Harivamsa · Chapter 40

ṛṣibhiḥ pūjitas tais tu viveśa harir īśvaraḥ
paurāṇaṃ brahmasadanaṃ divyaṃ nārāyaṇāśramam //

sa tatra viviśe hṛṣṭas tān āmantrya sadogatān
praṇamya cādidevāya brahmaṇe padmayonaye //

svena nāmnā parijñātaṃ sa taṃ nārāyaṇāśramam
praviśann eva bhagavān āyudhāni vyasarjayat //

sa tatrāmbupatiprakhyaṃ dadarśālayam ātmanaḥ
svadhiṣṭhitaṃ bhūtagaṇaiḥ śāśvataiś ca maharṣibhiḥ //

saṃvartakāmbudopetaṃ nakṣatrasthānasaṃkulam
timiraughaparikṣiptam apradhṛṣyaṃ surāsuraiḥ //

na tatra viṣayo vāyor nendor nāpi vivasvataḥ
vapuṣā padmanābhasya sa deśas tejasā vṛtaḥ //

sa tatra praviśann eva jaṭābhāraṃ samudvahan
sa sahasraśirā bhūtvā śayanāyopacakrame //

lokānām antakālajñā kālī nayanaśālinī
upatasthe mahātmānaṃ nidrā taṃ kālarūpiṇī //

sa śiśye śayane divye samudrāmbhodaśītale
harir ekārṇavoktena vratena vratināṃ varaḥ //

taṃ śayānaṃ mahātmānaṃ bhavāya jagataḥ prabhum
upāsāṃ cakrire viṣṇuṃ devāḥ sarṣigaṇās tadā //

tasya suptasya śuśubhe nābhimadhyāt samutthitam
ādyasya sadanaṃ padmaṃ brahmaṇaḥ sūryasaṃnibham //

brahmasūtrodyatakaraḥ svapann eva mahāmuniḥ
āvartayati lokānāṃ sarveṣāṃ kālaparyayam //

vivṛtāt tasya vadanān niḥśvāsapavaneritāḥ
prajānāṃ paṅktayo hy oghair niṣpatanti viśanti ca //

te sṛṣṭāḥ prāṇinām oghā vibhaktā brahmaṇā svayam
caturdhā svāṃ gatiṃ jagmuḥ kṛtāntoktena karmaṇā //

na taṃ veda svayaṃ brahmā nāpi brahmarṣayo 'vyayāḥ
viṣṇuṃ nidrāmayaṃ yogaṃ praviṣṭaṃ tamasāvṛtam //

te tu brahmarṣayaḥ sarve pitāmahapurogamāḥ
na vidus taṃ kvacit suptaṃ kvacid āsīnam āsane //

jāgarti ko 'tra kaḥ śete kaḥ śvasan kaś ca neṅgate
ko bhogavān ko dyutimān kṛṣṇāt kṛṣṇataraś ca kaḥ //

vimṛśanti sma taṃ devaṃ divyābhir upapattibhiḥ
vākyair brahmapadaiś cāpi pramāṇaiḥ sarvalakṣaṇaiḥ |
na cainaṃ śekur anveṣṭuṃ karmato janmato 'pi vā //

kathābhis tatpradiṣṭābhir ye tasya caritaṃ viduḥ
purāṇaṃ taṃ purāṇeṣu ṛṣayaḥ saṃpracakṣate //

śrūyate cāsya caritaṃ deveṣv api purātanam
mahāpurāṇāt prabhṛti paraṃ tasya na vidyate //

yac cāsya veda vedo 'pi caritaṃ svaprabhāvajam
tenemāḥ śrutayo vyāptā vaidikā laukikāś ca yāḥ //

bhavakāle bhavaty eṣa lokānāṃ bhūtabhāvanaḥ
dānavānām abhāvāya jāgarti madhusūdanaḥ //

yadainaṃ vīkṣituṃ devā na śekuḥ suptam acyutam
tataḥ svapiti gharmānte jāgarti jaladakṣaye //

tasmin supte na vartante mantrapūtāḥ kratukriyāḥ
śaratpravṛttayajño hi jāgarti madhusūdanaḥ //

tad idaṃ vārṣikaṃ cakraṃ kārayaty ambudeśvaraḥ
vaiṣṇavaṃ karma kurvāṇaḥ supte viṣṇau puraṃdaraḥ //

yā hy eṣā gahvarī māyā nidreti jagati sthitā
akasmād dveṣiṇī ghorā kālarātrir mahīkṣitām //

asyās tanus tamodvārā niśādivasanāśinī
jīvitārdhaharī ghorā sarvaprāṇabhṛtāṃ bhuvi //

naitayā kaścid āviṣṭo jṛmbhamāṇo muhur muhuḥ
śaktaḥ prasahituṃ vegaṃ majjann iva mahārṇave //

annajā bhuvi martyānāṃ śramajā vā kathaṃcana
naiśā bhavati lokasya nidrā sarvasya laukikī //

svapnānte kṣīyate hy eṣā prāyaśo bhuvi dehinām
mṛtyukāle ca bhūtānāṃ prāṇān nāśayate bhṛśam //

deveṣv api dadhāraināṃ nānyo nārāyaṇād ṛte
sakhī sarvaharasyaiṣā māyā viṣṇuśarīrajā //

saiṣā nārāyaṇamukhe dṛṣṭā kamalalocanā
lokān alpena kālena bhajate bhūtamohinī //

evam eṣā hitārthāya lokānāṃ kṛṣṇavartmanā
dhriyate sevanīyena patineva pativratā //

sa tayā nidrayā channas tasmin nārāyaṇāśrame
śete sma hi tadā viṣṇur mohayañ jagad avyayaḥ //

tasya varṣasahasrāṇi śayānasya mahātmanaḥ
jagmuḥ kṛtayugaṃ caiva tretā caiva yugottamam //

sa tu dvāparaparyante dṛṣṭvā lokān suduḥkhitān
prābudhyata mahātejāḥ stūyamāno maharṣibhiḥ //

jahīhi nidrāṃ sahajāṃ bhuktapūrvām iva srajam
ime te brahmaṇā sārdhaṃ devā darśanakāṅkṣiṇaḥ //

ime tvāṃ brahmaviduṣo brahmasaṃstavavādinaḥ
vardhayanti hṛṣīkeśa ṛṣayaḥ saṃśitavratāḥ //

eteṣām ātmabhūtānāṃ bhūtānāṃ bhūtabhāvana
śṛṇu viṣṇo śubhāṃ vācaṃ bhūvyomāgnyanilāmbhasām //

ime tvā sapta munayaḥ sahitā munimaṇḍalaiḥ
stuvanti deva divyābhir geyābhir gīrbhir añjasā //

uttiṣṭha śatapatrākṣa padmanābha mahādyute
kāraṇaṃ kiṃcid utpannaṃ devānāṃ kāryagauravāt //

sa saṃkṣipya jagat sarvaṃ timiraughaṃ vidārayan
udatiṣṭhad dhṛṣīkeśaḥ śriyā paramayā jvalan //

sa dadarśa surān sarvān sametān sapitāmahān
vivakṣataḥ prakṣubhitāñ jagadarthe samāgatān //

tān uvāca harir devān nidrāviśrāntalocanaḥ
tattvadṛṣṭārthayā vācā dharmahetvarthayuktayā //

kuto vo vigraho devāḥ kuto vo bhayam āgatam
kasya vā kena vā kāryaṃ kiṃ vā mayi na vartate //

na khalv akuśalaṃ loke vartate dānavotthitam
nṛṇām āyāsajananaṃ śīghram icchāmi veditum //

eṣa brahmavidāṃ madhye vihāya śayanottamam
śivāya bhavatām arthe sthitaḥ kiṃ karavāṇi vaḥ //