Jātakamālā · Verses 41-60
kiṃ ca bhūyaḥ ||
kaler ājñābhaṅgo bhavati sucirāj janmasamaye
muner yasya prāṇipriyahitasamādhānaviduṣaḥ |
jagannāthe tasmin bhagavati bhavopadravahare
praduṣṭānāṃ kā vā bhavatu gatir anyā param ataḥ
unmīlitā iva diśo daśa yasya dīptaiḥ
kīrtyaṃśubhir ghanatamaḥpaṭalāvanaddhāḥ |
tasmin pradoṣam upagacchati yas tapasvī
svair eva karma bhir asau prahataḥ kṣatātmā
yo māteva piteva bāndhava iva prāṇiṣv anukrośavān
ātmasnehaparāṅmukhena manasā janmāṭavīgahvare |
prajñāvīryakṛpābhyupāyasacivaḥ kleśair anākampitaḥ
prāpto bodhim anuttarāṃ sa bhagavān kāṃ satkriyāṃ nārhati
jagaddhitādhānavidhānadīkṣāṃ babhāra śāstā bhṛśadurvahāṃ yaḥ |
manaḥprasādāyatane 'pi tasmin kathaṃ nu cittāni vidūṣayanti
asajjanasamāgamasya kaṭukāvasānaṃ phalaṃ
narendra samupasthitaṃ tad adhunā tavāpāyikam |
idaṃ samanucintya sādhujanasaṃgamaḥ sevyatāṃ
tatas tava bhaviṣyati vyasanapañjarān nirgamaḥ
evaṃ gate 'pi kriyatām prayatnaḥ pāpaprahāṇe kuśalodaye ca |
apy eva nāma vyasanāmburāśeḥ syāt te 'vasānaṃ naralokapāla
anekarūpavyasanopamṛṣṭāṃ samudravelājalalolaśīlām |
narendralakṣmīm upaguhya pāpaṃ kṛtaṃ tvayā duḥkhaśatāvasānam
bahuprakārātyayadāruṇeṣu vicāryamāṇālpasukhodayeṣu |
viṣajya kāmeṣu manas tvayātmā svayaṃ kṛto durgatiduḥkhasākṣī
abhisandhikṛtasya karmaṇo na hi nāśaṃ pravadanti sūrayaḥ |
api kalpasahasrakoṭibhiḥ phaladaṃ tan niyamena jāyate
ata eva jagau jagadvaro jagadālokakaraḥ kṛpāmayaḥ |
bhagavān bhavabhoganiḥspṛhaḥ sa hi karmasvakatāṃ śarīriṇām
salilānalarājataskarair dhanam atraiva vilupyate nṛṇām |
prabhavanti tu tena karmaṇā svam ataḥ karma nṛṇāṃ śubhāśubham
parivartati niścalekṣaṇaḥ kṣaṇamātrapratibaddhajīvitaḥ |
maraṇābhimukho yadā naro nanu karmaiva tadā parāyaṇam
svajano janavan nivartane gṛhavittādyaparair vilupyate |
sva kṛtaṃ tv anuyāti dehināṃ bhavasaṃkrāntyanukūlavartinām
api ca he mahārāja ||
maraṇavaśagatasya jantor vivṛddholbaṇaśvāsaśuṣkauṣṭhakaṇṭhasya
hikkāpraveśānubandhād vinirdhūyamānorasaḥ
kalavikalapadākṣare bhāṣite vihvale cakṣuṣi cchidyamāneṣu
marmasv anāmantrya roṣād iva prasthi tair vā yubhiḥ |
mahati śithilatāṃ gate sandhisaṃghātayantre rujātīkṣṇasūcī-
nipātāntare kvāpi gantuṃ kṛtābhyudyame jīvite
timiragahanasaṃkaṭaṃ nirjanaṃ mārgam ākrāmato nāsti puṇyād
ṛte kaś cid anyaḥ sakhā tat prayatnaṃ kuru śreyasi
api ca mahārāja ||
avaśyaṃ tyaktavyaḥ paramadayito bāndhavajanaḥ
praveṣṭavyaṃ ghoraṃ sabhayam asahāyena gahanam |
pravāse vastavyaṃ suciram api cāsaṃstutajane
tad asmāt kartavyaṃ bahukuśalapātheyam asakṛt
atha sa rājā tena bhikṣuṇā tathā saṃvejito yathā kṣaṇenopalabdhakuśalamūlopacayābhilāṣas tīvrabhayaviṣādavyākulamānasaś ca provāca ||
tad adhunā karavāṇi bhadanta he vada vadāsti dayā yadi te mayi |
nipatitaṃ mahati vyasanārṇave kṛpaṇakaṃ kṛpayoddhara māṃ yate
jaladamārutacandanaśītalair api vayaṃ vacanais tava tāpitāḥ |
svakṛtaduṣkṛtaśaṅkuśatakṣatā viṣayalaulyaparājitamānasāḥ
vipariṇāmakaṭūni mayā purā viṣayasaṅgasukhāny akṛtātmanām |
samupaguhya kṛtaṃ bahu duṣkṛtaṃ dahati yan mama saṃprati mānasam
dhig avaraṃ viṣamaṃ viṣayāśrayaṃ sukham anāryaniṣevitam adhruvam |
yad upagamya narā viṣayadviṣām iha bhavanti sadā karuṇāspadam
avinayo 'nugato mṛditaṃ yaśo na gaṇitaṃ kulam āyatir u jjhitā |
⏑ ⏑ ⏑ – kaluṣaṃ vivṛto 'nayo viṣayalaulya tayā ⏑ ⏑ yāgayā
cittaṃ balād api hite viniyojanīyam āryair anāryam ahitāc ca vivecanīyam |
tasmāt pravṛttim iha karmaṇi sādhujuṣṭe nārhanti vighnayitum aśrumukhā bhavantaḥ
anupādānam evāsya parārthaṃ cāparigrahaḥ |
māṃ saṃpratīkṣate kāyakale randhraprahāriṇaḥ
upātto 'py ayam asmābhir anādeyo na nīyate |
yadi sattvārthasācivyaṃ ko 'nenārthaḥ praṇāśinā
yadi nābhyuddhariṣyāmi yuṣmān asmād duruttarāt |
katham uttārayiṣyāmi lokaṃ saṃsārasāgarāt
etāni cānyāni ca bodhisattvāḥ kurvanti karmāṇy avipannasattvāḥ |
parārthacaryāviṣaye carantaḥ kṛpānubhūtāḥ svasukhānurāgāḥ
anāvṛtadvāram idaṃ niketanaṃ durāvahāṇāṃ bhavaduḥkhapattriṇāṃ |
cirāt pramodāyatanī kariṣyate mayā śarīraṃ suhṛdāṃ hitāgame
bhavatparitrāṇamaye sukhodaye niyojya kāyaṃ niyataṃ mayāpsyate |
abhedyam acchedyam ahāryam avyayaṃ niruttaraṃ dharmaśarīram avraṇam
amitrabhūtaṃ yadi mitrasād imaṃ kaliṃ kariṣyāmi na kāyasaṃjñakam |
vidhakṣyate vipratisāravahninā mano viniśvāsaśikhena me ciram
gataviklavā bhavanto madīyam udgataprāṇaṃ śarīraṃ plavam ivālambyānyonyasaṃsaktikayā vārivegavaśena yena vātena vā digbhāgena sthalam upagamya parṇamūlaphalajalādibhir yāpayantaḥ parasparam avipannasauhṛdāḥ karmasvakatāvalambino lokasvabhāvam avekṣamāṇā vinītavivādaśokadainyāḥ kāryāvasānam āgamayata | sukham anubhūya duḥkham apy anubhūyate | saṃpattim apy upāsya vipattir upāsyate | saṃsāracārakāvacarāṇāṃ hi etad eva paryāptaṃ vyasanam ataḥ pratikaṣṭatarāṇy apy atra kṛcchrāṇy āsādyante śrutimanovidāhinī | na hy enam anupatan kaś cit sukhī nāma | prabalānilākulānalajvālākalāpamadhyagatasyānuktasiddhaṃ dāhaduḥkham | tṛṣṇāvidheyamanasāṃ cābhimukhaḥ parābhava utsaṅgagatāni sarvadainyāny āsannavartī paribhavo bhayam upari vyavasthitam abhito vipralambhavaikṛtāni | saṃkṣepataḥ sarvam aśivajālam upagṛhya tṛṣṇā naram upabadhnāti | sa ca madviyogadainyāvakāśo na hṛdi karaṇīyaḥ | īdṛśo hi lokasvabhāvo viyogaduḥkhānugatā eva hi priyajanasaṃyogāḥ |
dīrghakālaparicayād dṛḍhasnehanibaddhāny api sauhṛdāni kṣaṇena viśliṣyanti | prāṇināṃ viparyāsaś caiṣa cetasaḥ priyo 'yaṃ mameti | dṛśyante kāraṇāntaraviparyayāt parivartamānāni priyāpriyāṇi jīvaloke | tasmān na paratantreṣv apariniṣpannasvabhāveṣu prakṛtibhedavartiṣu vipralambhapadasthāneṣu kṣaṇavipariṇāmalolaśīleṣu śokāyāsamayeṣu priyasamāgameṣv abhiniviśyātmā khedayitavyaḥ | tatra sukhaṃ dhairyam eva paruṣāṇām āpatsv avalambo bhavati viṣādam avadhīrayati śokam uparuṇaddhi vighnayati āpadam āpatantīṃ prajñānasahitaṃ ca tad evābhimatam artham ānayati |
śokānivṛttis tu niṣprayojanam āśrayaṃ saṃtāpayati kṛtyam antarayati kāntim ācchinatti pratibhānam āyāsayaty āsannasnehaduḥkhaṃ suhṛjjanaṃ .... dharmārthayaśaḥsukhāni copahanti | matkṛtam anupaśyadbhis tu bhavadbhiḥ puṇyeṣv ādaraḥ karaṇīyaḥ | puṇyam eva hi prāṇinām ihāmutra ca niratyayo bandhur āpatsu viṣādī sahāyaḥ pātheyam ayatnavāhyaṃ pradīpas tamasi prapāteṣu saṃkramaṃ bhayasthāneṣv ārakṣā maṅgalam advaidhasiddham atyantikaṃ siddhaṃ sūpacaraḥ svāmī parāyaṇam āpadgatānām āyatanam avipariṇāmināṃ sukhānāṃ kṣetraṃ diśāvidiśāntavyāpināṃ yaśasāṃ ākaraḥ praśaṃsānām anabhibhūtaṃ vaiśāradyam | puṇyāvaṣṭhambhād eva ca puruṣo duravagāhe 'pi sukham avagāhate | paralokakāntāre viṣādapadasthāne 'pi nāma maraṇasamaye na viṣīdanti puṇyakarmāṇaḥ | kaṇṭakapracayakarkaśāny api janmadurgāṇi prāyeṇākṣatāḥ saṃcaranti puṇyabalinaḥ | puṇyair eva cākhilajagaddhitasukhādhyāśayapravṛttivistīrṇām ākarṣayanti sakalabhuvanādhipatyābhiṣekamahatīṃ sarvalokasādhāraṇāṃ tāthāgatīṃ guṇasamṛddhiṃ prāg eva pratanusukhānavakāśādīnavāṃ pracurajanamanovikāriṇīm anantaduḥkhabāṇasaṃnipātadūṣitām āyāsinīm iha paratra ca bāliśānāṃ pratikṣaṇavyayānubandhādūṣitām anekarūpavairakṛtānuṣaṅgadāruṇāṃ bhavabhogamayīm aśivām akhilāṃ viparītasukhābhiniveśakhalāṃ saṃpattisaṃjñāntaritāṃ vipattim akāraṇabhraṃśamanovidāhinīm ity alam iti prasaṅgenātipatati | kāryakālaś caramasaṃdeśo 'yaṃ bhadramukhā ity uktvā bodhisattvo muhūrtam ekāgramano babhūva |
nivāryamāṇo 'pi śataiḥ suhṛdbhir bāṣpāmbuvisyandivilocanāntaiḥ |
sādhuḥ svadehāśrayaṇīm apekṣāṃ tatyāja lokavyasanopataptaḥ
ārtasvarair aviratair avibhaktavarṇais teṣāṃ viṣādapariluptamanaḥsthitīnām |
āpūryamāṇasalilapradarāntarālaḥ saṃcukṣubhe bhṛśataraṃ lavaṇāmburāśiḥ
bodhisattvo 'pi mahāsattva iti praṇidhim upabṛmhayām āsa śāntaye sarvasattvānām |
divyā tāvat prakṛticapalā sopasargā vibhūtiḥ
prāg evānyā parimitasukhapratyayapratyapāyā |
tasmān nārtho mama ⏑ ⏑ sukhaiḥ svapnamāyopamānaiḥ
puṇyād asmān na ca śamasukhaṃ prārthaye projjhya lokān
mohāvarte maraṇamakare mānapāṣāṇagarbhe
tṛṣṇātoye madanakaluṣe krodhasaṃsarpisarpe |
magnaṃ lokaṃ bhavajalanidhau śokavātāvadhūte
puṇyād asmād aham aśaraṇaṃ kṛtsnam uttārayeyam
evaṃ kṛtvā praṇidhim acalaṃ sādrisārasthirātmā
tyaktāpekṣaḥ sucaritaśatopārjite 'pi svadehe |
nistriṃśena pramuditamanāḥ pāṭayām āsa kukṣiṃ
svāṃ śokārtivyathitahṛdayaḥ prāṇināṃ tāraṇāya
atha śuśruvire giraḥ śubhāḥ suravidyādharayakṣarakṣasām |
iti citramanoharāśrayāḥ patitās tasya guṇopasaṃhitāḥ
sattvārthapratipattikauśalam aho hī dhīratā cetasaḥ
puṇyābhyāsaviśeṣapuṇyamahatām āścaryarūpasthitiḥ |
sādhūnāṃ svasukhānurāgavigamasvacchā bata prakriyā
– – – ⏑ ⏑ – ⏑ – bata kṛpā nāpekṣate svāśrayam
loko 'yaṃ vinimīlito 'pi viduṣā pronmīlitaḥ sarvataḥ
kīrtyā candramayūkhadhautakumudacchāyā ⏑ – – ⏑ – |
etenaiva nimajjatāpi bhuvanaṃ magnaṃ samabhyuddhṛtaṃ
janmāvaskarakardame sphuradurukleśakrimivyākule
tiryag vikṣipyamānaṃ navajalaśiśirair mandamandair marudbhir
divyodyānadrumebhyaḥ kusumam avirataṃ taccharīre papāta |
abhyudgamyāmburāśeḥ sphuṭamaṇikiraṇaśrīkarālaiḥ śirobhir
vyābhugnopāntamadhyaiḥ kuvalayamṛdubhis taṃ bhujaṅgāḥ praṇemuḥ
lakṣmyā samālabdham iva prakāmaṃ pramṛṣṭacāmīkaracāruvarṇam |
samudgataprāṇam api prasannaṃ rarāja tat tasya vibhoḥ śarīram
ālambya plavam iva te 'tha taccharīraṃ bāṣpāmbuvyatikarapāṭalāntanetrāḥ |
utterur makarakarakṣatormicakraṃ tasyaiva praṇidhibalāśrayāt samudram
tad evam atiduṣkarāṇi bhagavān asau bhūtaye
cakāra jagatāṃ kṛpāparigatāmalādhyāśayaḥ |
prasādayata tatra mānasam ato jagadbāndhave
samagrabhuvanopakārakaraṇaikavīre jine
Original text: Jātakamālā · Edition: Ajātaśatrvavadāna = GoAś: edition by Michael Hahn. "Ajātaśatrvavadāna: A Gopadatta Story from Tibet", K.P. Jayaswal Commemoration Volume, Patna 1981, pp. 242-276. [von Hahn nach der Publ. von 1981 noch verbessert]; Bhavalubdhaka = GoBhl: edition by Ratna Handurukande. Five Buddhist Legends in the Campū Style - From a collection named Avadānasārasamuccaya. Bonn 1984 (Indica et Tibetica, 4); Kapīśva · Data entry Michael Hahn · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0