જાતકમાલા · શ્લોક 58-77

સાક્ષાદ્ અયં ધર્મ ઇવાવતીર્ણઃ પ્રશાન્તવાક્કાયમનોવિકારઃ ।
દ્વિજાધમેનાવિનયાવલેપક્રૂરેણ કષ્ટં હ્રિયતે મહર્ષિઃ

અમી રુદન્તીવ વિલોલપલ્લવાઃ પ્રશસ્તપુષ્પાશ્રુમુખા મહીરુહાઃ ।
ચલદ્દ્વિરેફધ્વનિદીનનિસ્વના વિયુજ્યમાના મુનિના સુમેધસા

સુદુર્લભમ્ દર્શનમ્ અસ્ય સર્વથા વિલોચનપ્રીતિકરસ્ય દેહિનામ્ ।
વિલેપુર્ ઇત્ય્ ઉદ્ગતશોકકાતરાઃ પ્રગાઢશોકા મુનયો વનૌકસઃ

આદાય વિપ્રો ઽથ તમ્ આર્યસત્ત્વં નિઃસાધ્વસાનાકુલધીરચેષ્ટમ્ ।
પ્રવેશયામ્ આસ પુરં સ યસ્મિન્ મહીપતિસ્ ત્ષ્ઠતિ તત્સપત્નઃ

યમ્ અદ્રાક્ષુર્ નેત્રૈઃ પુરયુવતયઃ સ્નેહવિકચૈર્
ગજસ્કન્ધારૂઢં પતિમ્ ઇવ સુરાણાં નરપતિમ્ ।
તમ્ એવાપશ્યંસ્ તાઃ પરવશગતં વલ્કલધરં
મુખૈઃ શોકાયાસસ્તિમિતગુરુપક્ષ્માન્તનયનૈઃ

તં મત્તવારણગતિં કનકાવદાતં
પ્રાંશું સુમેરુમ્ ઇવ લક્ષણરત્નચિત્રમ્ ।
ચીરામ્બરં વૃજિનદીર્ઘજટાકલાપં
દૃષ્ટ્વા નૃપો રિપુર્ અધીરતયા ચકમ્પે

તથાભૂતં ચૈનમ્ અવેક્ષ્ય સાધ્વસાકુલિતમતિશ્ ચિન્તયામ્ આસ ।
કો ન્વ્ એષ કાઞ્ચનશિલાતલચારુવક્ષાઃ
ક્ષામોદરો ભુજગભોગવિલમ્બિબાહુઃ ।
પ્રત્યાદિશન્ન્ ઇવ કુકાર્યસમાકુલં માં
પ્રાપ્તો યુવાપિ વિનયપ્રતિપત્તિધીરઃ

ધર્મો ઽવતીર્ણ ઇવ વિગ્રહવાન્ કુતો ઽયમ્
આલમ્બવલ્કલધરો નયનાભિરામઃ ।
બદ્ધશ્ ચ નામ ચ ન દૈન્યવિષાદવશ્યસ્
તેજોનિધિઃ પ્રશમમ્ ઉદ્ગિરતીવ ચાયમ્

અથ સ બ્રાહ્મણાધમસ્ તં રાજાનમ્ અબ્રવીત્ । જયતુ જયતુ મહારાજો દિષ્ટ્યા વર્ધસે । યો ઽસૌ તવ પ્રત્યનીકો રાજા કેનાપિ પ્રયોજનેનારણ્યમ્ અનુપ્રવિશ્ય તાપસનેપથ્યાવચ્છાદિતો દૌરાત્મ્યં કિમ્ અપ્ય્ આરેભે । સ એષ મયા બલાત્કારં ત્વત્પ્રિયચિકીર્ષયા બદ્ધ્વા મીન ઇવ સ્ફુરન્ન્ આનીતસ્ તદ્ અત્ર દેવઃ પ્રમાણમ્ ઇતિ । અથ સ રાજા તત્ તસ્ય પાપકર્મણઃ કર્માસંભાવયન્ન્ અવોચદ્ એનમ્ । મા તાવદ્ ભોઃ ।
જેતું સાગરમેખલાં વસુમતીં બાહુદ્વિતીયો ઽપ્ય્ અયં
શક્તઃ શક્તિમતાં વરઃ કરિકરવ્યાલમ્બિબાહુદ્રુમઃ ।
ત્વં શક્તો ઽસ્ય પરાભવં કથમ્ અરે કર્તું બૃહદ્વક્ષસઃ
તત્ ત્વં બ્રૂહિ પરાભવન્તિ ન મૃગાઃ સિંહં સ્ફુરત્કેસરમ્

સ તસ્મૈ રાજ્ઞે યથાભૂતમ્ આવિશ્ચકાર । ધિક્ ત્વામ્ ઇતિ ચ નિર્ભર્ત્સિતઃ કોપકલુષયા દૃષ્ટ્યા તેન રાજ્ઞા પરાં વ્રીડામ્ આપન્નઃ । સ્વયમ્ એવ વિમુચ્ય બન્ધનાનિ ક્ષિતિપઃ સો ઽથ યથાસુખં નૃપર્ષિમ્ ઉપવેશ્ય તમ્ આસને મહાર્હે બહુમાનાનતવિગ્રહો જગાદ ।
ગુણભક્તિતયાતિમાનુષં તે નૃપ કર્માતિશયાવદાનમ્ એતત્ ।
પ્રથયન્તિ સુરાસુરપ્રધાના બહુમાનશ્લથમ્ આનતૈઃ શિરોભિઃ

યદિ રઞ્જયિતું પ્રજાઃ સમર્થો નૃપ રાજેત્ય્ અભિધાનસંનિવેશઃ ।
ગુણરત્નનિધે ત્વમ્ એવ રાજા વિગુણો રઞ્જયિતું જગન્ ન શક્તઃ

અનુશાધિ યથા પુરા પુરં સ્વં વયમ્ આજ્ઞાપ્રવણા ભવદ્વિધાનામ્ ।
વિનયાદ્ વ્યસનં ચ નઃ ક્ષમેથાઃ સ્ખલતિ પ્રોષિતલોચનઃ સમે ઽપિ

જાતપ્રસાદમ્ અથ તં નૃપતિં વિદિત્વા પાત્રીકૃતં સુચરિતસ્ય સ બોધિસત્ત્વઃ ।
શિષ્યં વિનીતમ્ ઇવ ગૌરવભારનમ્રં પ્રોવાચ નીલજલદસ્તનયિત્નુઘોષઃ

આયુર્ નૃણામ્ અચિરકાલવિનાશિ તાવત્ તપ્તોપલોદરનિષિક્ત ઇવામ્બુબિન્દુઃ ।
સઙ્ગાઃ પ્રિયૈઃ સહ સદૈવ વિયોગતિક્તાઃ સંપત્તયો વિપરિણામવિષાવિષહ્યાઃ

કામા મુહૂર્તવિતથાભિનિવેશરામાઃ કિંપાકપાદપફલપ્રતિમોપભોગાઃ ।
નૈકાન્તરાયવિરસં સભયં સવૈરં રાજ્યં પ્રમાદવધબન્ધનિમિત્તભૂતમ્

તસ્માદ્ વિપાકમધુરાણિ કુરુષ્વ નિત્યં કર્માણિ સજ્જનમનોવિનિબન્ધનાનિ ।
શોકાશ્રુકાતરમુખાસ્ તુ વિપાકકાલે યેષાં ભવન્તિ પુરુષાઃ પ્રજહીહિ તાનિ

નાર્થો રાજ્યસુખૈઃ પુનર્ મમ ચલૈ રિક્તૈર્ અનાશ્વાસિકૈર્
વૈરાયાસવિષાદદૈન્યકલહદ્વારૈઃ પરપ્રત્યયૈઃ ।
ઉત્કણ્ઠાં જનયન્તિ મે ક્ષિતિધરાઃ સંસક્તધારાધરાઃ
પુષ્પાલમ્બકદમ્બપાદપવનશ્યામોપકણ્ઠાઃ શિવાઃ

હરિણકુલવિલુપ્તસ્નિગ્ધશષ્પોત્તરીયા નિપતિતસિતપુષ્પા દ્યૌર્ ઇવાલક્ષ્યતારા ।
અપહરતિ બલાન્ મે માનસં કાનનાન્તક્ષિતિર્ ઉપરતરાજ્યપ્રાર્થનાવિપ્રલમ્ભમ્

સ્થિરવનગમનાશયં વિદિત્વા નૃપતિર્ અસાવ્ અથ તં વિશુદ્ધસત્ત્વમ્ ।
અપહૃતહૃદયો ગુણૈસ્ તદિયૈર્ વનગમનાભિમુખઃ કિલાવતસ્થે

અવગમિતમનાશ્ ચ બોધિસત્ત્વઃ ક્ષિતિપતિના વિનયાનતેન તેન ।
ઉપરતવિષયસ્પૃહો ઽપિ ચેતો વનગમનાદ્ વિનિવર્તયાં બભૂવ