જાતકમાલા · શ્લોક 63-82

રજસાપિ વિરૂક્ષિતાત્મભાવાઃ પરુષૈશ્ ચોપહતા ગદપ્રહારૈઃ ।
મહતીમ્ અપિ યાતનાં વહન્તે વચનત્રાસજડા ભવન્તિ મૃત્યોઃ

હરિણો હરિણેવ બન્ધુમધ્યાદ્ અભિભૂય પ્રસભં વિકૃષ્યમાણઃ ।
અવિખણ્ડિતપૌરુષેણ મૃત્યુદ્વિષતા દુઃખમ્ અયં પરૈતિ લોકઃ

પરિશુષ્કગલાન્તરાલનાડાઃ સરિતાં પ્રાપ્ય તટાન્ય્ ઉદન્વતીનામ્ ।
અનવાપ્તજલા મૃગારિભીતા વયમ્ ઉત્પ્લુત્ય દિશો દિશં વ્રજામઃ

દેશે દેશે વયમ્ અશરણા વ્યાધમ્ ઉદ્વીક્ષ્ય હિંસ્રં
શષ્પોદ્ભેદપ્રચયહરિતાન્ સંપરિત્યજ્ય દાવાન્ ।
વિન્ધ્યાટવ્યામ્ અજગરદરીદારુણાયામ્ અનાથાઃ
શાર્દૂલાનાં નખમુખશિખાલક્ષ્યભાવં વ્રજામઃ

તૃણપુરુષકાન્ અપ્ય્ આલોક્ય દ્રવન્તિ મનાંસિ નો
ન નિશિ ન દિવા મૃત્યોર્ ભીતાઃ સુખાનિ લભામહે ।
વિતતધનુષં દૃષ્ટ્વા વ્યાધં કૃતાન્તમ્ ઇવાપરં
ન ભવતિ ભયત્રસ્તાઙ્ગાનાં મનાગ્ અપિ ભોજનમ્

તરુપલ્લવાહરિતપાટલાધરાઃ ક્ષિતિરેણુધૂસરિતરોમરાજિકાઃ ।
હરિણાઙ્ગના ન રમયન્તિ નો મનો મરણાતુરં પ્રકૃતિચઞ્ચલેક્ષણાઃ

સ્થલીવાસે તુષ્ટા નવજલતૃણાસ્વાદપટવઃ
સલીલં કાન્તાભિઃ સહ ગમનવિન્યાસચતુરાઃ ।
ન લોકદ્વેષ્ટારો ન ચ ન ચકિતા નાપિ ભયદાઃ
પ્રયત્નાદ્ વધ્યન્તે તદ્ અપિ હરિણા રૌદ્રમતિભિઃ

અટતામ્ અટવીષ્વ્ અવારિતાનાં તૃણશષ્પાઙ્કુરમાત્રભોજનાનામ્ ।
વદ કં નુ સમીક્ષ્ય વૈરિભાવં હરિણાનામ્ અપિ વિદ્વિષો ભવન્તિ

ઋજુષૂત્તાનચિત્તેષુ તૃણતોયોપજીવિષુ ।
હરિણેષુ કથં ક્રૂરાઃ પ્રહરન્તિ મૃગદ્વિષઃ

સર્વદુઃખપ્રતિક્રુષ્ટં સર્વભૂતભયંકરમ્ ।
અવૈમિ મરણં તસ્માદ્ ઉપસર્ગદુરુત્તરમ્

યતશ્ ચ તે મહાસત્ત્વાઃ સ્વં સ્વં વાદમ્ અભિનિવિષ્ટા ન કથાપર્યવસાનમ્ આસાદયન્તિ તતો બોધિસત્ત્વમ્ ઉપેત્ય ન્યાયતઃ પ્રણમ્યેમમ્ અર્થમ્ ઊચુઃ । ભગવન્ ક્ષુદ્રાગક્રોધમરણભયાનાં કિં નુ દુઃખમ્ । કસ્ય વાસ્માકં સુભાષિતમ્ ઇત્ય્ અથૈનાન્ સ મુનિવર્યો ઽબ્રવીત્ ।
સુભાષિતં ચ સર્વેષાં સર્વેષાં ચ સુનિશ્ચિતમ્ ।
સર્વાણ્ય્ એતાનિ દુઃખાનિ રુજન્તિ ભુવનત્રયમ્

અપિ ચ ભદ્રમુખા મમાપ્ય્ અભિપ્રાયઃ શ્રૂયતામ્ ।
અભીક્ષ્ણસમુદાચારો ધર્મે યો યસ્ય બાધતે ।
આશ્રમં મનસો દુઃખમ્ ઇત્ય્ અવૈમિ બ્રવીમિ ચ

સ્પર્ધમાના ઇવાન્યોન્યમ્ ઉપઘ્નન્તિ વિદાહિનઃ ।
લોકાન્ એવ નિરાલોકાઞ્ જન્મસંબન્ધિનો મલાઃ

ક્ષુદ્દુઃખોપહતાત્માનઃ કિં ન કુર્યુઃ શરીરિણઃ ।
અપાયફલસંધાનદારુણં કર્મવૈશસમ્

વ્યતિક્રાન્તાર્યમર્યાદા રાગોપક્લિષ્ટચેતસઃ ।
ભવન્તિ કરુણાપાત્રં પુરુષાસ્ તત્ત્વદર્શિનામ્

સ્ફુટભ્રૂભઙ્ગવિક્ષેપભ્રમદ્વિકૃતલોચનાઃ ।
ક્ષણેનાન્ય ઇવાભાન્તિ પુરુષાઃ પરુષા રુષા

સર્વસત્ત્વૈર્ વિનાભાવપ્રવાસો દીર્ઘકાલિકઃ ।
ભયમ્ આત્યન્તિકં હીદં મરણં સર્વદેહિનામ્

એતે ચાન્યે ચ યે દુઃખપ્રકારા રોમહર્ષણાઃ ।
તે જાતિમ્ અનુવર્તન્તે કરુણામ્ ઇવ સાધવઃ

માતાપિત્રોર્ વિપ્રતિપત્તિં ................ ।
................. કિં નામ તતઃ પરં દુઃખમ્

................. ........................ ॥
................................... ।
કિં નામ તતઃ પરં દુઃખમ્