Harivamsa · Chapter 62

dhṛtaṃ govardhanaṃ dṛṣṭvā paritrātaṃ ca gokulam
kṛṣṇasya darśanaṃ śakro rocayāmāsa vismitaḥ //

sa nirjalāmbudākāraṃ mattaṃ madajalokṣitam
āruhyairāvataṃ nāgam ajagāma mahītalam //

sa dadarśopaviṣṭaṃ vai govardhanaśilātale
kṛṣṇam akliṣṭakarmāṇaṃ puruhūtaḥ puraṃdaraḥ //

taṃ dṛśya bālaṃ mahatā tejasā dīptam avyayam
gopaviṣadharaṃ viṣṇuṃ parijajñe puraṃdaraḥ //

tālastambhavanaśyāmaṃ sa taṃ śrīvatsalakṣaṇam
paryāptanayanaḥ śakraḥ sarvair netrair udaikṣata //

dṛṣṭvā cainaṃ śriyā juṣṭaṃ martyaloke 'maropamam
surāṇāṃ kāryasiddhyarthaṃ nityaṃ karmasu niṣṭhitam |
sūpaviṣṭaṃ śilāpṛṣṭe śakraḥ sa vrīḍito 'bhavat //

tasyopaviṣṭasya sukham pakṣābhyāṃ pakṣipuṃgavaḥ
antardhānagataś chāyām cakāroragabhojanaḥ //

taṃ vivikte nagagataṃ lokavṛttāntatatparam
upatasthe gajaṃ hitvā kṛṣṇaṃ balaniṣūdanaḥ //

sa samīpagatas tasya divyasraganulepanaḥ
rarāja devarājo vai vajrapūrṇakaraḥ prabhuḥ //

kirīteṇārkavarṇena vidyudvidyotakāriṇā
kuṇḍalābhyāṃ sa divyābhyāṃ satataṃ śobhitānanaḥ |
pañcastabakalambena devabhūṣaṇabhūṣitaḥ ||
sahasrapatrakāntena dehabhūṣaṇakāriṇā |
īkṣamāṇaḥ sahasreṇa netrāṇāṃ kāmarūpiṇām |
tridaśājñāpanārthena meghanirghoṣakāriṇā |
praṇāma akaroc chakraḥ kṣantavyam iti cābravīt |
tuṣṭāva ca hariṃ viṣṇuṃ gopaveṣavibhūṣitam ||
namas te devadeveśa bhūtabhāvanabhāvana |
hiraṇyaretase tubhyaṃ namaḥ somapradāyine ||
namo vedaikatattvārtha tannibodhana bodhana |
namaḥ praṇavavācyāya vācakāya namo namaḥ ||
namas te viśvarūpāya namo lokahitāya te |
namo gopavirūpāya namo godharadhāriṇe ||
namaḥ purāṇarūpāya namas te madhusūdana ||
kiṃ vānena jagannātha namaskāreṇa keśava |
yā yās tu devadevasya mūrtayo mūrtimattara |
namas tābhyas tathā viṣṇo sarvābhyaḥ sarvakāmada ||
kṣantavyaṃ mama deveśa kṛtaṃ gopālanandana |
ajñānād etha vā jñānād roṣād vā yadunandana ||
samartheṣv asamartheṣu roṣaḥ prasphurati prabho |
na kenacid bhavāñ śāsyaḥ śāstā sarvasya vai prabho ||
tvannimittam idaṃ sarvam aindraṃ mama sudurlabham |
tvatprasādaj jagannātha devānām īśvaro yataḥ ||
tataś ca devadeveśa kṣantavyaṃ dāsa ity aham |
ity uktvātha punar vākyaṃ vyājahāra śacīpatiḥ ||
kṛṣṇaṃ kamalapatrākṣam abālaṃ bālarūpiṇam |
atasīpuṣpasaṃkāśaṃ śrīvatsakṛtalakṣaṇam |
upaviṣṭaṃ śilāpṛṣṭhe kṛtvā karmātimānuṣam ||
na hi dāseṣu kopo 'sti svāmināṃ svāmisattama |
atha divyena madhuram vyājahāra svareṇa tam //

kṛṣṇa kṛṣṇa mahābāho jñātīnāṃ nandivardhana
atidaivaṃ kṛtaṃ karma tvayā prītimatā gavām //

mayā sṛṣṭeṣu megheṣu yugāntāvartakāriṣu
yat tvayā rakṣitā gāvas tenāsmi paritoṣitaḥ //

svāyaṃbhuvena yogena yac cāyaṃ parvatottamaḥ
dhṛto veśma ivākāśe ko hy etena na vismayet //

pratiṣiddhe mama mahe mayeyaṃ ruṣitena vai
ativṛṣṭiḥ kṛtā kṛṣṇa gavāṃ vai saptarātrikī //

sā tvayā pratiṣiddheyaṃ meghavṛṣṭir durāsadā
devaiḥ sadānavagaṇair durnivāryā mayi sthite //

aho me supriyaṃ kṛṣṇa yat tvaṃ mānuṣadehavān
samagraṃ vaiṣṇavaṃ tejo vinigūhasi roṣitaḥ //

sādhitaṃ devatānāṃ hi manye 'haṃ kāryam avyayam
tvayi mānuṣyam āpanne yuktenaivaṃ svatejasā //

setsyate vīra kāryārtho na kiṃcit parihāsyate
devānām yad bhavān netā sarvakāryapurogamaḥ //

ekas tvam asi lokānāṃ devānāṃ ca sanātanaḥ
dvitīyaṃ nānupaśyāmi dhuraṃ yas te samudvahet //

yathā hi puṃgavaḥ śreṣṭho magne dhuri niyujyate
evaṃ tvam asi devānāṃ magnānāṃ dvijavāhana //

tvaccharīragataṃ kṛṣṇa jagatpraharaṇaṃ tv idam
brahmaṇā sādhu nirdiṣṭaṃ dhātubhya iva kāñcanam //

svayaṃ svayaṃbhūr bhagavān buddhyātha vayasāpi vā
na tvānugantuṃ śakto vai paṅgur drutagatiṃ yathā //

stāṇubhyo himavāñ śreṣṭho hradānāṃ varuṇālayaḥ
garutmān pakṣiṇāṃ śreṣṭho devatānāṃ bhavān varaḥ //

apām adhastāl loko vai tasyopari mahīdharāḥ
nāgānām upariṣṭād bhūḥ pṛthivyupari mānuṣāḥ //

manuṣyalokād ūrdhvaṃ tu khagānāṃ gatir ucyate
ākāśasyopari ravir dvāraṃ svargasya bhānumān //

devalokaḥ paras tasmād vimānagahano mahān
yatrāhaṃ kṛṣṇa devānām aindre vinihitaḥ pade //

svargād ūrdhvaṃ brahmaloko brahmarṣigaṇasevitaḥ
tatra somagatiś caiva jyotiṣāṃ ca mahātmanām //

tasyopari gavāṃ lokaḥ sādhyās taṃ pālayanti hi
sa hi sarvagataḥ kṛṣṇa mahākāśagato mahān //

uparyupari tatrāpi gatis tava tapomayī
yāṃ na vidmo vayaṃ sarve pṛcchanto 'pi pitāmaham //

lokas tv arvāg duṣkṛtināṃ nāgalokas tu dāruṇaḥ
pṛthivī karmaśīlānāṃ kṣetraṃ sarvasya karmaṇaḥ //

kham asthirāṇāṃ viṣayo vāyunā tulyavṛttinām
gatiḥ śamadamāḍhyānāṃ svargaḥ sukṛtakarmaṇām //

brāhme tapasi yuktānāṃ brahmalokaḥ parā gatiḥ
gavām eva hi goloko durārohā hi sā gatiḥ //

sa tu lokas tvayā kṛṣṇa sīdamānaḥ kṛtātmanā
dhṛto dhṛtimatā vīra nighnatopadravaṃ gavām //

tad ahaṃ samanuprāpto gavāṃ vākyena coditaḥ
brahmanaś ca mahābhāga gauravāt tava cāgataḥ //

ahaṃ bhūtapatiḥ kṛṣṇa devarājaḥ puraṃdaraḥ
aditer garbhaparyāye pūrvajas te purātanaḥ //

tejas tejasvinaś caiva yat te darśitavān aham
megharūpeṇa tat sarvaṃ kṣantum arhasi me vibho //

evaṃ kṣāntamanāḥ kṛṣṇa svena saumyena tejasā
brahmaṇaḥ śṛṇu me vākyaṃ gavāṃ ca gajavikrama //

āha tvā bhagavān brahmā gāvaś cākāśagā divi
karmabhis toṣitā divyais tava saṃrakṣaṇādibhiḥ //

bhavatā rakṣitā gāvo gobhir lokāś ca rakṣitāḥ
yad vayaṃ puṃgavaiḥ sārdhaṃ vardhāmaḥ prasavais tathā //

karṣakān puṃgavair vāhyair medhyena haviṣā surān
śriyaṃ śakṛtpavitreṇa tarpayiṣyāma kāmagāḥ //

tad asmākaṃ gurus tvaṃ hi prāṇadaś ca mahābala
adyaprabhṛti no rājā tvam indro vai bhaviṣyasi //

tasmāt tvaṃ kāñcanaiḥ pūrṇair divyasya payaso ghaṭaiḥ
ebhis tvam abhiṣicyasva mayā hastāvanāmitaiḥ //

ahaṃ kilendro devānāṃ tvaṃ gavām indratāṃ gataḥ
govinda iti lokās tvāṃ stoṣyanti bhuvi śāśvatam //

mamopari yathendras tvam sthāpito gobhir īśvaraḥ
upendra iti kṛṣṇa tvām gāsyanti divi devatāḥ //

ye ceme vārṣikā māsāś catvāro vihitā mama
eṣām ardhaṃ prayacchāmi śaratkālaṃ tu paścimam //

varṣārdhe ca dhvajo nityaṃ tataḥ pūjām avāpsyati
mamāmbuprabhavaṃ darpaṃ tadā tyakṣyanti barhinaḥ //

alpavīryamadāś caiva ye cānye meghanādinaḥ
śāntiṃ sarve gamiṣyanti jalakālavicāriṇaḥ //

triśaṅkvagastyacaritām āśāṃ ca vicariṣyati
sahasraraśmir ādityas tāpayan svena tejasā //

tataḥ śaradi yuktānāṃ maunamūkeṣu barhiṣu
yāvat sukhatarais toyair vipluteṣu pluteṣu ca //

mattakrauñcapraṇādeṣu matteṣu vṛṣabheṣu ca
goṣu caiva prahṛṣṭāsu kṣarantīṣu payo bahu //

nivṛtteṣu ca megheṣu niryātya jagato jalam
ākāśe śastrasaṃkāśe haṃseṣu vicaratsu ca //

jātapadmeṣu toyeṣu vāpīṣu ca saritsu ca
taḍāgeṣu ca kānteṣu toyeṣu vimaleṣu ca |
kalamāvanatāgrāsu pakvakedārapaṅktiṣu //

madhyasthaṃ salilārambhaṃ kurvantīṣu nadīṣu ca
sasasyāyāṃ ca sīmāyāṃ manoharyāṃ muner api //

pṛthivyāṃ pṛthurāṣṭrāyāṃ ramāyāṃ varṣasaṃkṣaye
śrāmatsu paṅktimārgeṣu phalavatsu tṛṇeṣu ca
ikṣumatsu ca deśeṣu pravṛtteṣu makheṣu ca //

tataḥ pravartsyate puṇyā śaratsuptotthite tvayi
loke 'smin kṛṣṇa nikhile yathaiva tridive tathā //

narās tvāṃ caiva māṃ caiva dhvajākārāsu yaṣṭiṣu
mahendraś cāpy upendraś ca mahīyetāṃ mahītale //

ye cāvayoḥ sthitā vṛtte mahendropendrasaṃjñite
mānavāḥ praṇamiṣyanti teṣāṃ nāsty anayāgamaḥ //

tataḥ śakras tu tān gṛhya ghaṭān divyapayodharān
abhiṣekeṇa govindaṃ yojayāmāsa yogavit //

dṛṣṭvā tam abhiṣicyantaṃ gāvas tāḥ saha yūthapaiḥ
stanaiḥ prasnavasaṃyuktaiḥ siṣicuḥ kṛṣṇam avyayam //

meghāś ca divi muktābhiḥ sāmṛtābhiḥ samantataḥ
siṣicus toyadhārābhir abhiṣicyantam avyayam //

vanaspatīnāṃ sarveṣāṃ susrāvendunibhaṃ payaḥ
vavarṣuḥ puṣpavarṣaṃ ca nedus tūryāṇi cāmbare //

stuvanti munayaḥ sarve vāgbhir mantraparāyaṇāḥ
vasiṣṭho vāmadevaś ca jābālir atha kāśyapaḥ |
viśvāmitro bharadvājaḥ kaṇvo 'trir bhagavān prabhuḥ |
ete ca munayaḥ sarve siddhāś ca paramarṣayaḥ |
ekārṇavavimuktaṃ ca dadhāra vasudhā vapuḥ //

prasādaṃ sāgarā jagmur vavur vātā jagaddhitāḥ
ītayaḥ praśamaṃ jagmur jagmur nirvairatāṃ nṛpāḥ //

mārgastho vibabhau bhānuḥ somo yogena saṃgataḥ
pravālapuṣpaśabalāḥ phalavantaś ca pādapāḥ //

madaṃ prasusruvur nāgā yātās toṣaṃ vane mṛgāḥ
alaṃkṛtā gātraruhair vātubhir bhānti parvatāḥ //

devalokopamo lokas tṛpto 'mṛtasutarpitaḥ
āsīt kṛṣṇābhiṣeke hi divyasvargarasokṣitaḥ //

abhiṣiktaṃ tu taṃ gobhiḥ śakro govindam avyayam
divyaśuklāmbaradharam devarājo 'bravīd idam //

eṣa me prathamaḥ kṛṣṇa niyogo goṣu yaḥ kṛtaḥ
śrūyatāmaparaṃ cāpi mamāgamanakāraṇam //

kṣipraṃ saṃsādhyatāṃ kaṃsaḥ keśī ca turagādhamaḥ
ariṣṭaś ca madāviṣṭo rājarājyaṃ tataḥ kuru //

pitṛṣvasari jātas te mamāṃśo 'ham iva sthitaḥ
sa te rakṣyaś ca mānyaś ca sakhye ca viniyujyatām //

tvayā hy anugṛhītaḥ sa tava vṛttānuvartakaḥ
tvadvaśe vartamānaḥ sa prāpsyate vipulaṃ yaśaḥ //

bhāratasya ca vaṃśasya sa variṣṭho dhanurdharaḥ
bhaviṣyaty anurūpaś ca tvām ṛte na ca raṃsyate //

bhārataṃ tvayi cāsaktaṃ tasmiṃś ca puruṣottame
ubhābhyām api saṃyoge yāsyanti nidhanaṃ nṛpāḥ //

pratijñātaṃ ca me kṛṣṇa ṛṣimadhye sureṣu ca
mama putro 'rjuno nāma jātaḥ kuntyāṃ kurūdvahaḥ //

so 'strāṇāṃ pāratantrajñaḥ śreṣṭhaś cāpavikarṣaṇe
taṃ pravekṣyanti vai sarve rājānaḥ śastrayodhinaḥ //

akṣauhiṇyaś ca śūrāṇāṃ rājñāṃ saṃgrāmaśālinām
samare rājadharmeṇa yojayiṣyanti mṛtyunā //

tasyāstracaritaṃ mārgaṃ dhanuṣo lāghavena ca
nānuyāsyanti rājāno devā vā tvāṃ vinā prabho //

sa te bandhuḥ sahāyaś ca saṃgrāmeṣu bhaviṣyati
tasya yogo vidhātavyas tvayā govinda matkṛte //

draṣṭavyaḥ sa yathāhaṃ vai tvayā mānyaś ca nityaśaḥ
jñātā tvam eva lokānām arjunasya ca nityaśaḥ //

tvayā hi nityaṃ rakṣyaḥ sa āhaveṣu mahatsu ca
rakṣitasya tvayā tasya na mṛtyuḥ prabhaviṣyati //

arjunaṃ viddhi māṃ kṛṣṇa māṃ caivātmānam ātmanā
ātmā te 'haṃ yathā śaśvat tathaiva tava so 'rjuna //

tvayā lokān imāñ jitvā baler hastāt tribhiḥ kramaiḥ
devatānāṃ kṛto rājā purā jyeṣṭhakramād aham //

tvāṃ ca satyamayaṃ jñātvā satyeṣṭaṃ satyavikramam
satyenopetya devā vai yojayanti ripukṣaye //

so 'rjuno nāma me putraḥ pitus te bhaginīsutaḥ
iha sauhṛdatāṃ yātu bhūtvā sahacaraḥ purā //

tasya te yudhyataḥ kṛṣṇa svasthāne 'tha gṛhe 'pi vā
voḍhavyā puṃgaveneva dhūḥ sarvā raṇavāhinī //

kaṃse vinihate kṛṣṇa tvayā bhāvyarthadarśinā
abhitas tan mahadyuddhaṃ bhaviṣyati mahīkṣitām //

tatra teṣāṃ nṛvīrāṇām atimānuṣakarmaṇām
vijayasyārjuno bhoktā yaśasā tvaṃ tu yokṣyase //

etan me kṛṣṇa kārtsnyena kartum arhasi bhāṣitam
yady ahaṃ te surāś caiva satyaṃ ca priyam acyuta //

śakrasya vacanaṃ śrutvā kṛṣṇo govindatāṃ gataḥ
prītena manasā yuktaḥ prativākyaṃ jagāda ha //

prīto 'smi darśanād eva tava śakra śacīpate
yat tvayābhihitaṃ cedaṃ na kiṃcit parihāsyate //

jānāmi bhavato bhāvaṃ jānāmy arjunasaṃbhavam
jāne pitṛṣvasā dattā pāṇḍor vasumatīpateḥ //

yudhiṣṭhiraṃ ca jānāmi kumāraṃ dharmanirmitam
bhīmasenaṃ ca jānāmi vāyoḥ saṃtānajāṃ tanum //

aśvibhyāṃ sādhu jānāmi sṛṣṭaṃ putradvayaṃ śubham
nakulaṃ sahadevaṃ ca mādryāḥ kukṣibhavāv ubhau //

kānīnaṃ cāpi jānāmi savituḥ prathamaṃ sutam
pitṛṣvasari karṇaṃ vai prasūtaṃ sūtatāṃ gatam //

dhārtarāṣṭrāś ca me sarve viditā yuddhakāṅkṣiṇaḥ
duryodhanamukhāḥ śakra kauravāṇāṃ mahābalāḥ |
pāṇḍor uparamaṃ caiva śāpāśaninipātajam //

tad gaccha tridivaṃ śakra sukhāya tridivaukasām
nārjunasya ripuḥ kaścin mamāgre prabhaviṣyati //

arjunārthe ca tān sarvān pāṇḍavān akṣatān yudhi
kuntyā niryātayiṣyāmi nivṛtte bhārate mṛdhe //

yac ca vakṣyati māṃ śakra tanūjas tava so 'rjunaḥ
bhṛtyavat tat kariṣyāmi tava snehena yantritaḥ //

satyasaṃdhasya tac chrutvā priyaṃ prītasya bhāṣitam
praṇamya devadevasya mūrdhnā śakraḥ padāmbujam |
kṛṣṇasya sākṣāt tridivaṃ jagāma tridaśeśvaraḥ //