જાતકમાલા · શ્લોક 8-27

દૂરાત્ શ્મશાનમ્ ઇવ તસ્ય વિવર્જ્ય ગેહં અન્યેન યાચકજનસ્ ત્વરિતં જગામ ।
નામાપિ તસ્ય પરિકીર્ત્ય કિલ પ્રભાતે લેભે ન કશ્ ચિદ્ અશનં દિવસાવસાને

શ્રુત્વાપિ દાનનિયતાં સ કથાં ચકમ્પે દૃષ્ટ્વાપિ યાચનકમ્ ઉદ્વિજતે કદર્યઃ ।
ત્યાગપ્રિયૈઃ સહ ચકાર ન લોકયાત્રાં નન્દો જહાસ કિલ દાયકમ્ ઈક્ષમાણઃ

દૃષ્ટ્વા પરસ્યાપિ સ દેયધર્માન્ ઈર્ષ્યાકષાયાક્ષિપુટો બભૂવ ।
ત્યાગાત્મભિઃ સાર્ધમ્ અનાર્યકર્મા ચકાર નૈવ ક્રયવિક્રયં સઃ

અથ નન્દઃ કદા ચિન્ નિષ્પ્રતીકારપરુષવેદનાક્રાન્તદેહો નિયતમ્ અહં મરિષ્યામીત્ય્ ઉત્પન્નભયવિષાદશોકદૈન્યમાનસઃ પુત્રં ચન્દનમ્ આહૂયાબ્રવીત્ । વત્સ ચન્દન મયા હિ મહતા પરિશ્રમેણ દ્રવ્યમ્ ઉપાર્જિતં પરિપાલિતં ચ । તત્ પુત્ર મમ પ્રિયમ્ અનુસ્મરતા ન ત્વયા કસ્મૈ કિં ચિદ્ અપિ પ્રદેયમ્ ઇતિ ।
ચણ્ડાલશાલાં વ્રજત પ્રગલ્ભાન્ પશ્યામિ યુષ્માન્ ન પુનર્ યથાહમ્ ।
સ યાચકાન્ નિત્યસમીક્ષ્યકારી પ્રોવાચ રોષસ્ફુરિતાક્ષિકોશઃ

કૃત્વા સ કર્માણિ નિકૃષ્ટકર્મા મૃતસ્ તપસ્વી મૃત એવ પૂર્વમ્ ।
ચણ્ડાલનાર્યાઃ પ્રતિસન્ધિબન્ધં ચકાર કુક્ષૌ ક્ષતલોચનાયાઃ

સત્ત્વાનાં ચરિતં ચિત્રમ્ અચિન્ત્યા કર્મણાં ગતિઃ ।
મલિના બત કામાનાં વૃત્તિઃ પર્યન્તદારુણા

અન્ધા વૃદ્ધા દરિદ્રા ચ ચણ્ડાલી દીર્ઘરોગિણી ।
સંરાગાયતનં યાતા ધિક્ ફલત્વં પ્રસઙ્ગિનામ્

અથ સા વૃદ્ધચણ્ડાલી ક્રમેણ દારકં પ્રસૂતા । તસ્યા એતદ્ અભૂત્ । નૂનમ્ અહં દેવતાભિર્ અનુકમ્પિતા યેન મે પુત્રકો જાતઃ । નિયતમ્ અયમ્ આયુષ્માન્ અભિવર્ધમાનો મમાન્ધાયા યષ્ટિભૂતો ભવિષ્યતીતિ । સા પ્રહર્ષાક્ષિપ્તહૃદયા સમીપપરિવર્તનીં ચણ્ડાલીમ્ અબ્રવીત્ । જ્ઞાયતાં તાવદ્ ભગિની કીદૃશો ઽયં દારક ઇતિ । સા તમ્ આલોક્યાબ્રવીત્ । ઈદૃશો મા ભૂત્ કશ્ ચિદ્ ઇતિ । કથં કથમ્ ઇતિ ચ । તત્ર પર્યનુયુક્તા પ્રોવાચ ।
નિશાન્તાઙ્ગારસંકાશઃ કુબ્જશ્ ચિપિટનાસિકઃ ।
અન્ધઃ સંકુચિતાઙ્ગશ્ ચ તવ પુત્રો ઽયમ્ ઈદૃશઃ

સા નૈરાશ્યોપહતસંતાના આહ । હા હા હતાહમ્ અધન્યેત્ય્ એવં પરં વૈકલ્યમ્
આજગામ । આહ ચ ।
ન તથાનાગતાઃ પીડાં કુર્વન્ત્ય્ અર્થાઃ શરીરિણામ્ ।
સંપ્રાપ્તા ધ્વંસમાનાસ્ તુ જનયન્તિ યથા વ્યથામ્

અથ સા જર્જરચણ્ડાલી વ્યસનવિકૃતહૃદયા સસ્વરં રુરોદ ।
પતિતાહમ્ અનર્થકર્દમે છલિતા પૂર્વકૃતેન કર્મણા ।
કિમ્ ઇયં મૃતમારિતા કૃતા વિધિના નિષ્કરુણેન મે પુનઃ

વ્યસનં નિરુપાયદારુણં વ્યસનસ્યૈવ મમોપરિ સ્થિતમ્ ।
અનિમિત્તખરેવ લક્ષ્યતે મયિ દૈવસ્ય ગતિર્ ગરીયસી

અહમ્ એવ ખલૂરિકા કૃતા કૃપણા કિં નુ વિપત્તિપત્ત્રિણા ।
વિધિના કૃપણપ્રમાથિના કુપિતેનેવ વિહીનકર્મણા

અપયુક્તવિલોચનાં સતીમ્ અશનપ્ર સ્ર વણાદિવર્જિતામ્ ।
જરતીમ્ ઉપહત્ય કો ગુણો વદ માં નિર્ઘૃણચિત્ત દૈવ હે

એવમ્ અન્યથા ચ સા તપસ્વિની બહુપ્રકારં વિરુરોદ ।
અથ ગર્ભમલોપલિપ્તદેહં તનયં તં તરુણ ં વ્રણાયમાનમ્ ।
કુપિતેવ ખરે મહીતલે સા વિનિચિક્ષેપ રુજાહતં રુદન્તમ્

કર્માણિ તીવ્રપરિતાપફલાનિ કૃત્વા કિં રોદિષિ ત્વમ્ અધુના હતભાગધેય ।
દુઃખં મયા સહ સહસ્વ બહુપ્રકારં ત્વં પુત્રકેતિ વિલલાપ તપસ્વિની સા

મિથ્યાવિકલ્પપરિણામસુખાનુપાતી સ્નેહો વિવૃદ્ધિમ્ ઉપયાતિ સુખે સ્થિતાનામ્ ।
દુઃખોપતપ્તમનસાં શિથિલીભવન્તિ પાશાસ્ ત્વ્ અમી પ્રિયવિકલ્પમયા જનાનામ્

અથ સ તપસ્વી ચાણ્ડાલદારકો ગર્ભમલાક્લેદોપલિપ્તબીભત્સાશ્રયસ્ તીવ્રામગન્ધઃ કૃમિમક્ષિકાશતનિપાનભૂતઃ પિપીલકગણાહૃતકષ્ટાવિસ્પષ્ટચેષ્ટકરચરણવદનો માંસપિણ્ડ ઇવ પ્રત્યગ્રઃ ક્ષિતિતલોપનિક્ષિપ્તો વાયસૈર્ અપ્ય્ અભિભૂયમાનો નારક ઇવ સ્વકર્માવધૂતજીવિતશેષઃ પરં કૃચ્છ્રમ્ ઉદ્વહતિ સ્મ ।
તસ્ય કર્માપરાધેન માતુઃ સ્તન્યં ક્ષયં ગતમ્ ।
ઉચિતામ્ અપિ સા ભિક્ષાં ન લેભે દુઃખભાગિની

સા પ્રસૂતિપરિક્લેશપરિક્ષામતરાશ્રયા ।
જરારુજાપરિક્લિષ્ટા પ્રેતીવાભૂદ્ ભયંકરી

આચામમાત્રામ્ અપિ નામ નાસૌ લેભે શુનામ્ અપ્ય્ અનિવારણીયામ્ ।
તસ્યૈવ વા કર્મભિર્ આત્મજસ્ય સ્વકર્મભિર્ વા પરિણામતિક્તૈઃ

અથ સ ચાણ્ડાલદારકો દૈવસામાર્થ્યાત્ ક્રમેણ યદા ચઙ્ક્રમણક્ષમઃ સંવૃત્તસ્ તદાસ્ય માત્રા દણ્ડઃ ખણ્ડમલ્લકં ચાર્પિતં ગચ્છેદાનીમ્ અધન્યાનુભવાશુભાનાં કર્મણાં ફલવિપાકમ્ ઇતિ । અથ સ ચણ્ડાલશિશુર્ ભિક્ષાહેતોશ્ ચન્દનસ્યૈવ ગૃહમ્ ઉપજગામ ।
પૂર્વાભ્યાસેન તેનૈવ જગામાસૌ સ્વમ્ આલયમ્ ।
કર્મૈવાત્યર્થમ્ અભ્યસ્તં દેહિનાં દેશિકાયતે