Jātakamālā · Verses 8-27

dūrāt śmaśānam iva tasya vivarjya gehaṃ anyena yācakajanas tvaritaṃ jagāma |
nāmāpi tasya parikīrtya kila prabhāte lebhe na kaś cid aśanaṃ divasāvasāne

śrutvāpi dānaniyatāṃ sa kathāṃ cakampe dṛṣṭvāpi yācanakam udvijate kadaryaḥ |
tyāgapriyaiḥ saha cakāra na lokayātrāṃ nando jahāsa kila dāyakam īkṣamāṇaḥ

dṛṣṭvā parasyāpi sa deyadharmān īrṣyākaṣāyākṣipuṭo babhūva |
tyāgātmabhiḥ sārdham anāryakarmā cakāra naiva krayavikrayaṃ saḥ

atha nandaḥ kadā cin niṣpratīkāraparuṣavedanākrāntadeho niyatam ahaṃ mariṣyāmīty utpannabhayaviṣādaśokadainyamānasaḥ putraṃ candanam āhūyābravīt | vatsa candana mayā hi mahatā pariśrameṇa dravyam upārjitaṃ paripālitaṃ ca | tat putra mama priyam anusmaratā na tvayā kasmai kiṃ cid api pradeyam iti |
caṇḍālaśālāṃ vrajata pragalbhān paśyāmi yuṣmān na punar yathāham |
sa yācakān nityasamīkṣyakārī provāca roṣasphuritākṣikośaḥ

kṛtvā sa karmāṇi nikṛṣṭakarmā mṛtas tapasvī mṛta eva pūrvam |
caṇḍālanāryāḥ pratisandhibandhaṃ cakāra kukṣau kṣatalocanāyāḥ

sattvānāṃ caritaṃ citram acintyā karmaṇāṃ gatiḥ |
malinā bata kāmānāṃ vṛttiḥ paryantadāruṇā

andhā vṛddhā daridrā ca caṇḍālī dīrgharogiṇī |
saṃrāgāyatanaṃ yātā dhik phalatvaṃ prasaṅginām

atha sā vṛddhacaṇḍālī krameṇa dārakaṃ prasūtā | tasyā etad abhūt | nūnam ahaṃ devatābhir anukampitā yena me putrako jātaḥ | niyatam ayam āyuṣmān abhivardhamāno mamāndhāyā yaṣṭibhūto bhaviṣyatīti | sā praharṣākṣiptahṛdayā samīpaparivartanīṃ caṇḍālīm abravīt | jñāyatāṃ tāvad bhaginī kīdṛśo 'yaṃ dāraka iti | sā tam ālokyābravīt | īdṛśo mā bhūt kaś cid iti | kathaṃ katham iti ca | tatra paryanuyuktā provāca |
niśāntāṅgārasaṃkāśaḥ kubjaś cipiṭanāsikaḥ |
andhaḥ saṃkucitāṅgaś ca tava putro 'yam īdṛśaḥ

sā nairāśyopahatasaṃtānā āha | hā hā hatāham adhanyety evaṃ paraṃ vaikalyam
ājagāma | āha ca |
na tathānāgatāḥ pīḍāṃ kurvanty arthāḥ śarīriṇām |
saṃprāptā dhvaṃsamānās tu janayanti yathā vyathām

atha sā jarjaracaṇḍālī vyasanavikṛtahṛdayā sasvaraṃ ruroda |
patitāham anarthakardame chalitā pūrvakṛtena karmaṇā |
kim iyaṃ mṛtamāritā kṛtā vidhinā niṣkaruṇena me punaḥ

vyasanaṃ nirupāyadāruṇaṃ vyasanasyaiva mamopari sthitam |
animittakhareva lakṣyate mayi daivasya gatir garīyasī

aham eva khalūrikā kṛtā kṛpaṇā kiṃ nu vipattipattriṇā |
vidhinā kṛpaṇapramāthinā kupiteneva vihīnakarmaṇā

apayuktavilocanāṃ satīm aśanapra sra vaṇādivarjitām |
jaratīm upahatya ko guṇo vada māṃ nirghṛṇacitta daiva he

evam anyathā ca sā tapasvinī bahuprakāraṃ viruroda |
atha garbhamalopaliptadehaṃ tanayaṃ taṃ taruṇa ṃ vraṇāyamānam |
kupiteva khare mahītale sā vinicikṣepa rujāhataṃ rudantam

karmāṇi tīvraparitāpaphalāni kṛtvā kiṃ rodiṣi tvam adhunā hatabhāgadheya |
duḥkhaṃ mayā saha sahasva bahuprakāraṃ tvaṃ putraketi vilalāpa tapasvinī sā

mithyāvikalpapariṇāmasukhānupātī sneho vivṛddhim upayāti sukhe sthitānām |
duḥkhopataptamanasāṃ śithilībhavanti pāśās tv amī priyavikalpamayā janānām

atha sa tapasvī cāṇḍāladārako garbhamalākledopaliptabībhatsāśrayas tīvrāmagandhaḥ kṛmimakṣikāśatanipānabhūtaḥ pipīlakagaṇāhṛtakaṣṭāvispaṣṭaceṣṭakaracaraṇavadano māṃsapiṇḍa iva pratyagraḥ kṣititalopanikṣipto vāyasair apy abhibhūyamāno nāraka iva svakarmāvadhūtajīvitaśeṣaḥ paraṃ kṛcchram udvahati sma |
tasya karmāparādhena mātuḥ stanyaṃ kṣayaṃ gatam |
ucitām api sā bhikṣāṃ na lebhe duḥkhabhāginī

sā prasūtiparikleśaparikṣāmatarāśrayā |
jarārujāparikliṣṭā pretīvābhūd bhayaṃkarī

ācāmamātrām api nāma nāsau lebhe śunām apy anivāraṇīyām |
tasyaiva vā karmabhir ātmajasya svakarmabhir vā pariṇāmatiktaiḥ

atha sa cāṇḍāladārako daivasāmārthyāt krameṇa yadā caṅkramaṇakṣamaḥ saṃvṛttas tadāsya mātrā daṇḍaḥ khaṇḍamallakaṃ cārpitaṃ gacchedānīm adhanyānubhavāśubhānāṃ karmaṇāṃ phalavipākam iti | atha sa caṇḍālaśiśur bhikṣāhetoś candanasyaiva gṛham upajagāma |
pūrvābhyāsena tenaiva jagāmāsau svam ālayam |
karmaivātyartham abhyastaṃ dehināṃ deśikāyate