Harivamsa · Chapter 65

kṛṣṇaṃ vrajagataṃ śrutvā vardhamānam ivānalam
udvegam agamat kaṃsaḥ śaṅkamānas tato bhayam //

pūtanāyāṃ hatāyāṃ ca kāliye ca parājite
dhenuke pralayaṃ nīte pralambe ca nipātite //

dhṛte govardhane caiva viphale śakraśāsane
goṣu trātāsu ca tathā spṛhaṇīyena karmaṇā //

kakudmini hate 'riṣṭe gopeṣu muditeṣu ca
dṛśyamāne vināśe ca saṃnikṛṣṭe mahābhaye //

karṣaṇena ca vṛkṣābhyāṃ bālenābālakarmaṇā
acintyaṃ karma tac chrutvā vardhamāneṣu śatruṣu //

prāptāriṣṭam ivātmānaṃ mene sa mathureśvaraḥ
visaṃjñendriyabhūtātmā gatāsupratimo 'bhavat //

tato jñātīn samānāyya pitaraṃ cograśāsanaḥ
niśi stimitamūkāyām mathurāyāṃ janādhipaḥ //

vasudevaṃ ca devābhaṃ kahvaṃ cāhūya yādavam
satyakaṃ dārukaṃ caiva kahvāvarajam eva ca //

bhojaṃ vaitaraṇaṃ caiva vikadruṃ ca mahābalam
bhayesakhaṃ ca rājānaṃ vipṛthuṃ ca pṛthuśriyam //

babhruṃ dānapatiṃ caiva kṛtavarmāṇam eva ca
bhūritejasam akṣobhyaṃ bhūriśravasam eva ca //

etān sa yādavān sarvān ābhāṣya śṛṇuteti ca
ugrasenasuto rājā provāca mathureśvaraḥ //

bhavantaḥ sarvakāryajñāḥ sarvaśāstraviśāradāḥ
nyāyavṛttāntakuśalās trivargasya pravartakāḥ //

kartavyānāṃ ca kartāro lokasya vibudhopamāḥ
parvatā iva niṣkampā vṛtte mahati tasthuṣaḥ //

adambhavṛttayaḥ sarve gurukarmasu codyatāḥ
rājamantradharāḥ sarve sarve dhanuṣi pāragāḥ //

yaśaḥpradīpā lokānāṃ vedārthānāṃ vivakṣavaḥ
āśramāṇāṃ nisargajñā varṇānāṃ kramapāragāḥ //

pravaktāraḥ suniyatā netāro nayadarśinaḥ
bhettāraḥ pararāṣṭrāṇāṃ trātāraḥ śaraṇārthinām //

evam akṣatacāritraiḥ śrīmadbhir uditoditaiḥ
dyaur api anugṛhītā syād bhavadbhiḥ kiṃ punar mahī //

ṛṣīṇām iva vo vṛttaṃ prabhāvo marutām iva
rudrāṇām iva vaḥ krodho dīptir aṅgirasām iva //

vyāvartamānaṃ sumahad bhavadbhiḥ khyātakīrtibhiḥ
dhṛtaṃ yadukulaṃ vīrair bhūtalaṃ parvatair iva //

evaṃ bhavatsu yukteṣu mama cittānuvartiṣu
vardhamāno mamānartho bhavadbhiḥ kim upekṣitaḥ //

eṣa kṛṣṇa iti khyāto nandagopasuto vraje
vardhamāna ivāmbhodo mūlaṃ naḥ parikṛntati //

anamātyasya śūnyasya cārāndhasya mamaiva tu
kāraṇān nandagopasya sa suto gopito gṛhe //

upekṣita iva vyādhiḥ pūryamāṇa ivāmbudaḥ
nadanmegha ivoṣṇānte sa durātmā vivardhate //

tasya nāhaṃ gatiṃ jāne na yogaṃ na parāyaṇam
nandagopasya bhavane jātasyādbhutakarmaṇaḥ //

kiṃ tadbhūtaṃ samutpannaṃ devāpatyaṃ na vidmahe
atidevair amānuṣyaiḥ karmabhiḥ so 'numīyate //

pūtanā śakunī bālye śiśunā stanapāyinā
stanapānepsunā pītā prāṇaiḥ saha durāsadā //

yamunāyāṃ hrade nāgaḥ kāliyo damitas tathā
rasātalacaro nītaḥ kṣaṇenādarśanaṃ hradāt
nandagopasuto yogaṃ kṛtvā ca punar utthitaḥ //

dhenukas tālaśikharāt pātito jīvitaṃ vinā
tasyāgrajo mahāvīryo balabhadro durātmavān |
pralambaṃ yaṃ mṛdhe devā na śekur abhivīkṣitum
bālena muṣṭinaikena sa hataḥ prākṛto yathā //

vāsavasyotsavaṃ bhaṅktvā varṣaṃ vāsavaroṣajam
nirjalaṃ gokulaṃ kṛtvā dhṛto govardhano giriḥ //

hatas tv ariṣṭo balavān viśṛṅgaś ca kṛto vraje
kena vā nararūpeṇa śakyo govardhano giriḥ |
uddhartuṃ govraje satyaṃ na jāne 'py adbhutaṃ tataḥ ||
idam atyadbhutaṃ sarvaṃ varṣaṃ vāsavanirmitam |
nivāritaṃ saptadinaṃ kim ataḥ param adbhutam |
abālo bālyam āsthāya ramate bālalīlayā //

prabandhaḥ karmaṇām eṣa tasya govrajavāsinaḥ
saṃnikṛṣṭaṃ bhayaṃ caiva keśino mama ca dhruvam //

bhūtapūrvaś ca me mṛtyuḥ sa nūnaṃ pūrvadaihikaḥ
yuddhakāṅkṣī hi sa yathā tiṣṭhatīva mamāgrataḥ //

kva ca gopatvam aśubhaṃ mānuṣyaṃ mṛtyudurbalam
kva ca devaprabhāvena krīḍitavyaṃ vraje mama //

aho nīcena vapuṣā cchādayitvātmano vapuḥ
ko 'py eṣa ramate devaḥ śmaśānastha ivānalaḥ //

śrūyate hi purā viṣṇuḥ surāṇāṃ kāraṇāntare
vāmanena tu rūpeṇa jahāra pṛthivīm imām //

kṛtvā kesariṇo rūpaṃ viṣṇunā prabhaviṣṇunā
hato hiraṇyakaśipur dānavānāṃ pitāmahaḥ //

acintyaṃ rūpam āsthāya śvetaśailasya mūrdhani
bhavena cyāvitā daityāḥ purā tat tripuraṃ ghnatā //

pālito guruputreṇa bhārgavo 'ṅgirasena vai
praviśya cāsurīṃ māyām anāvṛṣṭiṃ cakāra ha //

anantaḥ śāśvato devaḥ sahasravadano 'vyayaḥ
vārāhaṃ rūpam āsthāya ujjahārārṇavān mahīm //

amṛte nirmite pūrvaṃ viṣṇuḥ strīrūpam āsthitaḥ
surāṇām asurāṇāṃ ca yuddhaṃ cakre sudāruṇam //

amṛtārthe purā cāpi devadaityasamāgame
dadhāra mandaraṃ viṣṇur akūpāra iti śrutiḥ //

caturdhā tejaso bhāgaṃ kṛtvā dāśarathe gṛhe
sa eva rāmasaṃjño vai rāvaṇaṃ vyaśasat tadā //

evam eṣa nikṛtyā vai tattadrūpam upāgataḥ
sādhayaty ātmanaḥ kāryaṃ surāṇām arthasiddhaye //

tad eṣa nūnaṃ viṣṇur vā śakro vā marutāṃ varaḥ
matsādhanepsayā prāpto nārado māṃ yad uktavān //

atra me śaṅkate buddhir vasudevaṃ prati prabho
asya buddhiviśeṣeṇa vayaṃ kātaratāṃ gatāḥ //

ahaṃ hi khaṭvāṅgavane nāradena samāgataḥ
dvitīyaṃ sa hi māṃ vipraḥ punar evābravīd vacaḥ //

yat tvayānuṣṭhito yatnaḥ kaṃsa garbhakṛte mahān
vasudevena te rātrau karma tad viphalīkṛtam //

dārikā yā tvayā rātrau śilāyāṃ kaṃsa pātitā
tāṃ yaśodāsutāṃ viddhi kṛṣṇaṃ ca vasudevajam //

rātrau vyāvartitāv etau garbhau tava vadhāya vai
vasudevena saṃdhāya mitrarūpeṇa śatruṇā //

sā tu kanyā yaśodāyā vindhye parvatasattame
hatvā śumbhaniśumbhau dvau dānavau nagacāriṇau //

kṛtābhiṣekā varadā bhūtasaṃghaniṣevitā
arcyate dasyubhir ghorair mahāpaśubalipriyā //

surāpiśitapūrṇābhyāṃ kumbhābhyām upaśobhitā
mayūrāṅgadacitraiś ca barhabhāraiś ca bhūṣitā //

dṛptakukuṭasaṃnādaṃ vanaṃ vāyasanāditam
chāgayūthaiś ca saṃpūrṇam aviruddhaiś ca pakṣibhiḥ //

siṃhavyāghravarāhāṇāṃ nādena pratināditam
vṛkṣagambhīranibiḍaṃ kāntāraiḥ sarvato vṛtam //

divyabhṛṅgāracamarair ādarśaiś ca vibhūṣitam
devatūryaninādaiś ca śataśaḥ pratināditam
sthānaṃ tasyā nage vindhye nirmitaṃ svena tejasā //

ripūṇāṃ trāsajananī nityaṃ tatra manorame
vasate paramaprītā daivatair api pūjitā //

yas tv ayaṃ nandagopasya kṛṣṇa ity ucyate sutaḥ
atra me nāradaḥ prāha sumahat karma kāraṇam //

dvitīyo vasudevād vai vāsudevo bhaviṣyati
sa hi te sahajo mṛtyur bāndhavaś ca bhaviṣyati //

sa eva vāsudevo vai vasudevasuto balī
bāndhavo dharmato mahyaṃ hṛdayenāntako ripuḥ //

yathā hi vāyaso mūrdhni padbhyāṃ yasyaiva tiṣṭhati
netre tudati tasyaiva vaktreṇāmiṣagṛddhinā //

vasudevas tathaivāyaṃ saputraḥ sahabāndhavaḥ
cchinatti mama mūlāni bhuṅkte ca mama pārśvataḥ //

bhrūṇahatyāpi saṃtāryā govadhaḥ strīvadho 'pi vā
na kṛtaghnasya loko 'sti bāndhavasya viśeṣataḥ //

patitānugataṃ mārgaṃ niṣevaty acireṇa saḥ
yaḥ kṛtaghno 'nubandhena prītiṃ vahati dāruṇām //

narakādhyuṣitaḥ panthā gantavyas tena dāruṇaḥ
apāpe pāpahṛdayo yaḥ pāpam anutiṣṭhati //

ahaṃ vā svajanaḥ ślāghyaḥ sa vā ślāghyataraḥ sutaḥ
niyamair guruvṛttena tvayā bāndhavakāmyayā //

hastināṃ kalahe ghore vadham ṛcchanti vīrudhaḥ
yuddhavyuparame te tu sahāśnanti mahāvane //

bāndhavānām api tathā bhedakāle samutthite
vadhyate yo 'ntaraprepsuḥ svajano yāti vikriyām //

kalis tvaṃ hi vināśāya mayā puṣṭo vijānatā
gaccha gaccha yathākāmaṃ vasudeva narādhama ||
tad dattaṃ kṛpaṇaṃ piṇḍaṃ yad dattaṃ tava jānatā |
tac chvabhyo yadi dattaṃ syāc chreyo mama bhaviṣyati |
vasudeva kulasyāsya yad virodhayase bhṛśam
amarṣī vairaśīlaś ca sadā pāpamatiḥ śaṭhaḥ //

sthāne yadukulaṃ mūḍha śocanīyaṃ tvayā kṛtam
vasudeva vṛthāvṛddha yan mayā tvaṃ puraskṛtaḥ //

śvetena śirasā vṛddho naiva varṣaśatī bhavet
yasya buddhiḥ pariṇatā sa vai vṛddhatamo nṛṇām //

tvaṃ tu karkaśaśīlaś ca buddhyā ca na bahuśrutaḥ
kevalaṃ vayasā vṛddho yathā śaradi toyadaḥ //

kiṃ ca tvaṃ sādhu jānīṣe vasudeva vṛthāmate
hate kaṃse mama suto mathurāṃ pālayiṣyati //

chinnāśas tvaṃ vṛthāvṛddha mithyā hy evaṃ vicāritam
jijīviṣur na sa hy asti yo hi tiṣṭhen mamāgrataḥ //

prahartukāmo viśvaste yas tvaṃ svasthena cetasā
tat te pratikariṣyāmi putrayos tava paśyataḥ //

na me vṛddhavadhaḥ kaścid dvijastrīvadha eva vā
kṛtapūrvaḥ kariṣye vā viśeṣeṇa tu bāndhave //

iha tvaṃ jātasaṃvṛddho mama pitrā vivardhitaḥ
pitṛṣvasur me bhartā ca yadūnāṃ prathamo guruḥ //

kule mahati vikhyātaḥ prathite cakravartinām
gurvarthaṃ pūjitaḥ sadbhir yadubhir dharmabuddhibhiḥ //

kiṃ kariṣyāmahe sarve satsu vaktavyatāṃ gatāḥ
yadūnāṃ yūthamukhyasya yasya te vṛttam īdṛśam //

madvadho vā jayo vātha vasudevasya durṇayaiḥ
satsu yāsyanti puruṣā yadūnām avaguṇṭhitāḥ //

tvayā hi madvadhopāyaṃ tarkayānena vai mṛdhe
aviśvāsyaṃ kṛtaṃ karma vācyāś ca yadavaḥ kṛtāḥ //

aśāmyaṃ vairam utpannaṃ mama kṛṣṇasya cobhayoḥ
śāntim ekatare śāntiṃ gate yāsyanti yādavāḥ //

gacchatv ayaṃ dānapatiḥ kṣipram ānayituṃ vrajāt
nandagopaṃ ca gopāṃś ca karadān mama śāsanāt //

vācyaś ca nandagopo vai karam ādāya vārṣikam
śīghram āgaccha nagaraṃ gopaiḥ sarvaiḥ samanvitaḥ //

kṛṣṇasaṃkarṣaṇau caiva vasudevasutāv ubhau
draṣṭum icchati vai kaṃsaḥ sabhṛtyaḥ sapurohitaḥ //

etau yuddhavidau raṅge kālanirmāṇayodhinau
dṛḍhapratikṛtī caiva śṛṇomi vyāyatodyamau //

asmākam api mallau dvau sajjau jayadhṛtotsavau
tābhyāṃ saha niyotsyete tau yuddhakuśalāv ubhau //

draṣṭavyau ca mayāvaśyaṃ bālau tāv amaropamau
pitṛṣvasuḥ sutau mukhyau vrajavāsau vanecarau //

vaktavyaṃ ca vraje tasmin samīpe vrajavāsinām
rājā dhanurmahaṃ nāma kārayiṣyati vai sukhī //

saṃnikṛṣṭe vrajās tatra nivasantu yathāsukham
janasyāmantritasyārthe yathā syāt sarvam avyayam //

payasaḥ sarpiṣaś caiva dadhno dadhyuttarsya ca
yathākāmapradānāya bhojyādhiśrayaṇāya ca //

akrūra gaccha śīghraṃ tvaṃ tāv ānaya mamājñayā
saṃkarṣaṇaṃ ca kṛṣṇaṃ ca draṣṭuṃ kautūhalaṃ hi me //

tābhyām āgamane prītiḥ parā mama kṛtā bhavet
dṛṣṭvā tu tau mahāvīryau tad vidhāsyāmi yad dhitam //

syān nāma vākyaṃ śrutvaivaṃ mama tau paribhāṣitam
na gacchetāṃ yathākālaṃ nigrāhyāv api tau mama //

sāntvam eva tu bāleṣu pradhānaṃ prathamo nayaḥ
madhureṇaiva tau mandau svayam evānayāśu vai //

akrūra kuru me prītim etāṃ paramadurlabhām
yadi vā nopajapto 'si vasudevena suvrata //

evam ākruṣyamānas tu vasudevo vasūpamaḥ
sāgarākāram ātmānaṃ niṣprakampam adhārayat //

vākśalyais tāḍyamānas tu kaṃsenādīrghadarśinā
kṣamāṃ manasi saṃdhyāya nottaraṃ pratyabhāṣata //

ye tu taṃ dadṛśus tatra kṣipyamāṇam anekaśaḥ
dhig dhig ity asakṛt te vai śanair ūcur avāṅmukhāḥ //

akrūras tu mahātejā jānan divyena cakṣuṣā
jalam dṛṣṭveva tṛṣitaḥ preṣitaḥ prītimān abhūt //

tasminn eva muhūrte tu mathurāyāḥ sa niryayau
prītimān puṇḍarīkākṣaṃ draṣṭuṃ dānapatiḥ svayam //