Jaiminīyanyāyamālāvistara a metrical exposition · Chapter 3.6

rājasūye daśapeyanāmake yāge śrūyate- 'daśa daśaikaikaṃ camasamanuprasarpanti' iti |
tatra yajamānasya rājanyasya yaścamasaḥ, so 'yaṃ rājanyaireva daśabhirbhakṣaṇīyaḥ |
kutaḥ |
'daśa' iti saṃkhyāyā jātyekatvapratibhānāt |
tathā hi - daśapoyasya jyotiṣṭomavikṛtvātprākṛtaṃ dharmajātaṃ codakena prāptam |
prakṛtau ca - yajamānacamasasya bhinnajātibhirbhakṣaṇaṃ nāsti, ityatrāpi tathaiva praptam |
yadi- atra 'daśa' iti viśeṣo vidhīyate, tarhi prākṛtaṃ bhakṣasaṃkhyāmātraṃ nivartatām, natvekajātitvam |
tasmāt- rājanyo yajamāno 'nyai rājanyairnavabhiḥ saha bhakṣayet- iti prāpte,- brūmaḥ- prakṛtitaḥ prāpteṣu daśasu camaseṣu bhakṣaṇāyāmuprasarpatāṃ puruṣāṇāṃ 'daśa, daśa, iti vīpsayā praticamasaṃ daśasaṃkhyāṃ vidhāyārthasiddhāṃ śatasaṃkhyāmanūdya saṃkhyeyānāṃ sarveṣāṃ brāhmaṇyaṃ vidhīyate -'ṅgha śataṃ brāhmaṇāḥ pibanti' iti |
tathā sati- yajamānasyāpi rājanyasya yatra camasabhakṣo nāsti, tatra kuto 'nye rājanyā bhakṣayeyuḥ |
tasmāt - brāhmaṇā eva bhakṣakāḥ || MJaiNyC_3,5.34-35 ||
iti śrīmādhavīye jaiminīyanyāyamālāvistare tṛtīyādhyāyasya pañcamaḥ pādaḥ
atha tṛtīyādhyāyasya ṣaṣṭhaḥ pādaḥ /
(prathame struvādiṣu khādiratādividhaiḥ prakṛtigāmitādhikaraṇe sūtrāṇi 1-8 )
sarvārtham aprakaraṇāt / Jaim_3,6.1 /
prakṛtau vādviruktatvāt / Jaim_3,6.2 /
tadvarjaṃ tu vacanaprāpte / Jaim_3,6.3 /
darśanād iti cet / Jaim_3,6.4 /
na codanaikārthyāt / Jaim_3,6.5 /
utpattir iti cet / Jaim_3,6.6 /
na tulyatvāt / Jaim_3,6.7 /
codanārthakārtsnyāt tu mukhyavipratiṣedhāt prakṛtyarthaḥ / Jaim_3,6.8 /
START MJaiNy 3,6.1-2
ṣaṣṭhapādasya prathamādhikaraṇamāracayati-
prakṛtau vikṛtau vā syādyasya parṇetyasau vidhiḥ /
prakṛtāveva vā tulyādvacanādubhayorasau

juhūmāśritya parṇatvavidhiḥ prakṛtimātragaḥ /
codakenobhayaprāptervikṛtau vidhinātra kim

anārabhya śrūyate- 'yasya parṇamayī jūhūrbhavati, na sa pāpaṃ ślokaṃ śṛṇoti' iti |
tatra- avyabhicaritakratusaṃbandhavatīṃ juhūmāśritya taddhetuḥ parṇavṛkṣo vākyena vidhīyate- 'yā juhūḥ sā parṇamayī' iti |
vākyaṃ ca prakṛtivikṛtyostulyameva pravartate |
ubhayatrā'śrayabhūtāyā juhvāḥ satvāt |
tasmāt- prakṛtivikṛtyorūmayorapyayaṃ vidhiḥ- iti prāpte, -
brūmaḥ- kimayaṃ vidhirvikṛtau codakātpūrve niviśate, paścādvā |
nā'dyaḥ |
āśrayabhūtāyā juhvāścodakamantareṇāsaṃbhavāt |
dvitīye tu parṇatvamapi juhvā sahaiva codakenātidiśyate |
tatra punarvidhivaiyarthyādayaṃ vidhiḥ prakṛtimātragaḥ |
evaṃ 'yasya svādiraḥ strubo bhavati' ityudāharaṇīyam || MJaiNyC_3,6.1-2 ||
(dvitīye sāmidhenīnāṃ saptadaśasaṃkhyāyā vikṛtigāmitādhikaraṇe sūtram-)
prakaraṇaviśeṣāt tu vikṛtau virodhi syāt / Jaim_3,6.9 /
START MJaiNy 3,6.3-4
dvitīyādhikaraṇamāracayati-
sāmidhenīḥ saptadaśa prakṛtau vikṛtāvuta /
pūrvavatprakṛtau pāñcadaśyenaitadvikalpyate

vikṛtau sāptadaśyaṃ syātprakṛtau prakriyābalāt /
pāñcadaśyāvaruddhatvādākāṅkṣāyā nivṛttitaḥ

anārabhya śrūyate- 'saptadaśa sāmidhenīranubrūyāt' iti |
'pravo vājā abhidyava' - ityādyā agnisamindhanārthā ṛcaḥ sāmidhenyaḥ |
tāsāṃ sāptadaśyaṃ pūrvabhyāyena prakṛtigatam |
yadi prakṛtau 'pañcadaśa sāmidhenīranvāha' iti vidhiḥ syāt, tarhi pāñcadaśyasāptadaśye vikalpeyātām- iti prāpte, -
brūmaḥ- vikṛtāveva sāptadaśyaṃ niviśate |
prakṛtau pāñcadaśyenāvaruddhānāṃ sāmidhenīnāṃ saṃkhyākāṅkṣāyā abhāvāt |
na ca - prāñcadaśyasāptadaśyavākyayoḥ samānabalatvādavarodhā bhāvaḥ- iti śaṅkanīyam |
pāñcadaśye prakaraṇānugrahasyādhikatvāt |
tasmāt- mitravindādhvara kalpādivikṛtau sāptadaśyamavatiṣṭhate |
na cātra pūrvanyāyo 'sti |
sāptadaśyasya codakaprāptyabhāvena punarvidhāne doṣābhāvāt || MJaiNyC_3,6.3-4 ||
(tṛtīye naimittikasāptadaśyasya prakṛtigāmitādhikaraṇe sūtram-)
naimittikaṃ tu prakṛtau tadvikāraḥ saṃyogaviśeṣāt / Jaim_3,6.10 /
START MJaiNy 3,6.5-6
tṛtīyādhikaraṇamāracayati-
sāptadaśyaṃ tu vaiśyasya vikṛtau prakṛtāvuta /
pūrvavaccenna saṃkocānnitye naimittikoktitaḥ

godohanena praṇayetkāmītyetadudāharat /
bhāṣyakārastadapyastu nyāyasyātra samatvataḥ

'saptadaśānubrūyādvaiśyasya' iti vihitaṃ vaiśyanimittaṃ sāptadaśyaṃ pūrvanyāyena vikṛtigatam- iti cet |
maivam |
naimittikenānena vacanena prakṛtigatasya nityasya pāñcadaśyasya vaiśyavyatirikta viṣayatayā saṃkocanīyatvāt |
nityaṃ sāmānyarūpatayā sāvakāśatvena ca durbalam |
naimittikaṃ tu viśeṣarūpatvaniravakāśatvābhyāṃ prabalam |
tasmāt- vaiśyanimittakaṃ sāptadaśyaṃ prakṛtāvavatiṣṭhate |
atra bhāṣyakāro 'nyadudājahāra- 'camasenāpaḥ praṇayevgodohanena paśukāmasya' iti |
tatra- prakṛteścamasenāvaruddhatvādgodohanaṃ vikṛtau- iti pūrvapakṣaḥ |
kāmanānimittakena godohanena nityasya camasasya niṣkāmaviṣayatayā saṃkocanīyatvātprakṛtāveva godohanam- iti rāddhāntaḥ || MJaiNyC_3,6.5-6 ||
(caturthe,- ādhānasya pavamāneṣṭyanaṅgatādhikaraṇe sūtrāṇi 11-13)
iṣṭyartham agnyādheyaṃ prakaraṇāt / Jaim_3,6.11 /
na vā tāsāṃ tadarthatvāt / Jaim_3,6.12 /
liṅgadarśanāc ca / Jaim_3,6.13 /
START MJaiNy 3,6.7-8
caturthādhikaraṇamāracayati -
ādhānaṃ pavamānāderiṣṭeraṅgaṃ na vā bhavet /
agnīnāmiṣṭiśeṣatvāttaddvārāsya tadaṅgatā

anārabhya vidhāmāttu nāṅgaṃ kasyacidāhitiḥ /
agnyarthatvāttatsameṣṭiragnayastvagnihotragāḥ

idamāmnāyate- 'agnaye pavamānāyāṣṭādaśakapālaṃ nirvapat, agnaye pāvakāya, agnaye śucaye' iti |
'vasante brāhmaṇo 'gnīnādadhīta' iti ca |
tatra- ādhānaṃ pavamānādīṣṭīnāmaṅgaṃ bhavet |
kutaḥ |
darśapūrṇamāsavikṛtiṣu pavamānādīṣṭiṣu codakaprāptānāmāhavamanīyādyagnīnāmiṣṭyaṅgatve satyagnidvārā tatsaṃskārarūpasyā'dhānasyāpi tadaṅgatāyā anivāryatvāt - iti cet |
maivam |
na hyetadādhānaṃ kasyacitkratoḥ prakaraṇe paṭhitam |
kiṃtu - anārabhyādhītam |
ato na kasyāpyetadaṅgam, kiṃtvādhānavadiṣṭīnāmapyagnisaṃskārārthatvātparasparaṃ nāstyaṅgāṅgibhāvaśaṅkā |
nanu- pavamāneṣṭhyaṅgatvābhāve 'gnisaṃskāravaiyarthyādagnidvārā tadaṅgatvaṃ yuktam- iti cet |
na |
saṃskṛnāmagnīnāmagnihotrādyuttarakratuṣu tattadvākyairviniyogāvagamāt |
tasmāt- nā'dhānamaṅgam || MJaiNyC_3,6.7-8 ||
(pañcame,- ādhānasya sarvārthatādhikaraṇe sūtre 14-15)
tatprakṛtyarthaṃ yathānye 'nārabhyavādāḥ / Jaim_3,6.14 /
sarvārthaṃ vādhānasya svakālatvāt / Jaim_3,6.15 /
START MJaiNy 3,6.9-10
pañcamādhikaraṇamāracayati -
ādhānaṃ kiṃ prakṛtyarthe vahnimātreṇa vā yutam /
saṃskṛtāgnipranāḍyaitatparṇavatprakṛtau sthitam

laukikākāramātratve viphalatvātkratau yutiḥ /
parṇasyā'havanīyādau śāstrīye 'stu svatantratā

anārabhyādhītaṃ parṇamayītvaṃ yathā juhūpranāḍyā prakṛtau niviṣṭam, tathaivāgnipranāḍyā tatsaṃskārarūpamādhānaṃ prakṛtau niviśate- iti cet |
maivam |
vaiṣamyāt |
dvividho hi juhvā ākāraḥ- laukikaḥ śāstrīyaśca |
aratnimātradairghya hasamukhatvatvagbilatvādirūpo dṛśyamāno laukikaḥ |
apūrvīyatvākārastu śāstrīyaḥ |
tayorapūrvīyatvaṃ kratupraveśamantareṇa nāsti |
tatra yadi laukikākāramātre paryavasyati, tadā parṇamayītvaṃ viphalaṃ bhavet |
kāṣṭhāntareṇāpi tadākārasya susaṃpādatvāt |
aco 'pūrvīyatvāya parṇaḥ kratau praviṣṭaḥ |
āhavanīyādīnāṃ tveka eva śāstrīyākāraḥ |
sa ca viṅibalādādhānenaiva janyate, nānyathā |
tasmādādhānasya kratupraveśaṃ vinaiva śāstrīvāhavanīyādyākārasaṃpādanasamartha tvādagnihotreṇa tatsaṃyujyate |
tathā sati parṇavaiṣamyātprakṛtāvapraviśyāgnīnutpādya kratuvatsvāta tryeṇāvatiṣṭhate |
tato laukikopāyasaṃpāditasuvarṇavrīhyādivadādhānasaṃpāditānāṃ svatantrāṇā mevā'havanīyādyagnīnāṃ paścādvākyaiḥ kratuṣu viniyogo 'stu || MJaiNyC_3,6.9-10 ||
(ṣaṣṭhe pavamāneṣṭīnāmasaṃskṛte 'gnau kartavyatādhikaraṇe sūtre 16-17)
tāsām agniḥ prakṛtitaḥ prayājavat syāt / Jaim_3,6.16 /
na vā tāsāṃ tadarthatvāt / Jaim_3,6.17 /
START MJaiNy 3,6.11-12
ṣaṣṭhādhikaraṇamāracayati-
saṃskṛte pavamāneṣṭyā vahnau seṣṭirna veṣṭayaḥ /
vahnau tatsaṃskṛte kāryāścodakasyānurodhataḥ

codakaḥ pavamāneṣṭau na tāṃ prāpayituṃ prabhuḥ /
anaṅgatveṣṭyasiddhibhyāmiṣṭayasyadasaṃskṛte

pāvamānādīṣṭibhirāhavanīyādyagnayaḥ saṃskriyante |
saṃskṛteṣvagniṣvagnihotradarśapūrṇamāsādi kratavaḥpravartante |
tathā sati- vimatāḥ pavamāneṣṭayastābhiriṣṭibhiḥ saṃskṛte bahnau kartavyāḥ, iṣṭitvāt, itareṣṭivat |
codako 'pyevaṃ |
satyanugṛhīto bhavati |
etābhiriṣṭibhiḥ saṃskṛte bahnau prakṛtyanuṣṭhānāt- iti prāpte-
brūmaḥ- yadyapi pavamāneṣṭirvikṛtiḥ, tathāpi codako na tasyāṃ pavamāneṣṭau pavamāneṣṭi matideṣṭuṃ prabhavati |
prakṛtau prayājādivatpavamāneṣṭeraṅgatvābhāvāt |
kiṃca- 'etasyāḥ pavamāneṣṭeḥ saṃskṛtāgnisiddhyartha pavamāneṣṭyantarāṅgīkāre tatrāpi tathā' ityanavasthāyāmiṣṭireva na sidhyet |
tasmāt- tābhiriṣṭibhirasaṃskṛte vahnau pavamāneṣṭayaḥ kartavyāḥ || MJaiNyC_3,6.11-12 ||
(saptame- upākaraṇādīnāmagnīṣomīyadharmatādhikaraṇe sūtrāṇi 18-27)
tulyaḥ sarveṣāṃ paśuvidhiḥ prakaraṇāviśeṣāt / Jaim_3,6.18 /
sthānāc ca pūrvasya / Jaim_3,6.19 /
śvas tv ekeṣāṃ tatra prākśrutir guṇārthā / Jaim_3,6.20 /
tenotkṛṣṭasya kālavidhir iti cet / Jaim_3,6.21 /
naikadeśatvāt / Jaim_3,6.22 /
artheneti cet / Jaim_3,6.23 /
na śrutivipratiṣedhāt / Jaim_3,6.24 /
sthānāt tu pūrvasya saṃskārasya tadarthatvāt / Jaim_3,6.25 /
liṅgadarśanāc ca / Jaim_3,6.26 /
acodanā vā guṇārthena / Jaim_3,6.27 /
START MJaiNy 3,6.13-15
saptamādhikaraṇamāracayati -
agnīṣomīyasavanīyānubandhyapaśuṣvamī /
upākaraṇamukhyāstu dharmāḥ sādhāraṇa na vā

jyotiṣṭomaprakaraṇe pāṭhātsādhāraṇa amī /
paśudharmāgrahātsomayāge te syurnirarthakāḥ

agnīṣomīyadharmatvaṃ teṣāṃ sthānātprasidhyati /
dvayoritarayoḥ paśrvoḥ prāpyante codakena te

agnīṣomīyaḥ, savanīyaḥ, anubandhyaśca, ityete trayaḥ paśavo jyotiṣṭomaprakaraṇe samāmnātāḥ |
paśudharmāścopākaraṇaparyagnikaraṇādayastatrā'mnātāḥ |
'prajāpaterjāyamānāḥ' 'imaṃ paśum'- ityābhyāmṛgbhyāṃ paśorupasparśanamupākaraṇam |
darbhajvālayā triḥ pradakṣiṇīkaraṇaṃ paryagnikaraṇam |
ta ete dharmāstriṣvapi paśuṣu sādhāraṇyena vidhīyante |
trayāṇāmapi jyotiṣṭomaprakaraṇapāṭhasāmyāt |
nanu jyotiṣṭhomasya prakaraṇe paṭhitānetāndharmānsa eva grahīṣyati, na tu paśavaḥ- iti cet |
na |
tasya somayāgatvāt |
somo hyabhiṣavādīndharmānākā ṅkṣati, na tu yūpaniyojanaviśasanādīn |
tasmāt- aṅginyanarthakāḥ santo 'ṅgeṣu niviśamānā aviśeṣatastriṣvapi paśuṣvavatiṣṭhante- iti prāpte-
brūmaḥ- astyatra viśeṣaḥ saṃnidhilakṣaṇaḥ |
sautyanāmakādahnaḥ prācīna aupavasathyanāmake 'hni dhiṣṇyanirmāṇādūrdhvamete dharmā āmnātāḥ |
agnīṣomīyasyāpi tadeva sthānam |
savanīyastu sautye 'hani śrūyate- 'āśvinaṃ grahaṃ gṛhītvā trivṛtā yūpaṃ parivīyā'gneyaṃ savanīyaṃ paśumupākaroti' iti |
anubandhyastvavabhṛthānte samāmnātaḥ |
tataḥ saṃnidhinā te dharmā agnīṣomīye saṃbadhyante, savanīyānubandhyayostu codakādatidiśyante || MJaiNyC_3,6.13-15 ||
(aṣṭame śākhāharaṇādīnāmubhayadohadharmatādhikaraṇe sūtre 28-29)
dohayoḥ kālabhedād asaṃyuktaṃ śṛtaṃ syāt / Jaim_3,6.28 /
prakaraṇavibhāgād vā tatsaṃyuktasya kālaśāstram / Jaim_3,6.29 /
START MJaiNy 3,6.16-17
aṣṭamādhikaraṇamāracayati-
śākhāchedādayo dohe dharmāḥ sāyaṃ vyavasthitāḥ /
prātaśca santi vā sāyaṃ sthānātte pūrvavatsthitāḥ

ānarthakyapratihatiḥ pūrvavanneha vidyate /
balino 'taḥ prakaraṇātprātardohe 'pi santi te

darśapūrṇamāsaṃprakaraṇe - palāśaśākhāchedanam, tayā śākhayā vatsāpākaraṇam, ityādayo dohadharmāḥ samāmnātāḥ |
dohau ca dvau vidyete-amāvāsyāyāṃ rātrāveko dohaḥ |
pratipadi prātaraparo dohaḥ |
tatra pūrvanyāyena prāthamike sāyaṃdohe prathamaśrutāste dharmā vyavatiṣṭhante- iti cet |
maivam |
veṣamyāt |
pūrvatra hi some viśasanādidharmāṇāmananvayātprakaraṇamānarthakyaprati hatam |
iha tu nāstyānarthakyapratihatiḥ |
tataḥ prakaraṇena sthānaṃ bādhitvā dvayordohayoste dharmā abhyupeyāḥ || MJaiNyC_3,6.16-17 ||
(navame sādanādīnāṃ savanatrayadharmatādhikaraṇe sūtram- )
tadvat savanāntare grahāmnānam / Jaim_3,6.30 /
START MJaiNy 3,6.18
navamādhikaraṇamāracayati-
grahadharmāḥ sādanādyāḥ prātaḥsavana eva te /
triṣu vā niścitasthānādādyaḥ pūrvavaduttaraḥ

jyotiṣṭome prātaḥsavane santyaindravāyavādayo grahāḥ, mādhyaṃdine savane marutvatīyādayaḥ, tṛtīyasavana ādityādayaḥ |
tatra sādanasaṃmārgādayo dharmāḥ prātaḥsavanīyagrahasaṃnidhāvāmnāyante - 'upopte 'nye grahāḥ sādyante, anupopte dhruvaḥ' iti |
'daśāpavitreṇa grahaṃ saṃmārṣṭi' iti ca |
dhruvavyatiriktānāṃ grahāṇāmadhastānmṛttikopaveśanaṃ kṛtvā tatra sādanam, dhruvasya tu na tathā |
pūrvādhikaraṇe śāśāharaṇādayaḥ pradhānayordadhipayasorrdhamāḥ samāmnātāḥ |
tacca dadhi pūrvodyuḥ sāyaṃdohamantareṇa na sidhyatīti tatsiddhyarthe kevalaṃ sāyaṃ duhyate, na tu sāyaṃdohasyāsādhāraṇa tvena dharmaiḥ sahaikasmindeśe pāṭho 'stīti sthānaṃ na niścitam, iha tu tanniścitamiti prātaḥsavana eva te dharmā iti cet |
maivam |
sādanādīnāṃ vākyena grahadharmatvaṃ, prakaraṇena jyotiṣṭomadharmatvaṃ cāvagamyate |
tasminniścitamapi sthānaṃ vākyaprakaraṇābhyāṃ bādhitvā triṣu sabaneṣu sādanādayo 'vatiṣṭhante

(daśame raśanātrivṛttvādīnāṃ sarvapaśudharmatādhikaraṇe sūtram-)
raśanā ca liṅgadarśanāt / Jaim_3,6.31 /
daśamādhikaraṇamāracayati-
START MJaiNy 3,6.19-18*
ekatraivota sarvatra raśanāveṣṭanādayaḥ /
agnīṣomīya evaite kramālliṅgādito 'ntimaḥ // MJaiNyC_3,6.18* //
agnīṣomīyapaśusaṃnidhau raśanayā yūpasya veṣṭanam, raśanāyāstrivṛttvaṃ darbhamayatvaṃ ca, ityādayo dharmā āmnātāḥ- 'parivyayati, ūrgvai raśanā' iti, 'triṣṛdbhavati' iti, 'darbhamayī bhaviti' iti ca |
tatra yeyaṃ raśanā, ye ca veṣṭanādayaḥ, te sarve saṃnidheravāntaraprakaraṇā dvāgnīṣomīya eva syuḥ- iti cet |
maivam |
savanīyapaśāvapi tatsadbhāvo liṅgādavagamyate |
'trivṛtā yūpaṃ parinīyā'gneyaṃ savanīyaṃ paśumupākaroti' iti trivṛttvaparivyāṇayoḥ siddhavadanuvādoliṅgam |
kiṃca tṛtīyāśrutyā vākyena ca parivyāṇasya yūpadharmatā, na tu paśudharmatā |
yūpaśca trayāṇāṃ paśūnāṃ tantram, iti vakṣyate |
tasmāt- sarveṣu paśudhvete dharmāḥ syuḥ || MJaiNyC_3,1.18* ||
(ekādaśe, aṃśvadābhyayorapi sādanādidharmavattvādhikaraṇe sūtrāṇi 32-34)
ārāc chiṣṭam asaṃyuktam itaraiḥ saṃnidhānāt / Jaim_3,6.32 /
saṃyuktaṃ vā tadarthatvāc cheṣasya tannimittatvāt / Jaim_3,6.33 /
nirdeśād vyavatiṣṭheta / Jaim_3,6.34 /
START MJaiNy 3,6.19
ekādaśādhikaraṇamāracayati -
grahadharmā anārabhyoktāṃśvadābhyadvayena hi /
vidyante vā prakaraṇādādyo vākyādihāntimaḥ

anārabhya dvau grahau śrutau- 'aṃśuṃ gṛhṇāti' iti, 'adābhyaṃ gṛhṇāti' iti ca |
tayoḥ sādanasaṃmārgādayo grahadharmā na vidyante |
kutaḥ |
ārabhyādhīteṣvaindravāyavādiṣveva prakaraṇena vyavasthāpitatvāt - iti cet |
maivam |
'grahāḥ sādyante' ityādivākyena grahadharmatvāvagame tayorapi grahayoranivārya tvāt |
na caindravāyavādayaḥ prakaraṇinaḥ |
jyotiṣṭhomo hi prakaraṇī |
tasmātsanti tayorrdhamāḥ

(dvādaśe citriṇyādīṣṭakānāmagnyaṅgatādhikaraṇe sūtram-)
agnyaṅgam aprakaraṇe tadvat / Jaim_3,6.35 /
START MJaiNy 3,6.20-21
dvādaśādhikaraṇamāracayati-
akhaṇḍādīṣṭakādharmāścitriṇyādiṣu nocitāḥ /
santi vā vākyamapyatrānārabhyoktaṃ tato na te

prakṛtāpūrvasaṃbandhāttādṛśādapi vākyataḥ /
akhaṇḍatvādayo 'gnyarthacitriṇyādiṣu santi te

anārabhya śrūyate- 'citriṇīrupadadhāti' iti |
agniprakaraṇe ceṣṭakānāṃ dharmāḥ śrutāḥ- 'akhaṇḍāmakṛṣṇāṃ kuryāt' iti |
pūrvatra- aṃśvadābhyayorutpattivākyasyānārabhyādhītatve 'pi viniyojakavākyaṃ prakaraṇādhītam |
citriṇyādināmakānāṃ tviṣṭakāviśeṣāṇāṃ viniyojakaṃ vākyamapyanārabhyāghītam |
tacca cityantare tāścitriṇīrviniyuṅkte |
akhaṇḍatvādidharmāstu ṣaṇṇāṃ citīnāṃ madhye prathamacitāvāmnātāḥ |
tasmāt- te citriṇyādiṣu nocitāḥ- iti prāpte, -
brūmaḥ- yadyapyutpattiviniyojakavākyayoranyatarasyāpi prakaraṇapāṭho nāsti, tathāpi 'ya evaṃ vidvānagniṃ cinute' iti prakṛtaṃ yadetadagnyapūrve tatsaṃbandhitvenaivacitriṇyādayo 'pyaprakaraṇa paṭhitenāpi vākyena viniyujyante |
akhaṇḍatvādayañcāgnisādhanabhūteṣṭakādharmāḥ, na tu prathamaciti dharmāḥ |
tasmāt- agnisādhanabhūtāsu citriṇyādīṣṭakāsvapi te santi || MJaiNyC_3,6.20-21 ||
(trayodaśe- abhiṣavādīnāṃ somamātradharmatādhikaraṇe sūtram-)
naimittikam atulyatvād asamānavidhānaṃ syāt / Jaim_3,6.36 /
START MJaiNy 3,6.22-23
trayodaśādhikaraṇamāracayati-
vidhayo 'bhiṣavādyāḥ syuḥ phalākhye camase na vā /
naimittikasya nityena tulyatvādasti tadvidhiḥ

nitye kṛtārthāḥ saṃskārāḥ paścādbhāvinimittaje /
na vidheyāḥ kiṃtu tatra prāpyantāmatideśataḥ

nyagrodhamukularūpasya phalasya piṣṭaṃ camyate yatra sa phalacamasaḥ |
sa ca naimittikaḥ |
rājanyavaiśyau nimittīkṛtya vihitatvāt |
somastu nityaḥ |
upādhikramamapyanupajīvyaiva 'somena yajeta' iti vihitatvāt |
tasya ca nitvasya somasya yathā yāgasādhanatvam, tathā phalacamasasyāpi tadasti |
tasmāt 'somamabhipuṇoti' 'somaṃ krīṇāti' ityādayo yāgadravya saṃskāravidhayaḥ soma iva phalacamase 'pi pravartante- iti prāpte, -
brūmaḥ- nityā abhikvādisaṃskārā nityaṃ somaṃ saṃskārya labdhvā caritārthāḥ santo nānyaṃ saṃskāryamapekṣante |
phalacamasastu soyavikāratvātpaścādbhāvī |
tato nirapekṣāḥ saṃskāravidhayo na tatra pravartante |
na caitāvatā saṃskārābhāvaḥ |
codakena tatsiddhaḥ |
tasmāt- somamātrasaṃbandhino vidhayaḥ || MJaiNyC_3,6.22-23 ||
(caturdaśe pratinidhiṣvapi mukhyadharmānuṣṭhānādhikaraṇe sūtrāṇi 37-39)
pratinidhiś ca tadvat / Jaim_3,6.37 /
tadvatprayojanaikatvāt / Jaim_3,6.38 /
aśāstralakṣaṇatvācca / Jaim_3,6.39 /
START MJaiNy 3,6.24
caturdaśādhikaraṇamāracayati-
nīvārādipratinidheratulyo vā vidhiḥ samaḥ /
purevātulyatā sāmyamākārādbrīhitā yataḥ

'vrīhibhiryajeta' iti vihitānāṃ vrīhīṇāmasaṃbhave nībārāḥ pratinidhitvena svīkāryā iti vakṣyate |
tatra pūrvanyāyenāvaghātādividhayo vrīhiṣu kṛtārthāḥ paścādbhāvini nīvārādau na pravartante- iti cet |
maivam |
vrīhiśabdo hi jātiviśeṣeṇā'kāraviśeṣeṇa vopetaṃ dravyamācaṣṭe |
nīvāreṣu jātito vrīhiśabdārthatvābhāve 'pyākārato vrīhiśabdārthatvena 'vrīhīnavahanti' iti vidhiḥ pravartate |
yathā vrīhijātāveva samīcīnānāṃ vrīhīṇāmabhāve jalavahnyādyupaghātena sāravikaleṣvapi vidhiḥ, tathā jātivikaleṣvapi brīhiṣu mukhyaikadeśarūpatvādvidhirastu

(pañcadaśe śruteṣvapi pratinidhiṣu mukhyadharmānuṣṭhānādhikaraṇe sūtram-)
niyamārthā guṇaśrutiḥ / Jaim_3,6.40 /
START MJaiNy 3,6.25
pañcadaśādhikaraṇamāracayati-
pūtīkābhiṣavo 'tulyastulyo vā somatulyatā /
nāsti naimittikatvena tulyaḥ pratinidhitvataḥ

'yadi somaṃ na vindeta, pūti(tī) kānabhiṣuṇuyāt' iti śrūyate |
tatra somābhāvaṃ nimittīkṛtya pūtīkalatākhaṇḍānāṃ vihitatvātphalacamasavannaimittikatvena somābhiṣavakrayādividhiḥ pūtīkeṣu na tulyaḥ- iti cet |
maivam |
nīvārabatpratinidhitvāt |
nanu- pratinidhitve svayamevopāditsitatvādvidhirnāpekṣitaḥ |
ata eva nīvāreṣu vidhirna śrutaḥ- iti cet |
na |
vidherniyamārthatvasya ṣaṣṭhe vakṣyamāṇatvāt |
tasmāt- abhiṣavakrayādividhiḥ somapūtīkayostulyaḥ

(ṣoḍaśe dīkṣaṇīyādidharmāṇāmagniṣṭomāṅgatādhikaraṇe sūtrāṇi 41-47)
saṃsthās tu samānavidhānāḥ prakaraṇāviśeṣāt / Jaim_3,6.41 /
vyapadeśaś ca tulyavat / Jaim_3,6.42 /
vikārās tu kāmasaṃyoge nityasya samatvāt / Jaim_3,6.43 /
api vā dviruktatvāt prakṛter bhaviṣyantīti / Jaim_3,6.44 /
vacanāt tu samuccayaḥ / Jaim_3,6.45 /
pratiṣedhāc ca pūrvaliṅgānām / Jaim_3,6.46 /
guṇaviśeṣād ekasya vyapadeśaḥ / Jaim_3,6.47 /
START MJaiNy 3,6.26-27
ṣoḍaśādhikaraṇamāracayati-
ukthyādiṣu samo dīkṣaṇīyādyaṅgavidhirna vā /
ekaprakaraṇatvena phalavattvācca tulyatā

ukthyādayaḥ kāmayogādvikārāḥ prakriyā tataḥ /
agniṣṭomātmake jyotiṣṭomamātre ca tadvidhiḥ