Jayakhya Samhita · Chapter 16
paṭalaḥ - 16
atha dīkṣāvidhānaṃ nāma ṣoḍaśaḥ paṭalaḥ 16-1
nārada :---
śrotumicchāmi bhagavandīkṣālakṣaṇamuttamam/
(1)samayinaḥ putrakasya sādhakācāryayostathā
(1. samādhinaḥ S. samadhīnaḥ Y.)
naiṣṭhikānāṃ tathā strīṇāṃ śiśūnāṃ bhāvitātmanām/
vistareṇa samākhyāhi yadi sānugraho'si me
śrībhagavān ---
śṛṇu dīkṣāṃ pravakṣyāmi śiṣyāṇāṃ bhāvitātmanām/
devāgnigurupūjāsu adhikāro yathā(yā ?)bhavet
siddhaye muktaye caiva tāṃ vakṣyāmi tridhā yathā/
[āḍhyānāḍhyabhedena dīkṣāprakāre bhedaḥ] 16-2
mahāmaṇḍalayāgena vittāḍhyānāṃ tu kārayet
vitta(1)yogavimuktasya svalpavittasya dehinaḥ/
saṃsārarabhayabhītasya viṣṇubhaktasya tattvataḥ
(1.lobha A. CL., S.)
agnau cājyānvitairbījaiḥ satilaiḥ kevalaistathā/
dravyahīnasya vai kuryādvācaivānugrahaṃ guruḥ
[upasannasyāvaśyaṃ dīkṣāyitavyatā] 16-3
yaḥ samaḥ sarvabhūteṣu virāgī vītamatsaraḥ/
jitendriyaḥ śucirdakṣaḥ samagrāvayavānvitaḥ
karmaṇā manasā vācā bhīteṣvabhayadaḥ sadā/
saṃbuddhipadasaṃprāptastatrāpi bhagavanmayaḥ
pañcakālarataścaiva pañcarātrārthavittathā/
viṣṇutattvaṃ pirajñāya ekaṃ cānekabhedagam(2)
(2. kam CL.)
dīkṣayenmedinīṃ sarvāṃ kiṃ punaścopasarpitān/
[ekasyaivācyutasyānekarūpeṇa sthitatvanirdeśaḥ]
nirāśrayamasaṅkalpaṃ svarūpādacyutaṃ sthiram
grāhyagrāhakadharmaiśca nirmuktamacalaṃ dhruvam/
eva(ka?)meva phale pañca(?)vakṣye te naikadhā sthitam
vyāptavyāpakabhedena yathāvanmunisattama/
[parasūkṣmasthūlātmanā tridhā sthiteṣu tattveṣu acyutasya tredhā vyāpya sthitiḥ] 16-4
sthūlaṃ sūkṣmaṃ paraṃ cānyadvyāpya tattvatrayaṃ sthitam
pradhānapuruṣeśākhyaṃ tathā'nyacchrotrapūrvakam/
vyāpyācyutaḥ sthitassākṣāt tridhā vai buddhipaścimam
trividhaṃ viṣṇutattvaṃ tu ekaṃ jñātvā'pyanekadhā/
ekaikena tu bhedena kuryātsarveṣvanugraham
yathānurūpaṃ kramaśaḥ samayajñādiṣu dvija/
[mantramūrterbhagavatastredhā'vasthānam]
piṇḍātmā bhagavāneka upāṅgāḍhyaśca sa dvidhā
trividhe mantrarāśau tu tridhā caiva vyavasthitaḥ/
[sthūlasūkṣmaparātmanā mantrarāśestraividhyam] 16-5
(3)maṇerākṛṣṭimantrānto māntraḥ prāgrāśirucyate
(3. atra maṇiśabdena kaustubhaḥ, ākṛṣṭiśabdenāḍkuśaḥ, bhūdharaśabdena varāho vivakṣitaḥ/)
lakṣmyādyo bhūdharāntaśca dvitīyaḥ sūkṣmasaṃjñitaḥ/
saptāmūrmū(rṇānmū?)rtimantrāntastṛtīyastu paraḥ smṛtaḥ
tattva(1)(mantra?)grāmaṃ samuccitya sthitaḥ (2)saṃkṣepakarmaṇi/
[sthūlasūkṣmaparātmanā tredhā'vasthitasya mantrarāśeḥ sthūlādyekaikarāśau pratyekaṃ sthūlāditrikarūpeṇāvasthitiḥ] 16-6
tritrikāvastharūpeṇa trayaṃ kṛtvā tridhā svayam
(1. tatra CL.)
(2. saṃkṣepamadhyamavistārabhedena tredhā vakṣyamāṇe dīkṣābhede saṃkṣepakrame samuccitya sthitirbhāvanīyeti yāvat/)
rāśīnāṃ bhagavānviṣṇurlokānugrahakṛtsthitaḥ/
aṅkuśādvainateyāntaṃ sthūlātsthūlamidaṃ trikam
gadāmantrācca śaṅkhāntaṃ sthūlamadhyaṃ ca nārada/
paṅkajātkaustubhāntaṃ ca sthūlapāraṃ bhavetrrikam
varāhātsihmamantrāntaṃ sūkṣmaṃ sthūlaṃ trikaṃ smṛtam/
astrāddhṛdayaparyantaṃ sūkṣmamadhyo bhavetprabhuḥ
māyāśaktestu lakṣmyantaṃ bhavetsūkṣmaṃ paraṃ tu tat/
samūlo mūrtimantro yaḥ sarvassaptadaśākṣaraḥ
parasthūlamidaṃ viddhi saptamaṃ sarvasiddhidam/
aniruddhāttu satyāntaṃ sarvaṃ tatparamadhyamam
parātparaṃ mantrapadaṃ navamaṃ bhogamokṣadam/
viddhi saptākṣaraṃ piṇḍaṃ mantragrāmasya nāyakam
uttarottaratā caiva sarveṣāṃ vartate kramāt/
sāmarthyena tu vīryeṇa jñānena vividhena ca
bhavacchede ca dīkṣāyāṃ vividhāsu ca siddhiṣu/
[mantrasaṅghasya tattvasaṅghe saṃkṣepamaghyavistārātmakadīkṣātraividhyānuguṇaṃ tredhā'vasthānanirūpaṇam] 16-7
krameṇa gandhatanmātrātprabhutattvāvadhiṃ dvija
mantrasaṅghaḥ paratvena kiñcitsaṅkocarūpadhṛt/
sthūlasūkṣmādi navadhā madhye vistārakarmaṇi
bhūyo'nukramayogena pañcaviṃśatidhā mune/
ekaḥ sa eva mantrātmā bhinno'pi bahubhedataḥ
[adhibhūtādhidaivādhyātmabhedena tredhā vibhinnasya pratyekaṃ pañcaviṃśatidhā'vasthitinirūpaṇam] 16-8
adhyātmatvādhidaivatvādhibhūtatvavyavasthayā/
sthitastvīśvaratattvācca yāvattattvaṃ dharābhidham
īśvaro'tha pradhānaṃ ca buddhiścāhaṃkṛtirmanaḥ/
pañcendriyāṇi śrotrādyāḥ pañca vāgādayastathā
pañca śabdādayaścānye pañca bhūtāni khādayaḥ/
adhibhūtagaṇaścāyamadhidaivagaṇaṃ śṛṇu
makārādyāni bījāni kāvasānāni vai kramāt/
īśvarādiṣu tattveṣu kathitāssādhidaivatāḥ
mantrāścādhyātmarūpā ye kramaśaḥ śṛṇu nārada/
saptākṣaraḥ paro mantro hyadhyātmaṃ caiśvaraṃ smṛtam
satyādipañcakaṃ viddhi prakṛteḥ paramavyayam/
mūlamūrtisametaṃ ca buddheradhyātmamucyate
lakṣmīmantramahaṅkāre manasaḥ kīrtisaṃjñitam/
śrotrendriye jayākhyaṃ tu māyākhyaṃ ca tvagindriye
hṛccakṣurindriye viddhi jihvāgre tu śiraḥ smṛtam/
śikhā ghrāṇendriye viddhi vāktatve kavacaṃ smṛtam
pāṇitattve bhavennetramastraṃ pādābhidhasya ca/
pāyvākhyasya ca tattvasya sihmamantraṃ paraṃ smṛtam
kāpilaṃ viddhyupasthasya śabde vārāha ucyate/
sparśe tvadhyātmarūpaṃ ca mantraṃ kaustubhasaṃjñitam
rūpākyasya tu mālākhyaṃ padmaṃ viddhi rasasya ca/
śaṅkhamantrastu gandhasya cakraṃ nabhasi nārada
gadāmantraḥ smṛto vāyoragnergāruḍa ucyate/
aptattvasya tu pāśākhyo bhūmeraṅkuśasaṃjñitaḥ
vaitatyenoditā mantrāḥ satattvā vitate krame/
dīkṣākarmaṇi saṃkṣipte madhyame vitate'tha ca
yāvanna tritayaṃ jñātaṃ tāvaddīkṣā na jāyate/
evameṣa jagannātho mantrātmā parameśvaraḥ
pañcaviṃśatitattveṣu tattvabījeṣu caiva hi/
sthito hyadhiṣṭhātṛtvena paratvena mahāmate
ūrdhve saptākṣaraṃ vipra sthitā nārāyaṇī sthitiḥ/
yā hyeva kathitā pūrvaṃ tridhā saiva tu nānyathā
[tathābhūtasya mantrātmanaḥ parameśvarasya viśeṣatastryakṣare mantre sānnidyanirūpaṇam]
sthitīssarvāśca saṃhṛtya viśeṣeṇa vyavasthitaḥ/
paraṃ(ra ?)sūkṣmayutaṃ(ta ?)sthūlarūpeṇa tryakṣare sadā
mantre hyanugrahārthastu bhavitā bhāvitātmanām/
[vakṣyamāṇadīkṣāṅgabhūtatattvaśodhane tryakṣarasya mantrasya viniyogabhedaḥ] 16-9
triruccāreṇa vai kuryāddīkṣāṃ vā tena nārada
īśapradānatanmātrasandhāne śodhane sati/
dviruccāreṇa vā kuryādīśaprakṛtiyogataḥ
prakṛtirvdyakṣaro(re?)śodhyā(1) praṇaveneśvarastathā/
[saptākṣaramantreṇeśvaratattvasaṃśodhanaprakāraḥ sopapattikaḥ] 16-10
saptārṇeneśvaraṃ vātha ekoccāreṇa śodhayet
(1. ccārya Y.)
mantrā yato'khilāstasminpiṇḍe tattvāni ceśvare/
ityevaṃ viṣṇutattvaṃ tu vyāpakatvena saṃsthitam
jñātvā samyaktato dīkṣāṃ mantraiḥ kuryāddvijākhilaiḥ/
yataḥ pareṇa vibhunā sarve mantrā adhiṣṭhitāḥ
[śiṣyalakṣaṇaparīkṣaṇapūrvakaṃ śiṣyāṇāṃ dīkṣitavyatā] 16-11
parikṣya tanniyuktāṃstu brahmacaryasthitān śucīn/
dakṣān jitendriyāndhīrāngurudevāgnitatparān
varṇāśramaguṇopetānvinītān śraddhayā'nvitān/
śiṣyāṃśca bhagavadbhaktān saṃsārānalakheditān
dīkṣayedvidhinā mantrī mantradīkṣāditaḥ kramāt/
saṃsthitā'nekabhedena yathā tadgadataḥ śṛṇu
[sāmānyadīkṣāyāstraividhyam] 16-12
sarveṣāṃ kevalairmantrairmāntrī sāmānyalakṣaṇā/
tattvairbījaistathā mantrairdhyānena havanena ca
sāmānyā hi(tri ?)vidhā cānyā sarveṣāṃ bhāvitātmanām/
saṃkṣiptā madhyamā sā ca tṛtīyā cātivistarā
[saṃkṣiptāditrayasya phalabhedaḥ] 16-13
ka( a ?)lpakālaṃ ca saṃkṣiptā bhogaṃ yacchati saṅkaṭam/
madhyamā madhyamaṃ bhogaṃ tathā kālaṃ prayacchati
anantabhogaphaladā bhavedbhogābhilāṣiṇām/
prabhāvāddhomapūjābhyāṃ vistīrṇā kālamakṣayam
samatvamapavarge tu bhaveddīkṣātrayasya ca/
[viśeṣadīkṣāyāḥ pañcavidhatvam] 16-14
viśeṣākhyā ca yā dīkṣā pañcadhā sā vyavasthitā
[pañcavidhāsu viśeṣadīkṣāsu pratyekamadhikāribhedanirūpaṇam]
prathamā samayajñānāṃ balānāṃ viṣṇucetasām/
bhaktānāṃ kanyakānāṃ ca dvitīyā putrakeṣu ca
tṛtīyā mokṣamārgasthā sādhakānāṃ tu vai sadā/
caturthī muniśārdūla brahmasāyujyadāyikā
deśikānāṃ tu kartavyā aṅganānāṃ tu pañcamī/
[saṃkṣiptamadhyamavistṛtabhedabhinnāsu sāmānyadīkṣāsu kramāttattvasaṃyojanaprakārabhedaḥ] 16-15
etāsāṃ kramaśo vakṣye samatvaṃ tattvasaṃgraham
yena vijñātamātreṇa dīkṣā samyakpravartate/
saṃhārakramayogena mantrarāśitrayaṃ ca yat
prāguktaṃ yojanīyaṃ tattṛtīye (tritayaṃ ?) bījasaṃyute(tam ?)/
tanmātrake pradhāne ca īśvarākhye ca śuddhaye
rāśitrayasya yo bhedaḥ kathito navadhā purā/
aṅkuśātsaptavarṇāntaṃ tanmātreṣu ca pañcasu
ahaṅkāre tathā buddhau prakṛtau ceśvare ca vai/
tayā saṃhṛtiyuktyā vai gandhamātrāditaḥ kramāt
vistīrṇāyāṃ tṛtīyāyāṃ yadadhyātmādinoditam/
kramaḥ sa eva boddhavyaḥ sṛṣṭisaṃhārayogataḥ
sāmānyatritayasyedaṃ dīkṣāyogasya lakṣaṇam/
[atha viśeṣadīkṣāpañcakabhede pratyekaṃ mantraistattvasaṃyojanaprakārabhedaḥ] 16-16
pañcakasyādhunā viddhi viśeṣākhyasya nārada
tryakṣaraṃ padabhedena mūrtimantrasamanvitam/
saṃkṣipte tattvajāle tu yojanīyaṃ krameṇa tu
tanmātrāṇāṃ ca hrīṃ svāhā pañcānāṃ tu sakṛnnyaset/
viśvātmane padaṃ yacca dvitīyaṃ tadahaṅkṛtau
nārāyaṇāya buddhau tu tṛtīyaṃ yojane(yet ?)smaran/
namaḥ pradhānatatve tu tryakṣaraṃ ceśvare tataḥ
viśeṣapañcakasyaiṣā prathamā parikīrtitā/
dvitīyaṃ śṛṇu viprendra sarvasiddhipradā hi yā
gandhatanmātrapūrvāṇi hṛdayādyairanukramāt/
ahaṅkāraṃ tu netreṇa(?) buddhiṃ jīvena śodhayet
pradhānaṃ madhyamenaiva devīnāṃ hṛdayena tu/
īśvaraṃ praṇavenaiva kuryāttatraiva yojanam
putrakāṇāṃ smṛtā dīkṣā vidhinā'nena nārada/
sādhakānāṃ tu vakṣyāmi tattvaśuddhau krameṇa tu
saṃśodhya gandhatanmātraṃ vakramantratrayeṇa tu/
rasākhyamaṅgaṣaṭkena rūpamātraṃ ca śaktibhiḥ
samastamūlamantreṇa śodhayetsparśasaṃjñitam/
saṃśodhya śabdatanmātramaniruddhena nārada
pradyumnena tvahaṅkāraṃ buddhiṃ saṅkarṣaṇena ca/
pradānaṃ vāsudevena tataḥ satyena ceśvaram
śodhayetsādhakasyaivaṃ tattvaṃ sadvaiṣṇavasya ca/
dīkṣārthaṃ tattvasaṃśuddhau gurormantrānatho śṛṇu
daśabhissāstramantraistu gandhamātraṃ tu saṃharet/
lokeśādyai rasākhyaṃ tu rūpākhyaṃ kaustu bhādikaiḥ
sparśasaṃjñaṃ tribhirvakrairhṛdādyaiḥ śabdasaṃjñitam/
lakṣmyādyairapyahaṅkāraṃ buddhiṃ mūlena śodhayet
pradhānamatha satyādyaiḥ pañcabhiḥ pariśodhya ca/
saptākṣareṇa mantreṇa śodhayedīśvaraṃ tataḥ
krama eṣa hi dīkṣāyāmācāryāṇāmudāhṛtaḥ/
strīṇāṃ tu bhogasiddhyarthaṃ śṛṇu dīkṣākramaṃ mama
puruṣaṃ prathame tattve yojayedgandhasaṃjñite/
rasatanmātrasaṃjñe'tha sattyaṃ caiva dvitīyake
acyutaṃ ca tṛtīye tu vāsudevaṃ caturthake/
sakalena tu rūpeṇa etadādau catuṣṭayam
yojanīyaṃ ca mantrāṇāṃ catustanmātraśuddhaye/
pañcamecāniruddhaṃ tu ṣaṣṭhe yojyaḥ punaḥ prabhuḥ
pradyumnastu viśālākṣastataḥ saṅkarṣaṇaḥ pare/
niṣkalassaptame yojyo devyo yojyāstathā'ṣṭame
navame tu mahātattve dhyāyennārāyaṇaṃ prabhum/
tryakṣareṇa tu mantreṇa tridaivatyaṃ jagadgurum
evaṃ tattvasamūhasthaṃ jñātvā mantragaṇaṃ purā/
prārabheta tato dīkṣāṃ suśubhe divase guruḥ
[dīkṣāyāṃ praśastāstithayaḥ] 16-17
yadyapyuktā mayā vipra tithayaḥ pūjane purā/
tathā'pi dvādaśī śreṣṭhā dīkṣāyāṃ pūjane hareḥ
sarvaṃ daśamyāmāhṛtya yāgaupakaraṇaṃ tu vai/
[snānādiniyamapūrvakaṃ yāgaśālāpraveśaḥ] 16-18
prāgvatsnātvā samācamya kṛtanyāsassmareddharim
puṣpārghyatoyahastaśca saṃviśedyāgamandiram/
[nṛsiṃhyamantrādibhirabhimantritānāṃ siddhārthakānāṃ yāgaśālāyāṃ paritaḥ prakṣepaḥ]
nṛsiṃhmamantreṇāstreṇa sacakreṇābhimantrya ca
siddhārthakānkṣipetpaścādūrdhve'dho digvidukṣu ca/
[svamantreṇa gadāsthāpanam] 16-19
prākārākāradehāṃ ca nānājvālāsamāvṛtām
śaktirūpāṃ gadāṃ tatra svamantreṇa tu vinyaset/
[satyādyabhimantritena pañcagavyena tryakṣaramantreṇa sarvadravyaprokṣaṇam] 16-20
pātre cābhinave kuryātsaṃmiśrasalilena ca
satyādipañcakenātha pañcagavyaṃ tu mantrayet/
tryakṣareṇa tu mūlena sarvaṃ saṃprokṣya tena vai
kauśeyena pavitreṇa dhyāyamānastameva hi/
[kalaśavidhiḥ] 16-21
athādāya dṛḍhaṃ śubhramekarūpaṃ ca nirvraṇam
kalaśaṃ mṛṇmayaṃ ramyaṃ sauvarṇaṃ cātha rājatam/
ratnahāṭakasadgandhaphalasarvauṣadhīyutam
śubhapādapaśākhāḍhyaṃ paṭṭasrakkaṇṭhabhūṣaṇam/
gālitodakasaṃpūrṇaṃ vāridhārānvitaṃ śubham
candanādyupaliptaṃ ca paritaścārghyacarcitam/
[yathāvidhi mantrasya sāṅgasya pūjanīyatvavidhānam]
mantrapīṭhopari brahmansāṅgaṃ saparivārakam
mantraṃ pūrvoktavidhinā pūjayecca yathāvidhi/
[vardhanyā abhimantraṇam]
sāstreṇa cakramantreṇa mantrayedatha vardhanīm
tatra caktasthitaṃ cāstraṃ yajennārāyaṇātmakam/
[vardhanīsthasaliladhārayā bhittisaṃsecanapūrvakaṃ kalaśasya bhrāmaṇavidhiḥ]
tayā bhittigaṇaṃ(1) sarvaṃ saṃsicyācchinnadhārayā
(1. atra bhittigaṇamiti vedirlakṣyata iti pratibhāti! tathā ca pādge dīkṣāprakaraṇe- `acchinnadhārayā siñcedvedikāṃ paritoguru' riti/)
pradakṣiṇakrameṇaivamīśakoṇādito dvija/
pṛṣṭhataḥ kalaśo bhrāmyasstulyakālaṃ tu vā pṛthak
[atha bhrāmitasya kalaśasya sthāpanavidhiḥ]
śālyādiṣu paristhāpyaḥ kalaśo vardhanīyutaḥ/
īśadiksaṃmukhaṃ cātha puṣpādyaiḥ pūjayetpunaḥ
[sthāpitasya kalaśasya pūjanam]
astreṇa vastrayugmaṃ tu ahataṃ cābhimantrya vai/
dhūpādivāsitaṃ kṛtvā tāvubhau pariveṣṭya ca
pūjāṃ kṛtvā'tha puṣpādyaiḥ
[sthaṇḍile'gnau ca hareryajanavidhānam] 16-22
sthaṇḍile'tha yajeddharim/
pūrvoktena vidhānena tatognermadhyato yajet
santarpya pūrvavidhinā caruṃ vai sādhayettataḥ/
[atha carusādhanaprakāraḥ] 16-23
prakṣālya ca purā'streṇa gandhairālipya cāntarāt
kṣīreṇa havirāpūrya hṛnmantreṇa tu nārada/
lakṣayitvā śṛtaṃ kṣīraṃ nikṣipettaṇḍulāṃstataḥ
śaktimantracatuṣkeṇa cālayetsihmamūrtinā/
siddhamuttārayetkuṇḍānmantreṇa kapilātmanā
prakṣālyālipya ca tato mantreṇa kroḍamūrtinā/
sthagayenmūlamantreṇa
[siddhasya caroścaturdhā vibhajya viniyogavidhānam] 16-24
caturdhā saṃvibhajya tat
sthaṇḍilārādhitasyādau bhāgamekaṃ nivedya ca/
madhvājyasaṃplutaṃ kṛtvā dvitīyaṃ kalaśasthite
tṛtīyaṃ bhāgamādāya tamagnisthe tu homayet/
parivāre baliṃ dadyātsthaleśakalaśāvadhau(?)
[sthaṇḍilādisthānatraye devasya punaḥ pūjanam]
mudrāṃ badhvā tato japtvā puṣpādyaiḥ pūjayetpunaḥ/
tristhānasthaṃ kramāddevaṃ śiṣyānāhūya maṇḍitān
[śiṣyāṇāṃ prokṣaṇam] 16-25
susnātāndhautavastrāṃśca pavitrīkṛtavigrahān/
dvāradeśasthitānkṛtvā bahirvāsāntare(1) dvija
(1. saṃkaṭe Y.)
prokṣayedarghyapātrāttu prāgastreṇa tu nārada/
[atha sarvāṅgasaṃsparśaḥ]
sarvāṅgālabhanaṃ kuryācchākhājaptaiḥ padaiḥ kramāt
[abhimantritasyārghyapuṣpasya śirasi prakṣepaḥ]
datvā'rdhyapuṣpaṃ śirasi śiromantrābhimantritam/
[śiṣyāṇāṃ mantramayaśarīratvāpādanam]
dahanotpādanaṃ kuryātpūrvavatkramayogataḥ
tatasteṣāṃ vidhānena kuryānmantramayīṃ tanum/
[guruṇā śiṣye kartavyo bhāvanāviśeṣaḥ] 16-26
yathā''tmani purā deve yathā'gnau kalaśe yathā
śiṣyasya ca tathā dhyāyetsakalānniṣkalātparam/
paraṃ ca tryakṣareṇaiva kevalena tu nārada
saṃskārassakalaḥ proktaḥ śaṅkhacakragadādharaḥ/
niṣkalaḥ śaktirūpastu madhyamo mantranāyakaḥ
paraḥśaktyavasānastu praṇamātmā (vātmā(1) ?) vyavasthitaḥ/
sakalādhiṣṭhitā vyaktā prakṛtiḥ spaṣṭarūpiṇī
(1. paravātmā Y. etatpāṭhānuguṇastu paramātmeti pāṭhaḥ pratibhāti.)
niṣkalādhiṣṭhitaṃ jñeyamavyaktaṃ puruṣīścitim(?)
mantrarūpeṇa devena sadasadvyaktirūpiṇā
pareṇādhiṣṭhitaṃ sarvaṃ vyaktāvyaktaṃ cidātmakam/
[svasya śiṣyasya coktaprakāreṇaikībhāvaṃ bhāvayato guroreva saṃsāravimocakatvoktiḥ] 16-27
evaṃ devaṃ svamātmānaṃ śiṣyaṃ ca puruṣātmakam
ekībhāvena yo vetti nyāsakāle parasya tu/
dīkṣādhivāsane vipra sa saṃsārādvimocakaḥ
[matramūrterbhagavataḥ sannidhau vijñāpanam] 16-28
vijñāpyaścātha bhagavānsthalastho mantravigrahaḥ/
sabandhānvaiṣayaiḥ pāśaiḥ videhaṃ (vivaśān ?) paśupakṣivat
tvadanugrahasāmarthyānmokṣayāmi jagadguro/
vijñāpyo bhagavanevaṃ vinivedya paśū(?)nvibhoḥ
putrāḥ śiṣyāstathā bhṛtyāstathai(vai?)va parameśvara/
[ahatena vāsasā śiṣyasya netrabandhanam]
vāsasā hyahatenātha śuddhena susitena ca
netramantrābhijaptena netre śiṣyasya bandhayet/
[pinaddhanetrasya śiṣyasya hastena puṣpāñjaliprakṣepaṇam]
amantraṃ kṣepayeccāto viṣṇoḥ puṣpāñjaliṃ sthale
[puṣpāñjalipatanānusāreṇa śiṣyasya nāmakaraṇam] 16-29
yatra sā patati brahmanbuddhisaṅkalpite'mvuje/
navadhā vibhajetprāgvattannāmānaṃ tamaṅkayet
viṣṇuśabdānvitenaiva pati(ti?)saṃjñāyutena ca/
[amantrakaṃ kalaśapūjanam]
amantramarcayetpaścātkalaśaṃ sāstravardhanīm
[(1)māyāsūtravidhānanirūpaṇam] 16-30
(1. idaṃ sūtraṃ pādbhe `māyāsūtreṇa veṣṭayedi'ti māyāsūtramiti paribhāṣyate/ ihacānupadamavyakta liṅgasūtramiti ca sūcyate/)
susitaṃ sūtramādāya lākṣālaktakabhāvitam/
[tatra sūtramānam]
sammukhaṃ cotthitaṃ śiṣyaṃ samapādaśironnatam
kṛtvā'ṅguṣṭhadvayasyāgrātsamārabhya dvijottama/
yāvacchikhāvasānaṃ tu sūtramānaṃ samāharet
[tasya sūtrasyaikaguṇadviguṇatvādyanyatamavidhānam]
kuryādekaguṇaṃ tadvai dviguṇaṃ triguṇaṃ tu vā/
tritristhaguṇitaṃ vātha pañcaviṃśatidhā tu vā
[tasya sūtrasya saṃrvavikāraprakṛtibhūtāvyaktatvenabhāvanam]
avyaktaliṅgasūtraṃ tu prāgavidyākalātmakam/
nityaṃ jaḍaṃ vyāpakaṃ ca tasminviśvaṃ pratiṣṭhitam
tatrāpta(sta?)mayate bhūyastasmādvai saṃpravartate/
tatrasthāṃ cintayetsarvāmabhinnāṃ tattvavardhanīm
tatrodbhavāstu ye vipra pāśabandhātmakā dṛḍhāḥ/
rāgeṇa rañjitāścitrā avidyāsaṃpradīpitāḥ
vicchinnāścaiva kālena niyatā vyāpakāstathā/
[tasya sūtrasyaikadvitryādyanyatamaprakāreṇa tattvasaṅkhyākrameṇa yathecchaṃ graṃthanam]
tattvasaṅkhyākrameṇaiva grathayettadvijecchayā
ekadhā vā dvidhā caiva tridhā vā navadhā mune/
saṃkṣiptaṃ vistareṇātha grathayetpañcapañcadhā
[bhogamokṣārthinaḥ śiṣyasya tadantarāyonmūlanārthaṃ śiṣyaśarīratayā bhāvite sūtre tattvasṛṣṭikrameṇa śikhāprabhṛticaraṇāntāvayavabhāvanāpūrvakaṃ homasya kartavyatāvidhānam] 16-31
tattvasṛṣṭikrameṇaiva śikhāgrāccaraṇāvadhi/
bhaviṣyatphaladehe'sau (sya ?) kṛtakṛtyasya karmaṇaḥ
kalpayitvā tu hotavyo mantrairnimūlakāraṇam/
bhogamokṣaprasaktasya bādhante na yathā punaḥ
kadāciddehapādādyaiḥ karmāṇi munisattama/
anicchamānasya balājjantoḥ saṃpreyaranti ca
seśvare prākṛte dehe sa hi karmāspado yataḥ/
āśrayasya tvabhāvena karmāṇyupaśamanti ca
svayameva yathāvahnerjvālādyā indhanaṃ vinā/
bhogāsaktasya vai jantorante mokṣābhikāṃkṣiṇaḥ
saṃvidhānamidaṃ kuryānna nirvāṇāśritasya ca/
[sūtraṃ kuṃḍhasamīpaṃ nītvā tasmin sūtrātmake dehe tattvānāṃ saṃkṣepavistārābhyāṃ pūrvoktaikadvitryādigranthanaprakāravikalpānuguṇaṃ smaraṇaprakāraḥ] 16-32
sādhuparṇapuṭe sūtraṃ kṛtvā taṃ mallake'tha vā
prayāyātkuṇḍanikaṭaṃ saha śiṣyeṇa vai guruḥ/
nidhāya kuṇḍanikaṭe dehe śaiṣye'tha sautrake
tattvasaṅghaṃ smaredbhinnaṃ spaṣṭaṃ sṛṣṭikrameṇa tu/
kevalaṃ ceśvaraṃ vātha taṃ pradhānānvitaṃ tu vai
te dve tanmātrakaṃ vargamekaṃ ca bahudhātmakam/
īśvaraṃ prakṛtiṃ medhāmahaṅkārādikaṃ gaṇam
navadhā vā muniśreṣṭha vistāreṇātha cintayet/
īśvarācca prathivyantaṃ yathā cānukrameṇa vā
lalāṭādaṅghriparyantaṃ sthānabhedena nārada/
vyāpakatvena vai tattvaṃ sarveṣāṃ ca layaṃ gatam
[tattvagaṇasya dīpālokayorivāpṛthagbhāvalakṣaṇamaikyam]
pradīpācca yathā gehe bahavassthānabhedakāḥ/
dṛśyate(nte ?)ca tadudbhūtaālokona vibhāvyate
vyāpakatvātpṛthagrapamevaṃ tattvagaṇaṃ mune/
apṛthakca pṛthagbhūtaṃ saṃmiśraṃ tu vibhāvayet
yathāvajjñānadṛṣṭyā tu buddhyā saṃśodhya yojayet/
evamevāpṛthagviddhi bhedamekasya taṃ prati
diksaṃsthitasya yaccaikyaṃ miśrībhūtatvameva hi/
[tatraikadhāgranthanapakṣe]
ekoccāraprayogeṇa īśaṃ sarvatra bhāvayet
[dvidhā granthanapakṣe]
dviruccāraprayogeṇa īśvaraṃ tu (1)vibhāvayet/
vyaktau pradhānatattvaṃ tu vyāpakaṃ deharūpadhṛt
(1. vibhāvayet (hṛdantare) Y. C L. S.)
[tridhā granthanapakṣe]
triruccāreṇa cāmūrdhno hṛdayāntaṃ smaredvibhum/
hṛdayānnābhiparyantaṃ pradhānaṃ paribhāvayet
ānābheḥ pādaparyantaṃ smarettanmātrakaṃ gaṇam/
[navadhā granthanapakṣe]
navadhā muniśārdūla evameva kramaṃ śṛṇu
ākarṇādīśvaraṃ mūrdhni pradhānaṃ vakṣaso'ntare/
nābhau buddhimahaṅkāraṃ kandamūlāśritaṃ smaret
ūrubhyāṃ śabdatanmātraṃ sparśākhyaṃ sandhideśajam/
jaṅghābhyāṃ rūpatanmātraṃ gulphayorasasaṃjñitam
pādābhyāṃ gandhasaṃjñaṃ tu sabījaṃ dhyānasaṃyutam/
smareddehe śiśossūtre navagranthisamāyute
dhyāyeddhyātā dharāntaṃ vā dīkṣākāle hyupasthite/
[atha tattvānāṃ homaḥ] 16-33
lalāṭe ceśvaraṃ sākṣāccidrūpaṃ sarvato mukham
samagraiśvaryasaṃpūrṇaṃ svabījena mahāmate/
tadvadeva hi śiṣyasya dhvātvā tadanu homayet
svabījena śataṃ sāṣṭaṃ tadardhaṃ tryaṃśameva vā/
tatpādamatha pādārdhaṃ jñātvāvyaktabalaṃ tu vai
hutvā'tha haviṣā''pūrya sravaṃ tena hune(?)cchiśum/
mūrdhni pūrṇopamaṃ kuṇḍe svāhāntaṃ tu vinikṣipet
sūtraga(gra ?)ndhāvathordhvasthe tattatvaṃ bhāvayettathā/
evamīśvarasaṃpātaṃ homaṃ kṛtvā samāsataḥ
pradhānaṃ ca bhuvormadhye svamantreṇa tu bhāvayet/
sindūrapuñjasaṅkāśaṃ homayettadvadeva hi
sitenduraśmivarṇābhāṃ tālumadhye dhiyaṃ smaret/
kusumbharasasaṅkāśaṃ khadyotamiva khecaram
tālumūle tvahaṅkāraṃ tālukarṇāntare tataḥ/
rājopaladyuti muṣaṃṣaḥ (mākṛteḥ ?) kadambakusumopam
manasaścānusandhānaṃ kuryātsantarpya pūrvavat/
karṇāddhṛtpadmarpayantaṃ smaretpañcapade same
śrotrādīnatha vai pañca prasphurattārakojvalān/
svaiḥ svairbījaiśca pūrvoktairdhyātvā santarpya pūrvavat
tatsthānā .... .... .... ....
spanda (padmā) sthānācca nābhyantaṃ prāgvatpañcapadāntare/
vāgādīnvai sthitān pañca bījaiḥ svaiḥ pūrvavatsmaret
anukrameṇa caikaikamuccārya juhuyānnyaset/
ānābhervastiśīrṣāntaṃ susame padapañcake
śabdatanmātrapūrvāṇi gandhamātrāvasānataḥ/
svaiḥsvairguṇaiśca yuktāni bhāsvajjyotiḥprabhāṇi tu
ūrumūle tathā madhye buddhideśe(?)tatastvadhaḥ/
daṇḍe marmāvasāne tu(?)sarvasmiṃścaraṇe kramāt
khavāyvagnyudakakṣmāntaṃ cintayedbhūtapañcakam/
ni(nī?)rūpāñjanavarṇaṃ tu saṃsmaredvyomagolakam
vāyavyaṃ nīlapītañca taijasaṃ madhupiṅgalam/
muktāphalanibhaṃ cāpyaṃ ratnapītaṃ tu pārthivam
sadhyānadraṣṭā coṅkāraṃ bījaṃ tadanu vai namaḥ/
tatraiva kāle homārthaṃ bījaṃ praṇavapūrvakam
tattatsajñaṃ tataḥ svāhā saṃpāte tvīdṛśo vidhiḥ/
[saṃpātahomaḥ ?] 16-34
turyātītapadāvastho guruḥ kuryādanugraham
ekoccāreṇa śiṣyasya kriyāmapyaparityajan/
dviruccāreṇa turyasthaḥ suṣuptāvasthagastribhiḥ
navabhissvapnabhūmiṣṭho jāgratsthāno'khilairjuhet/
ekadhā vā dvidhā tredhā pañcadhā pañcapañcadhā
hutvā saṃpātahomārthaṃ sarvadvandvopaśāntaye/
kuryātpūrṇāhutiṃ caiva homānte bījasantatam
samūlamantraṃ saṃsmṛtya vauṣaḍantaṃ mahāmune/
yaḥ pumān jīvasaṃjñastu tasyaitā bhogabhūmayaḥ
ūrdhvādhobhyāmaviśrāntastāvatkuryādgamāgamam/
yāvanna guruṇā samyaṅmantramūrttau niyojitaḥ
tatsthito bhagavacchaktikiraṇaiscāmalīkṛtaḥ/
nirmalo malasopānapadavīṃ na vrajetpunaḥ
evaṃ saṃpātahomaṃ tu saṃpādya ca purā mune/
vidhāya tattvasūtraṃ tu pātreṇaivāpareṇa tu
saṃveṣṭya sitasūtreṇa gatvā'tha vinivedya ca/
[rajoghaṭikākartaryādyupakaraṇadravyāṇāmāsādanādisaṃskāraḥ] 16-35
kumbhāgre vāyukoṇe vā rajāṃsi ghaṭikāṃ tathā
karttarīṃ śālipūrṇāṃ tu sūtraṃ kiraṇasaṃjñitam/
sauvarṇīṃ rājatīṃ caiva śalākāṃ tāmrajāmatha
dhūpadīpādikaṃ sarvaṃ mūlamantreṇa nārada/
saṃpūjyātha parāmṛśya nirīkṣyācchādya vāsasā
[baliharaṇam] 16-36
tataśśiṣyasamāyukto dvārādbāhyaṃ vrajedguruḥ/
bhūtāni dūrato'streṇa prerya caiva baliṃ kṣipet
toyataṇḍulasiddhārthadadhijālasamanvitam/
[parikhālekhanam] 16-37
śaṅkunā'strābhijaptena paritaḥ parikhāṃ likhet
samācamyopaviśyātha prāṅmukho vāpyudaṅmukhaḥ/
[pañcagavyapradānam] 16-38
anukrameṇa śiṣyāṇāṃ varṇato vyavahārataḥ
pañcagavyamatho dadyāddurbhuktānāṃ viśuddhaye/
[caruśeṣabhakṣaṇam] 16-39
ācamya caruśeṣaṃ tu aśnīyācchiṣyasaṃyutaḥ
[atha dantakāṣṭhacarvaṇatatprakṣepaṇavidhānam] 16-40
bhuttkā'streṇābhimantryātha dantakāṣṭhaṃ tu bhakṣayet/
[adhikāribhedena dantakāṣṭhaparimāṇabhedaḥ] 16-41
navāṣṭasaptaṣaṭpañcāṅgulairbrāhmaṇapūrvakam
dadyātstrībālaparyantaṃ gurorvai dvādaśāṅgulam/
ekāpāyena caitasmāt samayajñāvasānataḥ
bhakṣayitvā vinikṣipya tau(saṃ?)kṣālya prayatastataḥ/
spaṣṭaṃ kṛtvā (1)khavaktraṃ tu agrapātaṃ vilokya ca
(1. ghavasraṃ A.)
[śubhāśubhaparijñānam] 16-42
udakpaścimaaiśānaprāṅmukhaṃ patitaṃ tu vā/
śubhaṃ śeṣāsu viprendra dikṣu cāśubhamādiśet
sadoṣāścāśubhe pāte nirdoṣāśca śubhe smṛtāḥ/
[aśubhaśāntyartho homaḥ] 16-43
tatrāśubhopaśāntyarthaṃ prabhāte juhuyādguruḥ
śataṃ sahasraṃ sāṣṭaṃ vā yathāśaktyathavā dvija/
madhvājyakṣīrasaṃmiśrān saphalāṃśca tilānatha
astrasaṃpuṭitenaiva nāmnā svāhānvitena tu/
doṣaṃ jahi jahītyeva padaṃ nāmāvasānagam
[atha śayanavidhiḥ] 16-44
ācamya pāṇipādaṃ tu prakṣālya śiśunā saha/
sarvaṃ pradakṣaṇīkṛtya tristhānasthakrameṇa tu
prāgdakṣiṇaśiro vā'tha śayanaṃ kalpayedguru/
darbhāṃstatrāstramantreṇa kṣipetsiddhārthakāṃstathā
bhagavantaṃ smaraṃstatra nārāyaṇamajaṃ vibhum/
upoṣya rajanīmekāṃ niyamasthāṃ tu kārayet
śatamāvartayenmantramardhaṃ pādaṃ tu śaktitaḥ/
[svapnādhipatimantraḥ] 16-45
oṃkāraḥ prāktataḥ prāṇo lokeśopari saṃsthitaḥ
tadūrdhve vyāpakaṃ cāndraṃ hrīṅkārastadanantaram/
svapnādhipataye dadyātpadaṃ cātha ṣaḍakṣaram
rajanīśvarāya śabdaṃ vai viṣṇave tryakṣaraṃ tataḥ/
svāhā samanvito viṃśatyakṣaraḥ svapnamantrarāṭ
[ardharātre śayanādutthāya guruṇā vidheyo viśeṣaḥ] 16-46
tato'rdharātrasamaye utthāya śayanādguruḥ/
prakṣālitāṅghripāṇiśca ācamya nyāsamācaret
sthalasthaṃ dhūpayitvā'gnimutthāpyaikīkṛtaṃ smaret/
kumbhasthe mantramūrtau tu prāgvatkuryācca maṇḍalam
śobhayecca tathā vipra (1)dadyādastrābhimantritam/
śarāṣṭakaṃ bahirdikṣu saphalaṃ puṣpamaṇḍitam
(1. vidyā Y.)
śarāśritaṃ tridhā chinnaṃ sūtraṃ vai pañcaraṅgakam/
vastraiḥ kṛtvā paricchannaṃ yathānyo nāvalokayet
kṛto vā kriyamāṇo vā yasmānnāpūjito mune/
darśanīyo rajaḥpātaḥ kasyacitsiddhimicchatā
[prabhāte śiṣyāṇāmudbodhanam]
prabhāte bodhayecchiṣyān svapnaṃ pṛcchecchubhāśubham/
[śubhāśubhasvapnabhedanirūpaṇam] 16-47
gurudevadvijāḥkanyā gogajāścāśvakesarī
darpaṇaṃ śaṅkhabheryau ca tantrīvādyaṃ ca roda(śobha ?)nam/
tāmbūlabhakṣaṇaṃ caiva tathā dadhyabhivandanam
siddhānnamāmamāṃsaṃ ca madyastrīmadirāsavam/
chatraṃ yānaṃ sitaṃ vastraṃ tathā'nyat śvetacandanam
mālyaṃ muktāphalairhāro bhūyaḥpūrṇoditaśśaśī/
pracaṇḍakiraṇaḥ khastho nimnagā'tha mahodadhiḥ
praphullapādapaśśālī kuṅkumaṃ rocanā madhu/
lājāḥ siddhārthakā bījaṃ navabhāṇḍaṃ ca pāyasam
tapasyanvai tathā''cāryo gāyantī ca varāḍganā/
manaḥprītikarāścānye loke śaṃsāpadaṅgatāḥ
sarve svapnāśśubhā viddhi siddhimokṣaphalapradāḥ/
ato'nye viparītāśca manasaḥ khedadāśca ye
garhitā lokavidviṣṭāssvapnāste hyaśubhāvahāḥ/
[aśubhasvapnadoṣaparihārāya homavidhānam] 16-48
pṛṣṭvā samācareddhomaṃ dantakāṣṭhoditaṃ mune
kevalenāthavā''jyena siṃhamantreṇa śāntaye/
[nyūnātiriktaprāyaścittārthaṃ homasya vidhānam] 16-49
saśiṣyo'tha gurussnātvā pūrvavatsaṃpraviśya ca
ūnātiriktaśāntyarthaṃ sarvamantraiśca homayet/
[pūrvoktaprakāreṇa maṇḍalapūjanādi] 16-50
maṇḍalaṃ pūjayetpaścāt pūrvoktavidhinā mune
sarvaṃ homāvasānaṃ tu kṛtvā śiṣyān praveśayet/
[ābaddhanetrāṇāṃ śiṣyāṇāṃ hastataḥ puṣpāñjaliprakṣepaṇam] 16-51
kramāt puṣpāñjaliṃ kṛtvā baddhanetrāṃśca pūrvavat
kṣepayecca hiraṇyāḍhyaṃ maṇimuktāphalānvitam/
[udghāṭitanetraiḥ śiṣyaiḥ gurunamaskārādeḥ kartavyatā] 16-52
uddhāṭya nayane paścādakhilaṃ saṃpradarśayet
gurorvai pādapatanaṃ kṛtvā'ṣṭāṅgena bhaktitaḥ/
pradakṣiṇadvayaṃ kuryānmaṇḍale natamastakaḥ
vrajedagnessamīpaṃ tu upaviśya tato guruḥ/
[atha guruṇā kartavyahomaviśeṣavidhānam tatra mantratṛptihomaḥ] 16-53
vinyasya vahnergehe tu mantramaṇḍalamuttamam
svāhāntān homayedbhūyo mantrānvidhipurassarān/
devīraṅgāni satyāstraṃ ? tilairājyena śaktitaḥ
mantrāṇāṃ tarpaṇaṃ kṛtvā sarveṣāṃ munisattama/
[mantrādhikārahomaḥ] 16-54
dīkṣārambhanimittārthaṃ daśabhāgavyavasthayā
mantrapūjādhikārārthaṃ homaṃ kuryāttato'param/
pratimantrasya juhuyāt pañcapañcāhutikramāt
adhikāro bhavatyevaṃ jape'gnau ca śrute'rcane/
[atha malaśodhanahomaḥ] 16-55
dīkṣāyāṃ (1)malaśuddhyarthaṃ mūlamantrasya vai śatam
(1. madhya A.)
aṣṭādhikaṃ ghṛtenaiva tilenāpi yathecchayā/
devīnāṃ pañcaviṃśena tvaṅgānāṃ daśakena tu
siṃhādiṣvaṣṭakenaiva saptakena tato mune/
vihitaṃ kaustubhādīnāṃ ṣaḍbhissatyādiṣūditam
saptākṣarasya mantrasya vihitaṃ pañcakena vai/
pūrṇāhutiṃ ghṛtenaiva mūlamantreṇa pātayet
tadā dīkṣā bhavecchaśvanmāntrī sāmānyalakṣaṇā/
vinā svarūpajñānena yayā santārayedguruḥ
mantraistu saṃpuṭīkuryāt kintu saṃjñā(jñāṃ?)śiśordvija/
ityetanmantradīkṣāyāṃ kevalāyāṃ samāsataḥ
[atha dīkṣāyāṃ jñātavyaviśeṣavidhānam]
havane lakṣaṇaṃ proktaṃ satattvāyāmataśśṛṇu/
dīkṣākāle tu guruṇā jñātavyā tattvapaddhatiḥ
jñeyānuṣṭhānabhāvena yathā tu sukaro bhavet/
mantraśūddhiprabhāvācca śuddho bhavati vai guruḥ
guruśuddhiprabhāvācca mantragrāmo bhavetsthiraḥ/
prāguktena vidhānena havanādapi sandhanāt
dīkṣākarmaṇi vistīrṇe madhyame vā'vādhāraya/
[navatattvaśodhanena sarvatattvānāṃ śuddhatā] 16-56
gandhatanmātrapūrvaistu tanmātraiḥ śodhitaiḥ kramāt
bhavantyamī viśuddhāstu pṛthivyādyāḥ khapañcamāḥ/
teṣāmantargatau jñeyau dvau vargāvindriyātmakau
karmendriyātmakaṃ pūrvaṃ tato buddhīndriyātmakaḥ/
evaṃ tanmātraśuddhyā vai viṃśattatvaṃ viśodhitam
ahaṅkāreṇa śuddhena manaśśuddhirihocyate/
buddhyā tu śuddhayā śuddhāḥ pratyayāḥ saviparyayāḥ
pradhānena tu śuddhena vyaktāvyaktaṃ tu śodhitam/
īśvareṇa tu śuddhena śuddhaścitpuruṣo bhavet
aśodhyaṃ paramaṃ tattvaṃ yatra kevalatāṃ vrajet/
tatraiva tu layaṃ kuryātparabrahmasvabhāvake
jñānadīkṣākrameṇaiva tattvaśuddheranantaram/
evaṃ vedavidāṃ śreṣṭhaḥ purā jñātvā samāsataḥ
[mumukṣuśiṣyāṇāṃ tattvaśodhane viśeṣavidhānam]
mumukṣūṇāṃ ca śiṣyāṇāmadhvānaṃ śodhayetkramāt/
yādṛktadvistareṇaiva śruṇuṣvāvahito mama
[bahvau bhāvite mantramayamūrttisvarūpe śiṣyatattvānāmupasaṃharaṇaprakāraḥ] 16-57
vahnau tu vyomavaddhyātvā nyasto mantragaṇo hi yaḥ/
sarvavyāpakarūpeṇa tanmadhye tattvapaddhatim
samagrāṃ yojayeddhyātvā tattvāttatvaṃ krameṇa tu/
[nirīkṣaṇaprokṣaṇādilakṣaṇaḥ śiṣyaśarīrasaṃskāraḥ] 16-58
baddhapadmāsanaṃ śiṣyaṃ kṛtvā cātmasamīpagam
nirīkṣya pūrvavatprokṣya mantrahastena saṃspṛśet/
[atha tatastatvānāṃ sṛṣṭibhāvanam] 16-59
īśvarāddhūmiparyantāṃ purā pūrvāṃ tu vai tridhā
sṛṣṭiṃ kuryātsvarūpasthāṃ tamevamupasaṃharet/
tataḥ śiṣyatanau samyaksṛṣṭiṃ spaṣṭāṃ smaretkramāt
yena śiṣyatanusthānāṃ tattvānāṃ jaḍarūpiṇām/
saṃbodhamāvahatyāśu dīkṣākāle hyupasthite
[athānujñāgrahaṇapūrvakaṃ pāśasūtrasya kuṇḍasamīpe nayanam] 16-60
tataḥ kuṃbhasthitaṃ mantraṃ gatvā saṃprārthya cetasā/
labdhānujñassamādāya pāśasūtraṃ puṭasthitam
yāyātkuṇḍasamīpaṃ tu tamudghāṭya nidhāya vai/
[mūlamantreṇa homaḥ] 16-61
sahasreṇa śatenātha āhutīnāṃ tu tarpayet
mūlena magavantaṃ tu paramaṃ sṛṣṭikāraṇam/
pūrṇā dīkṣāvasāne tu dātavyā munisattama
ekānekaprayogāṇāṃ na tu karmaṇi karmaṇi/
[tāḍanalakṣaṇaṃ śiṣyaśarīraśuddhīkaraṇam] 16-62
ekacittasthitiṃ kṛtvā śiṣyarūpaṃ samādhinā
sāṃprataṃ mūlamantreṇa mantrajāpotthitena tu/
prajapya mūlamantreṇa puṣpaṃ tu bahaśastataḥ
huṃ phaṭkārāntayuktena hṛdayaṃ tasya tāḍayet/
saṃbodhamāvahecchīghraṃ piṇḍamadyagatasya ca
[tattvānāṃ śodhanaprakāraḥ] 16-63
(1)kṣmātattve jananaṃ pūrvaṃ caitanyasya prakāśatā/
sadvyāptibhāvanā tasmin svasminsvasminsthitasya ca
(1. kṣmāditattvānāṃ pratyekaṃ kramājjanana-- (sūkṣmadehatāpādana) caitanyaprakāśanavyāptibhāvana--aiśvaryaṃ-bhoga-tattṛptitatsabhāpti-viyojanasampādanapūrvakaṃ pūrṇayā ta-tanmantreṇa kuṇḍasthe mantramūrtāvupasaṃhāraḥ kāryaṃ iti prakaraṇāśayaḥ/ ayameva viṣayaḥ sāttvatasaṃhitāyāmekonaviṃśe paricchede `pūrakeṇa samākṛṣya śiṣyaṃ jñatkamalāddhṛdi' ityādinā grandhasandarbheṇa nirūpitaḥ/)
mantrasaṃbodhasāmarthyāttatraiśvaryapadaṃ punaḥ/
tadbhogamapi caiśvaryāttattṛptimatha bhāvayet
jantorbhogasamāptiṃ tu bhogānte tu viyojanam/
athoddhārastu kartavyastattvāttattve hyanukramāt
evaṃ tu vividhaṃ karma tattve tattve vicintayet/
pratitattvaṃ śataṃ huttvā āhutīnāṃ tu nārada
mantrayuktena bījena sarvatattvāni homayet/
adhyātmamantramuccārya asyeti dvyakṣaraṃ param
tadante śiṣyasaṃjñāṃ tu tattvabījamathoccaret/
bījānte tattvasaṃjñā ca śodhayeti padaṃ tataḥ
svāhāṃ tadanu vai kuryāśrchamaṃ nayapadaṃ tataḥ/
namaskārasamāyukto mantro'yaṃ homakarmaṇi
cintayettatvaratnaṃ tu śiṣyān (śaiṣyaṃ ?) saṃsmṛtya pārthivam/
caitanyakaraṇenāpi nikṣiptaṃ ca sruco'grataḥ
vibhavavyūhasūkṣmātmā tadeva paribhāvayet/
vikarttya pārthivagranthiṃ sūtrātkuryātsruco'gragam
niyojya pūrṇayā cāgnāvaṅkuśena tu nārada/
evaṃ saṃhārayogena parasminmantrakāraṇe
jvaladrūpe'gnikuṇḍasthe kṣmākhyatatvaṃ (1)śamaṃ nayet/
krameṇānena viprendra aptattve'pi prayujyate
(1. vinikṣipet A.)
taddvattadupasaṃhṛtya pūrṇāṃ pāśena tasya vai/
tejaso garuḍenaiva gadayāpyatha mārute
tatastvākāśasandhāne pūrṇāṃ cakrena nikṣipet/
gandhatanmātraśudhdyarthaṃ śaṅkhamantreṇa nārada
pūrṇāṃ vai padmamantreṇa rasatanmātraśuddhaye/
rūpatanmātraśuddhyarthaṃ mālāmantreṇa nikṣipet
sparśasaṃjñasya viprendra kaustubhākhyena yojayet/
śabdatanmātratattvasya vārāheṇa samācaret
upasthato vāṅiniṣṭhānāṃ pañcānāṃ pariyojayet/
kāpilenātha sihmena astranetreṇa varmaṇā
kāryaṃ sadaiva viprendra indriyāṇāmataḥ śruṇu/
śikhayā śirasā caiva hṛnmantreṇātha māyayā
jayāmantreṇa śrotrākhya indriyāntaṃ layakramāt/
ārabhya ghrāṇasaṃjñāṃ ca satataṃ pūrṇakarmaṇi
manasaḥ kīrtimantreṇa lakṣmākhyena tvahaṅkṛteḥ/
samagramūlamantreṇa buddheḥ pūrṇāhutiṃ kṣipet
satyādipañcakenaiva prakṛtiṃ pralayannayet/
puruṣañceśvarasthāne śamannayati sarvadā
guruḥ saptākṣareṇaiva pūrṇāhutyā prasannadhīḥ/
īśvarāttu paraṃ tattvaṃ tattvagrāme na vidyate
pumānīśvaratatvāttu adho yātaḥ padātpadam/
yeneśvarasvarūpassannaniśaṃ pratibhāti vai
tasmāddīkṣākrameṇaiva tatroddhṛtya punaḥ kṣipet/
layastatraiva kartavyo bhogārthaṃca śiśostadā
[guruṇā kartavyo bhāvanāviśeṣaḥ]
īśvarādhārasaṃjñastu svātmavāndīkṣitaḥ śuciḥ/
dhyāyennirakṣarākāraṃ viśvo viśvātmakastvatha(1)
(1. stathā Y.)
anādhinidhanaṃ devamacyutācyutavigraham/
[bhogārthapūrṇāhutiprakāranirūpaṇam] 16-64
dhyātvā nārāyaṇaṃ paścātmūlamantraṃ vilomataḥ
paramāmṛtasaṃkṣubdharūpamoghaṃ tu cāmṛtam/
muñcamānamanaupamyamapratarkyamatīndriyam
śaśisūryapratīkāśāṃ visargeṇa tu bandhabhṛt/
pūrṇāhutiḥ pradātavyā vauṣaḍantena nārada
evaṃ pūrṇāhutiṃ datvā sambhogārthamacantaram/
[mokṣārthapūrṇāhutiprakāranirūpaṇam] 16-65
mokṣārthaṃ pātayedanyāṃ pūrṇāṃ saṃpūrṇalakṣaṇām
saṃśuddhasarvatattvaṃ tu īśvarādurdhvavartinam/
akṣareṇa tu mantreṇa tridaivatyamivācyutam
dhyātvā tu sakalaṃ śiṣyamātmānaṃ niṣḻalaṃ tathā/
pūrṇārthamudyataṃ cājyaṃ dhyāyetsakalaniṣkalam
śiṣyadehaṃ tathā karmabhinnaṃ bhāvanayā purā/
tataḥ sruco'gno(gre?) sandhāya dve ekīkaraṇena tu
niṣkalena svarūpeṇa śiṣyājye tu yathā purā/
kṛtvā''cāryasvabhāvasthaṃ svacaitanyaṃ śanaiḥ śanaiḥ
yāvatsunirbharānandasvānandapadameti vai/
tataḥ svānandaviśrānte mahānandātulāspade
ṣaḍūrmiṣaṅguṇātītaṃ mantramudrākramojjhitam/
svaśaktivaibhavaṃ divyaṃ pratibhāvyācyutaṃ guroḥ (ruḥ ?)
tato vijñānaśabdātmaparyantaṃ rūpamujvalam/
anuccārya (dhyāya ?) samuccārya mantraṃ saptākṣaraṃ dvija
pūrṇāhutiṃ tadantena vauṣaḍantena homayet/
[brahmasamāpattihomaprakāraḥ] 16-66
tato brahmasamāpattiṃsthityarthaṃ homayedguruḥ
praṇavādinamontaistu daśabhistu mahāpadaiḥ/
apratarkyamanirdeśyamanaupamyamanāmayam
sūkṣmaṃ sarvagataṃ nityaṃ dhruvamavyayamīśvaram/
bhaveddaśadaśāhutyā tadvatpūrṇāhutiṃ punaḥ
śiṣyaṃ caiva tathātmānaṃ paraṃ dhyātvā paraṃ punaḥ/
vauṣaḍantaṃ mahāpūrṇāṃ tṛtīyāṃ pūrvavatkṣipet
kṣīraṃ kṣīraṃ yathā vipra nīramekatra cintayet/
śiṣyaṃ caiva tathā''tmānaṃ viṣṇuṃ sarvagataṃ vibhum
nistaraṅge muniśreṣṭha ekatra samatāṃ gatam/
tadā syānmuktidā dīkṣā vaiṣṇavī mokṣadā'rthadā
tattvasaṃhārayogena apunarbhavatā mune/
[sṛṣṭikrameṇa saṃpāditānāṃ tatvānāṃ śiṣyadehe yojanam] 16-67
aluptānandavijñānabrahmaśailāgrago guruḥ
pātayetsṛṣṭimārgeṇa divyamantramayaṃ puram/
śiṣyaḥ samāptahomo'yaṃ kṛto viṣṇumayaḥ purā
vijñānavāyunā''kṛṣya nissṛtaṃ bhāvayecchanaiḥ/
vāsudevodadhermadhyādāyāntaṃ ca padātpadam
(1)pravāhamaudakaṃ yadvatsṛṣṭimārge niyojya ca/
.... mantre pare sūkṣme tathā pare
(1. prabhāva Y.)
śuddhe tvaṃśapade cādye tattvānāmudayāspade/
tatvāttatvaṃ samāyāti (dāya ?) tadā cātmani yojayet
saṃśudhya śiṣyacaitanyaṃ bhāgārthaṃ brahmaṇo haret/
anugrahārthaṃ (2)bhaktānāṃ śiṣyadehe niyojayet
(2. tatvānāṃ A.)
evaṃ samāpya vai dīkṣāṃ viṣṇossāyujyadāyikām/
[vahnimadhyasthasya mantramūrterbhagavato'rcanam] 16-68
bhagavantaṃ tato viṣṇuṃ vyāpakaṃ vahnimadhyagam
mantrarūpaṃ paraṃ dhyātaṃ sākāraṃ saṃsmaretpunaḥ/
pūjayitvā'rghyapuṣpādyaiḥ samayān śrāvayedguruḥ
[atha samayopadośaḥ] 16-69
svamantro nopadeṣṭavyo na vaktavyaśca saṃsadi/
gopanīyaṃ svaśāstraṃ ca rakṣaṇīyaṃ śarīravat
yathā yathā yatra tatra na gṛhṇīyācca kevalam/
abhaktyā tu gurornāma gṛhṇīyātprayatātmanaḥ (nā ?)
praṇavagrathito (taṃ?) nāma viṣṇuśabdamanantaram/
pādaśabdasametaṃ tu natamūrdhā kṛtāñjaliḥ
na tamājñāpayenmohāttacchāyāṃ tu na laṅghayet/
āsanaṃ śayanaṃ yānaṃ tadīyaṃ tu na cākramet
gurvagnimantraśāstrāṇāṃ bhaktiravyabhicāriṇī/
prabhāte mantrajāpastu pūjanaṃ satataṃ vibhoḥ
prakṣīṇadinavelāyāṃ japenmantraṃ svaśaktitaḥ/
dvādaśyāṃ sitakṛṣṇāyāṃ paripīḍaṃ samācaret
naktamāste tvasāmarthyāddānapūjāpurassaram/
vaiṣṇavānāṃ parābhaktirācāryāṇāṃ viśeṣataḥ
pūjanaṃ ca yathāśakti tānāpannāṃśca pālayet/
mudrākṣasūtre saṃrakṣye svamantraṃ na prakāśayet
darācca pādapatanaṃ guroḥ pādābhivandanam/
noccāsane hareragre upaveśyaṃ kadācana
na śaṅkhapadmacakrāṅke āsane'pi ca nārada/
nānivedya hareḥ kiñcidbhoktavyaṃ vā gurostathā
mantropabhuktimarghyaṃ ca tathā yanmantrasaṃskṛtam/
prāptamāyatanādviṣṇoḥ prayataḥ śirasodvahet
udake nikṣipetpaścādbhūmau vai nipatedyadi/
viśeṣapūjanaṃ kuryātpakṣe māse'tha vatsare
dvādaśyāṃ vaiṣṇavaissārddhaṃ tatraiva śubhajāgaram/
kāryāyatanayātrā vai tatra dānaṃ ca śaktitaḥ
paṭhanaṃ śravaṇaṃ kuryācchāstrādhyayanamācaret/
atandritaśca satataṃ vinā vai dvādaśīdvayam
pratipatpaurṇamāsyau ca sāṣṭamīṃ ca caturdaśīm/
grahoparāgasaṃkrāntiṃ vinā cāthā(nā?)gate gṛham
gurau gurubhrātari vā yatisaṅghe tu vaiṣṇavai/
rathyācatvaramārgeṣu sannidhāvapyadīkṣite
tathāpyavaiṣṇave mūrkhe pūjayā ca vinā mune/
śāstravyākyā na kartavyā na śrotavyā śubhepsunā
tadārambhe guroḥ pūjā madhye caiva viśeṣataḥ/
ante viśeṣayāgaṃ ca krīḍanaṃ ca mahotsavam
phalamūlaṃ tathā puṣpaṃ gandho'pyannaṃ navaṃ ca yat/
tattadādau gurau mantre vinivedyopayojayet
sāmānyasiddhau rakṣārthaṃ peraṣāṃ na kadācana/
prayuñjīta svamantraṃ ca āpatsvapi ca nācaret
gāruḍaṃ bhūtakarmā'pi lokasyārthena nārada/
kṛpayā parayā kuryādanātheṣvatha saṃsadi
sūryasomāntarasthaṃ ca gavāśvatthāgnimadhyagam/
bhāvayedbhagavadviṣṇuṃ guruvipraśarīragam
jñeyo mātā pitā viṣṇurjñeyo viṣṇuḥ priyo'tithiḥ/
jñeyo viṣṇvāśrayī viṣṇurātmā jñeyotha viṣṇuvat
yatra tatra parīvādo mātsaryācchrūyate guroḥ/
tatra tatra na vastavyaṃ prayāyātsaṃsmareddharim
yaiḥ kṛtā ca gurornindā vibhoḥ śāstrasya nārada/
tairnaiva saha vastavyaṃ na vaktavyaṃ kadācana
karmaṇā manasā vācā na hiṃsyātparadārakān/
pradakṣiṇe prayāṇe ca pradāne ca viśeṣataḥ
prabhāte ca pravāse ca svamantraṃ bahuśaḥ smaret/
svapne vā'kṣasamakṣaṃ vā āścaryamatiharṣadam
akasmādapi jāyeta nākhyātavyaṃ gurorvinā/
ityetatsamayaughaṃ tu viddhi sādhāraṇaṃ dvija
brāhmaṇādau ca varṇānāṃ samayīputrakātmanām/
sādhakānāṃ gurūṇāṃca yebhyo madhyātsukhapradān
aviruddhāṃstathā'kliṣṭāṃstrībālānāṃ ca nārada/
strīṇāṃ viśeṣato dadyātpatibhaktisamanvitān
patiśūnyā ca yā nārī tasyā āyatane hareḥ/
lepanaṃ śodhanaṃ dadyātsaṃyamaṃ ca mitāśitām
pālanātsamayānāṃ ca siddhirutpadyate'cirāt/
mantraḥ sāmmukhyamabhyoti samayajñasya sarvadā
siddhayaḥ samayajñasya siddhāḥ syurmokṣapaścimāḥ/
ityagnāvagrato vipra datvā samayasaṃcayam
[viṣṇuhastapradānapūrvakaṃ śiṣyasya mantrahṛdyāgādyupadeśaḥ] 16-70
bhūtinā tilakaṃ kṛtvā maṇḍalāgraṃ vrajedguruḥ/
saṃpūjya tatra mantreśaṃ vidhivatpūrvavanmune
viṣṇuhastaṃ tato dadyānmūrdhni pṛṣṭhe hṛdantare/
ālambhe(bhet?)mudrayā sarvaṃ mūrdhnaḥ pādatalāntataḥ
śiṣyamuccārayenmantraṃ nyāsahṛdyāgapūrvakam/
[kumbhasthadevasyārcanam] 16-71
mantreṇa vividhairbhogairyathā cāvasaroditaiḥ
kumbhasthamarcayedbhaktyā devavanmantrabhaktitaḥ/
[atha guroḥ pūjanam] 16-72
gurumaṣṭāṅgapātena pūjayettadanantaram
śiraḥ pādatale kṛtvā ānandāśruyuto vadet/
saputradāraḥ sadhanaḥ prabho dāso'smyahaṃ tava
bhāvopetaṃ dvija gurorātmānaṃ tu nivedayet/
grāmaṃ vā ratnanicayaṃ suvarṇaṃ vā kṛtākṛtam
hastyaśvarathapādātadāsīdāsagaṇaissaha/
yadyadyathocitaṃ vastu yena vā tuṣyate guruḥ
samagreṇāpi dattena bhavennānṛṇatā guroḥ/
bhaktyā viśuddhayā yuktaḥ pūjitasya phalāmbunā
aśāṭhyena tu viprendra bhavatyanṛṇavānguroḥ/
[dīkṣānte vaiṣṇavānāṃ bhojanādinā santarpaṇam] 16-73
ācāryo dīkṣaye(ryastoṣaye?)tpaścādvaiṣṇavānpāñcarātrikān
yathāthakti hyaśāṭhyena bhojanena dhanena ca/
[rātryativāhane viśeṣaniyamaḥ] 16-74
gītakairmaṅgaḻairvādyaiḥ stautraiḥ śāstrakathānvitaiḥ
kṣapayitvā tato rātriṃ trirātraṃ sapta pañca vā/
[tristhānasthasya bhagavato visarjanaṃ viśvaksenapūjanaṃ ca] 16-75
pūjayā japahomena dīkṣitaḥ śraddhayā'nvitaḥ
prāguktenaiva vidhinā tristhānasthaṃ hariṃ kramāt/
visṛjya pūjayetpaścādviśvaksenaṃ tu pūrvavat
[avabhṛtha somapānaprakāranirūpaṇam] 16-76
kalaśadvitayaṃ kuryātprāguktavidhinā śubham/
madhvājyakṣīrasaṃpūrṇaṃ yāgamekena secayet
dvitīyaṃ mūlamantreṇa candramadhyagatena ca/
abhimantrya ca saṃsthāpya somapānārthamāditaḥ
maṇḍalaṃ plāvitaṃ yena kalaśena dvijottama/
yānārūḍho gṛhītvā taṃ vāmahastatale guruḥ
pṛṣṭhe'sya dakṣiṇaṃ dadyādastrarājaṃ japenmune/
śiṣyaiḥ parivṛto yāyānmaṅgalādipurassaraiḥ
paṭahaiḥ śaṅkhaśabdaiśca pūjāṃ(1) nikṣipya codake/
prākṣālya pāṇipādaṃ tu ācamya nyāsamācaret
(1. viśvaksenapūṃjādravyam)
tamānīya ca saṃpūrṇamambhasā yatra nārada/
prakṣiptayāgasaṃlagnapuṣpārghyādikalambhanam
phalaśākhāntarasthaṃ ca puṣpasrakkaṇḍhadhāriṇam/
chāditaṃ sitavastreṇa sarvamantrābhimantritam
praviśya yāgabhavanaṃ madhye hyupaviśedguruḥ/
pīṭhanyāsaprayogeṇa prāguttaramukhastataḥ
krameṇa dīkṣitānāṃ ca dhārayā secayecchiraḥ/
cakrāstrasiṃhmairacchidraiḥ siddhaye siddhimicchatām
dīkṣāvasāne sarvatra vidhinā'nena yatnataḥ/
śiṣyāṇāṃ kṛpayā''cāryo dadyādavabhṛthaṃ śubham
yathā'bhiṣeke tu mune ācāryassādhakātmanām/
snānārthaṃ kalaśaṃ tadvatkuryādavabhṛthe sadā
kalaśena śubhenaiva sarvatīrthamayena tu/
snātaḥ saṃpūjayedbhūyo guruṃ ca saparicchadam
prasannaḥ pūjito dadyātsomapānaṃ tataḥ kramāt/
pātreṣvastrābhijapteṣu candrabiṃbayuteṣu ca
ekaikaṃ tu tataḥpātraṃ mudrayā cāmṛtena tu/
saṃpūryāmṛtamantreṇa sudhāsandoharūpiṇā
[atha guruyāgaḥ] 16-77
tato'parisminnahani mahatā vibhavena tu/
guruyāgaṃ mune kuryācchiṣyaḥ satyaparākramaḥ
rajobhirmaṇḍalaṃ kṛtvā caturaśrāyataṃ śubhaiḥ/
tūlapūrṇaṃ tato dadyādāsanaṃ phalakopari
tadādhārakrameṇaaiva puṣpādyaiḥ pūjayecchiśuḥ/
abhyajyodvarttya saṃsthāpya ālabhyācchādya śobhanaiḥ
vastraiḥkaṭakakeyūraiḥ paśvādupaviśeti ca/
vijñāpyo hyadya bhagavāngurumūrtirjanārdanaḥ
upaviṣṭaṃ tu puṣpādyairmantreṇānena pūjayet/
ajñānagahanālokasūryasomāgnimūrtaye
duḥkhatrayāgnisantāpaśāntaye gurave namaḥ/
naivedyamagrataḥ kṛtvā pavitraṃ vividhaṃ bahu
vījayannagratastiṣṭhetkiṃkurvāṇaparāyaṇaḥ/
bhuktaṃ tṛptamathācāntaṃ prārcya saṃvāhayettataḥ
śayanasthaṃ guruṃ vipra svayaṃ bhuñjīta vai tataḥ/
tadanujñāṃ gṛhītvā tu śirasā śāntamānasaḥ
[guruśiṣyayordīkṣāvidhānaphalam] 16-78
evaṃ vidhividhānena dīkṣāṃ yaḥ kurute guruḥ/
yasya hi kriyate vipra samokṣamadhigacchati
kuru guptamidaṃ sarvamabhaktānāṃ ca sarvadā/
darśayasva ca bhaktānāmāstikānāṃ viśeṣataḥ
iti śrīpañcarātre jayākhyasaṃhitāyāṃ dīkṣāvidhānaṃ nāma ṣoḍaśaḥ paṭalaḥ/
* * * * *
Original text: jayākhyasaṃhitā · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0