જાતકપારિજાતઃ · અધ્યાય p16

શ્રીકાન્તાજશિવસ્વરૂપમમરજ્યોતિર્ગણસ્વામિનં
માયાતીતમશેષજીવજગતામીશં દિનેશં રવિમ્ ।
નત્વા ગર્ગપરાશરાદિરચિન્તમ્ સણ્ગૃહ્ય હોરાફલં
વક્ષ્યે જાતલપારિજાતમખિલજ્યોતિર્વિદાં પ્રીતયે

ભારદ્વાજકુલોદ્ભવસ્ય વિદુષઃ શ્રીજ્યક્કટાદ્રેરિહ ।
જ્યોતિઃશાસ્ત્રવિશારદસ્ય તનયઃ શ્રીવૈદ્યનાથા સુધીઃ ।
હોરાસારસુધારસજ્ઞવિબુધશ્રેણીમનઃપ્રીતયે ।
રાશીશ્થાનનિરૂપણાદિ સકલં વક્ષ્યે યથાઽનુક્રમન્

પ્રણમ્ય વન્દારુજનાભિવન્દ્યપદારવિન્દં રધુનાયકસ્ય ।
સઙ્ગૃહ્ય સારાવલિમુખ્યતન્ત્રં કરોમ્યહં જાતકપારિજાતમ્

અથ રાશીનાં સંજ્ઞવિશેષાઃ ।
મેષાજઃ વિશ્વકૃયતુમ્બુરાદ્યા વૃષાભગાતાબુરુગોકુલાનિ ।
દ્વન્દ્વં નૃયુગ્માં જિતુમં યમં ચ યુગં તૃતીયં મિથુનં વદન્તિ

કુલીરકર્કટકકક્ર્કટાખ્યાઃ કણ્ઠીરવઃ સિંહમૃગેન્દ્રલેયાઃ ।
પાત્ર્હોનકન્યારમણીતરુણ્યસ્તૌલી વણિક્જૂકતુલાઘટાશ્ચ

અલ્યષ્ટમં વૃશ્ચિકકુર્પિકીટાઃ ધન્વી ધનુશ્ચાપશરાશનાનિ ।
મૃગો મૃગાસ્યો મકરશ્ચ નક્રઃ કુમ્ભો ઘટસ્તોયઘરાભિધાનઃ

મીનાન્ત્યમત્સ્યપૃથુરોમભવા વદન્તિ દસ્ત્રાદિકર્ક્ષનવપાદયુતાઃ ક્રિયાદ્યાઃ ।
ચક્રસ્થિતા દિવિચરા દિનનાથસઙ્ખ્યાઃ ક્ષેત્રર્ક્ષરાશિભવનાનિ ભસંજ્ઞિતાનિ

કાલાત્મકસ્ય ચ શિરોમુખદેશવક્ષોહૃત્કૃક્ષિભાગકટિબસ્તિરહસ્યદેશાઃ ।
ઉરૂ ચ જાનુયુગલં પરતસ્તુ જઙ્ગે પાદદ્વયં ક્રિયમુખાવયવાઃ ક્રમેણ

અથ મીનાદીનાં સ્વરૂપવર્ણનમ્ ।
જ્યત્યસ્તોભયપુચ્છમસ્તકયુતૌ મીનૌ સકુમ્ભો નર-
સ્થૌલી ચાપધરસ્તુરઙ્ગજધનો નક્રો મૃગાસ્થો ભવેત્ ।
વીણાઢ્યં સગદં નૃયુગ્મમબલા નૌસ્થા સસસ્યાનલા
શેષાઃ સ્વસ્વગુણાભિધાનસદૃશાઃ સર્વે સ્વદેશાશ્રયાઃ

અથ મેષાદીનાં સ્થાનવર્ણનમ્ ।
મેષસ્ય ધાતુકરરત્નધરાતલં સ્યાત્ ઉક્ષ્ણસ્તુ સાતુકૃષિગોકુલકાનનાનિ ।
દ્યૂતકૃયારતિવિહારમહી યુગસ્ય વાપીતટાકપુલિનાનિ કુલીરરાશેઃ

કણ્ટ્ઃઈરવસ્ય ધનશૈલગુહાવનાનિ ષષ્ઠસ્ય શાદ્વલવધૂરતિશિલ્પભૂમિઃ ।
સર્વાર્થસારપુરપણ્યમહી તુલાયાઃ કીતસ્ય ચાશ્મવિધકીટબિલપ્રદેશાઃ

ચાપસ્ય વાજિરથવારણવાસભૂમિઃ એણાનનસ્ય સરિદમ્બુવનપ્રદેશાઃ ।
કુમ્ભસ્ય તોયઘટભાણ્ડગૃહસ્થલાનિ મીનાધિવાસસરિદમ્બુધિતોયરાશિઃ

અથ મેષાદીનાં સ્વરૂપવિશેષાદિવર્ણનમ્ ।
હ્વસ્વા ગોઽજઘટાઃ સમા મૃગયુક્ચાપાન્ત્યકર્કટકાઃ ।
દીર્ઘા વૃશ્કિકકન્યકાહરિતુલા મેષાદિપુંયોષિતૌ ।
પ્રાગાદિક્રિયગોનૃયુક્કટકભાન્યેતાનિ કોણાન્વિતા-
ન્યાહુઃ ક્રૂરશુભૌ ચરસ્થિરતરદ્વન્દ્વાનિ તાનિ ક્રમાત્

દીર્યોપેતા નિશિ વૃષનૃયુક્કર્કિચાપાજનક્રાઃ
હિત્વા યુગ્મં ભવનમપરે પૃષ્ટપૂર્વોદયાશ્ચ ।
શેષાઃ શીર્દીદયદિનબલાઃ શ્રેષ્ઠતા રાશયસ્તે
મીનાકારદ્વયમુભયતઃ કાલલગ્નં સમેતિ

અથ મીનાદીનાં સલિલાદિસંજ્ઞાવિશેષાઃ ।
મીનાલિકર્કટમૃગાઃ સલિલાભિનાસ્તોયાશ્રયા ઘટવધુયુગગોપસંજ્ઞાઃ ।
નિસ્તોયભૂતલચરાઃ ક્રિયચાપતૌલિકણ્ઠીરવાશ્ચ બહવઃ પ્રવદન્તિ સન્તઃ

અથ ભાવવિશેષસમ્બન્ધામ્મેષાદીનાં ચતુષ્પદાદિસજ્જ્ઞાપૂર્વક્ં બલિત્વકથનમ્ ।
ચાપાપરાર્ધહરિગોમકરાદિમેષા માનસ્થિતા બલયુતાશ્ચ ચતુષ્પદાખ્યાઃ ।
કન્યાનૃયુગ્મઘટટાઊળીશારષાણડ્ય લગ્નાન્વિતા યદિ નરા દ્વિપદા બલાઢ્યાઃ

મૃગાપરાર્દ્ધાન્ત્યકુલીરસંજ્ઞા જલાભિધાના બલિનશ્ચતુર્થે ।
જલાશ્રયો વૃશ્ચિકનામધેયઃ સ સપ્તમસ્થાનગતો બલી સ્યાત્

કેન્દ્રં ગતોઽહિ દ્વિપદો બલાઢ્યઃ ચતુષ્પદાઃ કેન્દ્રગતા રજન્યામ્ ।
કીટાસ્તુ સર્વે યદિ કણ્ટકસ્થાઃ સન્ધિદ્વયે વીર્યયુતા ભવન્તિ

અથ રાશીનાં ઘાતુ-મૂલ જીવસજ્જ્ઞાઃ ।
ઘાતુર્મૂલં જીવમિત્વાહુરાર્યા મેષાદીનામોજયુગ્મે તથૈવ ।
સ્વર્ણાદ્વાતુર્મૃત્તિકાન્તં તૃણાન્તં વૃક્ષાન્મૂલં જીવકૂટઃ સ જીવઃ

અથ મેષાદીનાં વિપ્રત્વાદિનરૂપણામ્ ।
મીનાલિવૃષભા વિપ્રાશ્ચાપાજહરયો નૃપાઃ ।
કુમ્ભયુગ્મતુલા વૈશ્યાઃ શૂદ્રાઃ સ્ત્રીમૃગકર્કટાઃ

અથ મેષાદીનાં કાલવિશેષે અન્ધત્વાદિનિરૂપણમ્ ।
સદા નિશાન્ધાઃ ક્રિયગોમૃગેશા મધ્યન્દિને કર્કટયુગ્મકન્તાઃ ।
પૂર્વાહ્વકાલે બધિરૌ તુલાલી ધન્વી મૃગાખ્યશ્ચ તથાઽપરાહે

મૃગાન્નશ્ચાપઘરશ્ચ પઙ્ગૂ સન્ધિદ્વયે નાશકરૌ ભવેતામ્ ।
સ્યાદૃક્ષસન્ધિઃ કટકાલિમીનભાન્તં પ્રગણ્ઢાન્તમિતિ પ્રસિદ્ધમ્

અથ મેષાદીનાં વર્ણવિશેષઃ ।
રક્તગૌરશુકકાન્તિપાટલાઃ પાણ્ડુઇત્રરુચિનીલકાઙ્ચનાઃ ।
પિઙ્ગલઃ શબલબભ્રુપાણ્ડુરાસ્તુમ્બુરાદિભવનેષુ કલિતાઃ

અથ મેષાદીનાં બલાબલફલમ્ ।
વસ્ત્રાદ્યં શાલિમુખ્યં, વનફલનિચયઃ, કન્દલી મુખ્યધાન્યમ્,
સ્વક્સારં, મુદ્ગપૂર્વં, તિલવસનમુખં, ત્વિક્ષુલોહાદિકં ચ ।
શસ્ત્રાવં, કાઙ્ચનાદ્યં જલજનિકુસુમં, તોયજાતં સમસ્તમ્,
દ્રવ્યાણ્યાહુઃ ક્રિયાદિષ્વબલયુતેષ્વલ્પતાધિક્યભાઙ્જિ

અથ રાશિસ્વામિનિરૂપણમ્ ।
ધરાજશુક્રજ્ઞશશિનસૌમ્યસિતારજીવાર્કજમન્દજીવાઃ ।
ક્રમેણ મેષાદિષુ રાશિનાથસ્તદંશપાશ્ચેતિ વદન્તિ સન્તઃ

અથ સૂર્યાદીનાં ત્રિકોણરાશ્યાદિવર્ણનમ્ ।
મૂલત્રિકોણા હરિતાબુરુક્રિયા વધૂધનુસ્તૌલિઘટા દિવાકરત્ ।
સિતાસિતાકર્કઙ્ગિરસાં નખાંશકાસ્ત્રિકોણમાદૌ પરતઃ સ્વમન્દિરમ્

વૃષાદિભાગત્રયમુચ્ચમિન્દોર્મૂલત્રિકોણં પરતસ્તુ સર્વમ્ ।
મેષાદિગા દ્વાદશભાગસંજ્ઞાઃ કુજસ્ય કોણં પરતઃ સ્વભં સ્યાત્

કન્યાર્દ્ધમુચ્ચં, શશિજસ્ય લોણં દશાંશકાઃ સ્વર્ક્ષફલં શરાંશાઃ ।
કુમ્ભસ્ત્રિકોણં, ફણિનાયકસ્ય તુઙ્ગં નૃયુગ્મં, રમણી ગૃહં સ્યાત્

અથ સૂર્યાદીનામુચ્ચનીચરાશિનિરૂપણપૂર્વકમત્યુચ્ચનોચભાગનિરૂપણમ્ ।
મેષો વૃષો મકરષષ્ઠકુલીરમીનાઃ તૌલી ચ તુઙ્ગભવનાનિ તદસ્તનીચાઃ ।
નિત્યાઙ્ગનાહરિમણામનુસારનીરસણ્ખ્યા દિવાકરસુખાદતિતુઙ્ગભાગાઃ

અથ દશવર્ગીનિરૂપણં તસ્વામિનિરૂપણઙ્ચ ।
લગ્નં હોરા દૃકાણં સ્વરનવદશકદ્વાદશાંશા કલાંશાઃ
ત્રિંશત્ષષ્ટ્યંશકાખ્યા વ્યયદુરિતચયશ્રિકરા માનવાનામ્ ।
હોરા રાશ્યર્ધમોજે ઇનકરશશિનોરિન્દુમાર્તણ્ઢોરે (2)
યુગ્મે રાશૌ, દૃગાણા નિજતનયતપઃસ્થાનપાનાં ભવન્તિ

(3)
લગ્નાદિસપ્તમાંશેશાસ્ત્વોજે રાશૌ યથાક્રમમ્ ।
યુગ્મે લગ્ને સ્વરાંશાનામધિપાઃ સપ્તમાદયઃ

(4)
ચાપાજસિંહરાશીનાં નવાંશાસ્તુમ્બુરાદયઃ ।
વૃષક્નયામૃગાણાં ચ મૃગાદ્યા નવ કીર્તિતાઃ

નૃયુક્તુલાઘટાનાં ચ તુલાદ્યાશ્ચાંશકા નવ ।
કર્કિવૃશ્ચિકમીનાનાં કર્કટાદ્યા નવાંશકાઃ

ચરે ચાદ્યંશકો જ્ઞેયઃ, સ્થિરે મધ્યનવાંશકઃ ।
અન્ત્યાંશકો દ્વિસ્વભાવે વર્ગોત્તમ ઇતિ સ્મૃતઃ

(5)
લગ્નાદિદશમાંશેશાત્વોજે, યુગ્મે શુભાદિકાઃ (6)
દ્વાદશાંશાધિપતયસ્તત્તદ્રાસિવશાનુગાઃ

(7)
ઓજે કલાંશપ્રભુખાસ્તદીશા વિરઙ્ચિશૌરીશદિવાકરાશ્ચ ।
યુગ્મે વિલગ્ને સતિ ભાસ્કરાદ્યા વિલોમતઃ ષોડશભાગનાથાઃ

(8)
અથ દયવર્ગજાતાઃ સંજ્ઞાવિયેષાઃ ।
મૂલત્રિકોણસ્વગૃહોચ્ચભાગવર્ગોત્તમાનાં દયવર્ગજાનમ્ ।
સમ્બોગજાતોત્તમનામપૂર્વા વૈશેષિકાંશા ઇતિ તે વદન્તિ

ઉત્તમં તુ ત્રિવર્ગૈક્યં ચાતુર્વર્ગન્તુ ગોપુરમ્ ।
વર્ગપઙ્ચકસંયોગં સિંહાસનમિહોચ્યતે

વર્ગહ્વયં પારિજાતં ષડ્ણાં પારાવતાંશકઃ ।
સપ્તમં દેવલોકઃ સ્યાદષ્ટમં ચ તથા ભવેત્

ઐરવતમ્ તુ નવકં ફલં તેષાં પૃથક્ પૃથક્ ॥ ૧।૨॥
અથષદ્વર્ગાઃ સપ્તવર્ગશ્ચા ।
વિલગ્નહોરાદ્રેષ્કાણનવાંશદ્વાદશાંશકાઃ

ત્રિંશાંશકશ્ચ ષડ્વર્ગઃ શુભકર્મસુ શસ્યતે ।
સપ્તાંશયુક્તઃ ષડ્વર્ગઃ સપ્તવર્ગોઽભિધીયતે

જાતકેષુ ચ સર્વેષુ ગ્રહાણાં બલકારણમ્ ॥ ૧।૨॥
અથ ભાવાનાં નામાનિ ।
કલ્પોદયાદ્યતનુજન્મવિલગ્નહોરા વાગર્થભુક્તિન્યનસ્વકુટુમ્બભાનિ ।
દુશ્ચિક્યવિક્રમસહોદરવીર્યધૈર્યકર્ણાસ્તૃતીયભવનસ્ય ભવન્તિ સંજ્ઞાઃ

પાતાલવૃદ્ધિહિબુકક્ષિતિમાતૃવિદ્યાયાનામ્બુગેહસુખબન્ધુચતુષ્ટયાનિ ।
ધીદેવરાજપિતૃનન્દનપઙ્ચકાનિ રોગાઙ્ગશસ્ત્રભયષષ્ઠારિપુક્ષતાનિ

જામિત્રકામગમનાનિ કલત્રસમ્પદ્દ્યૂનાસ્તસપ્તમગૃહાણિ વદન્તિ ચાર્યાઃ ।
રન્ધ્રાયુરષ્ટણમૃત્યુવિનાશનાનિ ધર્મો ગુરુઃ શુભતપોનવભાગ્યમાનિ

વ્યાપારમેષૂર્ણમધ્યમાનં જ્ઞાનં ચ રાજાસ્પદકર્મસંજ્ઞાઃ ।
એકાદશોપાન્ત્યભવાયલાભા રિઃફવ્યયદ્વાદશકાન્ત્યભાતિ

અથ ભાવાનાં કેન્દ્રાદિસંજ્ઞાઃ ।
મેષૂરણોદયકલત્રરસાતલાનિ સ્યુઃ કેન્દ્રકણ્ટકચતુષ્ટયસંજ્ઞિતાનિ ।
લગ્નાત્રિકોણભવનં ચ સ્યાદિત્રિકોણમુદયાન્નવ્મં વદન્તિ

તનુસુખમદનાજ્ઞા રાશયઃ કેન્દ્રસંજ્ઞાઉ પણફરભવનાનિ સ્વાયપુત્રાષ્ટમાનિ ।
વ્યયરિપુગુરુદુશ્ચિક્યાનિ ચાપોક્લિમાનિ પ્રભ્વતિ ચતુરસ્રં મૃત્યુબન્ધુદ્વયં ચ

દુશ્ચિક્યાયારિમાનાન્યુપચયભવનાન્યાહુરાહુરાચાર્યમુખ્યાઃ
શેષાઃ પીડર્ક્ષસંજ્ઞા નવધનજલધીકામરન્ધ્રાન્ત્યહોરાઃ ।
એતે ભાવાસ્તદીશેન્દુજસિતગુરુભિઃ સંયુતા વીક્ષિતા વા
નાન્યૈર્યુક્તા ન દૃષ્ટા યદિ શુભફલદા જન્મતઃ પૃચ્છતો વા

અથ રાશીનામુદયમાનાનિ ।
નખા જિના વિંશતિરષ્ટયુક્તા રદાઙ્ગલોકા વિયદર્ણવાખ્યાઃ ।
મેષાદિભાનં ક્રમશો વદન્તિ તુલાદિષત્કસ્ય વિલોમતસ્તે

અથ રાશીનાં શુભાશુભભાગાઃ ।
તનુઃ શરા રારિખરાઃ કિરીટિનો ધના ગુરુર્હેયનખા નરા નુકાઃ ।
શશાઙ્કભાગા યદિ તુમ્બુરાદિકે મુહૂર્તજન્માદિષુ મૃત્યુસૂચકાઃ

પુત્રો વતુર્દિવ્યજનાધિકો ધની વિરાટયો ગોત્રવયો ધિકો ધુનાઃ ।
મેષાદિકે પુષ્કરભાગસંજ્ઞકા મુહુર્તજન્માદિષુ શોભનપ્રદાઃ

અથ મેષાદિરાશીનાં વાસદેશાઃ ।
ક્રમાત્પાટલકર્નાતચરચોલવસુન્ધ્રાઃ ।
પાણ્ડ્યકેરલકોલ્લાસમલયાવનિસૈન્ધવાઃ

ઉદક્પઙ્ચાલયવનકોશલક્ષિતિસંજ્ઞકાઃ ।
મેષાદિસર્વરાશીનાં વાસદેશાઃ પ્રકીર્તિતાઃ

અથ રાશીનાં ષ્લવસ્વનિરૂપણમ્ ।
સ્વામ્યાશાખ્યં યત્તદાપપ્લવસ્વં ભાનુક્રાન્તાદમ્બુસંજ્ઞોઽભિજિત્સ્યાત્ ।
હોરાતન્ત્રે પારિજાતાભિધાને સંજ્ઞાધ્યાયઃ કીર્તિતો રાશિશીલઃ

ઇતિ શ્રીનવગ્રહકૃપયા વૈદ્યાથવિરચિતે જાતકપારિજાતે
રાશિશીલાધ્યાયઃ પ્રથમઃ