Harivamsa · Chapter 83

etasminn eva kāle tu smṛtvā gopeṣu yatkṛtam
jagāmaiko vrajaṃ rāmaḥ kṛṣṇasyānumate svayam //

sa tatra gatvā ramyāṇi dadarśa vipulāni vai
bhuktapūrvāṇy araṇyāni sarāṃsi surabhīṇi ca //

sa praviṣṭaḥ pravegena taṃ vrajaṃ kṛṣṇapūrvajaḥ
vanyena ramaṇīyena veṣeṇālaṃkṛtaḥ prabhuḥ //

sa tān sarvān ābabhāṣe yathāpūrvaṃ yathāvidhi
gopaṃs tenaiva vidhinā yathānyāyaṃ yathāvayaḥ //

tathaiva prāha tān sarvāṃs tathaiva pariharṣayan
tathaiva saha gopībhī rocayan madhurāḥ kathāḥ //

tam ūcuḥ sthavirā gopāḥ priyaṃ madhurabhāṣiṇaḥ
rāmaṃ ramayatāṃ śreṣṭhaṃ pravāsāt punarāgatam //

svāgataṃ te mahābāho yadūnāṃ kulanandana
jīvitasya phalaṃ prāptam adya te darśanena ca |
adya smo nirvṛtās tāta yat tvāṃ paśyāma nirvṛtam //

prītāś caiva vayaṃ vīra yat tvaṃ punar ihāgataḥ
vikhyātas triṣu lokeṣu rāmaḥ śatrubhayaṃkaraḥ //

vardhanīyā vayaṃ nūnaṃ tvayā yādavanandana
atha vā prāṇinas tāta ramante janmabhūmiṣu //

tridaśānāṃ vayaṃ mānyā dhruvam adyāmalānana
ye sma dṛṣṭās tvayā tāta kāṅkṣamāṇās tavāgamam //

diṣṭyā te nihatā mallāḥ kaṃsaś ca vinipātitaḥ
ugraseno 'bhiṣiktaś ca māhātmyenānujena vai //

samudre ca śruto 'smābhis timinā saha vigrahaḥ
vadhaḥ pañcajanasyaiva jarāsaṃdhena vigrahaḥ |
gomante ca śruto 'smābhiḥ kṣatriyaiḥ saha vigrahaḥ |
daradasya vadhaś caiva jarāsaṃdhe ca yā matiḥ |
tac cāyudhāvataraṇaṃ śrutaṃ naḥ paramāhave //

mathurāyāṃ praveśaś ca kīrtanīyaḥ surair api
pratiṣṭhitā ca vasudhā śaṅkitāḥ sarvapārthivāḥ //

tava cāgamanaṃ dṛṣṭvā sabhāgyāḥ sma yathā purā
tena sma parituṣṭāś ca hṛṣitāś ca sabāndhavāḥ //

pratyuvāca tato rāmaḥ sarvāṃs tān abhitaḥ sthitān
yādaveṣv api sarveṣu bhavanto mama bāndhavāḥ //

sahāsmābhir gataṃ bālyaṃ sahāsmābhī rataṃ vane
bhavadbhir vardhitāś caiva kathaṃ yāsyāma vikriyām //

gṛheṣu bhavatāṃ bhuktaṃ gāvaś ca parirakṣitāḥ
asmākaṃ bāndhavāḥ sarve bhavanto baddhasauhṛdāḥ //

evaṃ bhuvati sattvaṃ vai gopamadhye halāyudhe
saṃhṛṣṭavadanās tatra babhūvur gopayoṣitaḥ
evaṃ bahuvidhālāpaṃ kṛtvā gopais tu lāṅgalī |
jagāma yamunātīraṃ paśyan vṛndāvanaṃ mudā |
tato vanāntaragato reme rāmo mahābalaḥ //

etasminn antare gopā rāmāya viditātmane
gopālair deśakālajñair upānīyata vāruṇī //

so 'pibat pāṇḍurābhrābhas tatkālaṃ jñātibhir vṛtaḥ
vanāntaragato rāmaḥ pānaṃ madasamīraṇam //

upajahrus tatas tasmai vanyāni vividhāni ca
pratyagraramaṇīyāni puṣpāṇi ca phalāni ca //

medhyāṃś ca vividhān bhakṣān gandhāṃś ca hṛdayaṃ gamān
sadyoddhṛtāvamuktaṃ ca prabhūtaṃ kamalotpalam //

śirasā cārukeśena kiṃcid āvṛttamaulinā
śravaṇaikāvalambena kuṇḍalena virājatā //

candanāgaruśītena vanamālāvalambinā
vibabhāv urasā rāmaḥ kailāseneva mandaraḥ //

nīle vasāno vasane pratyagrajaladaprabhe
rarāja vapuṣā śubhraḥ śaśīva ghanamālayā //

lāṅgalenāvasaktena bhujagābhogavartinā
tathā bhujāgraśliṣṭena musalena ca bhāsvatā //

sa matto balināṃ śreṣṭho rarājāghūrṇitānanaḥ
śaiśirīṣv iva rātrīṣu yathā khedālasaḥ śaśī //

sa matto yamunām āha snātum icche mahānadi
ihaiva mābhigacchasva rūpiṇī sāgaraṃgame //

saṃkarṣaṇasya mattoktāṃ bhāratīṃ paribhūya sā
nābhyavartata taṃ deśaṃ strīsvabhāvena mohitā //

tataś cukrodha balavān rāmo madasamīritaḥ
cakāra ca halaṃ haste karṣaṇādhomukhaṃ balī //

tasyāṃ tu pānamedinyāṃ petus tāmarasasrajaḥ
mumucuḥ puṣpakośaiś ca svaṃ rajorañjitaṃ jalam //

sa halenānantāgreṇa tīre gṛhya mahānadīm
cakarṣa yamunāṃ rāmo vyutthitāṃ vanitām iva //

sā vihvalajalasrotā hradaprasthitasaṃcayā
vyāvartata nadī bhītā halamārgānusāriṇī //

lāṅgalākṛṣṭamārgā sā vegavakrānugāminī
saṃkarṣaṇabhayatrastā yoṣevākulatāṃ gatā //

srotaḥpulinabimboṣṭhī mṛditais toyatāḍitaiḥ
phenamekhalasūtraiś ca cihnais tīrānuhāsibhiḥ //

taraṃgaviṣamāpīḍā cakravākonmukhastanī
vegagambhīravakrāṅgī trastamīnavahaṃgamā //

sā tu haṃsekṣaṇāpāṅgī kāśakṣaumojjhitāmbarā
tīrajoddhūtakeśāntā jalaskhalitagāminī //

lāṅgalollikhitāpāṅgī kṣubhitā sāgaraṃgamā
śaivālamaladigdhāṅgī ghanabudbudaviklavā |
matteva kuṭilā nārī rājamārgeṇa gacchatī //

kṛṣyate sā sma vegena srotaḥskhalitagāminī
unmārgānītamārgā sā yena vṛndāvanaṃ vanam //

vṛndāvanasya madhyena sā nītā yamunā nadī
rorūyamāṇaiḥ khagamair anvitā tīravāsibhiḥ //

sā yadā samatikrāntā nadī vṛndāvanaṃ vanam
tataḥ strīvigrahā bhūtvā yamunā rāmam abravīt //

prasīda rāma bhītāsmi pratilomena karmaṇā
viparītam idaṃ rūpaṃ toyaṃ ca mama jāyate //

asatyahaṃ nadīmadhye rauhiṇeya tvayā kṛtā
rauhiṇeya hasiṣyati māṃ nandaḥ saṃgatā tvayā |
karṣaṇena mahābāho svamārgavyabhicāriṇī //

prāptāṃ māṃ sāgare nūnaṃ sapatnyo vegagarvitāḥ
phenahāsair hasiṣyanti toyavyāvṛttagāminīm //

prasādaṃ kuru me vīra yāce tvāṃ kṛṣṇapūrvaja
suprasannamanā nityaṃ bhavasva tvaṃ surottama |
karṣaṇāyudhakṛṣṭāsmi roṣo 'yaṃ vinivartyatām //

eṣā mūrdhnābhigacchāmi caraṇau te halāyudha
mārgam ādiṣṭam icchāmi kva gacchāmi mahābhuja //

tām evaṃ bruvatīṃ drṣṭvā yamunāṃ lāṅgalāyudhaḥ
pratyuvācārṇavavadhūṃ madākrāntālaso balaḥ //

lāṅgalākṛṣṭamārgā tvam imaṃ me priyadarśane
deśam ambupradānena nikhilaṃ bhāvayasva naḥ //

eṣa te subhru saṃdeśaḥ kathitaḥ sāgaraṃgame
śāntiṃ vraja mahābhāge gamyatāṃ ca yathāsukham
lokā hi yāvat sthāsyanti tāvat sthāsyati me yaśaḥ //

yamunākarṣaṇaṃ dṛṣṭvā savre te vrajavāsinaḥ
sādhu sādhv iti rāmāya praṇāmaṃ cakrire tadā //

tāṃ visṛjya mahāvegāṃ tāṃś ca sarvān vrajaukasaḥ
tataḥ saṃcintya manasā buddhyā niścitya caiva ha
punaḥ pratijagāmāśu mathurāṃ rohiṇīsutaḥ //

sa gatvā mathurāṃ rāmo bhavane madhusūdanam
parivartamānaṃ dadṛśe pṛthivyāḥ sāram avyayam //

tathaiva vanaveṣeṇa sopasṛpto janārdanam
pratyagravanamālena vakṣasābhivirājatā //

sa dṛṣṭvā tūrṇam āyāntaṃ rāmaṃ laṅgaladhāriṇam
sahasotthāya govindo dadāv āsanam uttamam //

upaviṣṭaṃ tato rāmaṃ papraccha kuśalaṃ vraje
bāndhaveṣu ca sarveṣu goṣu caiva janārdanaḥ //

pratyuvāca tato rāmo bhrātaraṃ sādhubhāṣiṇam
sarvatra kuśalaṃ kṛṣṇa yeṣāṃ kuśalam icchasi //

tatas tayor vicitrāś ca paurāṇyaś ca kathābhavan
vasudevāgrataḥ puṇyā rāmakeśavayos tadā //