Jayakhya Samhita · Chapter 17
paṭalaḥ - 17
atha śiṣyabhedākyānaṃ nāma saptadaśaḥ paṭalaḥ/ 17-1
nārada :---
sādhakācāryasamayiputrakāṇāṃ yathārthataḥ/
jñātumicchāmi bhagavan tvatto lakṣṇamuttamam
samayajñaśca kiṃ kuryātputrakaḥ kiṃ samācaret/
sādhakaḥ kathamāste vai kimācāryaḥ karoti ca
śrībhagavān ---
[samayilakṣaṇam] 17-2
yasya mantre parābhaktirbrahmacārī jitendriyaḥ/
satyavākcaturo dhīro hṭīśraddhābuddhimāṃśca yaḥ
dṛḍhavrataḥ śuciśvaiva gurvārādhanatatparaḥ/
samācarecchubhaṃ nityaṃ prasannātmā priyaṃvadaḥ
prāptānujñassavitto'pi yāgena guruṇārca'yet/
paśyettathā'nyato gatvā yāgaṃ vai yatra yatra ca
pūjitaṃ tarpitaṃ viṣṇoḥ śāstraṃ ca śṛṇuyātsadā/
pālayetsamayānsarvānmantrasmaraṇapūrvakān
śaṅkhacakragadāpadmamūrtimudrāsamanvitaḥ/
dvādaśyādiṣu kāleṣu pūjayeddhavanaṃ vinā
paṭhanaṃ śavaṇaṃ kuryātsatataṃ cārcanaṃ vinā/
śāstrārthaṃ vidhivadjñātvā nayācārasamanvitaḥ
pālayangurugehācca vyavahāraṃ sudatthitam/
evaṃ lakṣaṇasaṃpūrṇo gurumabhyarthayetpunaḥ
pratyahaṃ pūjanārthaṃ yassamayajñassa nārada/
jñātvā taṃ guruṇā samyaguktacihnaistu sāmayaiḥ
pūraṇīyā'sya cākāṃkṣā yadarthamuparodha(dhi?)taḥ/
tāpanaṃ guruveśmārthaṃ vyavahāraṃ saheta saḥ
[putrakalakṣaṇanirūpaṇam] 17-3
nirvartya maṇḍalaṃ smayaktadīyena dhanena ca/
rajobhiḥ patrapuṣpādyairabhāvā(rvibhavāt ?)tprāpaṇasya ca
samayajñaṃ tataḥ śiṣyaṃ (putraṃ ?) krameṇāracayedguruḥ/
tataḥprabhṛti kālācca pūjāṃ viṣṇoḥ samācaret
prāṇātyaye'pi viprendra rakṣellopaṃ( pāt ? )prayatnataḥ/
nacāsya vihito homo dharmārthaṃ pūjanaṃ vinā
nityapūjābhiyukto yaḥ pūrvoktaguṇabhūṣitaḥ/
samupaiti tamutkarṣaṃ śravaṇācchāstracintanāt
dadātyutkalikāṃ tasya hṛdayastho janārdanaḥ/
sādhanopari mantrasya prārthayetaṃ guruṃ tataḥ
[sādhakalakṣaṇanirūpaṇam] 17-4
śuśrūṣā paramā bhaktyā saṃkramo guruṇā tataḥ/
kramotkṛṣṭaguṇairyukta ekarūpassamāhitaḥ
niyuktādacyutaśraddhī śāstrārthakṛtaghīrmahān/
yajedyāgena vai bhūyo mantraṃ cābhīṣṭasiddhaye
abhiṣikto'bhyanujñāto dhairyotsāhasamanvitaḥ/
ekāntaṃ nirjanaṃ yāyānnārāyaṇaniketanam
dūrato bāndhavānāṃ ca durjanānāṃ viśeṣataḥ/
kṣetramāyatanaṃ caiva nirdvandvaṃ cātha parvatam
sodakaṃ ca phalākīrṇaṃ ramyamāsannagahvaram/
vanañcopavanaṃ vā'tha prasiddhaṃ siddhasevitam
vitṛṣṇo bandhuvargācca saṃvisṛjya purānvitam/
svādhyāyaśaucasantoṣasaṃpūrṇe svagṛhe'thavā
sadhāyedīpsitaṃ mantraṃ bhāvaśuddhisamanvitaḥ/
yathā sukhenāsanena āsane vyāptibhāvite
prasannāsyaḥ kṛtanyāso lakṣaṃ lakṣyasthito japet/
kṣetrīkṛto bhavenmantro yatra tatra sthitasya ca
nirvartanena jihrāgrātparityakto'pi vai japet/
samārādhanasidhyarthaṃ mantrasyārghyakṛto mune
dadyāddhṛdayamantreṇa tataḥ prabhṛti nārada/
carubhugvā phalāhāro bhikṣāśī vā payobhujaḥ
śākamūlaṃ tathā kandamaśnīyāddvartate yathā/
śuddhāntasarpiṣaśśālīn pratyakṣalavaṇojjhitān
hṛṣṭasstuṣṭaḥ prasannātmā kāloktajapamārabhet/
idamācaramāṇastu pratyahaṃ munisattama
niśākṣaye tu śayanātsmṛtvā nārāyaṇaṃ vibhum/
utthāya dakṣiṇāṃsena vāmapādaṃ nyasedbhuvi
pade pade smaraṃścāstraṃ dūraṃ yāyāddvijālayāt/
kṛtvā malacyutiṃ tatra vāsasā kaṃ viveṣṭya ca
diṅnabho na nirīkṣeta tato yāyājjalāśayam/
śaucaṃ kṛtvā yathāpūrvaṃ vidhinā''camanaṃ tataḥ
dantakāṣṭhaṃ tu vai bhuktvā snāyāttadanu nārada/
sāmānyavighinā'streṇa gāyatrīṃ vaiṣṇavīṃ japet
sakṛtrriḥpañcavārānvā sapta vā'tha svaśaktitaḥ/
tataḥ svamāśramaṃ gatvā mantraṃ puṣpaiśca pūjayet
kevalaṃ śāstrapīṭhasthaṃ svadehasthaṃ tu vā mune/
saṃpūjya ca japaṃ kuryādyāvadvai praharadvayam
tadūrdhve pūrvavatsnātvā viśeṣeṇa vidhānavat/
nyāsāvasānaṃ nikhilaṃ sarvaṃ kuryātpuroditam
pūjāgnihotraparyantaṃ tatastu japamārabhet/
yāvaddināvasānaṃ tu bhūyaḥ snāyāddvijottama
upāsya vidhivatsaṃdhyāṃ devaṃ saṃpūjayettataḥ/
visarjya bhojanaṃ kuryātsatataṃ tārakodaye
bhuktvā śayīta śayane mṛdusnigdhe ca bhūtale/
ardharātre samutthāya pādaśeṣe'tha vā dvija
ācamya devaṃ saṃsmṛtya śīghraṃ saṃpūjya pūrvavat/
japaṃ kuryādyathāśakti arcayecca vibhostataḥ
yena saṃrakṣito vipra bhavedvai nāpahīyate/
siddhairadṛśyabhūtaistu mantrisidhyabhikāṃkṣibhiḥ
saparpya caivaṃ śayane śramaṃ vai santyajetpunaḥ/
anena vidhinā yo vai mantrārādhanatatparaḥ
ucyate muniśārdla vijñeyassatu sādhakaḥ/
na tena kutracitkārye śāpānugrahakarmaṇi
na tena mantro vaktavyo mudrā vā samayāstu vā/
svānuṣṭhāne'pi yatkarma sarvaṃ sarvasya gopayet
mantraguptistu kartavyā satataṃ mantrasiddhaye/
tādvyāptibhāvanopetā jñātavyā mantravādinā
guruṃ prasādya devaṃ ca śāstraṃ cālokya yatnataḥ/
tantrajño mantravaddhīro dvābhyāṃ caiva dvijottamaḥ
[athācāryalakṣaṇam] 17-5
mantrasiddhistu vai tasya vijñātā guruṇaā yadā/
guruṇā vai so'bhiṣiktaḥ(ṣecyaḥ ?)tataḥ śiṣyaḥ prasādataḥ
kṛtvā yāgaṃ caturthaṃ tu tadvittena tu pūrvavat/
pūjayitvā samāhūya sādhakaṃ lakṣaṇānvitam
pūjā kāryā vidhānena layayāgoditena vai/
sa bāhyābhyantaroktena niśśeṣeṇa yathā purā
agnau tu pūrvavaddīkṣāṃ nirvāṇākhyāṃ samāpayet/
tato'bhiṣicya vidhinā svādhikāraṃ nivedayet
gṛhītvā tena kartavyaṃ gurutvamitareṣu ca/
pūjāgnihavanaṃ caiva japadhyānānvitaṃ sadā
bhaktānāṃ saṃśayacchedaṃ kuryācchāstraṃ vinā tu vai/
anugrahaṃ ca śāpaṃ ca mantrāraṃbhaṇamarpaṇam
na lobhena na rāgeṇa na svārthena na nāmataḥ/
kuryādanugrahaṃ jantoḥ kasyacidvā śaṭhasya ca
bhītasya ca vinītasya bhaktasyārttasya kārayet/
prāyaścittaiḥ sadā śāntiṃ kuryānnīticyutasya ca
vibhāgo liṃgināṃ caiva vedanīyaḥ sadaiva hi/
vaikhānasādi sarveṣāṃ vaiṣṇavānāṃ ca nārada
prasannaścābhiṣiñceta bhaktaṃ bhavyamanekadhā/
mokṣārthamādhipatyārthaṃ duḥkhopaśamanāya ca
kuṇḍamaṇḍalapadmādīnsūtrayetpratimādikān/
śiṣyāṇāmupakārārthaṃ darśayetśilpinastathā
kuryātsamyakpratiṣṭhānaṃ devadevasya vai vibhoḥ/
samadṛṣṭyā tathā'nyeṣāṃ devānāṃ sthāpanaṃ dvija
avaiṣṇaveṣu martyeṣu bhakteṣvanyatra sarvadā/
tacchāsanaṃ gurūṇāṃ ca abhayātprārthito'pi taiḥ
svakalpoktavidhānena kuryātsarveṣvanugraham/
abhyarthitastadā vipra yajanaṃ ca pavitrakam
svaśiṣyaparaśiṣyāṇāṃ lobhanirmukta ācaret/
aśāstrajñe(ṣu ?) cānyeṣu gurubhāvasthitena ca
cumbukatvaṃ na kuryādvai tarkeṇāgamato'pi vā/
nātīva saṃgrahaṃ kuryānmātrāvittasya nārada
nityamabhyasyati tyāgamanityaṃ bhāvayedbhavam/
evaṃ lakṣaṇasaṃpanno yassa ācārya ucyate
iti śrīpāñcarātre jayākyasaṃhitāyāṃ śiṣyabhedākhyānaṃ nāma saptadaśaḥ paṭalaḥ/
* * * * *
Original text: jayākhyasaṃhitā · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0