Jayakhya Samhita · Chapter 18
paṭalaḥ - 18
athābhiṣekākyānaṃ nāmāṣṭādaśaḥ paṭalaḥ/
śrībhagavān ---
[abhiṣeke'dhikāraḥ] 18-1,2
athābhiṣecayecchiṣyaṃ sarvalakṣaṇasaṃyutam/
sukhāntaṃ spaṣṭamanasaṃ saṃyataṃ devapūjakam
gurubhaktaṃ jitākṣaṃ ca pūrvoktasamayasthitam/
evaṃvidhasya satataṃ kartavyamabhiṣecanam
[abhiṣekturācāryasya brāhmaṇajātīyasya sarveṣāmabhiṣekavidhāne'dhikāraḥ] 18-3
ācāryassarvavarṇānāmāśramāṇāṃ tathaiva ca/
tathā sāmayikādīnāṃ trayāṇāṃ ca viśeṣataḥ
prabhutvenābhiṣektavyamadhikārārthameva ca/
tenāpi sarvajantūnāṃ kāryo nityamanugrahaḥ
parituṣṭena satataṃ dātavyamabhiṣecanam/
brāhmaṇaḥ pañcakālajñaḥ kuryātsarveṣvanugraham
[brāhmaṇādyabhāve kṣatriyādīnāṃ svasvāvaravarṇānāṃ śiṣyāṇāmanugrahābhiṣekakaraṇe'dhikāraḥ] 18-4
tadabhāvāddvijaśreṣṭha śāntātmā bhagavanmayaḥ/
bhāvitātmā ca sarvajñaḥ śāstrajñaḥ satkriyāparaḥ
siddhitrayasamāyukta ācāryatve'bhiṣecitaḥ/
kṣatraviṭśūdrajātīnāṃ kṣatriyonugrahakṣamaḥ
kṣatriyasyāpi ca gurora bhāvādīdṛśo yadi/
vaiśyaḥsyāttena vai kāryo dvayornityamanugrahaḥ
su(sa?)jātīyena śūdreṇa tādṛśena mahādhiyā/
anugrahābhiṣekau ca kāryau śūdrasya sarvadā
[uttamavarṇasyāviduṣa upāyena saṃbodhaprāpaṇam] 18-5
upāyena bhayāllobhātsarvairmūrkho dvijottamaḥ/
sanmārge viniyoktavyaḥ śāstreṇa kriyayā tathā
yāvatsaṃbodhamāpnoti svātmanā śubhalakṣaṇam/
[prāptasaṃbodhasya tasya vinā'nugrahabuddhyā sakalakriyādhānapūrvakaṃ kālena kṛtakṛtyatāpādanam] 18-6
pūrvoktena vidhānena iṣṭvā yāgena cācyutam
vidhinā'gnau ca santarpya snāpayitvā dvijottama/
vinā'nugrahabudhyā vai tasya kāryā kriyā'khilā
mantreṇārcāpayedviṣṇumarthito hyupaveśitam/
kṛtakṛtyo yadā sa syātkramātkālāntareṇa ca
ācāreṇa tathā nītyā śāstreṇa kṛpayā tathā/
[sajatīyasyāpi guroralābhena svasya svenaivānugrahābhiṣekayoḥ kartavyatā] 18-7
tathā śāstroktavidhinā svayamiṣṭvā jagadguruṇ
hutvā śāstroktavidhinā arcayitvā'cyutaṃ prabhum/
anugrahābhiṣekau ca svayamātmani kalpayet
svajātīyagurorvipra abhāvādidamācaret/
anukalpaṃ dvijādyaiśca ātmasaṃskārasiddhaye
[sati gurau svenaiva kartavyatāyāḥ pratiṣedhaḥ] 18-8
gurau varṇottrame vipta vidyamāne śrute'pi vā/
svadeśato'pi vā'nyattra nedaṃ kāryaṃ śubhārthinā
svadeśato'pi yaḥ kuryādyatra yatra viparyayam/
tasyeha putranāśaḥ syāttasmācchāstroktamācaret
[uttamavarṇasya dīkṣādividhāne'varavarṇasyānadhikāraḥ] 18-9
kṣatraviṭśūdrajātīyaḥ prātilomyānna dīkṣayet/
tritatvaviddvijātīyo dīkṣayedanulomataḥ
[samayajñābhiṣekavidhānaprakāraḥ] 18-10
mūlamantropajaptena tadvyāptivibhavaṃ vinā/
samayajñasya saṃpādyaṃ guruṇācābhiṣecanam
[putrakasyābhiṣekavidhānaprakāraḥ] 18-11
mantroccāraṇamātreṇa dhyānasaṃvittivarjitam/
dhyātvā'tha tattvaniśrerṇī navadhā bījasaṃsthitām
ekonādhiṣṭhitāṃ sravāṃ mūlena sakalātmanā/
tāṃ tu saṃpūjya saṃsmṛtya sṛṣṭidharmakrameṇa tu
manasā tu muniśreṣṭha puṣpairvā vividhaiḥ śubhaiḥ/
tato'bhiṣeko dātavyastattvākhyaḥ putrakasya ca
[sādhakābhiṣekaprakāraḥ] 18-12
sādhakasyāpi vakṣyāmi abhiṣekavidhiṃ kramāt/
dhyātvā'tha tattvaniśreṇīṃ saṃhāraṃ sṛṣṭiyogataḥ
navadhā trividhenaiva bhinnāṃ sūkṣmādinā tvatha/
mantraśreṇīṃ ca navadhā kramānnyasya puroditām
tatraiva sṛṣṭiṃ yogena sakalaṃ niṣkalaṃ dvidhā/
pūjayitvā vidhānena kalaśeṣu pṛthak pṛthak
prāgvatsaṃsmṛtya saṃsmṛtya sādhakatvena putrakam/
tattvābhiṣecanaṃ dadyācchubhaṃ siddhikaraṃ mahat
tatvamantrāvadhiryāvatsādhakasyābhiṣecanam/
[ācāryābhiṣecanam] 18-13
datvaivaṃ mantrasiddhasya gurutvena tato dvija
tasyaiva yādṛśaṃ dadyādabhiṣekaṃ hitaṃ śṛṇu/
īśvarādacalāntācca sādhibhūtādhidaivatām
tattvamālāṃ smaretsarvāṃ sṛṣṭinyāyena vai purā/
tatra vinyasya vitatāṃ mantraśreṇīṃ puroditām
trividhena prakāreṇa saptārṇādyāvadaṅkuśam/
prapūjya vidhinā paścātsaṃhārākhyakrameṇa tu
parijapyaṃ dvijaśreṣṭha yāvadvāṇī nivartate/
svabhāvastho guruḥ sākṣātpareṇānekabhedinā
tato'bhiṣeko dātavyo manasā vibhavena ca/
paratatvāvadhiṃ dhyātvā deśikañcābhiṣecayet
[samayajñādīnāṃ caturṇāmabhiṣeke bhāvanīyaḥ parvabhedaḥ] 18-14
senāpatikrameṇaiva samayajñasya sarvadā/
mahāmantritvavidhinā putrakasyābhiṣecanam
yuvarājavidhānena dātavyaḥ sādhakasya ca/
rājopacāravidhinā abhiṣeko guroḥ smṛtaḥ
[ācāryābhiṣekaprayogaḥ] 18-15
dīkṣāmaṇḍalavedyāṃ tu sitena rajasā gurum/
svastikaṃ maṇḍalaṃ kṛtvā tanmadhye maṇḍalaṃ śubham
dvihastaṃ śāśvataṃ padmaṃ yajñavṛkṣodbhavaṃ tu vā/
sukṛtaṃ cā'tha suślakṣṇaṃ sarvatrāṣṭāṅgulocchritam
mṛgacarma tu tatpṛṣṭhe sitaṃ vastraṃ tadūrdhvataḥ/
vitānenordhvatācchena (?) sapuṣpeṇa sitena ca
pūrṇapātrānvitaṃ tatra dikṣu pūrṇaghaṭādikam/
dadyāddīpāṣṭakaṃ tatra lājādīn paritaḥ kṣipet
saṃsthāpya pīṭhanikaṭe bhramaddakṣiṇataḥ kramāt/
candanaṃ sitamarghyaṃ ca dūrvā jātiphalāni ca
tāṃbūlavyañjanaṃ daṇḍaṃ vicitre cāpyupānahau/
śaṅkhacakragadāpadmaśubhamudrācatuṣṭayam
vāsasī upavītaṃ ca kauśeyaṃ ca pavitrakam/
ghaṭikāṃ karaṇīṃ sūtramarghyapātraṃ kamaṇḍalum
gairikaṃ mukhavāsāṃsi sitamṛdgomayaṃ tathā/
kṛṣṇasāraruroścarma dantadhāvanameva ca
tataḥ sarvādhikārārthaṃ saṃhitāpustakādi ca/
īśadiṅbhaṇḍalasyātha sthalīṃ kṛtvā tathāvidhām
śobhitāṃ ca vitānādyaistatra mantreśvarastataḥ/
ādau tu kalaśe pūjyastato maṇḍalamadhyagaḥ
vahnimadhye tataḥ pūjyaḥ śiṣyadehe punaḥ punaḥ/
ātmasthaṃ ca purā devaṃ saṃpūjya tadanantaram
ānīya kalaśandivyān pūrvalakṣaṇalakṣitān/
sarvaratnaiśca saṃpūrṇānkadalīphalaśobhitān
tīrthodakena saṃpūrṇān prāguktaracanānvitān/
pradakṣiṇena vinyasya prāgādau maṇḍalādbahiḥ
svatattvasaṃkhyayā''cārye
[ācāryābhiṣekāt sādhakādyabhiṣeke kalaśasaṃkhyāyāṃ bhedaḥ]
sādhake putrake'tha ca/
ekaṃ vai samayajñasya drave karma(vyamekaṃ)vinikṣipet
evaṃvidhāṃstu(strīn)kalaśānsatyādyaiśca pratiṣṭhitān/
purā kṛtvā vidhānena prāguktena krameṇa tu
mantraiḥ saṃjapya saṃpūjya saṃcitya ca yathākramam/
prāgādiṣvatha sarveṣu gandhapuṣpādibhiḥ kramāt
pūrvoditena vidhinā iṣṭvā mantrośvaraṃ vibhum/
prajāpayettataḥ śiṣyaṃ svātmīyena krameṇa tu
caruṇā ca tataḥpūjyamādhārādikrameṇa tu/
vedimadhyagataṃ caiva abhiṣekāsanaṃ śubham
mantrapīṭhatvamāpannaṃ lājaprakaraśobhitam/
tasyopari sthitaṃ kṛtvā śiṣyaṃ mantraśarīriṇam
gatvā'tha maṇḍalāgraṃ tu vijñāpyaḥ parameśvaraḥ/
tvacchāsanaprapannānāmadhikāraṃ karomyaham
śiṣyamātmasamaṃ bhaktamahaṃ yāsyāmi te layam/
labdhānujñastato vipra pūrvadiksaṃsthitaśca yaḥ
kalaśaṃ pūjayitvā taṃ svamantreṇa svamudrayā/
sahasraparijaptena samyagaṣṭādhikena ca
śatajaptena daśabhiḥ sakṛtgurvāditaḥ kramāt/
dhvātvā cāmṛtasaṃpūrṇaṃ mantraṃ ratnojjvalaṃ prabhum
tasya mūrdhni śubhaṃ datvā kalaśaṃ mantrapūjitam/
tataḥ krameṇa kalaśaiḥ sakalairabhiṣecayet
paṭhadbhirmāṅgalīyāni ṛksāmāni yajūṃṣi ca/
maṅgalairdīyamānaistu tantrīvādyasamanvitaiḥ
śaṅkhaśabdaiḥ sapaṭahairjayaśabdasamanvitaiḥ/
anena vidhinā kuryādācāryasyābhiṣecanam
mantropakaraṇaṃ sarvaṃ tasya saṃpratipādya ca/
hastadvayaṃ ca vaktavyaṃ praṇamyā(tyā?)saṃsthitasya ca
sahasrakiraṇābhaṃ tu sūryabījena cācyutam/
smareddakṣiṇahastasthaṃ padme cānantapallave
kalādvādaśasaṃyukte akārādyairadāruṇaiḥ (?)/
dravyaśuddhividāhārthaṃ dravyotpattau tataḥ smaret
sitaṃ sahasrapatrāḍhyaṃ kalāṣoḍaśakesaram/
somabījena tanmadhye smarennārāyaṇaṃ prabhum
sravantamamṛtaṃ divyaṃ dravyotpādanakarmaṇi/
bhautaṃ tānmātrikaṃ māntraṃ vigrahaṃ cāsya darśayet
vijñānapadavīṃ sarvāṃ svānubhūtāmanekaśaḥ/
sthāvalakṣakrameṇaiva vaktvayā vividhāśca vai
vyākhyātāḥ pustake yāśca vijñānagatayaḥ śubhāḥ/
taccittaṃ hi kramāttāsāmanusandhāya vai guruḥ
ācāryasamayān paścādūrdhvasthāñchrāvayecchubhān/
[ācāryapadāsādhāraṇā viśeṣasamayāḥ] 18-16
saṃsārabhayabhītānāṃ bhaktānāṃ parameśvare
śāstrakrameṇa vidhivadidaṃ śāstraṃ prakāśayet/
gacchaṃstiṣṭansvapan jāgradbhagavantaṃ smaretsadā
puṇḍarīkasya madhyasthaṃ dravyairdānasamudbhavaiḥ/
māntrabhāvādyajedviṣṇuṃ deśe taskarasaṃkaṭe
nābhimānācca vai bāhyā kriyā tyājyā kadācana/
cāturmāsyaṃ ca niyamamavatiṣṭhedavaśyataḥ
upabhuktaṃ pareṇaiva viśeṣāddīkṣitena tu/
chatropānahavastrādyaṃ nopayuñjīta jātu vai
asaṃpattāvathāpatsu na doṣaṃ kṣālite sati/
svagurordīkṣitānāṃ ca ācāryāṇāṃ sadaiva hi
upabhuktaṃ na doṣaḥ syātsvadattādāhṛtāttu vā/
bhagavadbhaktiniṣṇātāstaccittāstatparāyaṇāḥ
karmaṇā manasā vācā saṃmānyāśca sadaiva hi/
bhartavyāścaiva pūjyāśca vāgdānairmadhuraiḥ sadā
jātidharmamanujjhitvā tathāca svaguroḥ kramam/
svaśāstravihitaṃ cāpi jñānaṃ śikṣedaśikṣitam
ekataḥ samayāḥ sarve niyamāścaiva sarvaśaḥ/
ekato bhagavānviṣṇurgurustadbhāvino narāḥ
jñātvā jīrṇamasāraṃ ca idaṃ putra kalevaram/
svādhikāraṃ samāropya yogyasyāṭanamācaret
daṇḍī kaṣāyavāsāśca namo nārāyaṇāya vai/
bruvanpraṇavapūrvaṃ ca tyaktvā sarvaparicchadam
kṣetrāyatanatīrthānāmante brahmaṇi yojayet/
ātmatatvaṃ śarīraṃ ca agnau vā khecarādiṣu
tattvasanyāsayogena yena syācchāntirācyuti/
ityuktvā dakṣiṇe haste svayaṃ sañcintya vai guruḥ
mantrātmānaṃ paraṃ viṣṇuṃ paraṃ sakalaniṣkalam/
saṃpūjya gandhapuṣpādyairdadyāttasya ca mastake
[śiṣyeṇa guroḥ pādodakaprāśanakartavyatā] 18-17
nyasyāsanaṃ tataḥ śiṣyaḥ pādayornikṣipecchiraḥ/
prakṣālya salilenātha guroścaraṇapaṅkajam
tenātmānaṃ tu saṃsicya pipedañjalinā tataḥ/
pūrvavatpūjayedbhaktyā ātmanā'tha dhanena ca
anena vidhinā kuryādācāryasyābhiṣecanam/
[sādhakābhiṣekātideśaḥ]
evameva vidhānena sādhakaṃ cābhiṣecayet
Original text: jayākhyasaṃhitā · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0