Jayakhya Samhita · Chapter 3

paṭalaḥ - 3
atha pradhānasargākhyānaṃ nāma tṛtīyaḥ paṭalaḥ
nārada :---
bhagavandevadeveśa lokanātha jagatpate/ 3-1
vrūhi prādhānikaṃ saṃrga sthūlasyāsya hi yaḥ paraḥ

śrībhagavān ---
(pradhānalakṣaṇam)
anādimajamavyaktaṃ guṇatrayamayaṃ dvija/
viddhi pradīpasthānīyaṃ bhinnamekātmalakṣaṇam

(pradhānāt kramānmahadāditattvotpattiḥ) 3-2
vibhaktaṃ ca tadutpannaṃ kramātsattvaṃ rajastamaḥ/
guṇatrayasamūhāddhi dharmajñānādilakṣaṇā(1)

(1. ṇāt A.)
buddhirbuddhimatāṃ śreṣṭha ahaṅkārastrayātmakaḥ/
prakāśātmā vikṛtyātmā bhūtātmā'tha(2) tṛtīyakaḥ

(2. jñānātmā S.)
taijasāt samanaścaiva jātaṃ budhyakṣapañcakam/
śrotre tvakcakṣuṣī jihvā ghrāṇaṃ caiva krameṇa tu

asṛjacca vikṛtyātmā karaṇānāṃ ca pañcakam/
tacca vākpāṇipādākhyaṃ pāyūpastheti ca smṛtam

bhūtātmā bhūtayonīnāṃ sraṣṭā viddhi sadaiva hi/
śabdasparśau yathā rūparasagandhābhidhāyinaḥ

tejo(bhyo ?)bhūtāni jātāni khavāyvagnyudakāni ca/
pṛthivyantāni pañcaiva ekavṛddhiguṇāni ca

eṣa prādhānikassargaḥ prakṛtyā tu jaḍātmakaḥ(3)/
nārada :---
jaḍātmakaṃ pradhānaṃ ca tadudbhūtistadātmikā

3-3
(3. tmanā A.)
parasparajaḍānāṃ ca kīdṛśaṃ vada me prabho/
utpādyotpādakatvaṃ hi atra me saṃśayo mahān

(jaḍānāṃ mitho hetuhetumadbhāve upapattiḥ) 3-4
śrībhagavān ---
bījaṃ hyacetanaṃ yadvattathā vrīhikaṇo dvija/
anyeṣūtpādakaṃ dṛṣṭaṃ tattvaṃ tattve tathaiva ca

guṇasāmyasvarūpasya rāgāderāspadasya ca/
santāna eko hyekasya cetanācetanasya ca

nārada :---
acetanamidaṃ nātha kathaṃ syāccetanaṃ punaḥ/
etadvuṇāspadaṃ tattvaṃ yaccaikaṃ naikadhā sthitam

(acetane cetanāyogopapādanam) 3-5
śrībhagavān ---
cidrūpamātmatattvaṃ yadabhinnaṃ brahmaṇi sthitam/
tenaitacchuritaṃ bāti aciccinmayavaddvija

yathā'yaskāntamaṇinā lohasyādhiṣṭhitaṃ tu vai/
dṛśyate (1)valamānaṃ tu tadvadeva mayoditam

(1. pala A.)
nārada :---
cinmayasya jaḍasyāsya sambandhe heturucyate/
viruddhetaddeveśa vedmi chāyātapaṃ yathā

(cidacitoḥ saṃyoge bandhe viyoge ca mokṣe hetuḥ) 3-6
śrībhagavān ---
anādivāsanāyukto jīvo'yaṃ vai cidātmakaḥ/
tadvāsanāpanodārthaṃ parasmādbrahmaṇo dvija

taddharmadharmiṇī sūkṣmā udetyekāntarūpiṇī/
śuddhāśuddhātmikā śuddhā paramānandarūpiṇī

śudasargakrameṇaitya (2)ādyātmyātmani tiṣṭhati/
karuṇodadhirupeṇa bhavinā mokṣadakṣame

(2. adhyātmātmani A.)
sa hi saṅkalpayāmāsa mokṣo hyasyāstu karmiṇaḥ/
tato viśvātmaśaktissā tadicchānuvidhāyinī

pratyakcetanamāśritya tatkṣaṇādavatiṣṭhate/
mantraśaktirivādṛśyā tayā samvodhito dvija

tviṣā''krāntasvarūpaśca pratyagātmā cidātmakaḥ/
brahmaṇyekātmatāṃ yāti karmavarge(1) kṣayaṃ gate

(1. dharme A.)
tasmādvai karmaṇāṃ nāśo hyabhuktānāṃ na(2) tasya vai/
na tvādhāraṃ vinā teṣāmabhivyaktirbhavedataḥ

(2. tu A.)
tatsthā brahmakalā sā vai tatrātmānaṃ niyojayet/
māyāmaye dvijādhāre guṇādhāre (3)tate jaḍe

(3. tato A.)
śaktyā saṃyojito hyātmā vettyātmīyāśca vāsanāḥ/
śubhāśubhasvarūpāśca māyādhāre sthitāssadā

yadā'luptaviveko vai asakto vāsanāphalam/
bhuṅkte cāśu sa bandhebhyo mukto yāti kramātparam

nirviveko'tha rajyeta māyābhoge dyuṇātmake/
savāsano vāsanābhiravikāraśca badhyate

layodayau tathā''pnoti sa viśrāntaḥ punaḥ punaḥ/
cetanācetanābhyāṃ tu samvandhasya prayojanam

kathitaṃ nārada mayā kimidānīṃ vadāmi te/
iti śrīpāñcarātre jayākhyasaṃhitāyāṃ pradhānasargākhyānaṃ nāma tṛtīyaḥ paṭalaḥ
* * * * *