Jātakamālā · Verses 23-42

te rājāntararakṣiṇām api śirasy ādhāya pādaṃ khagāḥ
kṣudduḥkhopanipātavismṛtabhayā hṛtvāmiṣaṃ bhuñjate |
vegenābhipatanti śastrakalilaprākāraduḥsaṃcarāñ
śūlāmāṃsalavābhilāṣakṛpaṇā gacchanti ke cit kṣayam

vividhāny api bhojanāni bhuktvā bhavane sve maṇihemabhājaneṣu |
śitakaṇṭakavikṣatāgrahastā bubhuje sā badarāṇi satyabhāmā

śāpotsargānugrahā n mlānaśaktir dikparyantakhyātakīrtiprakāśaḥ |
viśvāmitro yac cakhāda śvamāṃsaṃ kṣudduḥkhānāṃ tena datto niyogaḥ

bālaḥ putraḥ premasarvasvabhūto yat kāntāre khādito dampatibhyām |
kṣudduḥkhebhyo nāsti duḥkhaṃ tato 'nyaj janmāṭavyāṃ dhāvatāṃ krūrarūpam

yācñādainyān mlānavaktraprasādā dehīty evaṃ vyāharanty apragalbham |
dvāri sthitvā vidviṣāṃ kṣudvilolāḥ kiṃ manyadhve duḥkham asmād balīyaḥ

athaiṣāṃ pārāvataḥ provāca | satyaṃ balavat kṣudduḥkham | api tu mamābhiprāyaḥ śrūyatām |
rāga eva mahad duḥkham iti me niścitā matiḥ |
kṣut kariṣyati kiṃ yasmād bhasmanāpi nivāryate

api ca
vāyvambujīrṇataruparṇabhujo 'pi nāma dīrghopavāsaparikarśitagātrayantrāḥ |
andhībhavanti munayaḥ skhalitaprabhāvā rāgena duḥpratividhānasamudbhavena

amlānacandrakiraṇāsv api yāminīṣu protphālitābhravivareṣv api vā dineṣu |
andho 'dhamo bhavati rāgaparājitātmā tasmān na rāgasadṛśaḥ kalir asti loke

lajjāṃ nimīlayati sarvaguṇāgrabhūtāṃ kīrtiṃ kalaṅkayati nirvikalaprasādām |
dharmātmanām api ca nāma tiraskaroti śreyāṃsi meruśikharapratimāni rāgaḥ

nāyaṃ vayas tulayati pragataṃ narāṇāṃ nāpekṣate kulaviśuddhimayīṃ vyavasthām |
lokāpavādagahanāny api laṅghayitvā saṃkalparāgaturagaḥ svamatena yāti

saṃmūrchitaḥ kusumahāsiṣu mallikānāṃ gulmeṣu vārikaṇakaṇṭakito nabhasvān |
saṃtāpayaty anupaśāntavikalparāgaṃ ceto narasya sutarām aparīkṣakasya

sūkṣmāṇi saṃdhigahanāny api cāvagāhya svapratyayā bahuvidhāni matāntarāṇi |
medhāvino 'pi nanu rāgapiśācavaśyāḥ saṃprāpnuvanti paramaṃ smṛtivipralopam

hatvāpi rāgaviṣabījavijṛṃbhitāni svabhyastayogapadavīsthirabuddhayo 'pi |
yoṣinmukhāny alakapallavitāny udīkṣya bhraṣṭā bhavanti tapasaḥ paśubhiḥ samānāḥ

dṛṅmārgaheyam avahatya balaṃ malānām ekāvaśiṣṭabhavabandhanatantavo 'pi |
āryā manaḥsthitibhidānugatāḥ smareṇa lajjālavo 'py anubhavanti daśām anāryām

uccaiḥ śiro vahati tāvad ayaṃ prajāsu yāvan na kāmakalidurlalitāny upāste |
āliṅgitaś ca puruṣo madanajvareṇa śvā saṃkaṭasthita iva prakhalīkṛtaś ca

api ca bhadramukhāḥ
kaṇṭhopāntavirodhagadgadataraṃ kūjañ chanaiḥ pṛṣṭhato
rāgād raktatarekṣaṇaḥ sacakitaṃ nirbha r tsyamāno muhuḥ |
śyenāyātam asaṃpradhārya dayitām anveti pārāvato
rāgābhyāsakalaṅkitasya manasaḥ kā vañcanā dūrataḥ

ye naikāṅgulitarjanām api guroḥ soḍhuṃ samarthā narāḥ
mānātyunnatamānasāś ca sakalaṃ paśyanty adhastāj jagat |
te rāgena kadarthitā dhṛtibhidā pādair hatā yoṣitām
ājñā mūrdhabhir udvahanti kṛpaṇā mālām ivāmlāyinīm

jitvārātīn samaravijayakhyātaśauryāvalepān
āyāminyo jagati vitatā ḥ kīrtayo yaiḥ samantāt |
bhinnās te 'pi prakṛticapalair aṅganāvākyabāṇair
nirmaryādāḥ punar ayaśasā jīvalokaṃ sphuranti

paricitam api śrutvā vādyadhvaniṃ rajanīkṣaye
bhavati sahasā yāsāṃ trāso gṛheṣu savepathuḥ |
madanavihatās tā gacchanti kṣapāsv abhisārikā
bahalatimiracchannān deśāñ chivārutabhīṣaṇān

mandaṃ mandaṃ salīlaṃ sakusumanikare harmyapṛṣthe vivikte
khidyante saṃcarantyaḥ priyavidhṛtakarāmbhoruhā yās taruṇyaḥ |
rāgāveśāvatantrā bahumahiṣakhurakṣuṇṇapaṅkāṅkadurgān
mārgān prāvṛḍniśāsu drutapadarabhasaṃ tā vyatikramya yānti