Jataka Parijata · Chapter p16

śrīkāntājaśivasvarūpamamarajyotirgaṇasvāminaṃ
māyātītamaśeṣajīvajagatāmīśaṃ dineśaṃ ravim /
natvā gargaparāśarādiracintam saṇgṛhya horāphalaṃ
vakṣye jātalapārijātamakhilajyotirvidāṃ prītaye

bhāradvājakulodbhavasya viduṣaḥ śrījyakkaṭādreriha /
jyotiḥśāstraviśāradasya tanayaḥ śrīvaidyanāthā sudhīḥ /
horāsārasudhārasajñavibudhaśreṇīmanaḥprītaye /
rāśīśthānanirūpaṇādi sakalaṃ vakṣye yathā'nukraman

praṇamya vandārujanābhivandyapadāravindaṃ radhunāyakasya /
saṅgṛhya sārāvalimukhyatantraṃ karomyahaṃ jātakapārijātam

atha rāśīnāṃ saṃjñaviśeṣāḥ /
meṣājaḥ viśvakṛyatumburādyā vṛṣābhagātāburugokulāni /
dvandvaṃ nṛyugmāṃ jitumaṃ yamaṃ ca yugaṃ tṛtīyaṃ mithunaṃ vadanti

kulīrakarkaṭakakakrkaṭākhyāḥ kaṇṭhīravaḥ siṃhamṛgendraleyāḥ /
pātrhonakanyāramaṇītaruṇyastaulī vaṇikjūkatulāghaṭāśca

alyaṣṭamaṃ vṛścikakurpikīṭāḥ dhanvī dhanuścāpaśarāśanāni /
mṛgo mṛgāsyo makaraśca nakraḥ kumbho ghaṭastoyagharābhidhānaḥ

mīnāntyamatsyapṛthuromabhavā vadanti dastrādikarkṣanavapādayutāḥ kriyādyāḥ /
cakrasthitā divicarā dinanāthasaṅkhyāḥ kṣetrarkṣarāśibhavanāni bhasaṃjñitāni

kālātmakasya ca śiromukhadeśavakṣohṛtkṛkṣibhāgakaṭibastirahasyadeśāḥ /
urū ca jānuyugalaṃ paratastu jaṅge pādadvayaṃ kriyamukhāvayavāḥ krameṇa

atha mīnādīnāṃ svarūpavarṇanam /
jyatyastobhayapucchamastakayutau mīnau sakumbho nara-
sthaulī cāpadharasturaṅgajadhano nakro mṛgāstho bhavet /
vīṇāḍhyaṃ sagadaṃ nṛyugmamabalā nausthā sasasyānalā
śeṣāḥ svasvaguṇābhidhānasadṛśāḥ sarve svadeśāśrayāḥ

atha meṣādīnāṃ sthānavarṇanam /
meṣasya dhātukararatnadharātalaṃ syāt ukṣṇastu sātukṛṣigokulakānanāni /
dyūtakṛyārativihāramahī yugasya vāpītaṭākapulināni kulīrarāśeḥ

kaṇṭḥīravasya dhanaśailaguhāvanāni ṣaṣṭhasya śādvalavadhūratiśilpabhūmiḥ /
sarvārthasārapurapaṇyamahī tulāyāḥ kītasya cāśmavidhakīṭabilapradeśāḥ

cāpasya vājirathavāraṇavāsabhūmiḥ eṇānanasya saridambuvanapradeśāḥ /
kumbhasya toyaghaṭabhāṇḍagṛhasthalāni mīnādhivāsasaridambudhitoyarāśiḥ

atha meṣādīnāṃ svarūpaviśeṣādivarṇanam /
hvasvā go'jaghaṭāḥ samā mṛgayukcāpāntyakarkaṭakāḥ /
dīrghā vṛśkikakanyakāharitulā meṣādipuṃyoṣitau /
prāgādikriyagonṛyukkaṭakabhānyetāni koṇānvitā-
nyāhuḥ krūraśubhau carasthirataradvandvāni tāni kramāt

dīryopetā niśi vṛṣanṛyukkarkicāpājanakrāḥ
hitvā yugmaṃ bhavanamapare pṛṣṭapūrvodayāśca /
śeṣāḥ śīrdīdayadinabalāḥ śreṣṭhatā rāśayaste
mīnākāradvayamubhayataḥ kālalagnaṃ sameti

atha mīnādīnāṃ salilādisaṃjñāviśeṣāḥ /
mīnālikarkaṭamṛgāḥ salilābhināstoyāśrayā ghaṭavadhuyugagopasaṃjñāḥ /
nistoyabhūtalacarāḥ kriyacāpataulikaṇṭhīravāśca bahavaḥ pravadanti santaḥ

atha bhāvaviśeṣasambandhāmmeṣādīnāṃ catuṣpadādisajjñāpūrvakṃ balitvakathanam /
cāpāparārdhaharigomakarādimeṣā mānasthitā balayutāśca catuṣpadākhyāḥ /
kanyānṛyugmaghaṭaṭāūḻīśāraṣāṇaḍya lagnānvitā yadi narā dvipadā balāḍhyāḥ

mṛgāparārddhāntyakulīrasaṃjñā jalābhidhānā balinaścaturthe /
jalāśrayo vṛścikanāmadheyaḥ sa saptamasthānagato balī syāt

kendraṃ gato'hi dvipado balāḍhyaḥ catuṣpadāḥ kendragatā rajanyām /
kīṭāstu sarve yadi kaṇṭakasthāḥ sandhidvaye vīryayutā bhavanti

atha rāśīnāṃ ghātu-mūla jīvasajjñāḥ /
ghāturmūlaṃ jīvamitvāhurāryā meṣādīnāmojayugme tathaiva /
svarṇādvāturmṛttikāntaṃ tṛṇāntaṃ vṛkṣānmūlaṃ jīvakūṭaḥ sa jīvaḥ

atha meṣādīnāṃ vipratvādinarūpaṇām /
mīnālivṛṣabhā viprāścāpājaharayo nṛpāḥ /
kumbhayugmatulā vaiśyāḥ śūdrāḥ strīmṛgakarkaṭāḥ

atha meṣādīnāṃ kālaviśeṣe andhatvādinirūpaṇam /
sadā niśāndhāḥ kriyagomṛgeśā madhyandine karkaṭayugmakantāḥ /
pūrvāhvakāle badhirau tulālī dhanvī mṛgākhyaśca tathā'parāhe

mṛgānnaścāpagharaśca paṅgū sandhidvaye nāśakarau bhavetām /
syādṛkṣasandhiḥ kaṭakālimīnabhāntaṃ pragaṇḍhāntamiti prasiddham

atha meṣādīnāṃ varṇaviśeṣaḥ /
raktagauraśukakāntipāṭalāḥ pāṇḍuitrarucinīlakāṅcanāḥ /
piṅgalaḥ śabalababhrupāṇḍurāstumburādibhavaneṣu kalitāḥ

atha meṣādīnāṃ balābalaphalam /
vastrādyaṃ śālimukhyaṃ, vanaphalanicayaḥ, kandalī mukhyadhānyam,
svaksāraṃ, mudgapūrvaṃ, tilavasanamukhaṃ, tvikṣulohādikaṃ ca /
śastrāvaṃ, kāṅcanādyaṃ jalajanikusumaṃ, toyajātaṃ samastam,
dravyāṇyāhuḥ kriyādiṣvabalayuteṣvalpatādhikyabhāṅji

atha rāśisvāminirūpaṇam /
dharājaśukrajñaśaśinasaumyasitārajīvārkajamandajīvāḥ /
krameṇa meṣādiṣu rāśināthastadaṃśapāśceti vadanti santaḥ

atha sūryādīnāṃ trikoṇarāśyādivarṇanam /
mūlatrikoṇā haritāburukriyā vadhūdhanustaulighaṭā divākarat /
sitāsitākarkaṅgirasāṃ nakhāṃśakāstrikoṇamādau parataḥ svamandiram

vṛṣādibhāgatrayamuccamindormūlatrikoṇaṃ paratastu sarvam /
meṣādigā dvādaśabhāgasaṃjñāḥ kujasya koṇaṃ parataḥ svabhaṃ syāt

kanyārddhamuccaṃ, śaśijasya loṇaṃ daśāṃśakāḥ svarkṣaphalaṃ śarāṃśāḥ /
kumbhastrikoṇaṃ, phaṇināyakasya tuṅgaṃ nṛyugmaṃ, ramaṇī gṛhaṃ syāt

atha sūryādīnāmuccanīcarāśinirūpaṇapūrvakamatyuccanocabhāganirūpaṇam /
meṣo vṛṣo makaraṣaṣṭhakulīramīnāḥ taulī ca tuṅgabhavanāni tadastanīcāḥ /
nityāṅganāharimaṇāmanusāranīrasaṇkhyā divākarasukhādatituṅgabhāgāḥ

atha daśavargīnirūpaṇaṃ tasvāminirūpaṇaṅca /
lagnaṃ horā dṛkāṇaṃ svaranavadaśakadvādaśāṃśā kalāṃśāḥ
triṃśatṣaṣṭyaṃśakākhyā vyayaduritacayaśrikarā mānavānām /
horā rāśyardhamoje inakaraśaśinorindumārtaṇḍhore (2)
yugme rāśau, dṛgāṇā nijatanayatapaḥsthānapānāṃ bhavanti

(3)
lagnādisaptamāṃśeśāstvoje rāśau yathākramam /
yugme lagne svarāṃśānāmadhipāḥ saptamādayaḥ

(4)
cāpājasiṃharāśīnāṃ navāṃśāstumburādayaḥ /
vṛṣaknayāmṛgāṇāṃ ca mṛgādyā nava kīrtitāḥ

nṛyuktulāghaṭānāṃ ca tulādyāścāṃśakā nava /
karkivṛścikamīnānāṃ karkaṭādyā navāṃśakāḥ

care cādyaṃśako jñeyaḥ, sthire madhyanavāṃśakaḥ /
antyāṃśako dvisvabhāve vargottama iti smṛtaḥ

(5)
lagnādidaśamāṃśeśātvoje, yugme śubhādikāḥ (6)
dvādaśāṃśādhipatayastattadrāsivaśānugāḥ

(7)
oje kalāṃśaprabhukhāstadīśā viraṅciśaurīśadivākarāśca /
yugme vilagne sati bhāskarādyā vilomataḥ ṣoḍaśabhāganāthāḥ

(8)
atha dayavargajātāḥ saṃjñāviyeṣāḥ /
mūlatrikoṇasvagṛhoccabhāgavargottamānāṃ dayavargajānam /
sambogajātottamanāmapūrvā vaiśeṣikāṃśā iti te vadanti

uttamaṃ tu trivargaikyaṃ cāturvargantu gopuram /
vargapaṅcakasaṃyogaṃ siṃhāsanamihocyate

vargahvayaṃ pārijātaṃ ṣaḍṇāṃ pārāvatāṃśakaḥ /
saptamaṃ devalokaḥ syādaṣṭamaṃ ca tathā bhavet

airavatam tu navakaṃ phalaṃ teṣāṃ pṛthak pṛthak // १/२//
athaṣadvargāḥ saptavargaścā /
vilagnahorādreṣkāṇanavāṃśadvādaśāṃśakāḥ

triṃśāṃśakaśca ṣaḍvargaḥ śubhakarmasu śasyate /
saptāṃśayuktaḥ ṣaḍvargaḥ saptavargo'bhidhīyate

jātakeṣu ca sarveṣu grahāṇāṃ balakāraṇam // १/२//
atha bhāvānāṃ nāmāni /
kalpodayādyatanujanmavilagnahorā vāgarthabhuktinyanasvakuṭumbabhāni /
duścikyavikramasahodaravīryadhairyakarṇāstṛtīyabhavanasya bhavanti saṃjñāḥ

pātālavṛddhihibukakṣitimātṛvidyāyānāmbugehasukhabandhucatuṣṭayāni /
dhīdevarājapitṛnandanapaṅcakāni rogāṅgaśastrabhayaṣaṣṭhāripukṣatāni

jāmitrakāmagamanāni kalatrasampaddyūnāstasaptamagṛhāṇi vadanti cāryāḥ /
randhrāyuraṣṭaṇamṛtyuvināśanāni dharmo guruḥ śubhataponavabhāgyamāni

vyāpārameṣūrṇamadhyamānaṃ jñānaṃ ca rājāspadakarmasaṃjñāḥ /
ekādaśopāntyabhavāyalābhā riḥphavyayadvādaśakāntyabhāti

atha bhāvānāṃ kendrādisaṃjñāḥ /
meṣūraṇodayakalatrarasātalāni syuḥ kendrakaṇṭakacatuṣṭayasaṃjñitāni /
lagnātrikoṇabhavanaṃ ca syāditrikoṇamudayānnavmaṃ vadanti

tanusukhamadanājñā rāśayaḥ kendrasaṃjñāu paṇapharabhavanāni svāyaputrāṣṭamāni /
vyayaripuguruduścikyāni cāpoklimāni prabhvati caturasraṃ mṛtyubandhudvayaṃ ca

duścikyāyārimānānyupacayabhavanānyāhurāhurācāryamukhyāḥ
śeṣāḥ pīḍarkṣasaṃjñā navadhanajaladhīkāmarandhrāntyahorāḥ /
ete bhāvāstadīśendujasitagurubhiḥ saṃyutā vīkṣitā vā
nānyairyuktā na dṛṣṭā yadi śubhaphaladā janmataḥ pṛcchato vā

atha rāśīnāmudayamānāni /
nakhā jinā viṃśatiraṣṭayuktā radāṅgalokā viyadarṇavākhyāḥ /
meṣādibhānaṃ kramaśo vadanti tulādiṣatkasya vilomataste

atha rāśīnāṃ śubhāśubhabhāgāḥ /
tanuḥ śarā rārikharāḥ kirīṭino dhanā gururheyanakhā narā nukāḥ /
śaśāṅkabhāgā yadi tumburādike muhūrtajanmādiṣu mṛtyusūcakāḥ

putro vaturdivyajanādhiko dhanī virāṭayo gotravayo dhiko dhunāḥ /
meṣādike puṣkarabhāgasaṃjñakā muhurtajanmādiṣu śobhanapradāḥ

atha meṣādirāśīnāṃ vāsadeśāḥ /
kramātpāṭalakarnātacaracolavasundhrāḥ /
pāṇḍyakeralakollāsamalayāvanisaindhavāḥ

udakpaṅcālayavanakośalakṣitisaṃjñakāḥ /
meṣādisarvarāśīnāṃ vāsadeśāḥ prakīrtitāḥ

atha rāśīnāṃ ṣlavasvanirūpaṇam /
svāmyāśākhyaṃ yattadāpaplavasvaṃ bhānukrāntādambusaṃjño'bhijitsyāt /
horātantre pārijātābhidhāne saṃjñādhyāyaḥ kīrtito rāśiśīlaḥ

iti śrīnavagrahakṛpayā vaidyāthaviracite jātakapārijāte
rāśiśīlādhyāyaḥ prathamaḥ