જાતકમાલા · અધ્યાય 35
વિજહતિ દિવ્યમ્ અપિ સુખં ત્રિભુવનહિતકામ્યયા મહાત્માનઃ ।
પરદુઃખં હિ ગરીયો દુઃખયતિ દયાવતાં ચેતઃ ॥
કૃત્વા હિમાદ્રિધવલં ગુરુષડ્વિષાણં દાનાધિવાસિતમુખં દ્વિરદસ્ય રૂપમ્
શુદ્ધોદનસ્ય વસુધાધિપતેર્ મહિષ્યાઃ કુક્ષિં વિવેશ સ જગદ્વ્યસનક્ષયાય ॥
સાન્તઃપુરજના દેવી કદાચિદ્ અથ લુમ્બિનીમ્
જગામાનુમતે રાજ્ઞઃ સંભૂતોત્તમદોહદા ॥
શાખામ્ આલમ્બમાનાયાઃ પુષ્પભારાવલમ્બિનીમ્
દેવ્યાઃ કુક્ષિં વિભિદ્યાશુ બોધિસત્ત્વો વિનિર્યયૌ ॥
તં જાતમાત્રમ્ અથ કાઞ્ચનયૂપગૌરઃ પ્રીતઃ સહસ્રનયનઃ શનકૈર્ અગૃહ્ણાત્
માન્દારપુષ્પનિકરૈઃ સહ તસ્ય મૂર્ધ્નિ ખાન્ નિર્મલે ચ વિનિપેતતુર્ અમ્બુધારે ॥
સંસ્થાપિતો બલભિદા જગદેકનાથો ધીરઃ ક્રમેણ ભુવિ સપ્તપદાનિ ગત્વા
અત્યદ્ભુતાં ગિરમ્ ઇમાં નિજગાદ શાન્તાં જન્મેદમ્ અન્ત્યમ્ ઇતિ મે તમસામ્ અભાવાત્ ॥
તસ્ય પ્રભાથ મુષિતાશિશિરાંશુદીપ્તિઃ શાન્તાત્મનો વસુમતીમ્ અવભાસયન્તી
ઇદ્ધૈઃ પતઙ્ગશશિનોઃ કિરણૈર્ અભેદ્યં ભીમાન્ધકારનરકેષુ તમો બિભેદ ॥
શબલહરિણકૃત્તિચ્છાદિતસ્કન્ધદેશં નિચયમ્ અનલભાસામ્ ઉદ્વહન્તમ્ જટાનામ્
અસિતમ્ અનસિતાનાં કર્મણામ્ સંનિધાનં ક્ષિતિપતિર્ અશૃણોત્ ખાદ્ આપતન્તં જનેભ્યઃ ॥
યથાયં લક્ષણૈઃ સ્પષ્ટૈર્ ભૂષણૈર્ ઇવ ભૂષિતઃ
જગદ્દુઃખાપનોદાય તથા બુદ્ધો ભવિષ્યતિ ॥
યદાયં ભવિતા બુદ્ધો યાસ્યામિ મરણં તદા
શ્રોષ્યન્ત્ય્ અસ્માત્ કથાં ધર્મ્યાં યે તે ધન્યાઃ શરીરિણઃ ॥
ઇતિ ચિન્તયતસ્ તસ્ય મહર્ષેઃ શુદ્ધચેતસઃ
નયને નતપક્ષ્માગ્રે બભૂવતુર્ ઉદશ્રુણી ॥
શ્રુત્વાથ તં પરિજનાન્ નયનાભિરામં સાક્ષાન્ મનોભવમ્ ઇવ શ્રવણાયતાક્ષમ્
તદ્દર્શનં પ્રતિ સમુત્સુકમાનસાનાં ચેષ્ટા બભૂવ વિવિધા નગરાઙ્ગનાનામ્ ॥
કુમારં દ્રષ્ટુકામાનાં તાસામ્ ઇતિ વિસર્પણાત્
મેખલાનૂપુરધ્વાનો ભવનેષુ વ્યતન્યત ॥
ગચ્છન્ નરેન્દ્રતનયો ઽથ પથિ ક્રમેણ દણ્ડાર્પિતપ્રચલપાણિમ્ અપેતકાન્તિમ્
વૃદ્ધં વ્યલોકયદ્ અતીવ સિતોત્તમાઙ્ગં શુદ્ધાધિવાસપરિનિર્મિતમ્ આનતાઙ્ગમ્ ॥
ત્રિભિર્ ઇમૈર્ અનુબદ્ધમ્ અહો જગન્ મરણરોગજરારિભિર્ અન્વહમ્
મહતિ નામ ભયે સતિ દારુણે કથમ્ ઇદમ્ વિષયૈકપરાયણમ્ ॥
ઇતિ નિવર્તય સૂત રથં લઘુ વ્રજ ગૃહાય પુનઃ કિમ્ ઇહાસ્યતે
મરણરોગજરાપરિશઙ્કિનો મમ ભવિષ્યતિ નોપવને રતિઃ ॥
કિંચિત્ કિંચિત્ કુસુમહસિતવ્યક્તિશોભાવતીનાં મન્દં મન્દં મલયમરુતા સર્પતા નર્તિતાનામ્
આભાન્ત્ય્ આસામ્ ઉપવનલતાકન્યકાનાં વિજિહ્માઃ પર્યન્તેષુ ભ્રમદલિકુલશ્રેણિવેણ્યઃ ક્વણન્ત્યઃ ॥
તનુધિયામ્ વિરસાવસાનાઃ શાન્તાત્મભિઃ પરિહૃતા ભુજગા ઇવોગ્રાઃ
યૂનો ઽપિ મન્મથપરસ્ય જગત્સપત્નાઃ પર્યાકુલં ન હિ મનો વિષયા હરન્તિ ॥
એતે મલયાનિલાઃ સુરભયઃ પુષ્પદ્રુમાકમ્પિનશ્ ચૂતસ્ય ભ્રમરઃ પ્રદક્ષિણયતિ પ્રોદ્ભેદિનીં મઞ્જરીમ્
ચાપારોપણદીર્ઘસૂત્રકમ્ ઇમં સ્વસ્થં ત્વયા સ્થીયતે શઙ્કે ચોદયતીતિ પુષ્પધનુષં તારધ્વનિઃ કોકિલઃ ॥
સ્વરજઃકૃતાઙ્ગરાગા બાલા સહકારમઞ્જરીકન્યા ।
ભ્રમરવરેણ ભ્રમતા ક્ષણમ્ ઇવ પરિહીયતે તન્વી ॥
શિલીમુખં ભુક્તલતાવધૂજનં વિલોક્ય તત્પુષ્પરજોવિધૂસરમ્
સમીરણાકમ્પિતબાલપઙ્કજા મુહુર્ મુહુસ્ તર્જયતીવ પદ્મિની ॥
ગચ્છામ્ય્ અહં તવ કૃતે કુસુમાનિ યાવદ્ એતાનિ સૂક્ષ્મમકરન્દનિરન્તરાણિ
મદ્દૃષ્ટિબાધિનમ્ અશાન્તગતિદ્વિરેફં દૂરાત્ કુમાર વિનિવારય તાવદ્ એવ ॥
આધૂતં બકુલજ્યયા મધુકરવ્યાધૂતકિઞ્જલ્કયા વિન્યસ્યોરસિ શઙ્ખભઙ્ગધવલચ્છાયં ધનુઃ કૌસુમમ્
ગામ્ભીર્યાદ્ અવધીરયન્તમ્ અબલાસ્ ત્વામ્ આજિઘાંસુઃ સ્મરઃ પૌષ્પં બાણમ્ ઋજૂકરોતિ નિયતં સંમીલિતૈકેક્ષણઃ ॥
ભગિન્ય ઇતિ તત્ તસ્ય નિશમ્ય વચનં સ્ત્રિયઃ
મુખાનિ નમયામાસુસ્ ત્રપયા ત્યક્તવિભ્રમાઃ ॥
હ્રીતં તદ્ યુવતિકદમ્બકં વિદિત્વા સંવિગ્નં નૃપતનયં ચ શુદ્ધબુદ્ધિમ્
તૂણીરે નિયતમ્ ઇષૂન્ નિધાય પૌષ્પાન્ સવ્રીડં ધનુર્ અવતારિતં સ્મરેણ ॥
ઇમં સમુત્તર્તુમના ભવાર્ણવં તપોવનં ગન્તુમ્ અહં સમુદ્યતઃ
અતસ્ ત્વમ્ અસ્મદ્વ્યવસાયસિદ્ધયે મહાજવં કન્થકમ્ અશ્વમ્ આનય ॥
અથ વ્યુદસ્યાભરણાનિ વિગ્રહાત્ સ ભાસિતાનિ સ્ફુટરત્નતેજસા
તરઙ્ગિનઃ કોકિલકણ્ઠમેચકાંશ્ ચકર્ત ખડ્ગેન શનૈઃ શિરોરુહાન્ ॥
તં છન્દકઃ સમવલોક્ય નિરસ્તભૂષં સ્વચ્છં જલાશયમ્ ઇવાપહૃતારવિન્દમ્
સંતાપિતઃ પ્રબલશોકહુતાશનેન મુક્તાનિભાન્ નયનવારિકણાન્ મુમોચ ॥
અથવેયમ્ તનુઃ ક્ષીણા તીવ્રેણ તપસા મમ
મયા વા તત્ પદં લબ્ધં યદ્ દૃષ્ટં તત્ત્વદર્શિભિઃ ॥
કીદૃશો ભવતામ્ ધર્મઃ કથમ્ વા સો ઽધિગમ્યતે
તત્ત્વં મે દ્રષ્ટુકામાય વક્તુમ્ અર્હતિ સત્તમઃ ॥
ત્યક્ત્વાદિતો ભવનિબન્ધનમ્ આદિબીજમ્ આદાય લિઙ્ગમ્ અપવૃત્તસુખાભિલાષઃ
સંતોષવાન્ પદમ્ અનુત્તમમ્ આપ્તુકામઃ શીલં વિશુદ્ધમ્ ઉપગૃહ્ય વસેદ્ વનાન્તે ॥
યદિ ચેતયિતાસ્ત્ય્ એવ કુતો મુક્તિર્ ભવિષ્યતિ
તસ્મિન્ સતિ પ્રવર્તન્તે કુશલાકુશલક્રિયાઃ ॥
અરાડસ્યાશ્રમાત્ તસ્માન્ નિષ્ક્રમ્ય સ મહામતિઃ
તપોભિર્ દુષ્કરૈસ્ તીવ્રૈઃ શોષયામાસ વિગ્રહમ્ ॥
સ ચાષપઙ્ક્ત્યાતતનીલપક્ષયા પરીતદેહઃ પરિપાટલાઙ્ગયા
સરોરુહાણાં પ્રચલત્પલાશયા સ્રજેવ નીલોત્પલપત્ત્રમિશ્રયા ॥
અથ મન્દપદં ગત્વા ધીમાન્ હેમાચલદ્યુતિઃ
અધસ્તાદ્ બોધિવૃક્ષસ્ય નિષસાદ સ બોધયે ॥
તતો દુહિતૃભિઃ સાર્ધં ચાપમ્ આદાય કૌસુમમ્
આજગામ મનોયોનિસ્ તસ્ય ક્ષોભયિતું મનઃ ॥
આજિઘ્રન્તી પુરસ્ તસ્ય માલતીકુસુમં નવમ્
કાચિન્ ન્યમીલયત્ કાંચિદ્ દૃષ્ટિમ્ આલોલતારકામ્ ॥
સખીકર્ણે ઽભિધાયાન્યા કિમ્ અપિ સ્મિતપૂર્વકમ્
તત્ર લીલાવતી રામા કાશયન્તી મુખં યયૌ ॥
સકામા દર્શયન્ત્ય્ અન્યા જગાદેતિ જિનર્ષભમ્
રામાયાઃ શ્લથકાઞ્ચીકં નિતમ્બસ્રસ્તમ્ અંશુકમ્ ॥
ક્વ ચ યૌવનમ્ એતદ્ ઇન્દુકાન્તં ક્વ ચ તે તપસે મનોઽભિલાષઃ
ભજ કામમ્ અતો નિવર્તયસ્વ વદ કિં તપસઃ ફલં ત્વયાપ્તુમ્ ॥
હિતકામ્યતયા બ્રુવે ભવન્તં કિમ્ અતઃ પરમ્ આપ્તુમ્ ઇચ્છસિ ત્વમ્
ગૃહિધર્મમ્ અબાધિનં મહાન્તં ન વિહાય કિમ્ અન્યદ્ અસ્તિ પુણ્યમ્ ॥
ત્વદધિગમસમુત્સુકાસુ ધીમન્ કિમ્ ઇયમ્ અદયિતા મનોહરાસ્વ્ અપીતિ
મુખલવદન્તી કામિની કામુકાં વદનકમલાનિ નખેન ખણ્ડયન્તી ॥
તતઃ સિંહમુખઃ કશ્ચિત્ ફૂત્કારેણ પુનઃ પુનઃ
બોધિસત્ત્વસ્ય ત્રાસાર્થં વહ્નેઃ કણાન્ વ્યસર્જયત્ ॥
તે કૃશાનુકણાસ્ તસ્ય કિંકરસ્ય મુખોજ્ઝિતાઃ
નિપતન્તઃ ક્ષણાજ્ જગ્મુઃ પ્રફુલ્લપુષ્પતામ્ મુનેઃ ॥
શતવક્ત્રેણ તીક્ષ્ણાગ્રાં ક્ષેપ્તા શક્તિં યદાક્ષિપત્
વિકસત્કેસરવ્યૂહો બભૂવોત્પલશેખરઃ ॥
દંષ્ટ્રાધરેણ ચાન્યેન વિદ્યુદાપિઙ્ગલત્વિષા
ક્ષિપ્તાન્ય્ અયોગુડોષ્ણાનિ પુષ્પાણિ બ ભૂ વુઃ ક્ષણાત્ ॥
અન્યેનાભ્યુદ્યતો બાહુઃ સખડ્ગઃ પિઙ્ગચક્ષુષા
લોહસ્તમ્ભસમુચ્છ્રાયઃ ક્ષણાન્ નિશ્ચલતાં યયૌ ॥
અથ મદનવિજેતુઃ સિદ્ધમન્ત્રાનિલેન જલધિતટગવહ્નિઃ કિંકરાણાં સમૂહઃ
અસિતગતિસખેન પ્રેર્યમાણઃ સમન્તાદ્ ઇવ વિરસવિકીર્ણઃ ક્ષીણરોચિઃશતો ઽભૂત્ ॥
આત્મનશ્ ચેત્ સુખાદ્ દુઃખાત્ પુણ્યં પાપં પ્રસૂયતે
કથં ન ભદ્રતા નિત્યં ધર્માભાવે ચ દેહિનામ્ ॥
રૂપસૌભાગ્યભાગ્યાદિ ભેદઃ કથમ્ ઇહેષ્યતે
યદિ પૂર્વકૃતં નાસ્તિ કથમ્ અત્ર શુભાશુભૌ ॥
કર્મણાં હેતુકં કર્મ ચેત્ સારાદિ ન કલ્પયેત્
અહેતુકં જગત્ સ્યાચ્ ચેત્ કઃ કર્મસ્વકતાં વદેત્ ॥
સુખહેતુઃ સુખમ્ સ્યાચ્ ચેદ્ દુઃખં દુઃખસ્ય હેતુકમ્
તપસા દુષ્કરેણૈવં કથં મુક્તિર્ ભવિષ્યતિ ॥
ઈશ્વરઃ કારણં કેચિદ્ અબુધાઃ સંપ્રચક્ષતે
કથં ન સમતા લોકે સમવર્તીશ્વરો હિ સઃ ॥
ઇત્ય્ એવમ્ અબુધાઃ કેચિદ્ અસ્તિનાસ્તિપ્રવાદિનઃ
કુદૃષ્ટિકર્મતો હીના જાયન્તે નરકેષ્વ્ અપિ ॥
સુદૃષ્ટિકર્મતો ભદ્રા આર્યજ્ઞાનપ્રવેદિનઃ
સ્વર્ગલોકં ગતાઃ કેચિત્ કાયવાક્ચિત્તસંયમાત્ ॥
અહો ભવરતો લોકઃ ક્લેશસંઘૈર્ વિહન્યતે
જરાવ્યાધિવિપન્નશ્ ચ મૃતઃ પુનઃ પ્રજાયતે ॥
અથાસૌ ભગવાન્ બુદ્ધઃ પ્રજ્ઞાલોકપ્રકાશકઃ
વૈહાયસં સમુદ્ગમ્ય સિંહનાદં નનાદ ચ ॥
સિંહો ઽહં વાદિજન્તૂનાં વિરજસ્કો નિરાસ્રવઃ
દુઃખસ્યાન્તં કરિષ્યામિ સત્ત્વાનાં નિરહંકૃતિઃ ॥
તતશ્ ચકમ્પે સધરાધરા ધરા વેલામ્ વ્યતીત્ય પ્રસસાર સાગરઃ
સંસક્તમન્દ્રાશયસૌમ્યનિસ્વનાઃ દિવૌકસાં દુન્દુભયઃ પ્રસસ્વનુઃ ॥
દિશઃ પ્રસન્નાભરણાશ્ ચકાશિરે માર્તણ્ડચન્દ્રૌ શરદીવ રેજતુઃ
પરિભ્રમચ્ ચન્દનચૂર્ણરઞ્જિતં પપાત પુષ્પં નભસઃ સુગન્ધિમત્ ॥
સમાયયુર્ વિસ્મયફુલ્લલોચના દિવૌકસસ્ તત્ર સહાપ્સરોગણૈઃ
વવૌ મનોજ્ઞાત્મગુણઃ સમીરણો મનઃસુ હર્ષો જગતાં વ્યજૃમ્ભત ॥
ઉદીરિતા હર્ષપરીતમાનસૈર્ મહદ્ભિર્ ભૂતગણૈઃ સવિસ્મયૈઃ
બુદ્ધસ્ય ધર્માતિશયસ્તવાશ્રયાઃ સમન્તતઃ શુશ્રુવિરે ગિરઃ શુભાઃ ॥
અહો બતૌદાર્યમ્ અહો સુબુદ્ધિતા વિશુદ્ધિતામ્ પશ્ય યથાસ્ય ચેતસઃ
અહો સ્વસૌખ્યેષુ નિસઙ્ગતા મતેર્ નમો ઽસ્તુ તે ઽત્યદ્ભુતધૈર્યવિક્રમ ॥
સનાથતાં સાધુ જગદ્ ગતં ત્વયા પુનર્વિબુદ્ધેક્ષણપઙ્કજશ્રિયા
અમોઘરૂપા બત પુણ્યસંચયાશ્ ચિરસ્ય ધર્મેણ ખલૂર્જિતં જિતમ્ ॥
સર્વબુદ્ધાશ્ ચ બુદ્ધાય વદન્તઃ સાધુ સાધ્વ્ ઇતિ
સૌવર્ણરત્નચ્છત્ત્રાણિ પ્રયચ્છન્તિ સ્મ સુશ્રિયે ॥
નાથોદ્ય જગતાં ધીર મારહન્તર્ જિનર્ષભ
અન્ધભૂતે જગત્ય્ એવં પ્રજ્ઞાદીપં પ્રકાશય ॥
ક્ષુત્પિપાસાહતે લોકે દુર્દૃષ્ટિવિકલાશયે
સર્વપારમિતામેઘૈર્ ધર્મામૃતં પ્રવર્ષય ॥
તતો ઽત્ર કામાવચરાઃ સુવક્ત્રાઃ સુગન્ધપુષ્પાક્ષતલાજતોયૈઃ
સૌવર્ણકુમ્ભૈશ્ ચ સગીતવાદ્યૈસ્ તસ્યાભિષેકં સફલં પ્રચક્રુઃ ॥
પરિનિર્વાતુ બુદ્ધઃ સંશ્ ચિત્તસંકલ્પવર્જિતઃ
મહાન્તો મુનયઃ પ્રાજ્ઞા નિર્વાણં હિ યયુર્ વ્રતૈઃ ॥
એવમ્ ઉક્તે ઽથ મારે ઽસ્મિન્ ભગવાંસ્ તમ્ ઉવાચ સઃ
અહં તાવન્ ન પાપીયન્ન્ આગમિષ્યામિ નિર્વૃતિમ્ ॥
યાવન્ ન ભિક્ષવો ધીરા દાન્તાઃ પ્રાજ્ઞા વિશારદાઃ
આર્યજ્ઞાનપ્રસંબોધા ભવિષ્યન્તિ બહુશ્રુતાઃ ॥
યાવન્ ન ત્રીણિ રત્નાનિ લોકે સંપ્રથિતાનિ ચ
દાનપારાદિભિઃ શક્તા બોધિસત્ત્વા જિતાર્થિનઃ ॥
ભવિષ્યન્તિ ન મે યાવદ્ બોધિપ્રાપ્તા જિતારયઃ
તાવત્ પાપિષ્ઠ યાસ્યામિ નિર્વાણં ન ક્ષયાન્તકૃત્ ॥
એવમ્ ઉક્તે ઽથ શાક્યેન્દ્રે ઽધોમુખઃ કુસુમાયુધઃ
હતો ઽહમ્ ઇતિ કાષ્ઠેન વિષસાદ મહીં લિખન્ ॥
દુર્મનાસિ કથં તાત પ્રોચ્યતાં યદ્ય્ અસૌ નરઃ
રાગપાશેન તં બદ્ધ્વા કુઞ્જરં વાનયામહે ॥
આનયિત્વા ચ તં શીઘ્રં કરિષ્યામિ વશં તવ
તાત મા ગા વિષાદં તં નરો ઽયં કિમ્ અતો ભયમ્ ॥
અર્હન્ સ સુગતો લોકે ન રાગસ્ય વશં વ્રજેત્
વિષયં મે વ્યતિક્રાન્તં તસ્માચ્ છોચામ્ય્ અહં ભૃશમ્ ॥
બભાષ શક્યેન્દ્રમ્ અનિન્દિતાધરા વિલાસિની તં મધુરપ્રલાપિની
સ્તનૌ પ્રકાશ્ય દ્વિપકુમ્ભનિર્જિતૌ મુખેન ચન્દ્રં કમલં ચ હાસિની ॥
એકાતપત્રં જગતઃ પ્રભુત્વં નવં વયઃ સૌમ્યવપુશ્ ચ કાન્તમ્
એતાંશ્ ચ હિત્વા તપસા કિમર્થં રમસ્વ કામં મમ કામ્યદેહે ॥
અન્યા સુરામા મૃગશાવકાક્ષી શનૈઃ શનૈસ્ તં મદવિહ્વલાઙ્ગી
ગત્યા જયન્તી ગજરાજહંસૌ કિંચિદ્ વિહસ્યાથ મુનિં બભાષે ॥
સૌવર્ણમુક્તાભરણાઙ્ગભૂષં ત્વદર્થમ્ એવેહ બિભર્મિ રાજન્
પ્રભુઙ્ક્ષ્વ કામં તપસઃ ફલં તત્ કામે પ્રસક્તા મુનયો હ્ય્ અટન્તે ॥
આચ્છાદ્ય વસ્ત્રેણ મુખાર્ધભાગં નિબધ્ય દૃષ્ટિં મુનિવંશકેતૌ
તસ્થૌ તદગ્રે કિમ્ અપિ પ્રવક્તું વિકાશયન્તી કમલં સલીલા ॥
લોકાનુકમ્પા તવ ચેન્ મતં સ્યાદ્ વિહાય માતાપિતરૌ ચ મિત્રાન્
વને વસંસ્ ત્વં કમ્ ઇવોદ્ધરિષ્યેર્ ઇતિ પ્રગલ્ભં મનસીવ તસ્યાઃ ॥
કુર્વન્તિ ભાવાનિ મુનિં વિજેતું યથા યથા તાઃ સ્મ વિલાસવત્યઃ
તસ્થૌ નિરીહે નિરહંકૃતૌ ચ તથા તથાસૌ સ્તિમિતાયતાક્ષઃ ॥
એતા મુનેર્ ભાવવિદર્શયન્ત્યો મનો ઽથ હર્તું ન ચ શક્નુવન્ત્યઃ
તપોઽપરાધાજ્ જરસા નિપીતં વપુર્ વિરૂપં તમસાભિજગ્મુઃ ॥
સત્યં વદસિ નસ્ તાત ન રાગેણ સ નીયતે
વિષયં નો વ્યતિક્રાન્તં વયં શોચામહે ઽપિ તત્ ॥
નાહં પશ્યામિ તં લોકે પુરુષં સચરાચરે
બુદ્ધસ્ય યો હ્ય્ અધિષ્ઠાનં શક્નુયાત્ કર્તુમ્ અન્યથા ॥
તં ગત્વા ત્વરિતં યૂયં પ્રાર્થયધ્વં ગુણામ્બુધિમ્
સ વઃ પૌરાણકં કાયં કરિષ્યતિ યથામતમ્ ॥
સુખં વિવેકતુષ્ટસ્ય સદા શાન્તૌ સ્થિતસ્ય ચ
સુખં વિરાગતો લોકે પાપાનાં સમતિક્રમાત્ ॥
શ્રીર્ વો ઽસ્તુ દક્ષિણે હસ્તે શ્રીર્ વો વામકરે સ્થિતા
શ્રીર્ વો ઽસ્તુ સર્વલોકેષુ માલેવ શિરસિ સ્થિતા ॥
સ્વસ્તિ કુર્વન્તુ વો દેવાસ્ તિષ્ઠતાં ગચ્છતાં પથિ
મતિર્ ધર્મે સદા ભૂયાત્ પાપે મ ભૂત્ કદા ચન ॥
લબ્ધાર્થાઃ સતતં યૂયં નીરોગાઃ પરમાયુષઃ
અનેન કર્મણા બૌદ્ધા ભવન્તુ સુગતાત્મજાઃ ॥
ઇતિ શ્રુત્વા મુનેર્ વાક્યં ચિત્તપદ્મપ્રકાશિકાઃ
બુદ્ધે ધર્મે ચ સંઘે ચ તે નિત્યમ્ શરણં યયુઃ ॥
દુષ્કરેણ મયા બોધિઃ પ્રાપ્તેયં પરમાર્થતઃ
દેશયેયં પરેભ્યશ્ ચેન્ ન તે જાનન્ત્ય્ અલં તતઃ ॥
ઇતિ નિશ્ચિત્ય સારજ્ઞસ્ તૂષ્ણીભાવં યયૌ મુનિઃ
મૂર્ખાનાં મણ્ડલે સંસ્થો મૌનત્વાદ્ વિપ્રશોભતે ॥
મોહાન્ધે ભગવાંલ્ લોકે પ્રજ્ઞાદીપં પ્રદીપય
ક્ષુત્પિપાસાહતે લોકે ધર્મામૃતં પ્રવર્ષય ॥
યતો બોધિં સમાસાદ્ય દુષ્કરેણૈવ તાપસા
ધ્યાનસુખેષુ લીનો ઽસિ લોકો ઽયમ્ પ્રલયં વ્રજેત્ ॥
ભગવન્ મગધે દેશે મહોત્પાતસમાકુલાઃ
ભવન્તિ વિકલા લોકા ભૂતયક્ષૈર્ ઉપદ્રુતાઃ ॥
તેષાં પાપાગ્નિશાન્તયે ધર્મામૃતં પ્રવર્ષય
યથાપૂર્વં પ્રતિજ્ઞાતં સાફલ્યં કુરુ સાંપ્રતમ્ ॥
કાશી પુણ્યવતી ભૂમિઃ સુભિક્ષા સુજનાશ્રયા
યત્ર દેવાઃ સદા સન્ત્ય્ અપ્ય્ અમરા મર્તુમ્ ઇચ્છયા ॥
તત્ર પ્રવર્તિતં ચક્રં પૂર્વબુદ્ધૈસ્ તથાગતૈઃ
અનાગતાશ્ ચ તત્રૈવ વર્તયિષ્યન્તિ ધર્મકમ્ ॥
વારાણસીં ગમિષ્યામિ ગત્વા વૈ યોગિનાં પુરિમ્
અન્ધભૂતસ્ય લોકસ્ય ધર્મોલ્કાં સંપ્રકાશયે ॥
માનુષં દુર્લભં પ્રાપ્ય ક્ષણસંપત્ સુદુર્લભા
તથાગતસ્ય ચોત્પત્તિર્ ઉદુમ્બરસુદુર્લભા ॥
અદ્ય કાશીં ગતો બુદ્ધો લોકાનાં દુઃખશાન્તયે
તદ્ વો ધર્મે મતિઃ કાર્યા સમાયાતાત્ર સત્વરમ્ ॥
ભગવન્ મુનિશાર્દૂલ જિતમાર જિનર્ષભ
પૂરય ધર્મશઙ્ખાં ચ કુતીર્થમૃગભીતયે ॥
યસ્ ત્વં પૂર્વાદિભિઃ પૂર્વં પ્રણિધિં કૃતવાન્ ઇતિ
બુદ્ધો ભવેયં લોકેષુ સત્ત્વદુઃખપ્રશાન્તયે ॥
તત્ કુરુ ભગવન્ નાથ પ્રતિજ્ઞાયાશ્ ચ પૂરણમ્
નો ચેદ્ ભગવાંશ્ છાસ્તા ભવદુઃખાકુલં જગત્ ॥
દીપંકરપ્રસાદેન બુદ્ધો ભવસિ સાંપ્રતમ્
દુઃખાગ્નિદીપિતં લોકં દૃષ્ટ્વામૃતં પ્રવર્ષય ॥
બ્રહ્માદ્યા લોકપાલાશ્ ચ શ્રોતુકામાઃ સમાગતાઃ
દુઃખમૂલપ્રહાણાય ધર્મચક્રં પ્રવર્તય ॥
અથાવોચન્ મહાબૌદ્ધઃ શાક્યસિંહો દયોદધિઃ
પર્ષદં ચ સમાલોક્ય ભિક્ષૂન્ આલભ્ય પઞ્ચકાન્ ॥
અવિદ્યાબીજસંભૂતઃ સ્કન્ધાઙ્કુરઃ પ્રરોહતિ
પુણ્યપાપરસં પીત્વા ભવવૃક્ષો મહાન્ ભવેત્ ॥
તસ્ય ફલં મહત્ સ્વાદુ પરિણામં વિષાયતે
તદ્ એવં વિષફલં જ્ઞાત્વા ત્યક્તવ્યં દૂરતો બુધૈઃ ॥
વિષવૃક્ષાઙ્કુરં દગ્ધું બીજમ્ એવ પ્રદહ્યતામ્
અવિદ્યાબીજ દગ્ધેન ભવાન્ મુક્તિર્ ભવેદ્ ધ્રુવમ્ ॥
ઇત્ય્ એવં ભગવાન્ બુદ્ધઃ પુરુષદમ્યસારથિઃ
ધર્મચક્રં પ્રવર્ત્યાથ પુનર્ ધર્મં દિદેશ સઃ ॥
શ્રાવકાણાં ચતુઃસત્યમ્ આર્યમ્ અષ્ટાઙ્ગમાર્ગિકમ્
આદાવ્ અન્તે ચ મધ્યે ચ કલ્યાણં બ્રહ્મચર્યકમ્ ॥
તતઃ પ્રહર્ષાદ્ ઇવ સાચલાચલા મહી ચકમ્પે નિભૃતાર્ણવાંશુકા
વિતસ્તનુઃ ખે સુરદુન્દુભિસ્વના દિશઃ પ્રસાદાભરણાશ્ ચકાશિરે ॥
પ્રસક્તમન્દસ્તનિતાઃ પ્રહાસિનસ્ તડિત્પિનદ્ધાશ્ ચ ઘનાઃ સમન્તતઃ
પરસ્પરાશ્લેષવિકીર્ણરેણુભિઃ પ્રસક્તમ્ એનં કુસુમૈર્ અવાકિરન્ ॥
સમુદ્વહન્ ધીરગતિઃ સમીરણઃ સુગન્ધિ નાનાદ્રુમપુષ્પજં રજઃ
મુદા પ્રવૃત્તૈર્ અવિભક્તભક્તિભિસ્ તમ્ અર્ચયામાસ કૃશાંશુકૈર્ ઇવ ॥
અથ સર્વાવતે ધાતૌ બભૂવુર્ બ્રહ્મચારિણઃ
બુદ્ધસ્ય વચનં શ્રુત્વા બુદ્ધધર્મપરાયણાઃ ॥
તતઃ સર્વે સમુત્થાય પુજાં કૃત્વા જગદ્ગુરોઃ
સનાથં સ્યાજ્ જગચ્ ચાદ્ય ઇતિ પ્રોક્તા યયુર્ મુદા ॥
મૂળ પાઠ: Jātakamālā, 1-8, 11-12, 19-20, 22, 24, 26, 32, 35 · Edition: Michael Hahn: "How it all began: I. Haribhaṭṭa's Prabhāsajātaka", Journal of the Centre of Buddhist Studies, Sri Lanka 4 (2006), pp. 1-81 Hahn, Michael: Haribhaṭṭa in Nepal. Ten Legends from His Jātakamālā and the Anonymous Śākyasiṃhajātaka. Tokyo 2007 (Studia Philologica Buddhica, Monograph Series 22) Hahn, Michael: Poetical Visions of the Buddha's Former Lives : Seventeen Legends from Haribhatta · Data entry Michael Hahn Klaus Wille (Jat. 1) · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0