Jātakamālā · Verses 58-77

sākṣād ayaṃ dharma ivāvatīrṇaḥ praśāntavākkāyamanovikāraḥ |
dvijādhamenāvinayāvalepakrūreṇa kaṣṭaṃ hriyate maharṣiḥ

amī rudantīva vilolapallavāḥ praśastapuṣpāśrumukhā mahīruhāḥ |
caladdvirephadhvanidīnanisvanā viyujyamānā muninā sumedhasā

sudurlabham darśanam asya sarvathā vilocanaprītikarasya dehinām |
vilepur ity udgataśokakātarāḥ pragāḍhaśokā munayo vanaukasaḥ

ādāya vipro 'tha tam āryasattvaṃ niḥsādhvasānākuladhīraceṣṭam |
praveśayām āsa puraṃ sa yasmin mahīpatis tṣṭhati tatsapatnaḥ

yam adrākṣur netraiḥ purayuvatayaḥ snehavikacair
gajaskandhārūḍhaṃ patim iva surāṇāṃ narapatim |
tam evāpaśyaṃs tāḥ paravaśagataṃ valkaladharaṃ
mukhaiḥ śokāyāsastimitagurupakṣmāntanayanaiḥ

taṃ mattavāraṇagatiṃ kanakāvadātaṃ
prāṃśuṃ sumerum iva lakṣaṇaratnacitram |
cīrāmbaraṃ vṛjinadīrghajaṭākalāpaṃ
dṛṣṭvā nṛpo ripur adhīratayā cakampe

tathābhūtaṃ cainam avekṣya sādhvasākulitamatiś cintayām āsa |
ko nv eṣa kāñcanaśilātalacāruvakṣāḥ
kṣāmodaro bhujagabhogavilambibāhuḥ |
pratyādiśann iva kukāryasamākulaṃ māṃ
prāpto yuvāpi vinayapratipattidhīraḥ

dharmo 'vatīrṇa iva vigrahavān kuto 'yam
ālambavalkaladharo nayanābhirāmaḥ |
baddhaś ca nāma ca na dainyaviṣādavaśyas
tejonidhiḥ praśamam udgiratīva cāyam

atha sa brāhmaṇādhamas taṃ rājānam abravīt | jayatu jayatu mahārājo diṣṭyā vardhase | yo 'sau tava pratyanīko rājā kenāpi prayojanenāraṇyam anupraviśya tāpasanepathyāvacchādito daurātmyaṃ kim apy ārebhe | sa eṣa mayā balātkāraṃ tvatpriyacikīrṣayā baddhvā mīna iva sphurann ānītas tad atra devaḥ pramāṇam iti | atha sa rājā tat tasya pāpakarmaṇaḥ karmāsaṃbhāvayann avocad enam | mā tāvad bhoḥ |
jetuṃ sāgaramekhalāṃ vasumatīṃ bāhudvitīyo 'py ayaṃ
śaktaḥ śaktimatāṃ varaḥ karikaravyālambibāhudrumaḥ |
tvaṃ śakto 'sya parābhavaṃ katham are kartuṃ bṛhadvakṣasaḥ
tat tvaṃ brūhi parābhavanti na mṛgāḥ siṃhaṃ sphuratkesaram

sa tasmai rājñe yathābhūtam āviścakāra | dhik tvām iti ca nirbhartsitaḥ kopakaluṣayā dṛṣṭyā tena rājñā parāṃ vrīḍām āpannaḥ | svayam eva vimucya bandhanāni kṣitipaḥ so 'tha yathāsukhaṃ nṛparṣim upaveśya tam āsane mahārhe bahumānānatavigraho jagāda |
guṇabhaktitayātimānuṣaṃ te nṛpa karmātiśayāvadānam etat |
prathayanti surāsurapradhānā bahumānaślatham ānataiḥ śirobhiḥ

yadi rañjayituṃ prajāḥ samartho nṛpa rājety abhidhānasaṃniveśaḥ |
guṇaratnanidhe tvam eva rājā viguṇo rañjayituṃ jagan na śaktaḥ

anuśādhi yathā purā puraṃ svaṃ vayam ājñāpravaṇā bhavadvidhānām |
vinayād vyasanaṃ ca naḥ kṣamethāḥ skhalati proṣitalocanaḥ same 'pi

jātaprasādam atha taṃ nṛpatiṃ viditvā pātrīkṛtaṃ sucaritasya sa bodhisattvaḥ |
śiṣyaṃ vinītam iva gauravabhāranamraṃ provāca nīlajaladastanayitnughoṣaḥ

āyur nṛṇām acirakālavināśi tāvat taptopalodaraniṣikta ivāmbubinduḥ |
saṅgāḥ priyaiḥ saha sadaiva viyogatiktāḥ saṃpattayo vipariṇāmaviṣāviṣahyāḥ

kāmā muhūrtavitathābhiniveśarāmāḥ kiṃpākapādapaphalapratimopabhogāḥ |
naikāntarāyavirasaṃ sabhayaṃ savairaṃ rājyaṃ pramādavadhabandhanimittabhūtam

tasmād vipākamadhurāṇi kuruṣva nityaṃ karmāṇi sajjanamanovinibandhanāni |
śokāśrukātaramukhās tu vipākakāle yeṣāṃ bhavanti puruṣāḥ prajahīhi tāni

nārtho rājyasukhaiḥ punar mama calai riktair anāśvāsikair
vairāyāsaviṣādadainyakalahadvāraiḥ parapratyayaiḥ |
utkaṇṭhāṃ janayanti me kṣitidharāḥ saṃsaktadhārādharāḥ
puṣpālambakadambapādapavanaśyāmopakaṇṭhāḥ śivāḥ

hariṇakulaviluptasnigdhaśaṣpottarīyā nipatitasitapuṣpā dyaur ivālakṣyatārā |
apaharati balān me mānasaṃ kānanāntakṣitir uparatarājyaprārthanāvipralambham

sthiravanagamanāśayaṃ viditvā nṛpatir asāv atha taṃ viśuddhasattvam |
apahṛtahṛdayo guṇais tadiyair vanagamanābhimukhaḥ kilāvatasthe

avagamitamanāś ca bodhisattvaḥ kṣitipatinā vinayānatena tena |
uparataviṣayaspṛho 'pi ceto vanagamanād vinivartayāṃ babhūva