Language

ENहिગુ
Scripture Library

Jayakhya Samhita · Chapter 2

2.1

paṭalaḥ - 2
atha brahmasargākhyānaṃ nāma dvitīyaḥ paṭalaḥ/ 2-1
ṛṣaya ūcu :--
ajñānapaṅkamagnānāṃ tvaṃ gatirno mahāmune/
purā yathoktaṃ vibhunā munerbrahmātmajasya ca

2.2

tatsarvaṃ vistareṇādya yathāvadvaktumarhasi/
[nārado brahmaṇaḥ putro bhavabandhavimuktaye]

2.3

śāṇḍilya :--
svamātmānaṃ puraskṛtya sadbhaktāya(nāṃ?)hitāpa ca/
pādapadme hareḥ smṛtvā stu(na?)ttvā ca śirasā saha

2.4

prāñjaliḥ prayato bhūtvā protphullavadanekṣaṇaḥ/
praṇayātpraṇato bhūtvā dvandvopadravaśāntaye

2.5

upasaṅgamya caraṇāvidaṃ stotramadīraye(dairaya?)t/
[nāradakṛtā bhagavatstutiḥ] 2-2
nārada :--
namo'stu parameśāya kāraṇāya parāya ca

2.6

sahasraśirase tubhyaṃ sahasracaraṇāya ca/
sahasranayanaśrotra sahasrādbhutavikrama

2.7

sahasrasūryavapuṣe sahasrendugabhastaye/
namaḥ paramahaṃsāya parātparatarāya ca

2.8

sattvarūpāya śāntāya namo viśvāyanāya ca/
bhavāya bhavahartre(1) ca sargasya prabhavāya ca

2.9

(1. bhatreṃ. A)
namaḥ kanakagarbhāya(2) sarvadehabhṛte namaḥ/
trayītrayamayādyāya namaste paramātmane

2.10

(2. gandhāya. S)
hṛdambujaguhāvāsaparavyomāntaśāyine/
bhaktiyogavidabhyāsagrāhyāya khalu te namaḥ

2.11

mīno nimīlitākṣastvaṃ kūrmastvaṃ ca nagodvahaḥ/
tvayā rūpaṃ ca kṛtvā'gryaṃ vidhṛtaṃ bhūmimamḍalam

2.12

bhayābhaye tvayaikasyāṃ narasihmatanau dhṛte/
vāmano gopitavapurvitatastvaṃ trivikramaḥ

2.13

rāmarūpeṇa ramyeṇa tathā rāmatrayeṇa ca/
tvayā deva jitā daityāścchannarūpāśca rākṣasāḥ

2.14

kṛṣṇastvaṃ bālarūpī ca vibhurdāmodaro hariḥ/
tvaṃ viśvarūpo devānāṃ sāṅkhyānāṃ kapilaḥ prabhuḥ

2.15

yogināṃ yo(1) gatistvaṃ vai śeṣātmā dharaṇīdharaḥ/
saṅkarṣaṇo jñānināṃ tvaṃ kāmināṃ kusumāyudhaḥ

2.16

(1. yogatattveśaḥ A.)
aniruddhaśca sarveṣāṃ jīvatvena tvamacyutaḥ/
tvayā sṛṣṭaṃ jagatsarvaṃ brahmatvena janārdana

2.17

sthitaṃ pāsi svayaṃ bhūtvā viṣṇurūpeṇa keśava/
rudrarūpeṇa govinda jagatsaṃharase kṣaṇāt

2.18

yajñarūpeṇa devānāṃ havyaṃ vahnimukhena ca/
vahasi tvaṃ pitṝṇāṃ ca kavyaṃ kṛtsnaṃ jagatpateṃ

2.19

ārādhayāmi tvāṃ bhaktyā bhavanirvāṇadaṃ prabhum/
surasaukhyakaraṃ devaṃ surāṇāmamṛtapradam

2.20

sthitāstvadudare lokā dvīpāścodadhibhissaha/
devaiśca dānavaiḥsārddhamṛṣibhiśca tapodhanaiḥ

2.21

manujairdanujaiścaiva saridbhissaha parvataiḥ/
tavāntassaṃsthitaṃ sarvaṃ sarvasyāntarbhavān sthitaḥ

2.22

tvamādyo bhuvanasyāsya tvāṃ smṛtvā sukhitā vayam/
bhavāmo nityasaṃbuddhāḥ saṃsthitā yatra kutrayit

2.23

praṇavastvaṃ trimātraśca bhūrbhuvasvastvameva ca/
ahaṅkārakarastvaṃ vai tritayaṃ lokatārakam

2.24

[bhagavadrūpadidṛkṣayā lokasṛṣṭiprakārajijñāsayā ca nāradakṛtā prārthanā]
tadenamādiśasvāśu bhavādyenottarāmyaham/
adhiṣṭhāya parāṃ buddhiṃ bhūyaḥśreyo'hamāpnuyām

2.25

mama bhaktasya deveśa paraṃ jñānātmakāṃkṣiṇaḥ/
saṃsārabhayabhītasya rūpaṃ vai svaṃ pradarśaya

2.26

sṛṣṭaṃ tvayā yathā sarvamābrahmabhavanāntimam/
gaganañcātimāyena dustaraṃ tadvadasva me

2.27

[bhagavatā kṛtaṃ sakalaniṣkalātmakasvīyarūpadvayapradarśanam]
śāṇḍilya :--
iti sañcodito bhaktyā parayā parameśvaraḥ/
viśuddhabuddhinā samyak nāradena surarṣiṇā

2.28

taduktasya kṣaṇe tasminnātmīyo gahanaśca yaḥ/
pradarśitassa hariṇā sakalo niṣkalātmakaḥ

2.29

paritoṣaṃ paraṃ yāto munirbrahmasutastadā/
uvāca parayā prītyā bhūyassa vinayānvitaḥ

2.30

tvatprasādānmayā jñātaṃ durlabhaṃ yatsurairapi/
idānīṃ śrotumicchāmi sambhūtiṃ vibhavaṃ tava

2.31

[lokasya sṛṣṭipralayakālau] 2-3
śrībhagavānuvāca ---
yadidaṃ paśyasi brahmanmāyayā nirmitaṃ jagat/
kālādivahubhirbhedairbhinnaṃ nānāsvarūpakaiḥ

2.32

māmake prabhavo hyahni pralayaśca niśāgame/
divyaṃ yugasahasraṃ ca madīyaṃ viddhi vāsaram

2.33

rātriśca tāvatī jñeyā evaṃrūpe kṣaye sati/
pravartamāne tvahani kāle sargākhyalakṣaṇe

2.34

[bhagavato nābhīkamalāt caturmukhasṛṣṭiḥ] 2-4
svakāraṇamanirjitya kāryārthaṃ munipuṅgava/
jñānayogaprabhāvena ammayaṃ mahimāvṛtam

2.35

preritaṃ nābhirandhreṇa mayā hārdaṃ kuśeśayam/
vijñaptimātrarūpaṃ yanmamāntaḥkaraṇasthitam

2.36

sahasrārkapratīkāśaṃ sahasraśaśikesaram/
sahasravaṃhnigarbhaṃ ca hemanālaṃ mahāprabham

2.37

tanmadhye mānavo(so ?) brahmā mayā sṛṣṭaścaturmukhaḥ/
[tasya caturmukhasya vidyāśaktiviśeṣayogaḥ]
jagatāṃ prabhavastasmādvidyādehassanātanaḥ

2.38

sarvasaṃskārasaṃpūrṇo vedavedāṅgapāragaḥ/
aṇimādyaṣṭakopetassisṛkṣāśaktibhiryutaḥ

2.39

[rajoguṇodrekāt tatkṛtā vividhasṛṣṭiḥ] 2-5
na tasya viditaścāhaṃ yadā yātassagarvatām/
asmīti pratyayaṃ labdhvā rajasā kaluṣīkṛtaḥ

2.40

tadā cakāra vividhāṃ sṛṣṭiṃ svāmā(tmā?) nupūrvikām/
nyagbhūtabhūtapūrvāṇi sthūlasūkṣmāṇi yāni ca

2.41

cetanācetanākhyāni vyañjitāni krameṇa tu/
devāścānekabhedena manuṣyāḥ paśavastathā

2.42

sthāvarāntāni sarvāṇi santyasminyāni kānicit/
svaniketāni sarvāṇi dṛṣṭvā svasminpitāmahaḥ

2.43

[rajaḥprakarṣādabhibhūtasattvatayā caturmukhasya lokadhāraṇe'sāmarthyam]
svā(sva?)lokaṃ rāgabāhulyātsamyagdhartuṃ(1) na vetyasau/
kṛtākṛtaṃ(2) jagatyasminvinā sattvodayena tu

2.44

(1. kkartuṃ A.)
(2. kṛtakṛtye A.)
[bhūmerdhāraṇāya bhagavato yoganidrāśrayaṇam]
sampādyaivaṃ mahārūpamātmīyaṃ paṅkajānvitam/
jalāntarvartitaṃ bhūmeḥ kṛtvā santā(ndhā?)raṇārthataḥ

2.45

yoganidrāṃ samāśritya sthito'haṃ dvijasattam/
[madhukaiṭabhāsurayorutpattiḥ, tābhyāṃ kṛtaḥ sarvalokavijayaḥ] 2-6
brahmaṇo jāyamānasya hyabhūtāṃ svedabindukau

2.46

padmanālaṃ samāśritya saṃsthitāvudarāntare/
tadotthitau durādharṣau nāmnā dvau madhukaijabhau

2.47

kāmakrodhātmakau caiba tamasā'tīva nirabharau/
tāmasenābhimānena (3)vṛddhiyuktau kṛtau sthitau

2.48

(3. buddhi C. L.)
kimidaṃ tasya padmasya kalpayantau parasparam/
kautukābhiniviṣṭau tu pātālatalamāśritau

2.49

bhūyastasmācca pātālātkālavaiśvānarāvadhi/
kṛtvātha taijasīṃ māyāṃ yātāvagneradhastu tau

2.50

nānto'sti padmanālasya tejojvālāvṛtasya ca/
garvānmohaṃ gatau kiñcidyadā bhūyastadā dvija

2.51

matiṃ kṛtvordhvagamane prāptāvūrdhvaṃ mayā tataḥ/
sa padmo'ntarhitaścaiva tataścotpannavismayau

2.52

sthitau tu tau mahāghorau kva gatassa ca paṅkajaḥ/
protthitau toyamadhyācca paśyetāṃ pṛthivīmimām

2.53

cakraturmatimūrddheṣu lokeṣu gamanaṃ prati/
dṛṣṭvā ca vibhavaṃ sarvaṃ buddhirāsīttayostadā

2.54

kṣmādau sarveṣu lokeṣu samyaksvīkaraṇaṃ prati/
nirjitāśca tatassarve lokā lokāntarāṇyapi

2.55

tamasā'tīva kaṣṭena vyāptaṃ sarvaṃ carācaram/
[tābhyāṃ kṛtena vedāpahāreṇa caturmukhasya jñānabhraṃśādadharmavṛddhyā lokasya duravasthāprāptiḥ] 2-7
hṛtavedaḥ kṛto brahmā abhūdanyastu tatkṣaṇāt

2.56

vedairvinā yato vipra (1)vedaṃ cakṣuḥ purā śritaḥ/
asthitiṃ jagataḥ kṛtvā adharmasthāpanaṃ mahat

2.57

(1. vedacakṣuḥ purākṛtaḥ C. L.)
tatastau tāmasau duṣṭau jalamadhyaṃ punargatau/
[munibhiḥ kṛtaṃ caturmukhasyodbodhanam] 2-8
tadā sambodhito brahmā devatairmunibhissaha

2.58

saṃsmarasvādidevaṃ tvaṃ samudbhūto'bjasambhava/
sa naḥ śreyaḥprado nānyo yadi syātsatyatā śruteḥ

2.59

na tvayā sābhimānena jñātaṃ paramākāraṇam/
yenā'narthamidaṃ kaṣṭaṃ jagatyasminpratiṣṭhitam

2.60

kāraṇaṃ te sa bhagavāṃstvamasmākaṃ ca kāraṇam/
paramaṃ kāraṇaṃ viṣṇumajeyaṃ smara padmaja

2.61

[munibhirudbodhitena caturmukhena kṛtā bhagavatstutiḥ] 2-9
tataśśāntarajā brahmā satvaikagatamānasaḥ/
abhūtstutiparassavaiṃrdevatairmunibhissaha

2.62

praṇaṣṭavedadharmo'haṃ na me'sti gatiracyuta/
pāhi pāhītyabhīkṣṇaṃ sa atyārtaśca yadā'bravīt

2.63

[bhagavatā kṛtamabhayapradānam] 2-10
tadā viprāvatīrṇo'haṃ mamatve glānimāgate/
praṇaṣṭeṣu ca vedeṣu brahmaṇyabrahmatāṃ gate

2.64

dattaṃ mayā'bhayaṃ teṣāṃ samāśvastamidaṃ jagat/
vidyā māyātmakaṃ rūpaṃ dvividhaṃ ca mayā kṛtam

2.65

[vidyāmayarūpaṃ parigṛhya bhagavatā viracitaṃ pātālādvedānāmuddharaṇam] 2-11
vidyāmayena rūpeṇa śabdabrahmamayena ca/
pātālāntargatā vedāssvīkṛtāḥ praṇavena tu

2.66

[vidyāmayarūpasya bhagavato'nupraveśāccaturmukhasya vedāvadhāraṇam] 2-12
saṃpraviṣṭastataścāhamimāṃ pa(pā ?)dmodbhavīṃ tanum/
labdhasaṃjñena tenātha vedā hyāvartitāḥ punaḥ

2.67

tadā bhuvananāthāśca sarve hṛṣṭatamāḥ sthitāḥ/
tamomohabhayānmuktāḥ svakaṃ sthānaṃ samāśritāḥ

2.68

[māyāmayaṃ rūpaṃ parigṛhya tābhyāṃ saha bhagavato yuddhācaraṇam] 2-13
dvitīyena tu rūpeṇa tayoragre sthito'bhavam/
tau tu duṣṭau madonmattau mama yuddhābhilāṣiṇau

2.69

tato māyātmakenaiva vapuṣā'nekabāhunā/
bahūnyabdasahasrāṇi yodhitau tau tadā mayā

2.70

[tayorajeyatvamālakṣya mantramayarūpaṃ parigṛhya tayorhananam]
jñātvā tayorajeyatvamahamantarhito dvija/
tato mantramayaṃ rūpaṃ kṛtvā śaktyātmakaṃ mahat

2.71

tattābhyāṃ caiva durdharṣaṃ durnirīkṣyaṃ tathā'rkavat/
līlayā karayugmena gṛhītvā kaṇṭhato mayā

2.72

rūrūbhyāṃ marditau caiva yayurniṣkaṇṭakāssurāḥ/
[medinīśabdanirvacanam] 2-14
tadudbhūtena medena paripūrṇā vasundharā

2.73

tataḥ prabhṛti kālācca medinīti nirucyate/
ityeṣa kathitassargo mune brāhmo mayā tava

2.74

anye hyanekarūpāśca sargā bahutarā gatāḥ/
īdṛkprakāśā- sthūlāśca yeṣā saṅkhyā na vidyate

2.75

prādhāniko dvijā'syādyastasyādyo vaiṣṇavaḥ paraḥ/
kimanyatkathayiṣyāmi brūhi yavāsti saṃśayaḥ

adyāpi muniśārdūla tadahaṃ pravravīmi te/
iti śrīpāñcarātrae jayākhyasaṃhitāyāṃ brahmasargākhyānaṃ nāma dvitīyaḥ paṭalaḥ
* * * * *

Original text: jayākhyasaṃhitā · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0

Esc