Jātakamālā 1-15 · Chapter 1
Āryaśūra: Jātakamālā 1-15, revised text
1. Vyāghrījātakam
2. Śibijātakam
3. Kulmāṣapiṇḍījātakam
4. Śreṣṭhijātakam
5. Aviṣahyaśreṣṭhijātakam
6. Śaśajātakam
7. Agastyajātakam
8. Maitrībalajātakam
9. Viśvaṃtarajātakam
10. Yajñajātakam
11. Śakrajātakam
12. Brāhmaṇajātakam
13. Unmādayantījātakam
14. Supāragajātakam
15. Matsyajātakam
namo buddhāya //
śrīmanti sadguṇaparigrahamaṅgalāni kīrtyāspadāny anavagītamanoharāṇi /
pūrveṣu janmasu muneś caritādbhutāni bhaktyā svakāvyakusumāñjalinārcayiṣye
ślāghyair amībhir abhilakṣitacihnabhūtair ādeśito bhavati yat sugatatvamārgaḥ /
syād eva rūkṣamanasām api ca prasādo dharmyāḥ kathāś ca ramaṇīyataratvam īyuḥ
lokārtham ity abhisamīkṣya kariṣyate 'yaṃ śrutyārṣayuktyaviguṇena pathā prayatnaḥ /
lokottamasya caritātiśayapradeśaiḥ svaṃ prātibhaṃ gamayituṃ śrutivallabhatvam
svārthodyatair api parārthacarasya yasya naivānvagamyata guṇapratipattiśobhā /
sarvajña ity avitathākṣaradīptakīrtiṃ mūrdhnā name tam asamaṃ sahadharmasaṅgham
1. Vyāghrījātakam
sarvasattveṣv akāraṇaparamavatsalasvabhāvaḥ sarvabhūtātmabhūtaḥ pūrvajanmasv api sa bhagavān iti buddhe bhagavati paraḥ prasādaḥ kāryaḥ //
tadyathānuśrūyate ratnatrayagurubhiḥ pratipattiguṇābhirādhitagurubhir guṇapracayagurubhir asmadgurubhiḥ parikīrtyamānam idaṃ bhagavataḥ pūrvajanmāvadānam / bodhisattvaḥ kila pratijñātiśayasadṛśair dānapriyavacanārthacaryāprabhṛtibhiḥ prajñāparigrahaniravadyaiḥ kāruṇyanisyandair lokam anugṛhṇan svadharmābhiratyupanataśucivṛttiny uditodite mahati brāhmaṇakule janmaparigrahaṃ cakāra // sa kṛtasaṃskārakramo jātakarmādibhir abhivardhamānaḥ prakṛtimedhāvitvāt sānāthyaviśeṣāj jñānakautūhalād akausīdyāc ca nacireṇaivāṣṭādaśasu vidyāsthāneṣu svakulakramāviruddhāsu ca sakalāsu kalāsv ācāryakaṃ param avāpa /
sa brahmavad brahmavidāṃ babhūva rājeva rājñāṃ bahumānapātram /
sākṣāt sahasrākṣa iva prajānāṃ jñānārthinām arthacaraḥ piteva
tasya bhāgyaguṇātiśayasamāvarjito mahālābhasatkārayaśoviśeṣaḥ prādurabhūt/ dharmābhyāsabhāvitamatiḥ kṛtapravrajyāparicayas tu bodhisattvo na tenābhireme /
sa pūrvacaryāpariśuddhabuddhiḥ kāmeṣu dṛṣṭvā bahudoṣajātam /
gārhasthyam asvāsthyam ivāvadhūya kaṃ cid vanaprastham alaṃcakāra
sa tatra niḥsaṅgatayā tayā ca prajñāvadātena śamena caiva /
pratyādideśeva kukāryasaṅgād viśliṣṭaśiṣṭopaśamaṃ nṛlokam
maitrīmayena praśamena tasya visyandinevānuparītacittāḥ /
parasparadrohanivṛttabhāvās tapasvivad vyāḍamṛgā viceruḥ
ācāraśuddhyā nibhṛtendriyatvāt saṃtoṣayogāt karuṇāguṇāc ca /
asaṃstutasyāpi janasya loke so 'bhūt priyas tasya yathaiva lokaḥ
alpecchabhāvāt kuhanānabhijñas tyaktaspṛho lābhayaśaḥsukhebhyaḥ /
sa devatānām api mānasāni prasādabhaktipravaṇāni cakre
śrutvātha taṃ pravrajitaṃ manuṣyā guṇais tadīyair avabaddhacittāḥ /
vihāya bandhūṃś ca parigrahāṃś ca tacchiṣyatāṃ siddhim ivopajagmuḥ
śīle śucāv indriyabhāvanāyāṃ smṛtyapramoṣe praviviktatāyām /
maitryādike caiva manaḥsamādhau yathābalaṃ so 'nuśaśāsa śiṣyān
atha kadā cit sa mahātmā pariniṣpannabhūyiṣṭhe pṛthūbhūte śiṣyagaṇe pratiṣṭhāpite 'smin kalyāṇe vartmany avatārite naiṣkramyasatpathaṃ loke saṃvṛteṣv ivāpāyadvāreṣu rājamārgīkṛteṣv iva sugatimārgeṣu dṛṣṭadharmasukhavihārārthaṃ tatkālaśiṣyeṇājitenānugamyamāno yogānukūlān parvatadarīnikuñjān anuvicacāra //
athātra vyāghravanitāṃ dadarśa girigahvare /
prasūtikleśadoṣeṇa gatāṃ vispandamandatām
parikṣāmekṣaṇayugāṃ kṣudhā cchātatarodarīm /
āhāram iva paśyantīṃ bālān svatanayān api
stanyatarṣād upasṛtān mātṛviśrambhanirvyathān /
rorūyitaravaiḥ krūrair bhartsayantīṃ parān iva
bodhisattvas tu tāṃ dṛṣṭvā dhīro 'pi karuṇāvaśāt /
cakampe paraduḥkhena mahīkampād ivādrirāṭ
mahatsv api svaduḥkheṣu vyaktadhairyāḥ kṛpātmakāḥ /
mṛdunāpy anyaduḥkhena kampante yat tad adbhutam
atha bodhisattvaḥ sasaṃbhramāmreḍitapadaṃ svabhāvātiśayavyañjakaṃ karuṇābalasamāhitākṣaraṃ śiṣyam uvāca / vatsa vatsa /
paśya saṃsāranairguṇyaṃ mṛgy eṣā svasutān api /
laṅghitasnehamaryādā bhoktum anvicchati kṣudhā
aho batātikaṣṭeyam ātmasnehasya raudratā /
yena mātāpi tanayān āhārayitum icchati
ātmasnehamayaṃ śatruṃ ko vardhayitum arhati /
yena kuryāt padanyāsam īdṛśeṣv api karmasu
tac chīghram anviṣyatāṃ tāvat kutaś cid asyāḥ kṣudduḥkhapratīkārahetur yāvan na tanayān ātmānaṃ copahanti / aham api caināṃ prayatiṣye sāhasād asmād vārayitum / sa tathety asmai pratiśrutya tadāhārānveṣaṇaparo babhūva // atha bodhisattvas taṃ śiṣyaṃ savyapadeśam ativāhya cintām āpede /
saṃvidyamāne sakale śarīre kasmāt parasmān mṛgayāmi māṃsam /
yādṛcchikī tasya hi lābhasaṃpat kāryātyayaḥ syāc ca tathā mamāyam
api ca /
nirātmake bhedini sārahīne duḥkhe kṛtaghne satatāśucau ca /
dehe parasmāy upayujyamāne na prītimān yo na vicakṣaṇaḥ saḥ
svasaukhyasaṅgena parasya duḥkham upekṣyate śaktiparikṣayād vā /
na cānyaduḥkhe sati me 'sti saukhyaṃ satyāṃ ca śaktau kim upekṣakaḥ syām
satyāṃ ca śaktau mama yady upekṣā syād ātatāyiny api duḥkhamagne /
kṛtveva pāpaṃ mama tena cittaṃ dahyeta kakṣaṃ mahatāgnineva
tasmāt kariṣyāmi śarīrakeṇa taṭaprapātodgatajīvitena /
saṃrakṣaṇaṃ putravadhāc ca mṛgyā mṛgyāḥ sakāśāc ca tadātmajānām
kiṃ ca bhūyaḥ /
saṃdarśanaṃ lokahitotsukānām uttejanaṃ mandaparākramāṇām /
saṃharṣaṇaṃ tyāgaviśāradānām ākarṣaṇaṃ sajjanamānasānām
viṣādanaṃ māramahācamūnāṃ prasādanaṃ buddhaguṇapriyāṇām /
vrīḍodayaṃ svārthaparāyaṇānāṃ mātsaryalobhopahatātmanāṃ ca
śraddhāpanaṃ yānavarāśritānāṃ vismāpanaṃ tyāgakṛtasmayānām /
viśodhanaṃ svargamahāpathasya tyāgapriyāṇām anumodinṝṇām
kadā nu gātrair api nāma kuryāṃ hitaṃ pareṣām iti yaś ca me 'bhūt /
manorathas taṃ saphalīkriyāsaṃ saṃbodhim agryām api cāvidūre
na spardhayā naiva yaśo'bhilāṣān na svargalobhān na ca rājyahetoḥ /
nātyantike 'py ātmasukhe yathāyaṃ mamādaro 'nyatra parārthasiddheḥ
tathā mamānena samānakālaṃ lokasya duḥkhaṃ ca sukhodayaṃ ca /
hartuṃ ca kartuṃ ca sadāstu śaktis tamaḥ prakāśaṃ ca yathaiva bhānoḥ
dṛṣṭaḥ śruto 'nusmṛtim āgato vā spṛṣṭaḥ kathāyogam upāgato vā /
sarvaprakāraṃ jagato hitāni kuryām ajasraṃ sukhasaṃhitāni
evaṃ sa niścitya parārthasiddhyai prāṇātyaye 'py āpatitapramodaḥ /
manāṃsi dhīrāṇy api devatānāṃ vismāpayan svāṃ tanum utsasarja
atha sā vyāghrī tena bodhisattvasya śarīranipātaśabdena samutthāpitakautūhalāmarṣā viramya svatanayavaiśasodyamāt tato nayane vicikṣepa / dṛṣṭvaiva ca tad bodhisattvaśarīram udgataprāṇaṃ sahasābhisṛtya bhakṣayitum upacakrame / atha sa tasya śiṣyo māṃsam anāsādyaiva pratinivṛttaḥ kutropādhyāya iti vilokayaṃs tad bodhisattvaśarīram udgataprāṇaṃ tayā vyāghrayuvatyā bhakṣyamāṇaṃ dadarśa / sa tatkarmātiśayavismayāt prativyūḍhaśokaduḥkhāvegas tadguṇāśrayabahumānam ivodgirann idam ātmagataṃ bruvāṇaḥ śobheta /
aho dayāsya vyasanāture jane svasaukhyanaiḥsaṅgyam aho mahātmanaḥ /
aho prakarṣaṃ gamitā sthitiḥ satām aho pareṣāṃ mṛditā yaśaḥśriyaḥ
aho parākrāntam apetasādhvasaṃ guṇāśrayaṃ prema paraṃ vidarśitam /
aho namaskāraviśeṣapātratāṃ prasahya nītā svaguṇātanus tanuḥ
nisargasaumyasya vasuṃdharādhṛter aho pareṣāṃ vyasaneṣv amarṣitā /
aho madīyā gamitā prakāśatāṃ khaṭuṅkatā vikramasaṃpadānayā
anena nāthena sanāthatāṃ gataṃ na śocitavyaṃ khalu sāṃprataṃ jagat /
parājayāśaṅkitajātasaṃbhramo dhruvaṃ viniśvāsaparo 'dya manmathaḥ
sarvathā namo 'stv asmai mahābhāgāya sarvabhūtaśaraṇyāyātivipulakāruṇyāyāprameyasattvāya bhūtārthabodhisattvāyeti // atha sa tam arthaṃ sabrahmacāribhyo nivedayām āsa /
tatkarmavismitamukhair atha tasya śiṣyair gandharvayakṣabhujagais tridaśādhipaiś ca /
mālyāmbarābharaṇacandanacūrṇavarṣaiś channā tadasthivasudhā vasudhā babhūva
Original text: Jātakamālā 1-15 · Edition: Hanisch, Albrecht: Aryasuras Jatakamala. Philologische Untersuchungen zu den Legenden 1 bis 15. Teil 1: Einleitung, Textausgabe, Anhänge, Register. Marburg : 2005 (Indica et Tibetica 43/1) · Data entry Albrecht Hanisch Mitsuyo Demoto · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0