Jayakhya Samhita · Chapter 1
ॐ
paṭalaḥ - 1
śrīpāñcarātre jayākhyāsaṃhitā
śāstrārambhaprayojanaṃ nāma prathamaḥ paṭalaḥ/
namaḥ sakalakalyāṇadāyine cakrapāṇaye/
viṣayārṇavamagnānāṃ (1)samuddharaṇehatave
(1. sadyastaraṇa. A)
[śāstrāvataraṇam.] 1-1
susi(2)ddhapūjite sthāne devabrahmarṣisevite/
tapasvijanasaṅkīrṇe puṇyakṛdbhirniṣevite
(2. susiddhe. A)
tīrthottame prabhāse vai(3) yatra sannihitaḥ sadā/
viśvātmā bhagavān viṣṇurlokānugrahakṛtprabhuḥ
(3. prabhāse ca. A)
tatra śuśrūṣaṇaparaḥ pitrādigurusantateḥ/
nityamevāpavargārthī virāgī vītamatsaraḥ
saṃvartakaḥ kāntinidhirdṛṣṭvā magnaṃ svakaṃ vapuḥ/
prāñjaliḥ praṇato bhūtvā aurvaṃ pitaramabravīt
saṃvartaka :---
saṃsārārṇavamagnasya mamopāyo hi(4) kathyatām/
yaṃ jñātvā na punarjanma syānmamānyasya kasyacit
(4. yo'bhi. A)
aurva :---
purā kṛtayuge vatsa matpūrvaiḥ saṃyamasthitaiḥ/
vedavedāṅgapārajñai ṛṣibhiśca tapodhanaiḥ
kenāpi cātmabhāvena etadālocitaṃ tu vai/
bahūnyabdasahasrāṇi tapastaptvā sudāruṇam
(santoṣaniyamāḍhyaṃ ca vratacaryāsamanvitam)
[niḥśreyasālābhānmaharṣīṇāṃ nirvedaḥ] 1-2
kālena tapaso'nte vai(1) vayaṃ saddharmamāsthitāḥ/
siddhigocaramaprāptāḥ (2)procchvasantaḥ punaḥ punaḥ
(1. tu A.)
(2. proṃcchvasānāḥ S.)
na vidmaḥ kiṃ bhaviṣyāmo hyadyāpi gahane bhave
na sthitiḥ śāsvatī svasthe na ca bandhaparikṣayaḥ
na caiveha sthirā bhogāḥ kiṃ kuryāmo'tra (3)vaiśase
ityevaṃ gahane prāpte tapasaścānavasthiteḥ
(3. vedhase S.)
saṃprāptāḥ sma tato mohaṃ tadā vāṇī mahatya bhūt/
bhagavaddharmajijñāsairdhyānāsaktaiḥ pracoditā
[paratattvajñānasya niḥśreyasahetutvam] 1-3
na yajñavedādhigamairnaca dānaistu kevalaiḥ
kriyābhirna tvanekābhirvrataiścāndrāyaṇādikaiḥ
svarge (4)vai na bhavet sthairyaṃ bandhamokṣaśca vai kutaḥ/
ajñāte paratattve tu śāśvate cākṣaye'cyute
(4. vā C L.)
vyāpake tu jagannāthe nityatṛpte nirañjane/
icchārūpadhare nitye śuddhe buddhe sunirmale
evamādyaḥ paro devo jñāto yāvanna vai dvijāḥ/
tāvadevāpavargastu durlabho yugakoṭibhiḥ
tasmādyatadhvaṃ yenāśu hṛdāvāso (5)jagadguruḥ/
kevalaṃ citsvarūpaśca (6)guṇaguṇyaśca nirguṇaḥ
(5. tprabhuḥ CL.)
(6. guhya. CL)
prasādameti vai kṣipramanāthānāmasaṃśayaḥ/
abhūtapūrvaṃ śrutvaivaṃ sthitāste hṛṣṭamānasāḥ
tasminneva kṣaṇe puṇye śrutamātreṇa putraka/
kimetatkena kathitaṃ kiṃ tadbrahma hyanāmakam
jñāsyāmastatkathaṃ samyagevamūcuḥ parasparam/
saṃśaye'bhiniviṣṭāstu dīrghakālaṃ yadā tadā
punarevotthitā vāṇī gaganādamṛtopamā/
[paratattvavivecanam] 1-4
yattadakṣaramakṣobhyaṃ paraṃ brahma sanātanam
parā gatiryā sarveṣāmacyutaṃ vitta taddvijāḥ/
munayo brahmaniṣṇātā yamāśritya bhavodadhim
taranti puṇḍarīkākṣo(1) devo nārāyaṇsatu saḥ/
śaṅkhacakradharaṃ viṣṇumānandasyandanirbharam
(1. kākṣa. A)
ye saṃśrayanti taṃ bhaktyā sūkṣmamadhyātmacintakāḥ/
te yānti vai padaṃ viṣṇorjarāmaraṇavarjitāḥ
ityuktvā ca (2)tato bhūyaḥ sā vāgastamitā yadā/
tadā vayaṃ hṛṣṭatuṣṭāḥ prāyaśo vigatajvarāḥ
(2. tathā S)
śrīvatsāṅkavapurdevastrātā (3)śāsti jagatrraye/
cetaso'vasthitiṃ kṛtvā ṛṣibhiśca tapodhanaiḥ
(3. cāsmin A)
cintitaṃ ca (4)tadā bhūyo jñāsyāmastaṃ kathaṃ vibhum/
[paratattvādhigamopāyajijñāsayā śāṇḍilyaṃ pratyabhigamanam] 1-5
ko vettā devadevasya trailokye'smin (5)yathārthataḥ
(4. tathā A)
(5. yathāsthitim A)
prasannaḥ kasya bhagavān paramātmā'pyadhokṣajaḥ/
prabhāvāttapasaḥ sarvaṃ cintitaṃ manasā tadā
yathāvadviditaṃ paścātsarveṣāṃ bhāvitātmanām/
kṛtakṛtyo jagatyasmin śāṇḍilyaḥ śrūyate bhuvi
te caivaṃ svāśramātsarve phalapuṣpakarodyatāḥ/
prayātāḥ sa muniryatra kṛtakṛtyo'vatiṣṭhate
sukhāsīno dvijaiḥ sārdhaṃ yogaiśvaryasamanvitaḥ/
tapasā tejasā yuktaḥ parvate gandhamādane
nānāścaryasamāyukte nānāpuṣpopaśobhite/
phaladrumasamākīrṇe nānādhātuvicitrite
siddhairadhyāsite ramye devajuṣṭe manorame/
tapaśśīlaissudāntaiśca yogavrataparāyaṇaiḥ
sacchiṣyairjñānasaṃpūrṇairvṛtaścandra iva grahaiḥ/
dṛṣṭvā(ṣṭo ?) jñānakriyāḍhyo'sāvṛṣibhiḥ prāñjalisthitaiḥ
sa cābhivāditassarvaiḥ kramāttena ca te tathā/
pūjitāḥ phalamūlādyairambunā kusumaissaha
nivṛtte'bhyāgate dharme sotsukairbhagavānmuniḥ/
pṛṣṭastapodhanaissarvaiḥ śāṇḍilyassurapūjitaḥ
[bhagavattattvatadārādhanaprakārapraśnaḥ] 1-6
bhagavanśrotumicchāmo viṣṇoradbhutakarmaṇaḥ/
upāsālakṣaṇaṃ karma kathayasva prasādataḥ
śrutamatyudbhutaṃ yasmādasmābhirgaganāntarāt/
ajñāte bhagavattatve durlabhā paramā gatiḥ
tathā'nārādhite caiva sātvikena tu karmaṇā/
santāraṇārthamasmākamanyeṣāṃ (1)bhavināṃ tathā
(1. bhāvināṃ A)
yathārthaṃ bhagavaddharma vaktumarhasi sarvathā/
[asya śāstrasya pravṛttikramaḥ] 1-7
śāṇḍiṃlya :---
śruṇudhvaṃ saṃyatāssarve viṣṇoradbhutatejasaḥ
sārabhūtamidaṃ śāstraṃ jñānopaniṣadaṃ mahat/
rahasyamaprakāśyaṃ ca brahmagarbhaṃ ca śāsvatam
anugrahārthaṃ ca purā kathitaṃ nāradasya tat/
tathācātirahasyatvālloke'sminna prakāśitam
na cāpi coditaṃ caiva kenaciddharmagauravāt/
tathoktasya (tathā'neka?) dinasyānte antardhānagataṃ tu tam(t?)
bhūyaścaivāvatīrṇena viṣṇunā prabha vaṣṇunā/
munervai svāṃśabhūtasya yaduktaṃ punareva hi
badaryāśramasaṃsthena(2) prabhunā lokakāriṇā/
dharmamārgāvatārārthaṃ vratenānena sattamāḥ
(2. susthena A)
siddhānāṃ śṛṇvatāṃ caiva tathā gaganacāriṇām/
devānāṃ ca ṛṣīṇāṃ ca narādīnāṃ tathaiva ca
mṛkaṇḍutārkṣyapūrvāṇāmādityānāṃ mahātmanām/
kinnarāṇāṃ ca daityānāṃ vasūnāṃ bhāvitātmanām
sāṅkhyānāṃ yogasiddhānāṃ jñānavijñānavedinām/
[gurornāradādadhigatasyāsya śāstrasya munīn prati yathādhigatamupadeśapratijñā]
tacchṛṇudhvaṃ muniśreṣṭhāḥ dharmaṃ saṃsāratārakam
yādṛkprāptaṃ mayā pūrvaṃ parituṣṭācca nāradāt/
sarvajñānakriyāyuktaṃ sarvasiddhiprasādhanam
saṃkṣiptaṃ ca mahārthaṃ yattathā samyagvivekadam/
jñātvaivaṃ sārabhūtaṃ ca adhītaṃ hi purā mayā
yasmādvai dharmakāmārthamokṣāṇāmāśusiddhikṛt/
adhītya ca śrutaṃ paścāt jñānānāṃ jñānamuttamam
yatprasādāttu vai bhūyo bhave'sminna bhavāmyaham/
tadyuṣmabhyaṃ pravakṣyāmi āmnāyena yathāsthitam
[śraddhābhaktipūrvakamupasannasyaiva śāstrasyāsyopadeśe pātratā/] 1-8
rahitaṃ saṃśayaissarvairguruśiṣyakrameṇa tu/
parijñātaṃ krameṇaiva yasmācchāstraṃ phalapradam
tasmānnayaṃ dvijāḥ pūrvamāśrayadhvaṃ prayatnataḥ/
bhaktiśraddhāsametaṃ tu astitve (āstikye?) nāpyalaṅkṛtam
sarvasvamapi yo dadyāt bhaktiśraddhāvivarjitaḥ/
nayācāravinirmukto mānī(1) sāstrārthadūṣakaḥ
(1. rādi A)
na tasya śāstraṃ vaktavyaṃ brūte vā yassa yātyadhaḥ/
samācāreṇa yo brūyācchṛṇuyādyaśca(2) tāvubhau
(2. dvā'pi A)
gacchetāṃ tu jagadyoneḥ padaṃ (3)ghoraviparyayāt/
[gurormahimānuvarṇanagarbhaṃ gurau bhakteḥ śreyaḥsādhanatvavarṇanam] 1-9
śāstrāyattā yataḥ sarve bhogamokṣādayo dvijāḥ
(3. ghore A)
vaiṣṇavaṃ(4) jñānavaktāraṃ yo vidyādviṣṇuvadgurum/
pūjayedvāṅbhanaḥkāyaissa śāstrajñassa vaiṣṇavaḥ
(4. vaiṣṇavajñāna A)
ślokapādasya vaktā'pi yataḥ pūjyassadaiva hi/
kiṃ punarbhagavadviṣṇossvarūpaṃ vivṛṇoti yaḥ
śāstrasya caiva vaktā'pi tadbhāvagatamānasaḥ/
vibhoḥ śāstrasya ca gurostritayasyāsya pūjanāt
phalaṃ bhavatyanūnaṃ vai iha loke paratra ca/
nārāyaṇaḥ paraṃ brahma tajjñānenābhigamyate
jñānasya sādhanaṃ śāstraṃ tacchāstraṃ guruvaktragam/
brahmaprāptirato hetorgurvadhīnā sadaiva hi
ītunā'nena vai viprā gururgurutamaḥsmṛtaḥ/
yasmāddevo jagannāthaḥ kṛtvā martyamayīṃ tanum
magnānuddharate lokān kāruṇyācchāstrapāṇinā/
tasmādbhaktirgurau kāryā saṃsārabhayabhīruṇā
śāstrāñjanena(1) yo'jñānatimiṃraṃ vinipātayet/
śāstraṃ pāpaharaṃ puṇyaṃ pavitraṃ bhogamokṣadam
(1. śāstrajñānena. A)
śāntidaṃ ca mahārthaṃ ca vakti yassa jagadguruḥ/
[atha tattvaśuśrūṣayā munibhiḥ svīkṛtaḥ śiṣyabhāvaḥ]
ityuktāstena munayo muninā brahmavedinā
tyaktāsanāstatassarve babhūvuśśāntamānasāḥ/
tatpādamūle patitāstaccittāstatparāyaṇāḥ
[atopadeśārambhaḥ]
datto mūrdhni tatasteṣāṃ munīnāṃ(2) bhāvitātmanām/
viṣṇuhastaśca (?) tuṣṭena muninā brahmavedinā
(2. ṛṣīṇāṃ. A)
athovāca sa viprendraḥ praṇipatyācyutaṃ harim/
kramāgataṃ mahacchāstraṃ jñānāmṛtaṃphalapradam
[asya śāstrasyārambhakāla--pravartakapuruṣaviśeṣa--ākhyāviśeṣāṇāṃ nirūpaṇam] 1-10
kṛte yuge pravṛtte tu kasmiṃścinmunisattamāḥ/
pauṣkare(1) brahmakalpe tu pratyakṣasthe'pyadhokṣaje
(1. puṣkare. S.)
kāmakrodhavinirmukte pravṛddhe tu pitāmahe/
sthite niṣkaṇṭake samyaktrailokye sacarācare
saṃpravṛddhe tathā dharme adharme nāśamāgate/
nāradena yathā pṛṣṭo devaḥ kamalalocanaḥ
jayārthamapi bhaktānāṃ hitārthamapi cātmanaḥ/
anuṣṭupchandobaddhena(2) sārātsāratarā śubhā
(2. yaṃ. A)
proktā trailokyaguruṇā pṛcchate nāradāya tu/
sārabhūtaṃ samuddhṛtya saṃhitā'mṛtagarbhiṇī
sarvajñatvaguṇenaiva kṛtsnaṃ jñātvā ca tattvataḥ/
sārdhakoṭipramāṇaṃ tu jñātṛjñānopabṛṃhitam
jayāvyaṃ (3)niṣadaṃ tantraṃ brahmamūlādvinissṛtam/
amūrttādgaganādyadvat nirghāto jāyate svayam
(3. nai. A)
śāntātsaṃvinmayāttadvacchāstraṃ śabdātma (4)cotthitam/
avikāramasaṅkalpaṃ yadrūpaṃ tatparaṃ vibhoḥ
(4. tmano. A.)
yadvikāraṃ jagaddhātuśśabdabrahmeti tatsmṛtam/
tataḥprabhṛti kālācca loke'sminmunisattamāḥ
jayeti vimalaṃ nāma praṇītaṃ viśvakarmaṇā/
[adhikaḥ pāṭhaḥ]
(*)pañcarātrasya kṛtsnasya vaktā nārāyaṇaḥ svayam/
iti sarvatra vikhyātaṃ bhagavacchāstragauravam
(*. ayaṃ tu kuṇḍalitaḥ pāṭhaḥ prācīneṣu bahuṣu kośeṣu nopalabhyate, paṭalasyāsyānte kaiścitprakṣiptaḥ syāt, athā'pi (Adyar Library Ms.) yathopalambhaṃ prākaṭhyaṃ nītaḥ)
sāttvataṃ pauṣkaraṃ caiva jayākhyaṃ tantramuttamam/
ratnatrayamiti khyātaṃ tadviśeṣa ihocyate
sāraṃ sāttvataśāstrasya rahasyaṃ prājñasaṃmatam/
ratnatrayamidaṃ sākṣādbhagavadvaktraniḥsṛtam
pravartitaṃ tathaivedamanyūnānadhikatvataḥ/
anyānyāni tu tantrāṇi bhagavanmukhanirgatam
sāraṃ samupajīvyaiva samāsavyāsadhāraṇaiḥ/
vyākhyopabṛṃhaṇanyāyādvyāpitāni tathā tathā
vyākhyāmūlanayenaiṣāṃ gauravaṃ sampratiṣṭhitam/
tantre'pyaṣṭottaraśate pārameśvarasaṃhitā
pauṣkarārthavivṛtyarthā vyākhyārūpā'vatāritā/
sāttvatasya vivṛtyarthamīśvaraṃ tantramuttamam
jayākhyāsyāsya tantrasya vyākhyānaṃ pādmamucyate/
bhagavadvyaktideśeṣu svayaṃvyakteṣu bhūtale
aṣṭottaraśate mukhyaṃ ratnabhūtaṃ catuṣṭayam/
śrīraṅgaṃ veṃkaṭādriśca hastiśailastataḥ param
tato nārāyaṇādriśca divyasthānacatuṣṭayam/
veṃkaṭādriṃ vinā'nyeṣu devadevasya dhāmasu
ratneṣu triṣu ratnāni trīṇi tantrāṇyupāsate/
mūlavyākhyānarūpatvādupajīvyaṃ parasparam
tantratrayamidaṃ vidyādekaśāstraṃ tathā budhaḥ/
sāttvataṃ yaduśailendre śrīraṅge pauṣkaraṃ tathā
hastiśaile jayākhyaṃ ca sāmrājyamadhitiṣṭhati/
pādmatantraṃ hastiśaile śrīraṅge pārameśvaram
īśvaraṃ yādavādrau ca kāryakāri pracāryate/
śrīraṅgādyādavādreśca hastiśailo viśiṣyate
padmarāgācca vaiḍūryādyathā vajraṃ mahāguṇam/
purā kṛtayuge brahmā sākṣātkṛtya ramāpatim
svayaṃ samarcayitvā'tha tadarcākramamuttamam/
śiṣyebhyo mahanīyebhya upadiśya kṛpāvaśāt
tairevārādhanaṃ kāle kārayatyabjasaṃbhavaḥ/
ityevaṃ nāradācchrutvā punarevāhamabruvam
bhagavan kamalākāntaḥ kathaṃ sākṣātkṛtaḥ kadā/
tadetadbrūhi me svāmin hastyadreścāpi vaibhavam
iti pṛṣṭo mayā prāha nārado bhagavān ṛṣiḥ/
sādhu pṛṣṭo'smyahaṃ vatsa ślāghanīyo'si me mataḥ
yadadya kariśailasya vakṣyāmi tava vaibhavam/
purā mayopasannena bhagavān bhūtabhāvanaḥ
jagatsraṣṭā srurādhīśo'nuyuktaścaturānanaḥ/
hastiśailasya māhātmyaṃ varadasya kṛpārasam
satyavratasya kṣetrasya vaibhavaṃ cānvavarṇayat/
tatte'haṃ saṃpravakṣyāmi saṃgraheṇaiva sāravat
sāvadhānaḥ śṛṇu prītyā guhyaṃ sāramidaṃ yataḥ/
bhagavannābhipāthojājjāto dhātā'bjasaṃbhavaḥ
sṛṣṭvā carācaraṃ viśvaṃ garvaṃ paramupāyayau/
ābhijātyaṃ sadācāro vidyā ceti madatrayam
sarvānevābhibhavati kimu sarvādhike pade/
tato'sau mattacittaḥ san devadevaṃ ramāpatim
sākṣāccikīrṣuryogena paraṃ yatnamupāgamat/
devadevasvarūpādisākṣātkāravirodhinā
aprameyena mahatā duṣkṛtenaiṣa vāritaḥ/
punaḥ punaḥ prayatne'pi sumahatyapyanuṣṭhite
na sa siddhimanuprāpat samādhe- pratyahanyata/
atha cintāparo dīnaścintayitvā muhurmuhuḥ
vṛthaivācaritaṃ kaṣṭamiyatā mandabuddhinā/
devāvāsasamārohāvarohābhikhyakelitaḥ
nirmocanārthameko'pi kṣaṇo hanta na yāpitaḥ/
athālambya dhṛtiṃ dhīmān bhūlokaṃ pratyapadyata
gaṅgāmadhye mahadghoraṃ tapastaptumupākramat/
aṅguṣṭāgrapadāttiṣṭanniruddhasvāsaceṣṭitaḥ
ūrddhabāhurnirāhārastapastepe sudāruṇam/
kāpeyacapalaṃ cittaṃ na svāsthyaṃ prāpa tasya yat
kṣaṇamātramapi śrīśaṃ na dyātuṃ prābhavattataḥ/
atha dīne kṛśe dhātaryākāśādaśarīriṇī
vāṇī prādurabhūtpuṇyā bodhayāmāsa padmajam/
adhikāramahānandarasamagnasya te manaḥ
sahasreṇāśvamedhānāṃ vinā śuddhiṃ na gacchati/
aśuddhasyeha manasaḥ svāsthyaṃ saṃpādyatāṃ katham
asvasthe manasi dhyānaṃ sādhu niṣpadyatāṃ katham/
kartavyagauravātkālavilambācca bibheṣi cet
upāyaṃ sukaraṃ vakṣye yathāvadavadhāraya/
gaṅgāyā dakṣiṇe bhāge yojanānāṃ śatadvaye
pañcayojanavistāraṃ pañcayojanamāyatam/
tīrāntaṃ pūrvavārāśeḥ sarvaiḥ sumahitaṃ guṇaiḥ
siddhikṣetraṃ mahāpuṇyaṃ śrīśasyābhimataṃ param/
satyavratamiti khyātaṃ yathārthākhyāvabhāsakam
ekastatra kṛto dharmo vardhate hi sahasradhā/
tatra tvamaśvamedhena yajerekena ceddharim
sahasrasyāśvamedhānāṃ phalaṃ prāpsyasi niścitam/
tatra śarvatare kalpe diggajā viṣṇumavyayam
kasyacidgirivaryasya śikhare paryapūjayan/
teṣāmāvirabhūddeva karuṇāvaruṇālayaḥ
kamalākāmukaḥ kāntavigrahaḥ kañjalocanaḥ/
tataḥ prabhṛti śailendro yayau karigiriprathām
tameva vedikāṃ kṛtvā vājimedhena taṃ yaja/
lakṣmīvallabhakāruṇyavīkṣāvaibhavato mahān
dhanyaḥ kṛtārtho vimalo bhaviṣyasi na saṃśayaḥ/
iti vāṇīṃ samākarṇya viriñco hṛṣṭamānasaḥ
kṣetraṃ satyavrataṃ puṇyaṃ tvaritaṃ samupāgamat/
tvaṣṭrā hastigireḥ śṛṅgaṃ ṭaṅkaiḥ santakṣya śobhanām
yāgārhāṃ yajamāno'yaṃ yāgavedīmakalpayat/
yathāśāstraṃ ca lakṣmīśaṃ sarvakāraṇakāraṇam
īje'jo vājimedhena yāgānāmuttamena saḥ/
tatra sarveṣu mantreṣu tattaddaivatanāmabhiḥ
paṭhyamāneṣu dhātā'yaṃ devadevaṃ ramāpatim/
hṛdaye samanudhyāyaṃstasmai sarvaṃ havirhutam
bhaktyā samarpayannetadalameko'pi veditum/
sarvameva havirdevaḥ puṇḍarīkekṣaṇo hariḥ
svayameva samādāya samāsvādayadādarāt/
svān svān bhāgānparīklṛptānkāleṣvanadhigacchatām
unmukhānāṃ vañcitānāṃ devānāṃ kṣubhitaṃ manaḥ/
brahmāṇamatha te sarve samāgatyānvayuñjata
kimidaṃ vartate mohaḥ kṣobhitā vañvitā vayam/
brahmā tu smayamānastān sāṃtvapūrvamabodhayat
devā mayā purā sṛṣṭāḥ sraṣṭā'haṃ bhavatāṃ pitā/
kimetadyatpitā putrānupāstāṃ vinayāditi
saṃsāramārganiṣṇātaistattatphalamabhīpsubhiḥ/
yūyamārādhanīyā hi tadarthamadhikāritāḥ
sarvāntarātmā sarveśo mama cāpi pitā hariḥ/
kamalāvallabho devastamevoddiśya hūyate
iha sarvaṃ haviryajñe nāmamātraṃ tu mantragam/
bhavatāṃ tattadarthastu bhagavān kamalāpatiḥ
iyaṃ madyajñasārasya dhoraṇī sāramādhurī/
paramaikāntināṃ nṝṇāmapyeṣaiva nibodhata
iti saṃbodhitā devā gatakṣobhāḥ prajāpatim/
sārārthāvagamāttuṣṭāḥ sādhu sādhvityapūjayan
śreyasāṃ kila kāryāṇāṃ pratyūhānāṃ śataṃ śatam/
tathā tatra mahāyajñe vighrānāṃ śatamutthitam
devadevo ramānāthaḥ kṛpayā parayā mudā/
sarvānpraśamayāmāsa pratyūhān samupasthitān
atha kāle bahuguṇe vapāhomocite tadā/
āvirāsannimittāni manohārīṇi sarvasaḥ
meṣamāse site pakṣe caturdaśatame tithau/
śobhane hastanakṣatre ravivāreṇa saṃyute
prātaḥ savanakālīne vapāhome samāpite/
tāṃ vapāmadhare gṛhṇannagnerāvirabhūddhariḥ
sūryakoṭipratīkāśe taptakārttasvarojvale/
vimāne puṇyakoṭhyākhye śrībhūmisahitaḥ prabhuḥ
paścimābhimukho dīptakirīṭamakuṭojjvalaḥ/
ūrdhvapuṇḍrollasatphālapaṭṭo rājīvalocanaḥ
tilaprasūnasaubhāgyanāsākalpalatānvitaḥ/
pravālakhaṇḍasuṣamāmoṣadakṣādharoṣṭhavān
kambugambhīrakaṇṭhāntarlambikaustubhavibhramaḥ/
śrīvatsavakṣā hāraśrīśobhamānabhujāntaraḥ
pañcāyudhollasadbāhucatuṣṭayamanoharaḥ/
sapadmena kareṇoccairvahannabhayamudrikāmra
gadāṃ cāpaṃ ca vāmena pāṇinā paribhūṣayan/
kaṭibandhe dharandivyaṃ naṃdakaṃ khaṅgamuttamam
pītāmbaralasannābhigahvarojvalavihvalaḥ (grahaḥ?)/
kāmārāmīyakadalīkaḻīcororubhāsvaraḥ
mukurākārajānūtthalāvaṇyaprasarādbhutaḥ/
kaḻācikārucispardhijaṅghādvitayasundaraḥ
padmasaubhāgyasarvasvahāripādamanoharaḥ/
karuṇārasapūrṇābhyāmīkṣaṇābhyāṃ caturmukham
ādarādanugṛhṇānaḥ smitāñcadadharāntikaḥ/
evaṃ svayamudāttena rūpayauvanaśobhinā
vigraheṇoditaṃ devaṃ ramākāntaṃ jagatpatim/
āsevya sarve saṃhṛṣṭāḥ kṛtārthanayanodayāḥ
aho bhāgyamaho bhāgyamityuccairudaghoṣayan/
caturmukho'pi nayanairaṣṭābhirdevamacyutam
praṇatārtiharaṃ nāthaṃ varadaṃ samasevata/
saharṣasaṃbhramo nānāceṣṭāstāstāḥ svayaṃ caran
krameṇa śānatsaṃrabhbho devo nābhipracoditaḥ/
vatsa satyavrakṣetramāhātmyaṃ paśya padmaja
ekena hayamedhena sahasrasya phalaṃ tvayā/
kāṃkṣitaṃ tena cittasya śuddhistena ca cetasaḥ
sthairyaṃ tena ca niṣpattirdhyānasyetīpsitaṃ tvayā/
ante pratīkṣitaṃ yatte phalaṃ parvakramātkila
prathame parvaṇi prāptaṃ sukhenaiva prajāpate/
prasanno'smi tavānena hayamedhena suvrata
vapāraso'yaṃ madhuro mama hṛdyo mano'harat/
pāramaikāntisaurabhyasārāmṛtamanoharā
vapeyaṃ sarvabhakṣyebhyo mama prītikarī sadā/
varaṃ varaya tasmāttvaṃ yathā'bhimatamātmanaḥ
sarvaṃ saṃpatsyate puṃsāṃ mayi dṛṣṭipathaṃ gate/
iti devena saṃdiṣṭaḥ prahṛṣṭaḥ paramārthavit
brahmā praṇamya bahuśaḥ stutvā ca prārthayadvibhum/
vaikuṇṭhe tu yathā loke yathaiva kṣīrasāgare
tathā satyavratakṣetre nivāsaste bhavediha/
hastiśailasya śikhare sarvalokanamaskṛte
puṇyakoṭivimāne'smin paśyantu tvāṃ narāssadā/
iti saṃprārthito devo bhagavān bhaktavatsalaḥ
hitāya sarvalokānāṃ tathā'stvityanvamodata/
tasmin kṛtayuge brahmā devadevamadhokṣajam
svayaṃ tenaiva rūpeṇa samārādhayadacyutam/
mahāśāntagajendro'tha tretāyāṃ harimārcayate
svakarāgroddhṛtaiḥ padmairatha grāheṇa pīḍitaḥ/
śaraṇāgatimādhāya varadena vimocitaḥ
hariṇā dhāma ninye svaṃ vāhanena garutmatā/
atha dvāparasaṃjñe tu yuge devaguruḥ svayam
ārādhya varadaṃ devaṃ svābhīṣṭāṃ siddhimāpnuta/
tataḥ kaliyugasyādau brahmāṇaṃ varado'bravīt
parāmṛśan jagatsarvaṃ prahṛṣṭenāntarātmanā/
kālo'yaṃ kalirāyātaḥ sarve svārthaparā janāḥ
na ko'pi tattvato bhakto drakṣyate kālaviplavāt/
ayute vā parārdhe vā yadi ko'pi ca tādṛśaḥ
saṃbhāvyate guṇotkṛṣṭaṃ na taṃ loko'numaṃsyate/
doṣānāropayetkaścinmatsarāttasya mūrddhani
taṃ tathaiveti sarve'nve ghoṣayiṣyanti sarvaśaḥ/
ante tasyāpi nairāśyāccyutireva manogateḥ
bhaviṣyati tathā nāma kālo'yaṃ kalirūrjitaḥ/
ato na rocate vatsa hastiśailasya mūrdhani
divyenānena rūpeṇa vastuṃ kāle kalāviha/
pratijñātaṃ ca kalpāntamavasthānamihaiva me
ato'tra kriyatāmevamahaṃ tvāmanumānaye/
varado'haṃ vidhe bhaktajanānāṃ karuṇākaraḥ
ataḥ sthalamidaṃ puṇyaṃ tyāgamaṇṭapamucyatām/
yogamaṇṭapasaṃjñātu śrīraṅgasya mayā kṛtā
puṣpamaṇṭapamityākhyā veṅkaṭādrervirājatām/
anyadyadugiristhānaṃ vidyāmaṇṭapamucyatām
sarvottamamidaṃ puṇyaṃ kṣetraṃ sthānaṃ ca śobhanam/
mama prītikaraṃ divyaṃ muktikṣetreṣu cottamam
naitasya sadṛśaṃ kiñcit kṣetraṃ vā tīrthameva vā/
ato madājñayā brahman ālayo'tra vidhīyatām
sarvamantrasvarūpatvāt sarvebhyo'bhyadhiko bhuvi/
saṃsthānasyālayasyāsya svarūpaṃ paramārthataḥ
na vettuṃ prabhavedanyo madīkṣāvībhitānnarāt/
kalikālocitāṃ rītimāśritya manasā mayā
pāñcarātrāhvayaṃ tantraṃ yathāvadavatāritam/
taduktena prakāreṇa mūlakarmotsavāśrayāḥ
tisro mūrtīḥ pratiṣṭhāpya pūjanaṃ pratipādaya/
balyarcā ca vidhānena sādaraṃ parikalpyatām
ratneṣu triṣvapi śreṣṭhaṃ jayākhyaṃ tantramucyate/
taduktena vidhānena pratiṣṭhādi pravartyatām
kāṇvīṃ śākhāmadhīyānāvaupagāyanakauśikau/
prapattiśāstraniṣṇātau svaniṣṭhāniṣṭhitāvubhau
jayākhyatantramārgeṇa dīkṣayitvā'bjamaṇḍale/
ācāryake cābhiṣicya tābhyāṃ pūjāṃ prakalpaya
tadgotrasaṃbhavā eva kalpāntaṃ pūjayantu mām/
jayākhyenātha pādmena tantreṇa sahitena vai
mūlavyākhyānarūpābyāṃ samarcayatu māṃ sadā/
na tantrasaṅkaro doṣastantrayoranayoriha
ācāryake tathā''rtvijye pūjane vā mamābjaja/
tāvetau gotriṇau mukhyau mama prītikarau matau
paricaryāsu tattāsu yogyānnirṇīya cetasā/
dīkṣayitvā ca te tatra niyujyantāṃ yathāvidhi
atrādhikāra ubhayostayoreva kulīnayoḥ/
śāṇḍilyaśca bharadvājo munirmauñjāyanastathā
imau ca pañcagotrasthā mukhyāḥ kāṇvīmupāśritāḥ/
śrīprāñcarātratantrīye sarve'smin mama karmaṇi
iha tābhyāṃ ciraṃ vatsa toṣito'smi tapobalāt/
tayorayaṃ varaḥ prītyā prādāyi prārthito mayā
mantraiḥ kātīyasūtreṇa nirdiṣṭairvaidikaiḥ saha/
bhagavacchāstrasaṃsiddhairdivyairmantrairvimiśritaiḥ
garbhādhānādikāḥ sarve saṃskārā nityakarma ca/
naimittikaṃ ca śrāddhādi kartavyaṃ tairatandritaiḥ
ācāreṇaivāmunaivāhaṃ bhavāmi prītimānasaḥ/
śarkarāsahiteneva kṣīreṇa kamalāsana
pratyabdaṃ caitramāse tu svena rūpeṇa māṃ vibhum/
pūrṇimāyāmihāgatya tvaṃ māmārādhayānagha
pratyahaṃ rātrikāle tu śeṣaḥ phaṇabhṛtāṃ varaḥ/
aprākṛtena rūpeṇa māṃ samārādhayiṣyati
iti devena saṃdiṣṭaḥ paratantramanā vidhiḥ/
tathaiva tatsvayaṃ prītyā niravartayadādarāt
devāvatārasamaye vimānamatulaprabham/
sarvadevamayaṃ divyamagnimadhyāt samutthitam
tathaiva devadevasya varadasya nideśataḥ/
bhūtale vāstuvidhinā pratiṣṭhāmadhyagamyata
divyālayasya nirmāṇaprakāro viśvakarmaṇe/
devādeśādviriñcena sphuṭamevātyadiśyata
sa tasyājñāṃ vahanmūrdhnā tadādiṣṭena vartmanā/
ālayaṃ nirmame divyaṃ tenaiva pratyavekṣitaḥ
mūlamantratrayātmatvāddevadevasya sannidhau/
praṇavena samaṃ pūrvaṃ sopānatrayamāsa tat
ṣaḍakṣarasya mantrasya smāraṇāya ramāpateḥ/
ardhamaṇḍamabhāge ṣaṭ sopānāni cakāra saḥ
caturviśatitattvātmā caturviṃśatisaṃkhyakā/
gāyatrīsaṃmitā paścāt sopānāvalirābabhau
atha dvayākhyaṃ paramaṃ mantrarājamanusmaran/
sopānayordvayaṃ dīpraṃ nirmame nirmamāntaraḥ
praṇatārtihṛto mantre divye devasya toṣaṇe/
daśavarṇaā iti vyaktīkurvan daśa tatā'karot
bahunā'tra kimuktena devadevālayo mahān/
uktānāṃ bhagavacchāstre lakṣmaṇāṃ lakṣyatāṃ yayau
karīśaḥ kamalākāntaḥ kāle kamalasambhavam/
svacchandaḥ saṃdiśaṃstena svamālayamakārayat
atha devena nirdiṣṭe kāle kamalasaṃbhavaḥ/
jayākhyatantramārgeṇa pratiṣṭhāvidhimādiśat
dāruṇā mūlaberaṃ tu karmārcāṃ rajatena vai/
autsavaṃ caiva tāmreṇākārayadviśvakarmaṇā
tathaiva cātha balyarcāṃ vidhinā'kārayadvidhiḥ/
aupagāyanamācāryaṃ kauśikaṃ ca tapasvinam
tatputrāṃśca mahābhāgān dvau dvau devasutopamau/
dīkṣayitvā yathānyāyaṃ cakravārijamaṇḍale
taiḥ pratiṣṭhāntikaṃ sarvaṃ karṣaṇādyamakārayat/
vaiśākhe śravaṇarkṣe tu saṃkalpyāvabhṛthaṃ purā
navame'hni dhvajārohaṃ vidhinā'kārayadvidhiḥ/
prathame'hani deveśaṃ maṇḍapena vibhāsinā
vīthīḥ sañcārayāmāsa prātarbhaktānukampayā/
rātrau mṛgendravāhena devasyotsavamācarat
dvitīye divase prātarhaṃsavāhanamācarat/
rātrau mārtaṇḍabimbena mahotsavamakārayat
tṛtīye divase prātargaruḍotsavamācarat/
avatārātparaṃ devasyotsave prathame purā
evo ramāpatirdivyaṃ vainateyamadhiśritaḥ/
prathamaṃ darśayāmāsa nijamaprākṛtaṃ vapuḥ
madhye gopuramukhyasya tato garuḍavāhane/
gopurāgrimamadhye tu devasevā viśiṣyate
sarvapāpaharī puṇyā muktimārga udīritaḥ/
rātrau hanumatā caiva devadevamacārayat
caturthe divase prātaḥ śeṣāsanatale hariḥ/
paravyomnīva bhaktānāṃ svaṃ rupaṃ samadarśayat
rātrau candramasaṃ bimbamāsthitasyotsavoṃ'bhavat/
mohinīrūpamāsthāya prātarāndolikāṃ gataḥ
paṃcame'hani deveśo bhaktānsarvānanandayat/
rātrau tu yālavāhena devasyotsavamācarat
ṣaṣṭhe prātaḥ kalpatarau veṇugānotsavo'bhavat/
rātrau gajendramāsthāya divyaṃ rūpamadarśayat
saptame syandanaṃ divyamāsthāpyotsavamācarat/
aṣṭame tu jaladroṇīmavagāhya divā hariḥ
rātrau turaṅgamāsthāya sarvāllokānapāvayat/
navame śibikāyātrāmāracayya ramāpatiḥ
līlāṃ praṇayakopasya pradarśya kamalābhuvoḥ/
anantasarasīvarye'vabhṛthaṃ mahamāsthitaḥ
rātrau tu puṇyakoṭhyākhye vimāne niṣṭhitaḥ prabhuḥ/
sarvaṃ puraṃ paribhramya sarvāṃllokānapāvayat
daśame'hani madyāhne puṣpayāgamaho'bhavat/
rātrau mahāvimānena purayātrā prakalpitā
sarvāvaraṇaniṣkrāmātparaṃ vihagarāḍdhvajam/
avaropayya vidhivatpūjako bahumānitaḥ
evaṃ saṃrambhayogena mahotsavamakārayat/
prativatsaramevaivaṃ mahotsavavidhiḥ kṛtaḥ
pakṣamāsāyanābdādyā utsavāścābhavankramāt/
maharṣī dīkṣitau tau dvāvaupagāyanakauśikau
paryāyeṇaiva deveśamānarcyaturihādarāt/
tadetanmahitaṃ dhāma hastiśailaprathāṃ gatam
praṇatārtiharo devo varado yatra pūjyate/
pūjakāstasya tadvasyā mahātmāno guṇojjvalāḥ
pāñcarātrikamukhyebhyaḥ sarvebhyo'pyadhikā bhuvi/
evametatsamākhyātaṃ hastiśailasya vaibhavam
devasya tantrasārasya pūjakasya tu saṃgrahāt/
yathā vai nāradamuneḥ mukhātpūrvaṃ śrutaṃ mayā
tathaiva sarvamākhyātaṃ prasaṅgātprītipūrvakam/
atha prakṛtamevādya tantramāraṃbhyate mayā
śrūyatāmavadhānena śraddhābhaktimahīyasā)
iti śrīpāñcarātre jayākhyasahitāyāṃ śāstrarambhaprayojanaṃ nāma prathamaḥ paṭalaḥ/
* * * * *
Original text: jayākhyasaṃhitā · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0