Harivamsa · Chapter 56

sopasṛtya nadītīraṃ baddhvā parikaraṃ dṛḍham
ārohac capalaḥ kṛṣṇaḥ kadambaśikharaṃ yuvā //

kṛṣṇaḥ kadambaśikharāl lambamāno 'mbudākṛtiḥ
hradamadhye 'karoc chabdaṃ nipatann ambujekṣaṇaḥ //

sa kṛṣṇenāvapatatā kṣobhitaḥ sa mahāhradaḥ
saṃprāśicyata vegena bhidyamāna ivārṇavaḥ //

tena śabdena saṃkṣubdhaṃ tatsarpabhavanaṃ mahat
uttiṣṭhad udakāt sarpo roṣaparyākulekṣaṇaḥ //

sa coragapatiḥ kruddho megharāśisamaprabhaḥ
tato raktāntanayanaḥ kāliyaḥ samadṛśyata //

pañcāsyaḥ pāvakocchvāsaś calajjihvo 'nalānanaḥ
pṛtubhiḥ pañcabhir ghoraiḥ śirobhiḥ parivāritaḥ //

pūrayitvā hradaṃ sarvaṃ bhogenānalavarcasā
sphurann iva sa roṣeṇa jvalann iva ca tejasā //

krodhena tajjalaṃ tasya sarvaṃ śṛtam ivābhavat
pratiśrotāś ca bhīteva jagāma yamunā nadī
tasya krodhāgnipūrṇena vaktreṇābhūc ca mārutaḥ //

dṛṣṭvā kṛṣṇaṃ hradagataṃ krīḍantaṃ śiśulīlayā
sadhūmāḥ pannagendrasya mukhān niścerur arciṣaḥ //

sṛjatā tena roṣāgniṃ samīpe tīrajā drumāḥ
kṣaṇena bhasmasān nītā yugāntapratimena vai //

tasya putrāś ca dārāś ca bhṛtyāś cānye mahoragāḥ
vamantaḥ pāvakaṃ ghoraṃ vaktrebhyo viṣasaṃbhavam
sadhūmāḥ pannagendrās te nipetur amitaujasaḥ //

praveśitaś ca taiḥ sarpaiḥ sa kṛṣṇo bhogabandhanam
niryatnacaraṇākāras tasthau girir ivācalaḥ //

dadaṃśur daśanais tīkṣṇair viṣotpīḍajalāvilaiḥ
te kṛṣṇaṃ sarpapatayo na mamāra ca vīryavān //

etasminn antare bhītā gopālāḥ sarva eva te
krandamānā vrajaṃ jagmur bāṣpasaṃdigdhayā girā //

eṣa mohaṃ gataḥ kṛṣṇo magno vai kāliyahrade
bhakṣyate sarparājena tad āgacchata māciram //

nandagopāya vai kṣipraṃ ballavāya nivedyatām
eṣa te kṛṣyate putraḥ sarpeṇeti mahāhrade //

nandagopas tu tac chrutvā vajrapātopamaṃ vacaḥ
ārtaḥ skhalitavikrāntas taṃ jagāma hradottamam //

sabālayuvatīvṛddhaḥ sa ca saṃkarṣaṇo yuvā
ākrīḍaṃ pannagendrasya janas taṃ samupāgamat //

nandagopamukhā gopās te sarve sāśrulocanāḥ
idaṃ kiṃ tv iti saṃbhrāntāḥ kasyedaṃ karma ceti vai |
hāhākāraṃ prakurvantas tasthus tīre hradasya vai //

vrīḍitā vismitāś caiva śokārtāś ca punaḥ punaḥ
kecit tu kṛṣṇa hā heti hā dhig ity apare punaḥ
apare hā hatāḥ smeti rurudur bhṛśaduḥkhitāḥ //

striyaś caiva yaśodāṃ tām hā hatāsīti cukruśuḥ
yā paśyasi priyaṃ putraṃ sarparājavaśaṃgataṃ
saṃditaṃ sarpabhogena kṛṣyamāṇaṃ yathā mṛgam //

aśmasāramayaṃ nūnaṃ hṛdayaṃ te 'bhilakṣyate
putraṃ katham imaṃ dṛṣṭvā yaśode nāvadīryate //

duḥkhitaṃ bata paśyāmo nandagopaṃ hradāntike
nyasya putramukhe dṛṣṭiṃ niścetanam avasthitam //

yaśodām anugacchantyaḥ sarpāvāsam imaṃ hradam
praviśāmo na yāsyāmaḥ sarvā dāmodaraṃ vinā //

divasaḥ ko vinā sūryaṃ vinā candreṇa kā niśā
vinā vṛṣeṇa kā gāvo vinā kṛṣṇena ko vrajaḥ
vinā kṛṣṇaṃ na yāsyāmo vivatsā iva dhenavaḥ //

tāsāṃ vilapitaṃ śrutvā teṣām ca vrajavāsinām
vilāpaṃ nandagopasya yaśodāṃ rudatīṃ tathā |
ekabhāvaśarīrajña ekadeho dvidhākṛtaḥ
saṃkarṣaṇas tu saṃkruddho babhāṣe kṛṣṇam avyayam //

kṛṣṇa kṛṣṇa mahābāho gopānāṃ nandivardhana
damyatām eṣa vai kṣipraṃ sarparājo viṣāyudhaḥ //

ime no bāndhavās tāta tvāṃ matvā mānuṣaṃ prabho
paridevanti karuṇam sarve mānuṣabuddhayaḥ //

tac chrutvā rauhiṇeyasya vākyaṃ saṃjñāsamīritam
vikrīḍyāsphoṭayad bāhū tad bhittvā bhogabandhanam //

tasya padbhyāṃ athākramya bhogarāśiṃ jalokṣitam
śiro 'sya kṛṣṇo jagrāha svahastenāvanāmya ca //

tasyāruroha sahasā madhyamaṃ tan mahac chiraḥ
so 'sya mūrdhni sthitaḥ kṛṣṇo nanarta rucirāṅgadaḥ //

mṛdyamānaḥ sa kṛṣṇena śrāntamūrdhā bhujaṃgamaḥ
asyaiḥ sarudhirodgāraiḥ kātaraṃ vākyam abravīt //

avijñānān mayā kṛṣṇa roṣo 'yaṃ saṃpradarśitaḥ
damito 'haṃ hataviṣo vaśagas te varānana //

tadājñāpaya kiṃ kuryāṃ sadārāpatyabāndhavaḥ
kasya vā vaśatāṃ yāmi jīvitaṃ me pradīyatām //

pañcamūrdhānataṃ dṛṣṭvā sarpaṃ sarpāriketanaḥ
akruddha eva bhagavān pratyuvācorageśvaram //

tavāsmin yamunātoye naiva sthānaṃ dadāmy aham
gacchārṇavajalaṃ sarpa saputraḥ sahabāndhavaḥ //

yaś ceha bhūyo dṛśyeta sthale vā yadi vā jale
tava bhṛtyas tanūjo vā kṣipraṃ vadhyaḥ sa me bhavet //

śivaṃ cāsya jalasyāstu tvaṃ ca gaccha mahārṇavam
sthāne tv iha bhaved doṣas tavāntakaraṇo mahān //

matpadāni ca te sarpa dṛṣṭvā mūrdhani sāgare
garudaḥ pannagaripus tvayi na prahariṣyati //

gṛhya mūrdhnā tu caraṇau kṛṣṇasyoragapuṃgavaḥ
paśyatām eva gopānāṃ jagāmādarśanaṃ hradāt //

nirjite tu gate sarpe kṛṣṇam uttīrya viṣṭhitam
vismitās tuṣṭuvur gopāś cakruś caiva pradakṣiṇam //

ūcuḥ sarve susaṃprītā nandagopaṃ vanecarāḥ
dhanyo 'sy anugṛhīto 'si yasya te putra īdṛśaḥ //

adyaprabhṛti gopānāṃ gavāṃ ghoṣasya cānagha
āpatsu śaraṇaṃ kṛṣṇaḥ prabhuś cāyatalocanaḥ //

jātā śivajalā sarvā yamunā munisevitā
sarvais tīrthaiḥ sukhaṃ gāvo vicariṣyanti naḥ sadā //

vyaktam eva vayaṃ gopā vane yat kṛṣṇam īdṛśam
mahadbhūtaṃ na jānīmaś channam agnim iva vraje //

evaṃ te vismitāḥ sarve stuvantaḥ kṛṣṇam avyayam
jagmur gopagaṇā ghoṣaṃ devāś caitrarathaṃ yathā //