વક્સેનમન્ત્રઃ] 7-22
આક્રાન્તમનેલેનૈવ પ્રાણાખ્યં બીજનાયકમ્

ત્રૈલોક્યૈશ્વર્યદોપેતમૂર્જોપરિ ગતં તુ તત્।
તતો વારાહમાદાય ભૂધરવ્યોમભૂષિતમ્

વિષ્વક્સેનાય તદનુ સનમસ્કં પદં ન્યસેત્।
પ્રણવાદ્યો હ્યયં મન્ત્રો વિષ્વક્સેનસ્ય કીર્તિતઃ

પૂર્વબીજં હિ યચ્ચાસ્ય ઊકારસ્વરવર્જિતમ્।
ગણેશવચ્ચ ષટ્‌દીર્ઘૈર્ભિન્નમઙ્ગગણં ભવેત્

પ્રણવેન સ્વનામ્ના ચ જાતિભિઃ પડ્ભિરન્વિતમ્।
[ઔપચારિકમન્ત્રપઞ્ચકમ્] 723
ઔપચારિકમન્ત્રાણાં પઞ્ચકં ચાધુનોચ્યતે

મૂલમન્ત્રાદિસર્વેષાં સામાન્યં યન્મહામતે।
યેન વિજ્ઞાતમાત્રેણ જપધ્યાનાદિકં વિના

યથાકાલં પ્રયુક્તત્વાત્સંપૂર્ણં જાયતેઽર્ચનમ્।
[આવાહને વિનિયોક્તવ્યો મન્ત્રઃ]
પ્રણવદ્વિતયોપેતં પરમં ત્ર્યક્ષરં પદમ્

ધામાવસ્થિતપઞ્ચાર્ણં દ્વિતીયં પ્રોદ્ધરેત્તતઃ।
(1)તદનુગ્રહકામ્યં યો અષ્ટાર્ણં પરમં પદમ્

(1. મટ્‌ ચ્.લ્.)
દકારં ચ યકારસ્થં તદન્તે યોજયેદ્દ્વિજ।
આદિદેવાન્વિતં પશ્ચાત્તાલલક્ષ્માણમુદ્દરેત્

તતો વરુણસંજ્ઞં ચ કેવલસ્રગ્ધરં તતઃ।
અશેષભુવનાધારં જગદ્યોનિયુતં તતઃ

પરમાત્માનમન્તે ચ ગોપનેન સમન્વિતમ્।
રામોપેતં ધ્રુવં દદ્યાત્તતઃ કાલં ચ કેવલમ્

વૈરાજં કેવલં ચાથ સિદ્ધિદં ત્ર્યક્ષરં પદમ્।
મન્ત્રેતિ દ્વ્યક્ષરં દદ્યાચ્છઙ્કરં કેવલં તતઃ

અશેષભુવનાધારં માયાયુક્તં તતો ન્યસેત્।
વિક્રમવ્યોમસંભિન્નમનલં(2)ચોદ્ધરેત્તતઃ

(2. ન્ત અ.)
નમો નમઃ પદં પશ્ચાદષ્ટત્રિંશાક્ષરઃ પરઃ।
પ્રણવેનાધિકો વિપ્ર દ્વિતીયેન મહાપ્રભઃ

મન્ત્ર આવાહને વિપ્ર યોક્તવ્યસ્તુ પરં શૃણુ।
[પાદ્યાદ્યેષૂપચારેષુ વિનિયોજ્યો મન્ત્રઃ]
ઔપચારિકહૃત્સંજ્ઞં ક્રિયતે યેન પૂજનમ્

પ્રણવાન્તે ત્રિધા(1) યોજ્ય પ્રાણં(2) વ્યોમવિભૂષિતમ્।
ઇદમિદમિદં પશ્ચાત્પદં દદ્યાત્ષડક્ષરમ્

(1. ક્રિયા અ.)
(2. ણ ચ્. લ્.)
ગૃહાણ ચ તતઃ સ્વાહા મન્ત્રઃ પઞ્ચદશાક્ષરઃ।
યોગ્યસ્સર્વોપચારેષુ પાદ્યાદ્યેષુ સદૈવ હિ

[ન્યૂનાધિકપરિહારાય વિનિયોજ્યા વિષ્ણુગાયત્રી]
પ્રણવં વિશ્વરુપાય વિદ્મહે વિન્યસેત્તતઃ।
વિશ્વાતીતાય તદનુ ધીમેહે તદનન્તરમ્

પદદ્વયાન્તે તદનુ તન્નો વિષ્ણુઃ પ્રચોદયાત્।
સર્વેષાં કર્મણામન્તે પૂરણાર્થં પ્રયોજયેત્

ન્યૂનાધિકનિમિત્તાર્થં ગાયત્રી વૈષ્ણવી પરા।
ચતુર્વિંશાક્ષરો હ્યેષ નમઃપ્રણવસંયુતઃ

[પ્રસાદને વિનિયોજ્યો મન્ત્રઃ]
ઉદ્ધરેત્પ્રણવં પૂર્વં વિષ્ણું વ્યોમાન્વિતં તતઃ।
હ્રીંકારં ચ તતો દદ્યાદ્ભૂયો વિષ્ણું તથાવિધમ્

તતો વ્યોમાન્વિતં પ્રાણં સોમં તદનુ કેવલમ્।
પરવર્ણં દ્વયં દદ્યાત્પરમેશપદં તતઃ

પ્રસીદ ઓં નમસ્યાન્તો મન્ત્રો હ્યષ્ટાદશાક્ષરઃ।
મન્ત્રપ્રસાદને યોજ્યો મુદ્રાબન્ધાવસાનતઃ

[વિસર્જને વિનિયોક્તવ્યો મન્ત્રઃ] 7-24
ઓં ભગવન્મન્ત્રમૂર્ત્તે દદ્યાદષ્ટાક્ષરં પદમ્।
તદન્તે વરુણારૂઢમમૃતાખ્યં નિયોજ્ય ચ

પદમાસાદયપદં તતો દદ્યાત્ ષડક્ષરમ્।
ક્ષમસ્વ ત્ર્યક્ષરં ભૂયઃ પ્રણવાન્તં ચ વિન્યસેત્

નમોનમઃપદં દદ્યાત્ષડ્વિંશાર્ણં તુ મન્ત્રરાટ્।
વિસર્જને નિયોક્તવ્યો મન્ત્રગ્રામસ્ય સર્વદા

(3)જ્ઞપ્તિસંજ્ઞં તુ યદ્વર્ણં વરાહોપરિ સંસ્થિતમ્।
વ્યોમેશં વિષ્ણુના યુક્તં નમઃપ્રણવમધ્યગમ્

(3. તૃ અ.)
સૌરભીયો હ્યયં મન્ત્રઃ સ્વસંજ્ઞાસંયુતો દ્વિજ।
સંપૂરણાર્થં ભોગાન્તે તેષામાપ્યાયનાર્થતઃ

[મન્ત્રાણાં ગોપનીયતા] 7-25
ઇત્યેષ કથિતો વિપ્ર મન્ત્રકોશો યથા સ્થિતઃ।
સર્વપાપક્ષયકરસ્સર્વદુઃખોપશાન્તિદઃ

ગોપનીયો હ્યભક્તાનાં શઠાનાં ચ વિશેષતઃ।
[મન્ત્રાણામપાત્રે વિનિયોગસ્યાનર્થાવહતા] 7-26
નાસ્તિકાનામસાધૂનાં ધૂર્તાનાં છદ્મચારિણામ્

નાસ્તિકાનાં ચ ભક્તાનાં શ્રદ્ધાસંયમસેવિનામ્।
ગુરુશાસ્ત્રરતાનાં ચ નયમાર્ગાનુવર્તિનામ્

તત્ત્વતશ્ચોપપન્નાનાં દૃઢશ્રદ્ધાવલમ્બિનામ્।
(1)તન્મયાનામિદં વાચ્યમિતરેષુ ચ યોઽન્યથા

(1. ભ અ.)
વક્તિ ચૈતેષુ યો મોહાદ્ભક્તિશ્રદ્ધોજ્ઝિતેષુ ચ।
લોભેનાન્યાયતઃ કામાત્સ યાતિ નરકેઽધમઃ

સિદ્ધોઽપિ વિપ્રશાર્ધૂલ અસિદ્ધસ્ય તુ કા કથા।
તસ્માદાલક્ષ્ય વૈ પૂર્વં ન્યાયધર્મો યથાર્થતઃ

વક્તવ્યમુપસન્નસ્ય ન્યાયતઃ શ્રણુયાદ્યદિ।
યો વક્તિ ન્યાયરહિતં વિના ન્યાયં શૃણોતિ યઃ

તાવુભૌ નરકં ઘોરં વ્રજતઃ કાલમક્ષયમ્।
જ્ઞાત્વૈવં મુનિશાર્દૂલ રહસ્યમિદમુત્તમમ્

સાધનં ભોગમોક્ષાભ્યાં વક્તવ્યં નાપરીક્ષિતે।
યદ્યત્કિઞ્ચિજ્જગત્યસ્મિંસ્તત્તત્સર્વં વિનશ્વરમ્ર્

સ્વપ્નવત્ક્ષણમાત્રસ્ય સુખદાયિ ધનાદિકમ્।
સમાચારક્રિયાશ્શાસ્ત્રે માન્ત્રં જ્ઞાનમનશ્વરમ્

અનન્તનિત્યસુખદં વૃદ્ધિં યાતિ ક્ષણાત્ક્ષણમ્।
ઇતિશ્રીપાઞ્ચરાત્રે જયાખ્યસંહિતાયાં ઉપકરણમન્ત્રોદ્ધારો નામ સપ્તમઃ પટલઃ।
* * * * *