Harivamsa · Chapter 61

mahe pratihate śakraḥ sakrodhas tridaśeśvaraḥ
saṃvartakaṃ nāma gaṇaṃ toyadānām athābravīt //

bho balāhakamātaṅgāḥ śrūyatāṃ mama bhāṣitam
yadi vo matpriyaṃ kāryaṃ rājabhaktipuraskṛtam //

ete vṛndāvana gatā dāmodaraparāyaṇāḥ
nandagopādayo gopā vidviṣanti mamotsavam //

ājīvo yaḥ paras teṣāṃ gopatvaṃ ca yataḥ smṛtam
tā gāvaḥ saptarātreṇa pīḍyantāṃ vṛṣṭimārutaiḥ //

airāvatagataś cāham svayam evāmbu dāruṇam
srakṣyāmi vṛṣṭiṃ vātaṃ ca vajrāśanisamaprabham //

bhavadbhiś caṇḍavarṣeṇa caratā mārutena ca
hatās tāḥ savrajā gāvas tyakṣyanti bhuvi jīvitam //

evam ājñāpayām āsa sa sarvāñ jaladān prabhuḥ
pratyāhate vai kṛṣṇena śāsane pākaśāsanaḥ //

tatas te jaladāḥ kṛṣṇā ghoranādā bhayāvahāḥ
ākāśaṃ chādayāmāsuḥ sarvataḥ parvatopamāḥ //

vidyutsaṃpātajananāḥ śakracāpavibhūṣitāḥ
timirāvṛtam ākāśaṃ cakrus te jaladās tadā //

gajā ivānye saṃsaktāḥ kecin makaravarcasaḥ
nāgā ivānye gagane cerur jaladapuṃgavāḥ //

te 'nyonyavapuṣā baddhā nāgayūthāyutopamāḥ
durdinaṃ vipulaṃ cakruś chādayanto nabhas talam //

nṛhastanāgahastānāṃ veṇūnāṃ caiva sarvaśaḥ
sthūlanāgoruhastānāṃ satataṃ sarvatodiśam |
dhārābhis tulyarūpābhir vavṛṣus te balāhakāḥ //

samudraṃ menire taṃ hi kham ārūḍhaṃ nṛcakṣuṣaḥ
durvigāhyam aparyantam agādhaṃ durdinaṃ mahat //

na saṃpatanti khagamā dudruvur mṛgajātayaḥ
parvatābheṣu megheṣu khe nadatsu samantataḥ //

suptasūryendusadṛśe meghair nabhasi dāruṇaih
ativṛṣṭena lokasya virūpam abhavad vapuḥ //

meghaughair niṣprabhākāram adṛśyagrahatārakam
candrasūryāṃśurahitaṃ khaṃ babhūvātiniṣprabham //

vāriṇā meghamuktena mucyamānena cāsakṛt
meghayuktena vātena ghūrṇitam viśvatomukham |
ābabhau sarvatas tatra bhūmis toyamayī yathā //

vinedur barhiṇas tatra stokakālparutāḥ khagāḥ
vivṛddhiṃ nimnagā yātāḥ plavagāḥ saṃplavaṃ gatāḥ //

garjitena ca meghānāṃ parjanyaninadena ca
tarjitānīva kampante tṛṇāni tarubhiḥ saha //

prāpto 'ntakālo lokānāṃ prāptā caikārṇavā mahī
iti gopagaṇā vākyaṃ vyāharanti bhayārditāḥ //

hambhāravaiḥ krandamānā na celuḥ stambhitopamāḥ
niṣkampasakthiśravaṇā niṣprayatnakhurānanāḥ
hṛṣṭalomārdratanavaḥ kṣāmakukṣipayodharāḥ //

kāścit prāṇān jahuḥ śrāntā nipetuḥ kāścid āturāḥ
kāścit savatsāḥ patitā gāvaḥ śīkaravejitāḥ //

kāścid ākramya kroḍena vatsāṃś tiṣṭhanti mātaraḥ
vimukhāḥ śrāntasakthyaś ca nirāhārāḥ kṛśodarāḥ //

petur ārtā vepamānā gāvo varṣaparājitāḥ
vatsāś conmukhakā bālā dāmodara mukhāḥ sthitāḥ
trāhīti vadanair dīnaiḥ kṛṣṇam ūcur ivārtavat //

gavāṃ tatkadanaṃ dṛṣṭvā durdināgamajaṃ bhayam
gopāṃś cāsannavadanān kopaṃ kṛṣṇaḥ samādadhe //

sa cintayitvā saṃrabdho dṛṣṭo yogo gavām iti
ātmānam ātmanā vākyam idam āha priyaṃvadaḥ //

adyāham imam utpāṭya sakānanavanaṃ girim
kalpayeyaṃ gavāṃ sthānaṃ varṣatrāṇāya durdharam //

ayaṃ dhṛto mayā śailo bhūmīgṛhanibhopamaḥ
trāsyante savrajā gāvo madvaśyaś ca bhaviṣyati //

evaṃ sa cintayitvā tu viṣṇuḥ satyaparākramaḥ
ity uktvaikena hastena kṛtvā govardhanācalam |
dadhāra līlayā kṛṣṇaś chatrākam iva bālakaḥ |
bāhvor balaṃ darśayiṣyan samīpaṃ taṃ mahīdharam
dorbhyāṃ utpāṭayāmāsa kṛṣṇo girir ivāparaḥ //

sa dhṛtaḥ saṃgato meghair giriḥ savyena pāṇinā
gṛhabhāvaṃ gatas tatra gṛhākāreṇa varcasā //

bhūmer utpāṭyamānasya tasya śailasya sānuṣu
śilāḥ praśithilāś celur niṣpetuś ca sapādapāḥ //

śikharair ghūṇamānaiś ca sīdamānaiś ca sarvataḥ
vidhṛtaiś cocchritaiḥ śṛṅgair agamaḥ khagamo 'bhavat //

calatprasravaṇaiḥ pārśvair meghaughair ekatāṃ gataiḥ
bhidyamānāśmanicayaś cacāla dharaṇīdharaḥ //

na meghānāṃ pravṛṣṭānāṃ na śailasyāśmavarṣiṇaḥ
vāyoś ca ghūrṇamānasya vidyutāṃ bhramatām api |
viṣṇutejobhibhūtānām adṛśyanta vapūṃṣi ca |
vividus te janā rūpaṃ vāyos tasya ca garjataḥ //

meghaiḥ śikharasaṃdhānair jalaprasravaṇānvitaiḥ
miśrīkṛta ivābhāti girir uddāmabarhiṇaḥ //

āpluto 'yaṃ giriḥ pakṣair iti vidyādharoragāḥ
gandharvaṛṣayaś caiva vāco muñcanti susvarāḥ //

sa kṛṣṇatalavinyasto muktamūlaḥ kṣites talāt
rītīr nirvartayāmāsa kāñcanāñ janarājatīḥ //

kānicic chāditānīva saṃkīrṇārdhāni kānicit
girer meghaṃ praviṣṭāni tasya śṛṅgāṇi cābhavan //

giriṇā kampyamānena kampitānāṃ tu śākhinām
puṣpam uccāvacaṃ bhūmau vyaśīryata samantataḥ //

niḥsṛtāḥ pṛthumūrdhānaḥ svastikārdhavibhūṣitāḥ
dvijihvapatayaḥ kruddhāḥ khecarāḥ khe samantataḥ //

ārtiṃ jagmuḥ khagagaṇā varṣeṇa ca bhayena ca
utpatyotpatya gaganāt punaḥ petur avāṅmukhāḥ //

rejuś cāroṣitāḥ siṃhāḥ sajalā iva toyadāḥ
gargarā iva mathyanto neduḥ śārdūlapuṃgavāḥ //

viṣamaiś ca samībhūtaiḥ samaiś cātyantadurgamaiḥ
vyāvṛttadehaḥ sa girī ramya evopalakṣyate //

abhivṛṣṭasya tair meghais tasya rūpaṃ babhūva ha
stambhitasyeva rudreṇa tripurasya vihāyasi //

bāhudaṇḍena kṛṣṇasya vidhṛtaṃ sumahat tadā
nīlābhrapaṭalac channaṃ tadgiricchatram ābabhau //

svapnāyamāno jaladair nimīlitaguhāmukhaḥ
bāhūpadhāne kṛṣṇasya prasupta iva khe giriḥ //

nirvihaṃgarutair vṛkṣair nirmayūrarutair vanaiḥ
nirālamba ivābhāti giriḥ sa śikharair vṛtaḥ //

paryastair ghūrṇamānaiś ca pracaladbhiś ca sānubhiḥ
sajvarāṇīva śailasya vanāni śikharāṇi ca //

uttamāṅgagatās tasya meghāḥ pavanavāhanāḥ
tvaryamāṇā mahendreṇa toyaṃ mumucur akṣayam //

sa lambamānaḥ kṛṣṇasya bhujāgre saghano giriḥ
cakrārūḍha ivābhāti deśo nṛpatipīḍitaḥ //

sa meghanicayas tasthau giriṃ taṃ parivārya ha
puraṃ puraskṛtya yathā sphīto janapado mahān //

niveśya taṃ kare śailaṃ tulayitvā ca sasmitam
provāca goptā gopānāṃ prajāpatir iva sthitaḥ //

etad devair asaṃbhāvyaṃ divyena vidhinā mayā
kṛtaṃ girigṛhaṃ gopā nivātaśaraṇaṃ gavām //

kṣipraṃ viśantu yūthāni gavām iha hi śāntaye
nivāteṣu ca deśeṣu nivasantu yathāsukham
yathāvrajaṃ yathāyūthaṃ yathāsāraṃ ca vai sukham //

vibhajyatām ayaṃ deśaḥ kṛto varṣanivāraṇaḥ
śailotpāṭanabhūr eṣā mahatī nirmitā mayā
yuthaśaś ca vibhajyātha vasadhvaṃ gopasattamāḥ |
pañcakrośapramāṇena krauśaikaṃ vistaro mahān |
trailokyam apy utsahate grasituṃ kiṃ punar vrajam //

tataḥ kilakilāśabdo gavāṃ hambhāravāśritaḥ
gopānāṃ tumulo jajñe meghanādaś ca bāhyataḥ //

praviśanti tato gāvo gopair yūthaprakalpitāḥ
tasya śailasya vipulaṃ pradaraṃ gahvarodaram //

kṛṣṇo 'pi mūle śailasya śailastambha ivocchritaḥ
dadhāraikena hastena śailaṃ priyam ivātithim //

tato vrajasya bhāṇḍāni yuktāni śakaṭāni ca
viviśur varṣabhītāni tad gṛhaṃ girinirmitam //

atidaivaṃ tu kṛṣṇasya dṛṣṭvā tat karma vajrabhṛt
mithyāpratijño jaladān vārayāmāsa vai vibhuḥ //

saptarātre tu nirvṛtte dharaṇyāṃ vigatotsave
jagāma saṃvṛto meghair vṛtrahā svargam uttamam //

nivṛtte saptarātre tu tiṣye skanne śatakratau
gatābhre vimale vyomni divase dīptabhāskare //

gāvas tenaiva mārgeṇa parijagmur gataśramāḥ
khaṃ ca sthānaṃ tato ghoṣaḥ pratyayāt punar eva saḥ //

kṛṣṇo 'pi taṃ giriśreṣṭhaṃ svasthāne sthāvarātmavān
prīto niveśayāmāsa dhruvāya varado vibhuḥ //