Jātakamālā · Verses 63-82

rajasāpi virūkṣitātmabhāvāḥ paruṣaiś copahatā gadaprahāraiḥ |
mahatīm api yātanāṃ vahante vacanatrāsajaḍā bhavanti mṛtyoḥ

hariṇo hariṇeva bandhumadhyād abhibhūya prasabhaṃ vikṛṣyamāṇaḥ |
avikhaṇḍitapauruṣeṇa mṛtyudviṣatā duḥkham ayaṃ paraiti lokaḥ

pariśuṣkagalāntarālanāḍāḥ saritāṃ prāpya taṭāny udanvatīnām |
anavāptajalā mṛgāribhītā vayam utplutya diśo diśaṃ vrajāmaḥ

deśe deśe vayam aśaraṇā vyādham udvīkṣya hiṃsraṃ
śaṣpodbhedapracayaharitān saṃparityajya dāvān |
vindhyāṭavyām ajagaradarīdāruṇāyām anāthāḥ
śārdūlānāṃ nakhamukhaśikhālakṣyabhāvaṃ vrajāmaḥ

tṛṇapuruṣakān apy ālokya dravanti manāṃsi no
na niśi na divā mṛtyor bhītāḥ sukhāni labhāmahe |
vitatadhanuṣaṃ dṛṣṭvā vyādhaṃ kṛtāntam ivāparaṃ
na bhavati bhayatrastāṅgānāṃ manāg api bhojanam

tarupallavāharitapāṭalādharāḥ kṣitireṇudhūsaritaromarājikāḥ |
hariṇāṅganā na ramayanti no mano maraṇāturaṃ prakṛticañcalekṣaṇāḥ

sthalīvāse tuṣṭā navajalatṛṇāsvādapaṭavaḥ
salīlaṃ kāntābhiḥ saha gamanavinyāsacaturāḥ |
na lokadveṣṭāro na ca na cakitā nāpi bhayadāḥ
prayatnād vadhyante tad api hariṇā raudramatibhiḥ

aṭatām aṭavīṣv avāritānāṃ tṛṇaśaṣpāṅkuramātrabhojanānām |
vada kaṃ nu samīkṣya vairibhāvaṃ hariṇānām api vidviṣo bhavanti

ṛjuṣūttānacitteṣu tṛṇatoyopajīviṣu |
hariṇeṣu kathaṃ krūrāḥ praharanti mṛgadviṣaḥ

sarvaduḥkhapratikruṣṭaṃ sarvabhūtabhayaṃkaram |
avaimi maraṇaṃ tasmād upasargaduruttaram

yataś ca te mahāsattvāḥ svaṃ svaṃ vādam abhiniviṣṭā na kathāparyavasānam āsādayanti tato bodhisattvam upetya nyāyataḥ praṇamyemam artham ūcuḥ | bhagavan kṣudrāgakrodhamaraṇabhayānāṃ kiṃ nu duḥkham | kasya vāsmākaṃ subhāṣitam ity athainān sa munivaryo 'bravīt |
subhāṣitaṃ ca sarveṣāṃ sarveṣāṃ ca suniścitam |
sarvāṇy etāni duḥkhāni rujanti bhuvanatrayam

api ca bhadramukhā mamāpy abhiprāyaḥ śrūyatām |
abhīkṣṇasamudācāro dharme yo yasya bādhate |
āśramaṃ manaso duḥkham ity avaimi bravīmi ca

spardhamānā ivānyonyam upaghnanti vidāhinaḥ |
lokān eva nirālokāñ janmasaṃbandhino malāḥ

kṣudduḥkhopahatātmānaḥ kiṃ na kuryuḥ śarīriṇaḥ |
apāyaphalasaṃdhānadāruṇaṃ karmavaiśasam

vyatikrāntāryamaryādā rāgopakliṣṭacetasaḥ |
bhavanti karuṇāpātraṃ puruṣās tattvadarśinām

sphuṭabhrūbhaṅgavikṣepabhramadvikṛtalocanāḥ |
kṣaṇenānya ivābhānti puruṣāḥ paruṣā ruṣā

sarvasattvair vinābhāvapravāso dīrghakālikaḥ |
bhayam ātyantikaṃ hīdaṃ maraṇaṃ sarvadehinām

ete cānye ca ye duḥkhaprakārā romaharṣaṇāḥ |
te jātim anuvartante karuṇām iva sādhavaḥ

mātāpitror vipratipattiṃ ................ |
................. kiṃ nāma tataḥ paraṃ duḥkham

................. ........................ ||
................................... |
kiṃ nāma tataḥ paraṃ duḥkham