Jayakhya Samhita · Chapter 2
paṭalaḥ - 2
atha brahmasargākhyānaṃ nāma dvitīyaḥ paṭalaḥ/ 2-1
ṛṣaya ūcu :--
ajñānapaṅkamagnānāṃ tvaṃ gatirno mahāmune/
purā yathoktaṃ vibhunā munerbrahmātmajasya ca
tatsarvaṃ vistareṇādya yathāvadvaktumarhasi/
[nārado brahmaṇaḥ putro bhavabandhavimuktaye]
śāṇḍilya :--
svamātmānaṃ puraskṛtya sadbhaktāya(nāṃ?)hitāpa ca/
pādapadme hareḥ smṛtvā stu(na?)ttvā ca śirasā saha
prāñjaliḥ prayato bhūtvā protphullavadanekṣaṇaḥ/
praṇayātpraṇato bhūtvā dvandvopadravaśāntaye
upasaṅgamya caraṇāvidaṃ stotramadīraye(dairaya?)t/
[nāradakṛtā bhagavatstutiḥ] 2-2
nārada :--
namo'stu parameśāya kāraṇāya parāya ca
sahasraśirase tubhyaṃ sahasracaraṇāya ca/
sahasranayanaśrotra sahasrādbhutavikrama
sahasrasūryavapuṣe sahasrendugabhastaye/
namaḥ paramahaṃsāya parātparatarāya ca
sattvarūpāya śāntāya namo viśvāyanāya ca/
bhavāya bhavahartre(1) ca sargasya prabhavāya ca
(1. bhatreṃ. A)
namaḥ kanakagarbhāya(2) sarvadehabhṛte namaḥ/
trayītrayamayādyāya namaste paramātmane
(2. gandhāya. S)
hṛdambujaguhāvāsaparavyomāntaśāyine/
bhaktiyogavidabhyāsagrāhyāya khalu te namaḥ
mīno nimīlitākṣastvaṃ kūrmastvaṃ ca nagodvahaḥ/
tvayā rūpaṃ ca kṛtvā'gryaṃ vidhṛtaṃ bhūmimamḍalam
bhayābhaye tvayaikasyāṃ narasihmatanau dhṛte/
vāmano gopitavapurvitatastvaṃ trivikramaḥ
rāmarūpeṇa ramyeṇa tathā rāmatrayeṇa ca/
tvayā deva jitā daityāścchannarūpāśca rākṣasāḥ
kṛṣṇastvaṃ bālarūpī ca vibhurdāmodaro hariḥ/
tvaṃ viśvarūpo devānāṃ sāṅkhyānāṃ kapilaḥ prabhuḥ
yogināṃ yo(1) gatistvaṃ vai śeṣātmā dharaṇīdharaḥ/
saṅkarṣaṇo jñānināṃ tvaṃ kāmināṃ kusumāyudhaḥ
(1. yogatattveśaḥ A.)
aniruddhaśca sarveṣāṃ jīvatvena tvamacyutaḥ/
tvayā sṛṣṭaṃ jagatsarvaṃ brahmatvena janārdana
sthitaṃ pāsi svayaṃ bhūtvā viṣṇurūpeṇa keśava/
rudrarūpeṇa govinda jagatsaṃharase kṣaṇāt
yajñarūpeṇa devānāṃ havyaṃ vahnimukhena ca/
vahasi tvaṃ pitṝṇāṃ ca kavyaṃ kṛtsnaṃ jagatpateṃ
ārādhayāmi tvāṃ bhaktyā bhavanirvāṇadaṃ prabhum/
surasaukhyakaraṃ devaṃ surāṇāmamṛtapradam
sthitāstvadudare lokā dvīpāścodadhibhissaha/
devaiśca dānavaiḥsārddhamṛṣibhiśca tapodhanaiḥ
manujairdanujaiścaiva saridbhissaha parvataiḥ/
tavāntassaṃsthitaṃ sarvaṃ sarvasyāntarbhavān sthitaḥ
tvamādyo bhuvanasyāsya tvāṃ smṛtvā sukhitā vayam/
bhavāmo nityasaṃbuddhāḥ saṃsthitā yatra kutrayit
praṇavastvaṃ trimātraśca bhūrbhuvasvastvameva ca/
ahaṅkārakarastvaṃ vai tritayaṃ lokatārakam
[bhagavadrūpadidṛkṣayā lokasṛṣṭiprakārajijñāsayā ca nāradakṛtā prārthanā]
tadenamādiśasvāśu bhavādyenottarāmyaham/
adhiṣṭhāya parāṃ buddhiṃ bhūyaḥśreyo'hamāpnuyām
mama bhaktasya deveśa paraṃ jñānātmakāṃkṣiṇaḥ/
saṃsārabhayabhītasya rūpaṃ vai svaṃ pradarśaya
sṛṣṭaṃ tvayā yathā sarvamābrahmabhavanāntimam/
gaganañcātimāyena dustaraṃ tadvadasva me
[bhagavatā kṛtaṃ sakalaniṣkalātmakasvīyarūpadvayapradarśanam]
śāṇḍilya :--
iti sañcodito bhaktyā parayā parameśvaraḥ/
viśuddhabuddhinā samyak nāradena surarṣiṇā
taduktasya kṣaṇe tasminnātmīyo gahanaśca yaḥ/
pradarśitassa hariṇā sakalo niṣkalātmakaḥ
paritoṣaṃ paraṃ yāto munirbrahmasutastadā/
uvāca parayā prītyā bhūyassa vinayānvitaḥ
tvatprasādānmayā jñātaṃ durlabhaṃ yatsurairapi/
idānīṃ śrotumicchāmi sambhūtiṃ vibhavaṃ tava
[lokasya sṛṣṭipralayakālau] 2-3
śrībhagavānuvāca ---
yadidaṃ paśyasi brahmanmāyayā nirmitaṃ jagat/
kālādivahubhirbhedairbhinnaṃ nānāsvarūpakaiḥ
māmake prabhavo hyahni pralayaśca niśāgame/
divyaṃ yugasahasraṃ ca madīyaṃ viddhi vāsaram
rātriśca tāvatī jñeyā evaṃrūpe kṣaye sati/
pravartamāne tvahani kāle sargākhyalakṣaṇe
[bhagavato nābhīkamalāt caturmukhasṛṣṭiḥ] 2-4
svakāraṇamanirjitya kāryārthaṃ munipuṅgava/
jñānayogaprabhāvena ammayaṃ mahimāvṛtam
preritaṃ nābhirandhreṇa mayā hārdaṃ kuśeśayam/
vijñaptimātrarūpaṃ yanmamāntaḥkaraṇasthitam
sahasrārkapratīkāśaṃ sahasraśaśikesaram/
sahasravaṃhnigarbhaṃ ca hemanālaṃ mahāprabham
tanmadhye mānavo(so ?) brahmā mayā sṛṣṭaścaturmukhaḥ/
[tasya caturmukhasya vidyāśaktiviśeṣayogaḥ]
jagatāṃ prabhavastasmādvidyādehassanātanaḥ
sarvasaṃskārasaṃpūrṇo vedavedāṅgapāragaḥ/
aṇimādyaṣṭakopetassisṛkṣāśaktibhiryutaḥ
[rajoguṇodrekāt tatkṛtā vividhasṛṣṭiḥ] 2-5
na tasya viditaścāhaṃ yadā yātassagarvatām/
asmīti pratyayaṃ labdhvā rajasā kaluṣīkṛtaḥ
tadā cakāra vividhāṃ sṛṣṭiṃ svāmā(tmā?) nupūrvikām/
nyagbhūtabhūtapūrvāṇi sthūlasūkṣmāṇi yāni ca
cetanācetanākhyāni vyañjitāni krameṇa tu/
devāścānekabhedena manuṣyāḥ paśavastathā
sthāvarāntāni sarvāṇi santyasminyāni kānicit/
svaniketāni sarvāṇi dṛṣṭvā svasminpitāmahaḥ
[rajaḥprakarṣādabhibhūtasattvatayā caturmukhasya lokadhāraṇe'sāmarthyam]
svā(sva?)lokaṃ rāgabāhulyātsamyagdhartuṃ(1) na vetyasau/
kṛtākṛtaṃ(2) jagatyasminvinā sattvodayena tu
(1. kkartuṃ A.)
(2. kṛtakṛtye A.)
[bhūmerdhāraṇāya bhagavato yoganidrāśrayaṇam]
sampādyaivaṃ mahārūpamātmīyaṃ paṅkajānvitam/
jalāntarvartitaṃ bhūmeḥ kṛtvā santā(ndhā?)raṇārthataḥ
yoganidrāṃ samāśritya sthito'haṃ dvijasattam/
[madhukaiṭabhāsurayorutpattiḥ, tābhyāṃ kṛtaḥ sarvalokavijayaḥ] 2-6
brahmaṇo jāyamānasya hyabhūtāṃ svedabindukau
padmanālaṃ samāśritya saṃsthitāvudarāntare/
tadotthitau durādharṣau nāmnā dvau madhukaijabhau
kāmakrodhātmakau caiba tamasā'tīva nirabharau/
tāmasenābhimānena (3)vṛddhiyuktau kṛtau sthitau
(3. buddhi C. L.)
kimidaṃ tasya padmasya kalpayantau parasparam/
kautukābhiniviṣṭau tu pātālatalamāśritau
bhūyastasmācca pātālātkālavaiśvānarāvadhi/
kṛtvātha taijasīṃ māyāṃ yātāvagneradhastu tau
nānto'sti padmanālasya tejojvālāvṛtasya ca/
garvānmohaṃ gatau kiñcidyadā bhūyastadā dvija
matiṃ kṛtvordhvagamane prāptāvūrdhvaṃ mayā tataḥ/
sa padmo'ntarhitaścaiva tataścotpannavismayau
sthitau tu tau mahāghorau kva gatassa ca paṅkajaḥ/
protthitau toyamadhyācca paśyetāṃ pṛthivīmimām
cakraturmatimūrddheṣu lokeṣu gamanaṃ prati/
dṛṣṭvā ca vibhavaṃ sarvaṃ buddhirāsīttayostadā
kṣmādau sarveṣu lokeṣu samyaksvīkaraṇaṃ prati/
nirjitāśca tatassarve lokā lokāntarāṇyapi
tamasā'tīva kaṣṭena vyāptaṃ sarvaṃ carācaram/
[tābhyāṃ kṛtena vedāpahāreṇa caturmukhasya jñānabhraṃśādadharmavṛddhyā lokasya duravasthāprāptiḥ] 2-7
hṛtavedaḥ kṛto brahmā abhūdanyastu tatkṣaṇāt
vedairvinā yato vipra (1)vedaṃ cakṣuḥ purā śritaḥ/
asthitiṃ jagataḥ kṛtvā adharmasthāpanaṃ mahat
(1. vedacakṣuḥ purākṛtaḥ C. L.)
tatastau tāmasau duṣṭau jalamadhyaṃ punargatau/
[munibhiḥ kṛtaṃ caturmukhasyodbodhanam] 2-8
tadā sambodhito brahmā devatairmunibhissaha
saṃsmarasvādidevaṃ tvaṃ samudbhūto'bjasambhava/
sa naḥ śreyaḥprado nānyo yadi syātsatyatā śruteḥ
na tvayā sābhimānena jñātaṃ paramākāraṇam/
yenā'narthamidaṃ kaṣṭaṃ jagatyasminpratiṣṭhitam
kāraṇaṃ te sa bhagavāṃstvamasmākaṃ ca kāraṇam/
paramaṃ kāraṇaṃ viṣṇumajeyaṃ smara padmaja
[munibhirudbodhitena caturmukhena kṛtā bhagavatstutiḥ] 2-9
tataśśāntarajā brahmā satvaikagatamānasaḥ/
abhūtstutiparassavaiṃrdevatairmunibhissaha
praṇaṣṭavedadharmo'haṃ na me'sti gatiracyuta/
pāhi pāhītyabhīkṣṇaṃ sa atyārtaśca yadā'bravīt
[bhagavatā kṛtamabhayapradānam] 2-10
tadā viprāvatīrṇo'haṃ mamatve glānimāgate/
praṇaṣṭeṣu ca vedeṣu brahmaṇyabrahmatāṃ gate
dattaṃ mayā'bhayaṃ teṣāṃ samāśvastamidaṃ jagat/
vidyā māyātmakaṃ rūpaṃ dvividhaṃ ca mayā kṛtam
[vidyāmayarūpaṃ parigṛhya bhagavatā viracitaṃ pātālādvedānāmuddharaṇam] 2-11
vidyāmayena rūpeṇa śabdabrahmamayena ca/
pātālāntargatā vedāssvīkṛtāḥ praṇavena tu
[vidyāmayarūpasya bhagavato'nupraveśāccaturmukhasya vedāvadhāraṇam] 2-12
saṃpraviṣṭastataścāhamimāṃ pa(pā ?)dmodbhavīṃ tanum/
labdhasaṃjñena tenātha vedā hyāvartitāḥ punaḥ
tadā bhuvananāthāśca sarve hṛṣṭatamāḥ sthitāḥ/
tamomohabhayānmuktāḥ svakaṃ sthānaṃ samāśritāḥ
[māyāmayaṃ rūpaṃ parigṛhya tābhyāṃ saha bhagavato yuddhācaraṇam] 2-13
dvitīyena tu rūpeṇa tayoragre sthito'bhavam/
tau tu duṣṭau madonmattau mama yuddhābhilāṣiṇau
tato māyātmakenaiva vapuṣā'nekabāhunā/
bahūnyabdasahasrāṇi yodhitau tau tadā mayā
[tayorajeyatvamālakṣya mantramayarūpaṃ parigṛhya tayorhananam]
jñātvā tayorajeyatvamahamantarhito dvija/
tato mantramayaṃ rūpaṃ kṛtvā śaktyātmakaṃ mahat
tattābhyāṃ caiva durdharṣaṃ durnirīkṣyaṃ tathā'rkavat/
līlayā karayugmena gṛhītvā kaṇṭhato mayā
rūrūbhyāṃ marditau caiva yayurniṣkaṇṭakāssurāḥ/
[medinīśabdanirvacanam] 2-14
tadudbhūtena medena paripūrṇā vasundharā
tataḥ prabhṛti kālācca medinīti nirucyate/
ityeṣa kathitassargo mune brāhmo mayā tava
anye hyanekarūpāśca sargā bahutarā gatāḥ/
īdṛkprakāśā- sthūlāśca yeṣā saṅkhyā na vidyate
prādhāniko dvijā'syādyastasyādyo vaiṣṇavaḥ paraḥ/
kimanyatkathayiṣyāmi brūhi yavāsti saṃśayaḥ
adyāpi muniśārdūla tadahaṃ pravravīmi te/
iti śrīpāñcarātrae jayākhyasaṃhitāyāṃ brahmasargākhyānaṃ nāma dvitīyaḥ paṭalaḥ
* * * * *
Original text: jayākhyasaṃhitā · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0