Language

ENहिગુ
Scripture Library

Jayakhya Samhita · Chapter 1

1.1

ॐ
paṭalaḥ - 1
śrīpāñcarātre jayākhyāsaṃhitā
śāstrārambhaprayojanaṃ nāma prathamaḥ paṭalaḥ/
namaḥ sakalakalyāṇadāyine cakrapāṇaye/
viṣayārṇavamagnānāṃ (1)samuddharaṇehatave

1.2

(1. sadyastaraṇa. A)
[śāstrāvataraṇam.] 1-1
susi(2)ddhapūjite sthāne devabrahmarṣisevite/
tapasvijanasaṅkīrṇe puṇyakṛdbhirniṣevite

1.3

(2. susiddhe. A)
tīrthottame prabhāse vai(3) yatra sannihitaḥ sadā/
viśvātmā bhagavān viṣṇurlokānugrahakṛtprabhuḥ

1.4

(3. prabhāse ca. A)
tatra śuśrūṣaṇaparaḥ pitrādigurusantateḥ/
nityamevāpavargārthī virāgī vītamatsaraḥ

1.5

saṃvartakaḥ kāntinidhirdṛṣṭvā magnaṃ svakaṃ vapuḥ/
prāñjaliḥ praṇato bhūtvā aurvaṃ pitaramabravīt

1.6

saṃvartaka :---
saṃsārārṇavamagnasya mamopāyo hi(4) kathyatām/
yaṃ jñātvā na punarjanma syānmamānyasya kasyacit

1.7

(4. yo'bhi. A)
aurva :---
purā kṛtayuge vatsa matpūrvaiḥ saṃyamasthitaiḥ/
vedavedāṅgapārajñai ṛṣibhiśca tapodhanaiḥ

1.8

kenāpi cātmabhāvena etadālocitaṃ tu vai/
bahūnyabdasahasrāṇi tapastaptvā sudāruṇam

1.9

(santoṣaniyamāḍhyaṃ ca vratacaryāsamanvitam)
[niḥśreyasālābhānmaharṣīṇāṃ nirvedaḥ] 1-2
kālena tapaso'nte vai(1) vayaṃ saddharmamāsthitāḥ/
siddhigocaramaprāptāḥ (2)procchvasantaḥ punaḥ punaḥ

1.10

(1. tu A.)
(2. proṃcchvasānāḥ S.)
na vidmaḥ kiṃ bhaviṣyāmo hyadyāpi gahane bhave
na sthitiḥ śāsvatī svasthe na ca bandhaparikṣayaḥ

1.11

na caiveha sthirā bhogāḥ kiṃ kuryāmo'tra (3)vaiśase
ityevaṃ gahane prāpte tapasaścānavasthiteḥ

1.12

(3. vedhase S.)
saṃprāptāḥ sma tato mohaṃ tadā vāṇī mahatya bhūt/
bhagavaddharmajijñāsairdhyānāsaktaiḥ pracoditā

1.13

[paratattvajñānasya niḥśreyasahetutvam] 1-3
na yajñavedādhigamairnaca dānaistu kevalaiḥ
kriyābhirna tvanekābhirvrataiścāndrāyaṇādikaiḥ

1.14

svarge (4)vai na bhavet sthairyaṃ bandhamokṣaśca vai kutaḥ/
ajñāte paratattve tu śāśvate cākṣaye'cyute

1.15

(4. vā C L.)
vyāpake tu jagannāthe nityatṛpte nirañjane/
icchārūpadhare nitye śuddhe buddhe sunirmale

1.16

evamādyaḥ paro devo jñāto yāvanna vai dvijāḥ/
tāvadevāpavargastu durlabho yugakoṭibhiḥ

1.17

tasmādyatadhvaṃ yenāśu hṛdāvāso (5)jagadguruḥ/
kevalaṃ citsvarūpaśca (6)guṇaguṇyaśca nirguṇaḥ

1.18

(5. tprabhuḥ CL.)
(6. guhya. CL)
prasādameti vai kṣipramanāthānāmasaṃśayaḥ/
abhūtapūrvaṃ śrutvaivaṃ sthitāste hṛṣṭamānasāḥ

1.19

tasminneva kṣaṇe puṇye śrutamātreṇa putraka/
kimetatkena kathitaṃ kiṃ tadbrahma hyanāmakam

1.20

jñāsyāmastatkathaṃ samyagevamūcuḥ parasparam/
saṃśaye'bhiniviṣṭāstu dīrghakālaṃ yadā tadā

1.21

punarevotthitā vāṇī gaganādamṛtopamā/
[paratattvavivecanam] 1-4
yattadakṣaramakṣobhyaṃ paraṃ brahma sanātanam

1.22

parā gatiryā sarveṣāmacyutaṃ vitta taddvijāḥ/
munayo brahmaniṣṇātā yamāśritya bhavodadhim

1.23

taranti puṇḍarīkākṣo(1) devo nārāyaṇsatu saḥ/
śaṅkhacakradharaṃ viṣṇumānandasyandanirbharam

1.24

(1. kākṣa. A)
ye saṃśrayanti taṃ bhaktyā sūkṣmamadhyātmacintakāḥ/
te yānti vai padaṃ viṣṇorjarāmaraṇavarjitāḥ

1.25

ityuktvā ca (2)tato bhūyaḥ sā vāgastamitā yadā/
tadā vayaṃ hṛṣṭatuṣṭāḥ prāyaśo vigatajvarāḥ

1.26

(2. tathā S)
śrīvatsāṅkavapurdevastrātā (3)śāsti jagatrraye/
cetaso'vasthitiṃ kṛtvā ṛṣibhiśca tapodhanaiḥ

1.27

(3. cāsmin A)
cintitaṃ ca (4)tadā bhūyo jñāsyāmastaṃ kathaṃ vibhum/
[paratattvādhigamopāyajijñāsayā śāṇḍilyaṃ pratyabhigamanam] 1-5
ko vettā devadevasya trailokye'smin (5)yathārthataḥ

1.28

(4. tathā A)
(5. yathāsthitim A)
prasannaḥ kasya bhagavān paramātmā'pyadhokṣajaḥ/
prabhāvāttapasaḥ sarvaṃ cintitaṃ manasā tadā

1.29

yathāvadviditaṃ paścātsarveṣāṃ bhāvitātmanām/
kṛtakṛtyo jagatyasmin śāṇḍilyaḥ śrūyate bhuvi

1.30

te caivaṃ svāśramātsarve phalapuṣpakarodyatāḥ/
prayātāḥ sa muniryatra kṛtakṛtyo'vatiṣṭhate

1.31

sukhāsīno dvijaiḥ sārdhaṃ yogaiśvaryasamanvitaḥ/
tapasā tejasā yuktaḥ parvate gandhamādane

1.32

nānāścaryasamāyukte nānāpuṣpopaśobhite/
phaladrumasamākīrṇe nānādhātuvicitrite

1.33

siddhairadhyāsite ramye devajuṣṭe manorame/
tapaśśīlaissudāntaiśca yogavrataparāyaṇaiḥ

1.34

sacchiṣyairjñānasaṃpūrṇairvṛtaścandra iva grahaiḥ/
dṛṣṭvā(ṣṭo ?) jñānakriyāḍhyo'sāvṛṣibhiḥ prāñjalisthitaiḥ

1.35

sa cābhivāditassarvaiḥ kramāttena ca te tathā/
pūjitāḥ phalamūlādyairambunā kusumaissaha

1.36

nivṛtte'bhyāgate dharme sotsukairbhagavānmuniḥ/
pṛṣṭastapodhanaissarvaiḥ śāṇḍilyassurapūjitaḥ

1.37

[bhagavattattvatadārādhanaprakārapraśnaḥ] 1-6
bhagavanśrotumicchāmo viṣṇoradbhutakarmaṇaḥ/
upāsālakṣaṇaṃ karma kathayasva prasādataḥ

1.38

śrutamatyudbhutaṃ yasmādasmābhirgaganāntarāt/
ajñāte bhagavattatve durlabhā paramā gatiḥ

1.39

tathā'nārādhite caiva sātvikena tu karmaṇā/
santāraṇārthamasmākamanyeṣāṃ (1)bhavināṃ tathā

1.40

(1. bhāvināṃ A)
yathārthaṃ bhagavaddharma vaktumarhasi sarvathā/
[asya śāstrasya pravṛttikramaḥ] 1-7
śāṇḍiṃlya :---
śruṇudhvaṃ saṃyatāssarve viṣṇoradbhutatejasaḥ

1.41

sārabhūtamidaṃ śāstraṃ jñānopaniṣadaṃ mahat/
rahasyamaprakāśyaṃ ca brahmagarbhaṃ ca śāsvatam

1.42

anugrahārthaṃ ca purā kathitaṃ nāradasya tat/
tathācātirahasyatvālloke'sminna prakāśitam

1.43

na cāpi coditaṃ caiva kenaciddharmagauravāt/
tathoktasya (tathā'neka?) dinasyānte antardhānagataṃ tu tam(t?)

1.44

bhūyaścaivāvatīrṇena viṣṇunā prabha vaṣṇunā/
munervai svāṃśabhūtasya yaduktaṃ punareva hi

1.45

badaryāśramasaṃsthena(2) prabhunā lokakāriṇā/
dharmamārgāvatārārthaṃ vratenānena sattamāḥ

1.46

(2. susthena A)
siddhānāṃ śṛṇvatāṃ caiva tathā gaganacāriṇām/
devānāṃ ca ṛṣīṇāṃ ca narādīnāṃ tathaiva ca

1.47

mṛkaṇḍutārkṣyapūrvāṇāmādityānāṃ mahātmanām/
kinnarāṇāṃ ca daityānāṃ vasūnāṃ bhāvitātmanām

1.48

sāṅkhyānāṃ yogasiddhānāṃ jñānavijñānavedinām/
[gurornāradādadhigatasyāsya śāstrasya munīn prati yathādhigatamupadeśapratijñā]
tacchṛṇudhvaṃ muniśreṣṭhāḥ dharmaṃ saṃsāratārakam

1.49

yādṛkprāptaṃ mayā pūrvaṃ parituṣṭācca nāradāt/
sarvajñānakriyāyuktaṃ sarvasiddhiprasādhanam

1.50

saṃkṣiptaṃ ca mahārthaṃ yattathā samyagvivekadam/
jñātvaivaṃ sārabhūtaṃ ca adhītaṃ hi purā mayā

1.51

yasmādvai dharmakāmārthamokṣāṇāmāśusiddhikṛt/
adhītya ca śrutaṃ paścāt jñānānāṃ jñānamuttamam

1.52

yatprasādāttu vai bhūyo bhave'sminna bhavāmyaham/
tadyuṣmabhyaṃ pravakṣyāmi āmnāyena yathāsthitam

1.53

[śraddhābhaktipūrvakamupasannasyaiva śāstrasyāsyopadeśe pātratā/] 1-8
rahitaṃ saṃśayaissarvairguruśiṣyakrameṇa tu/
parijñātaṃ krameṇaiva yasmācchāstraṃ phalapradam

1.54

tasmānnayaṃ dvijāḥ pūrvamāśrayadhvaṃ prayatnataḥ/
bhaktiśraddhāsametaṃ tu astitve (āstikye?) nāpyalaṅkṛtam

1.55

sarvasvamapi yo dadyāt bhaktiśraddhāvivarjitaḥ/
nayācāravinirmukto mānī(1) sāstrārthadūṣakaḥ

1.56

(1. rādi A)
na tasya śāstraṃ vaktavyaṃ brūte vā yassa yātyadhaḥ/
samācāreṇa yo brūyācchṛṇuyādyaśca(2) tāvubhau

1.57

(2. dvā'pi A)
gacchetāṃ tu jagadyoneḥ padaṃ (3)ghoraviparyayāt/
[gurormahimānuvarṇanagarbhaṃ gurau bhakteḥ śreyaḥsādhanatvavarṇanam] 1-9
śāstrāyattā yataḥ sarve bhogamokṣādayo dvijāḥ

1.58

(3. ghore A)
vaiṣṇavaṃ(4) jñānavaktāraṃ yo vidyādviṣṇuvadgurum/
pūjayedvāṅbhanaḥkāyaissa śāstrajñassa vaiṣṇavaḥ

1.59

(4. vaiṣṇavajñāna A)
ślokapādasya vaktā'pi yataḥ pūjyassadaiva hi/
kiṃ punarbhagavadviṣṇossvarūpaṃ vivṛṇoti yaḥ

1.60

śāstrasya caiva vaktā'pi tadbhāvagatamānasaḥ/
vibhoḥ śāstrasya ca gurostritayasyāsya pūjanāt

1.61

phalaṃ bhavatyanūnaṃ vai iha loke paratra ca/
nārāyaṇaḥ paraṃ brahma tajjñānenābhigamyate

1.62

jñānasya sādhanaṃ śāstraṃ tacchāstraṃ guruvaktragam/
brahmaprāptirato hetorgurvadhīnā sadaiva hi

1.63

ītunā'nena vai viprā gururgurutamaḥsmṛtaḥ/
yasmāddevo jagannāthaḥ kṛtvā martyamayīṃ tanum

1.64

magnānuddharate lokān kāruṇyācchāstrapāṇinā/
tasmādbhaktirgurau kāryā saṃsārabhayabhīruṇā

1.65

śāstrāñjanena(1) yo'jñānatimiṃraṃ vinipātayet/
śāstraṃ pāpaharaṃ puṇyaṃ pavitraṃ bhogamokṣadam

1.66

(1. śāstrajñānena. A)
śāntidaṃ ca mahārthaṃ ca vakti yassa jagadguruḥ/
[atha tattvaśuśrūṣayā munibhiḥ svīkṛtaḥ śiṣyabhāvaḥ]
ityuktāstena munayo muninā brahmavedinā

1.67

tyaktāsanāstatassarve babhūvuśśāntamānasāḥ/
tatpādamūle patitāstaccittāstatparāyaṇāḥ

1.68

[atopadeśārambhaḥ]
datto mūrdhni tatasteṣāṃ munīnāṃ(2) bhāvitātmanām/
viṣṇuhastaśca (?) tuṣṭena muninā brahmavedinā

1.69

(2. ṛṣīṇāṃ. A)
athovāca sa viprendraḥ praṇipatyācyutaṃ harim/
kramāgataṃ mahacchāstraṃ jñānāmṛtaṃphalapradam

1.70

[asya śāstrasyārambhakāla--pravartakapuruṣaviśeṣa--ākhyāviśeṣāṇāṃ nirūpaṇam] 1-10
kṛte yuge pravṛtte tu kasmiṃścinmunisattamāḥ/
pauṣkare(1) brahmakalpe tu pratyakṣasthe'pyadhokṣaje

1.71

(1. puṣkare. S.)
kāmakrodhavinirmukte pravṛddhe tu pitāmahe/
sthite niṣkaṇṭake samyaktrailokye sacarācare

1.72

saṃpravṛddhe tathā dharme adharme nāśamāgate/
nāradena yathā pṛṣṭo devaḥ kamalalocanaḥ

1.73

jayārthamapi bhaktānāṃ hitārthamapi cātmanaḥ/
anuṣṭupchandobaddhena(2) sārātsāratarā śubhā

1.74

(2. yaṃ. A)
proktā trailokyaguruṇā pṛcchate nāradāya tu/
sārabhūtaṃ samuddhṛtya saṃhitā'mṛtagarbhiṇī

1.75

sarvajñatvaguṇenaiva kṛtsnaṃ jñātvā ca tattvataḥ/
sārdhakoṭipramāṇaṃ tu jñātṛjñānopabṛṃhitam

1.76

jayāvyaṃ (3)niṣadaṃ tantraṃ brahmamūlādvinissṛtam/
amūrttādgaganādyadvat nirghāto jāyate svayam

1.77

(3. nai. A)
śāntātsaṃvinmayāttadvacchāstraṃ śabdātma (4)cotthitam/
avikāramasaṅkalpaṃ yadrūpaṃ tatparaṃ vibhoḥ

1.78

(4. tmano. A.)
yadvikāraṃ jagaddhātuśśabdabrahmeti tatsmṛtam/
tataḥprabhṛti kālācca loke'sminmunisattamāḥ

1.1

jayeti vimalaṃ nāma praṇītaṃ viśvakarmaṇā/
[adhikaḥ pāṭhaḥ]
(*)pañcarātrasya kṛtsnasya vaktā nārāyaṇaḥ svayam/
iti sarvatra vikhyātaṃ bhagavacchāstragauravam

1.2

(*. ayaṃ tu kuṇḍalitaḥ pāṭhaḥ prācīneṣu bahuṣu kośeṣu nopalabhyate, paṭalasyāsyānte kaiścitprakṣiptaḥ syāt, athā'pi (Adyar Library Ms.) yathopalambhaṃ prākaṭhyaṃ nītaḥ)
sāttvataṃ pauṣkaraṃ caiva jayākhyaṃ tantramuttamam/
ratnatrayamiti khyātaṃ tadviśeṣa ihocyate

1.3

sāraṃ sāttvataśāstrasya rahasyaṃ prājñasaṃmatam/
ratnatrayamidaṃ sākṣādbhagavadvaktraniḥsṛtam

1.4

pravartitaṃ tathaivedamanyūnānadhikatvataḥ/
anyānyāni tu tantrāṇi bhagavanmukhanirgatam

1.5

sāraṃ samupajīvyaiva samāsavyāsadhāraṇaiḥ/
vyākhyopabṛṃhaṇanyāyādvyāpitāni tathā tathā

1.6

vyākhyāmūlanayenaiṣāṃ gauravaṃ sampratiṣṭhitam/
tantre'pyaṣṭottaraśate pārameśvarasaṃhitā

1.7

pauṣkarārthavivṛtyarthā vyākhyārūpā'vatāritā/
sāttvatasya vivṛtyarthamīśvaraṃ tantramuttamam

1.8

jayākhyāsyāsya tantrasya vyākhyānaṃ pādmamucyate/
bhagavad‌vyaktideśeṣu svayaṃvyakteṣu bhūtale

1.9

aṣṭottaraśate mukhyaṃ ratnabhūtaṃ catuṣṭayam/
śrīraṅgaṃ veṃkaṭādriśca hastiśailastataḥ param

1.10

tato nārāyaṇādriśca divyasthānacatuṣṭayam/
veṃkaṭādriṃ vinā'nyeṣu devadevasya dhāmasu

1.11

ratneṣu triṣu ratnāni trīṇi tantrāṇyupāsate/
mūlavyākhyānarūpatvādupajīvyaṃ parasparam

1.12

tantratrayamidaṃ vidyādekaśāstraṃ tathā budhaḥ/
sāttvataṃ yaduśailendre śrīraṅge pauṣkaraṃ tathā

1.13

hastiśaile jayākhyaṃ ca sāmrājyamadhitiṣṭhati/
pādmatantraṃ hastiśaile śrīraṅge pārameśvaram

1.14

īśvaraṃ yādavādrau ca kāryakāri pracāryate/
śrīraṅgādyādavādreśca hastiśailo viśiṣyate

1.15

padmarāgācca vaiḍūryādyathā vajraṃ mahāguṇam/
purā kṛtayuge brahmā sākṣātkṛtya ramāpatim

1.16

svayaṃ samarcayitvā'tha tadarcākramamuttamam/
śiṣyebhyo mahanīyebhya upadiśya kṛpāvaśāt

1.17

tairevārādhanaṃ kāle kārayatyabjasaṃbhavaḥ/
ityevaṃ nāradācchrutvā punarevāhamabruvam

1.18

bhagavan kamalākāntaḥ kathaṃ sākṣātkṛtaḥ kadā/
tadetad‌brūhi me svāmin hastyadreścāpi vaibhavam

1.19

iti pṛṣṭo mayā prāha nārado bhagavān ṛṣiḥ/
sādhu pṛṣṭo'smyahaṃ vatsa ślāghanīyo'si me mataḥ

1.20

yadadya kariśailasya vakṣyāmi tava vaibhavam/
purā mayopasannena bhagavān bhūtabhāvanaḥ

1.21

jagatsraṣṭā srurādhīśo'nuyuktaścaturānanaḥ/
hastiśailasya māhātmyaṃ varadasya kṛpārasam

1.22

satyavratasya kṣetrasya vaibhavaṃ cānvavarṇayat/
tatte'haṃ saṃpravakṣyāmi saṃgraheṇaiva sāravat

1.23

sāvadhānaḥ śṛṇu prītyā guhyaṃ sāramidaṃ yataḥ/
bhagavannābhipāthojājjāto dhātā'bjasaṃbhavaḥ

1.24

sṛṣṭvā carācaraṃ viśvaṃ garvaṃ paramupāyayau/
ābhijātyaṃ sadācāro vidyā ceti madatrayam

1.25

sarvānevābhibhavati kimu sarvādhike pade/
tato'sau mattacittaḥ san devadevaṃ ramāpatim

1.26

sākṣāccikīrṣuryogena paraṃ yatnamupāgamat/
devadevasvarūpādisākṣātkāravirodhinā

1.27

aprameyena mahatā duṣkṛtenaiṣa vāritaḥ/
punaḥ punaḥ prayatne'pi sumahatyapyanuṣṭhite

1.28

na sa siddhimanuprāpat samādhe- pratyahanyata/
atha cintāparo dīnaścintayitvā muhurmuhuḥ

1.29

vṛthaivācaritaṃ kaṣṭamiyatā mandabuddhinā/
devāvāsasamārohāvarohābhikhyakelitaḥ

1.30

nirmocanārthameko'pi kṣaṇo hanta na yāpitaḥ/
athālambya dhṛtiṃ dhīmān bhūlokaṃ pratyapadyata

1.31

gaṅgāmadhye mahadghoraṃ tapastaptumupākramat/
aṅguṣṭāgrapadāttiṣṭanniruddhasvāsaceṣṭitaḥ

1.32

ūrddhabāhurnirāhārastapastepe sudāruṇam/
kāpeyacapalaṃ cittaṃ na svāsthyaṃ prāpa tasya yat

1.33

kṣaṇamātramapi śrīśaṃ na dyātuṃ prābhavattataḥ/
atha dīne kṛśe dhātaryākāśādaśarīriṇī

1.34

vāṇī prādurabhūtpuṇyā bodhayāmāsa padmajam/
adhikāramahānandarasamagnasya te manaḥ

1.35

sahasreṇāśvamedhānāṃ vinā śuddhiṃ na gacchati/
aśuddhasyeha manasaḥ svāsthyaṃ saṃpādyatāṃ katham

1.36

asvasthe manasi dhyānaṃ sādhu niṣpadyatāṃ katham/
kartavyagauravātkālavilambācca bibheṣi cet

1.37

upāyaṃ sukaraṃ vakṣye yathāvadavadhāraya/
gaṅgāyā dakṣiṇe bhāge yojanānāṃ śatadvaye

1.38

pañcayojanavistāraṃ pañcayojanamāyatam/
tīrāntaṃ pūrvavārāśeḥ sarvaiḥ sumahitaṃ guṇaiḥ

1.39

siddhikṣetraṃ mahāpuṇyaṃ śrīśasyābhimataṃ param/
satyavratamiti khyātaṃ yathārthākhyāvabhāsakam

1.40

ekastatra kṛto dharmo vardhate hi sahasradhā/
tatra tvamaśvamedhena yajerekena ceddharim

1.41

sahasrasyāśvamedhānāṃ phalaṃ prāpsyasi niścitam/
tatra śarvatare kalpe diggajā viṣṇumavyayam

1.42

kasyacidgirivaryasya śikhare paryapūjayan/
teṣāmāvirabhūddeva karuṇāvaruṇālayaḥ

1.43

kamalākāmukaḥ kāntavigrahaḥ kañjalocanaḥ/
tataḥ prabhṛti śailendro yayau karigiriprathām

1.44

tameva vedikāṃ kṛtvā vājimedhena taṃ yaja/
lakṣmīvallabhakāruṇyavīkṣāvaibhavato mahān

1.45

dhanyaḥ kṛtārtho vimalo bhaviṣyasi na saṃśayaḥ/
iti vāṇīṃ samākarṇya viriñco hṛṣṭamānasaḥ

1.46

kṣetraṃ satyavrataṃ puṇyaṃ tvaritaṃ samupāgamat/
tvaṣṭrā hastigireḥ śṛṅgaṃ ṭaṅkaiḥ santakṣya śobhanām

1.47

yāgārhāṃ yajamāno'yaṃ yāgavedīmakalpayat/
yathāśāstraṃ ca lakṣmīśaṃ sarvakāraṇakāraṇam

1.48

īje'jo vājimedhena yāgānāmuttamena saḥ/
tatra sarveṣu mantreṣu tattaddaivatanāmabhiḥ

1.49

paṭhyamāneṣu dhātā'yaṃ devadevaṃ ramāpatim/
hṛdaye samanudhyāyaṃstasmai sarvaṃ havirhutam

1.50

bhaktyā samarpayannetadalameko'pi veditum/
sarvameva havirdevaḥ puṇḍarīkekṣaṇo hariḥ

1.51

svayameva samādāya samāsvādayadādarāt/
svān svān bhāgānparīklṛptānkāleṣvanadhigacchatām

1.52

unmukhānāṃ vañcitānāṃ devānāṃ kṣubhitaṃ manaḥ/
brahmāṇamatha te sarve samāgatyānvayuñjata

1.53

kimidaṃ vartate mohaḥ kṣobhitā vañvitā vayam/
brahmā tu smayamānastān sāṃtvapūrvamabodhayat

1.54

devā mayā purā sṛṣṭāḥ sraṣṭā'haṃ bhavatāṃ pitā/
kimetadyatpitā putrānupāstāṃ vinayāditi

1.55

saṃsāramārganiṣṇātaistattatphalamabhīpsubhiḥ/
yūyamārādhanīyā hi tadarthamadhikāritāḥ

1.56

sarvāntarātmā sarveśo mama cāpi pitā hariḥ/
kamalāvallabho devastamevoddiśya hūyate

1.57

iha sarvaṃ haviryajñe nāmamātraṃ tu mantragam/
bhavatāṃ tattadarthastu bhagavān kamalāpatiḥ

1.58

iyaṃ madyajñasārasya dhoraṇī sāramādhurī/
paramaikāntināṃ nṝṇāmapyeṣaiva nibodhata

1.59

iti saṃbodhitā devā gatakṣobhāḥ prajāpatim/
sārārthāvagamāttuṣṭāḥ sādhu sādhvityapūjayan

1.60

śreyasāṃ kila kāryāṇāṃ pratyūhānāṃ śataṃ śatam/
tathā tatra mahāyajñe vighrānāṃ śatamutthitam

1.61

devadevo ramānāthaḥ kṛpayā parayā mudā/
sarvānpraśamayāmāsa pratyūhān samupasthitān

1.62

atha kāle bahuguṇe vapāhomocite tadā/
āvirāsannimittāni manohārīṇi sarvasaḥ

1.63

meṣamāse site pakṣe caturdaśatame tithau/
śobhane hastanakṣatre ravivāreṇa saṃyute

1.64

prātaḥ savanakālīne vapāhome samāpite/
tāṃ vapāmadhare gṛhṇannagnerāvirabhūddhariḥ

1.65

sūryakoṭipratīkāśe taptakārttasvarojvale/
vimāne puṇyakoṭhyākhye śrībhūmisahitaḥ prabhuḥ

1.66

paścimābhimukho dīptakirīṭamakuṭojjvalaḥ/
ūrdhvapuṇḍrollasatphālapaṭṭo rājīvalocanaḥ

1.67

tilaprasūnasaubhāgyanāsākalpalatānvitaḥ/
pravālakhaṇḍasuṣamāmoṣadakṣādharoṣṭhavān

1.68

kambugambhīrakaṇṭhāntarlambikaustubhavibhramaḥ/
śrīvatsavakṣā hāraśrīśobhamānabhujāntaraḥ

1.69

pañcāyudhollasadbāhucatuṣṭayamanoharaḥ/
sapadmena kareṇoccairvahannabhayamudrikāmra

1.70

gadāṃ cāpaṃ ca vāmena pāṇinā paribhūṣayan/
kaṭibandhe dharandivyaṃ naṃdakaṃ khaṅgamuttamam

1.71

pītāmbaralasannābhigahvarojvalavihvalaḥ (grahaḥ?)/
kāmārāmīyakadalīkaḻīcororubhāsvaraḥ

1.72

mukurākārajānūtthalāvaṇyaprasarādbhutaḥ/
kaḻācikārucispardhijaṅghādvitayasundaraḥ

1.73

padmasaubhāgyasarvasvahāripādamanoharaḥ/
karuṇārasapūrṇābhyāmīkṣaṇābhyāṃ caturmukham

1.74

ādarādanugṛhṇānaḥ smitāñcadadharāntikaḥ/
evaṃ svayamudāttena rūpayauvanaśobhinā

1.75

vigraheṇoditaṃ devaṃ ramākāntaṃ jagatpatim/
āsevya sarve saṃhṛṣṭāḥ kṛtārthanayanodayāḥ

1.76

aho bhāgyamaho bhāgyamityuccairudaghoṣayan/
caturmukho'pi nayanairaṣṭābhirdevamacyutam

1.77

praṇatārtiharaṃ nāthaṃ varadaṃ samasevata/
saharṣasaṃbhramo nānāceṣṭāstāstāḥ svayaṃ caran

1.78

krameṇa śānatsaṃrabhbho devo nābhipracoditaḥ/
vatsa satyavrakṣetramāhātmyaṃ paśya padmaja

1.79

ekena hayamedhena sahasrasya phalaṃ tvayā/
kāṃkṣitaṃ tena cittasya śuddhistena ca cetasaḥ

1.80

sthairyaṃ tena ca niṣpattirdhyānasyetīpsitaṃ tvayā/
ante pratīkṣitaṃ yatte phalaṃ parvakramātkila

1.81

prathame parvaṇi prāptaṃ sukhenaiva prajāpate/
prasanno'smi tavānena hayamedhena suvrata

1.82

vapāraso'yaṃ madhuro mama hṛdyo mano'harat/
pāramaikāntisaurabhyasārāmṛtamanoharā

1.83

vapeyaṃ sarvabhakṣyebhyo mama prītikarī sadā/
varaṃ varaya tasmāttvaṃ yathā'bhimatamātmanaḥ

1.84

sarvaṃ saṃpatsyate puṃsāṃ mayi dṛṣṭipathaṃ gate/
iti devena saṃdiṣṭaḥ prahṛṣṭaḥ paramārthavit

1.85

brahmā praṇamya bahuśaḥ stutvā ca prārthayadvibhum/
vaikuṇṭhe tu yathā loke yathaiva kṣīrasāgare

1.86

tathā satyavratakṣetre nivāsaste bhavediha/
hastiśailasya śikhare sarvalokanamaskṛte

1.87

puṇyakoṭivimāne'smin paśyantu tvāṃ narāssadā/
iti saṃprārthito devo bhagavān bhaktavatsalaḥ

1.88

hitāya sarvalokānāṃ tathā'stvityanvamodata/
tasmin kṛtayuge brahmā devadevamadhokṣajam

1.89

svayaṃ tenaiva rūpeṇa samārādhayadacyutam/
mahāśāntagajendro'tha tretāyāṃ harimārcayate

1.90

svakarāgroddhṛtaiḥ padmairatha grāheṇa pīḍitaḥ/
śaraṇāgatimādhāya varadena vimocitaḥ

1.91

hariṇā dhāma ninye svaṃ vāhanena garutmatā/
atha dvāparasaṃjñe tu yuge devaguruḥ svayam

1.92

ārādhya varadaṃ devaṃ svābhīṣṭāṃ siddhimāpnuta/
tataḥ kaliyugasyādau brahmāṇaṃ varado'bravīt

1.93

parāmṛśan jagatsarvaṃ prahṛṣṭenāntarātmanā/
kālo'yaṃ kalirāyātaḥ sarve svārthaparā janāḥ

1.94

na ko'pi tattvato bhakto drakṣyate kālaviplavāt/
ayute vā parārdhe vā yadi ko'pi ca tādṛśaḥ

1.95

saṃbhāvyate guṇotkṛṣṭaṃ na taṃ loko'numaṃsyate/
doṣānāropayetkaścinmatsarāttasya mūrddhani

1.96

taṃ tathaiveti sarve'nve ghoṣayiṣyanti sarvaśaḥ/
ante tasyāpi nairāśyāccyutireva manogateḥ

1.97

bhaviṣyati tathā nāma kālo'yaṃ kalirūrjitaḥ/
ato na rocate vatsa hastiśailasya mūrdhani

1.98

divyenānena rūpeṇa vastuṃ kāle kalāviha/
pratijñātaṃ ca kalpāntamavasthānamihaiva me

1.99

ato'tra kriyatāmevamahaṃ tvāmanumānaye/
varado'haṃ vidhe bhaktajanānāṃ karuṇākaraḥ

1.100

ataḥ sthalamidaṃ puṇyaṃ tyāgamaṇṭapamucyatām/
yogamaṇṭapasaṃjñātu śrīraṅgasya mayā kṛtā

1.101

puṣpamaṇṭapamityākhyā veṅkaṭādrervirājatām/
anyadyadugiristhānaṃ vidyāmaṇṭapamucyatām

1.102

sarvottamamidaṃ puṇyaṃ kṣetraṃ sthānaṃ ca śobhanam/
mama prītikaraṃ divyaṃ muktikṣetreṣu cottamam

1.103

naitasya sadṛśaṃ kiñcit kṣetraṃ vā tīrthameva vā/
ato madājñayā brahman ālayo'tra vidhīyatām

1.104

sarvamantrasvarūpatvāt sarvebhyo'bhyadhiko bhuvi/
saṃsthānasyālayasyāsya svarūpaṃ paramārthataḥ

1.105

na vettuṃ prabhavedanyo madīkṣāvībhitānnarāt/
kalikālocitāṃ rītimāśritya manasā mayā

1.106

pāñcarātrāhvayaṃ tantraṃ yathāvadavatāritam/
taduktena prakāreṇa mūlakarmotsavāśrayāḥ

1.107

tisro mūrtīḥ pratiṣṭhāpya pūjanaṃ pratipādaya/
balyarcā ca vidhānena sādaraṃ parikalpyatām

1.108

ratneṣu triṣvapi śreṣṭhaṃ jayākhyaṃ tantramucyate/
taduktena vidhānena pratiṣṭhādi pravartyatām

1.109

kāṇvīṃ śākhāmadhīyānāvaupagāyanakauśikau/
prapattiśāstraniṣṇātau svaniṣṭhāniṣṭhitāvubhau

1.110

jayākhyatantramārgeṇa dīkṣayitvā'bjamaṇḍale/
ācāryake cābhiṣicya tābhyāṃ pūjāṃ prakalpaya

1.111

tadgotrasaṃbhavā eva kalpāntaṃ pūjayantu mām/
jayākhyenātha pādmena tantreṇa sahitena vai

1.112

mūlavyākhyānarūpābyāṃ samarcayatu māṃ sadā/
na tantrasaṅkaro doṣastantrayoranayoriha

1.113

ācāryake tathā''rtvijye pūjane vā mamābjaja/
tāvetau gotriṇau mukhyau mama prītikarau matau

1.114

paricaryāsu tattāsu yogyānnirṇīya cetasā/
dīkṣayitvā ca te tatra niyujyantāṃ yathāvidhi

1.115

atrādhikāra ubhayostayoreva kulīnayoḥ/
śāṇḍilyaśca bharadvājo munirmauñjāyanastathā

1.116

imau ca pañcagotrasthā mukhyāḥ kāṇvīmupāśritāḥ/
śrīprāñcarātratantrīye sarve'smin mama karmaṇi

1.117

iha tābhyāṃ ciraṃ vatsa toṣito'smi tapobalāt/
tayorayaṃ varaḥ prītyā prādāyi prārthito mayā

1.118

mantraiḥ kātīyasūtreṇa nirdiṣṭairvaidikaiḥ saha/
bhagavacchāstrasaṃsiddhairdivyairmantrairvimiśritaiḥ

1.119

garbhādhānādikāḥ sarve saṃskārā nityakarma ca/
naimittikaṃ ca śrāddhādi kartavyaṃ tairatandritaiḥ

1.120

ācāreṇaivāmunaivāhaṃ bhavāmi prītimānasaḥ/
śarkarāsahiteneva kṣīreṇa kamalāsana

1.121

pratyabdaṃ caitramāse tu svena rūpeṇa māṃ vibhum/
pūrṇimāyāmihāgatya tvaṃ māmārādhayānagha

1.122

pratyahaṃ rātrikāle tu śeṣaḥ phaṇabhṛtāṃ varaḥ/
aprākṛtena rūpeṇa māṃ samārādhayiṣyati

1.123

iti devena saṃdiṣṭaḥ paratantramanā vidhiḥ/
tathaiva tatsvayaṃ prītyā niravartayadādarāt

1.124

devāvatārasamaye vimānamatulaprabham/
sarvadevamayaṃ divyamagnimadhyāt samutthitam

1.125

tathaiva devadevasya varadasya nideśataḥ/
bhūtale vāstuvidhinā pratiṣṭhāmadhyagamyata

1.126

divyālayasya nirmāṇaprakāro viśvakarmaṇe/
devādeśādviriñcena sphuṭamevātyadiśyata

1.127

sa tasyājñāṃ vahanmūrdhnā tadādiṣṭena vartmanā/
ālayaṃ nirmame divyaṃ tenaiva pratyavekṣitaḥ

1.128

mūlamantratrayātmatvāddevadevasya sannidhau/
praṇavena samaṃ pūrvaṃ sopānatrayamāsa tat

1.129

ṣaḍakṣarasya mantrasya smāraṇāya ramāpateḥ/
ardhamaṇḍamabhāge ṣaṭ sopānāni cakāra saḥ

1.130

caturviśatitattvātmā caturviṃśatisaṃkhyakā/
gāyatrīsaṃmitā paścāt sopānāvalirābabhau

1.131

atha dvayākhyaṃ paramaṃ mantrarājamanusmaran/
sopānayordvayaṃ dīpraṃ nirmame nirmamāntaraḥ

1.132

praṇatārtihṛto mantre divye devasya toṣaṇe/
daśavarṇaā iti vyaktīkurvan daśa tatā'karot

1.133

bahunā'tra kimuktena devadevālayo mahān/
uktānāṃ bhagavacchāstre lakṣmaṇāṃ lakṣyatāṃ yayau

1.134

karīśaḥ kamalākāntaḥ kāle kamalasambhavam/
svacchandaḥ saṃdiśaṃstena svamālayamakārayat

1.135

atha devena nirdiṣṭe kāle kamalasaṃbhavaḥ/
jayākhyatantramārgeṇa pratiṣṭhāvidhimādiśat

1.136

dāruṇā mūlaberaṃ tu karmārcāṃ rajatena vai/
autsavaṃ caiva tāmreṇākārayadviśvakarmaṇā

1.137

tathaiva cātha balyarcāṃ vidhinā'kārayadvidhiḥ/
aupagāyanamācāryaṃ kauśikaṃ ca tapasvinam

1.138

tatputrāṃśca mahābhāgān dvau dvau devasutopamau/
dīkṣayitvā yathānyāyaṃ cakravārijamaṇḍale

1.139

taiḥ pratiṣṭhāntikaṃ sarvaṃ karṣaṇādyamakārayat/
vaiśākhe śravaṇarkṣe tu saṃkalpyāvabhṛthaṃ purā

1.140

navame'hni dhvajārohaṃ vidhinā'kārayadvidhiḥ/
prathame'hani deveśaṃ maṇḍapena vibhāsinā

1.141

vīthīḥ sañcārayāmāsa prātarbhaktānukampayā/
rātrau mṛgendravāhena devasyotsavamācarat

1.142

dvitīye divase prātarhaṃsavāhanamācarat/
rātrau mārtaṇḍabimbena mahotsavamakārayat

1.143

tṛtīye divase prātargaruḍotsavamācarat/
avatārātparaṃ devasyotsave prathame purā

1.144

evo ramāpatirdivyaṃ vainateyamadhiśritaḥ/
prathamaṃ darśayāmāsa nijamaprākṛtaṃ vapuḥ

1.145

madhye gopuramukhyasya tato garuḍavāhane/
gopurāgrimamadhye tu devasevā viśiṣyate

1.146

sarvapāpaharī puṇyā muktimārga udīritaḥ/
rātrau hanumatā caiva devadevamacārayat

1.147

caturthe divase prātaḥ śeṣāsanatale hariḥ/
paravyomnīva bhaktānāṃ svaṃ rupaṃ samadarśayat

1.148

rātrau candramasaṃ bimbamāsthitasyotsavoṃ'bhavat/
mohinīrūpamāsthāya prātarāndolikāṃ gataḥ

1.149

paṃcame'hani deveśo bhaktānsarvānanandayat/
rātrau tu yālavāhena devasyotsavamācarat

1.150

ṣaṣṭhe prātaḥ kalpatarau veṇugānotsavo'bhavat/
rātrau gajendramāsthāya divyaṃ rūpamadarśayat

1.151

saptame syandanaṃ divyamāsthāpyotsavamācarat/
aṣṭame tu jaladroṇīmavagāhya divā hariḥ

1.152

rātrau turaṅgamāsthāya sarvāllokānapāvayat/
navame śibikāyātrāmāracayya ramāpatiḥ

1.153

līlāṃ praṇayakopasya pradarśya kamalābhuvoḥ/
anantasarasīvarye'vabhṛthaṃ mahamāsthitaḥ

1.154

rātrau tu puṇyakoṭhyākhye vimāne niṣṭhitaḥ prabhuḥ/
sarvaṃ puraṃ paribhramya sarvāṃllokānapāvayat

1.155

daśame'hani madyāhne puṣpayāgamaho'bhavat/
rātrau mahāvimānena purayātrā prakalpitā

1.156

sarvāvaraṇaniṣkrāmātparaṃ vihagarāḍ‌dhvajam/
avaropayya vidhivatpūjako bahumānitaḥ

1.157

evaṃ saṃrambhayogena mahotsavamakārayat/
prativatsaramevaivaṃ mahotsavavidhiḥ kṛtaḥ

1.158

pakṣamāsāyanābdādyā utsavāścābhavankramāt/
maharṣī dīkṣitau tau dvāvaupagāyanakauśikau

1.159

paryāyeṇaiva deveśamānarcyaturihādarāt/
tadetanmahitaṃ dhāma hastiśailaprathāṃ gatam

1.160

praṇatārtiharo devo varado yatra pūjyate/
pūjakāstasya tadvasyā mahātmāno guṇojjvalāḥ

1.161

pāñcarātrikamukhyebhyaḥ sarvebhyo'pyadhikā bhuvi/
evametatsamākhyātaṃ hastiśailasya vaibhavam

1.162

devasya tantrasārasya pūjakasya tu saṃgrahāt/
yathā vai nāradamuneḥ mukhātpūrvaṃ śrutaṃ mayā

1.163

tathaiva sarvamākhyātaṃ prasaṅgātprītipūrvakam/
atha prakṛtamevādya tantramāraṃbhyate mayā

śrūyatāmavadhānena śraddhābhaktimahīyasā)
iti śrīpāñcarātre jayākhyasahitāyāṃ śāstrarambhaprayojanaṃ nāma prathamaḥ paṭalaḥ/
* * * * *

Original text: jayākhyasaṃhitā · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0

Esc