Harivamsa · Chapter 38

pañca taṃ nābhyavartanta viparītena karmaṇā
vedo dharmaḥ kṣamā satyaṃ śrīś ca nārāyaṇāśrayā //

sa teṣām anupasthānāt sakrodho dānaveśvaraḥ
vaiṣṇavaṃ padam anvicchan yayau nārāyaṇāntikam //

sa dadarśa suparṇasthaṃ śaṅkhacakragadādharam
dānavānāṃ vināśāya bhrāmayantaṃ gadāṃ śubhām //

sajalāmbhodasadṛśaṃ vidyutsadṛśavāsasam
svārūḍhaṃ svarṇapatrāḍhyaṃ śikhinaṃ kāśyapaṃ khagam //

dṛṣṭvā daityavināśāya raṇe svastham avasthitam
dānavo viṣṇum akṣobhyaṃ babhāṣe kṣubdhamānasaḥ //

ayaṃ sa ripur asmākaṃ pūrveṣāṃ dānavarṣiṇām
arṇavāvāsinaś caiva madhor vai kaiṭabhasya ca //

ayaṃ sa vigraho 'smākam aśāmyaḥ kila kathyate
yena naḥ saṃyugeṣv adya bahavo dānavā hatāḥ //

ayaṃ sa nirghṛṇo yuddhe strībālanirapatrapaḥ
yena dānavanārīṇāṃ sīmantoddharaṇaṃ kṛtam //

ayaṃ sa viṣṇur devānāṃ vaikuṇṭhaś ca divaukasām
ananto bhoginām apsu svayaṃbhūś ca svayaṃbhuvaḥ //

ayaṃ sa nātho devānām asmābhir viprakṛṣyatām
asya krodhaṃ samāsādya hiraṇyakaśipur hataḥ //

asya cchāyāṃ samāśritya devā makhamukhe sthitāḥ
ājyaṃ maharṣibhir dattam aśnuvanti tridhā hutam //

ayaṃ sa nidhane hetuḥ sarveṣāṃ daitavadviṣām
asya cakraṃ praviṣṭāni kulāny asmākam āhave //

ayaṃ sa kila yuddheṣu surārthe tyaktajīvitaḥ
savitus tejasā tulyaṃ cakraṃ kṣipati śatruṣu //

ayaṃ sa kālo daityānāṃ kālabhūte mayi sthite
atikrāntasya kālasya phalaṃ prāpsyati durmatiḥ //

diṣṭyedānīṃ samakṣaṃ me viṣṇur eṣa samāgataḥ
adya madbāṇaniṣpiṣṭo mayy eva praṇamiṣyati //

yāsyāmy apacitiṃ diṣṭyā pūrveṣām adya saṃyuge
imaṃ nārāyaṇaṃ hatvā dānavānāṃ bhayāvaham //

kṣipram eva vadhiṣyāmi raṇe nārāyaṇaṃ śairaiḥ
jātyantaragato hy eṣa mṛdhe bādhati dānavān //

eṣo 'ntakaḥ purā bhūtvā padmanābha iti smṛtaḥ
jaghānaikārṇave ghore tāv ubhau madhukaiṭabhau //

dvidhābhūtaṃ vapuḥ kṛtvā siṃhārdhaṃ narasaṃsthitam
pitaraṃ me jaghānaiko hiraṇyakaśipuṃ purā //

śubhaṃ garbham adhattainam aditir devatāraṇiḥ
yajñakāle baler yo vai kṛtvā vāmanarūpatām |
trīṃl lokāṃś ca jahāraiṣa kramamāṇas tribhiḥ kramaiḥ //

bhūyas tv idānīṃ samare saṃprāpte tārakāmaye
mayā saha samāgamya sadevo vinaśiṣyati //

sa evam uktvā bahudhā kṣipan nārāyaṇaṃ raṇe
vāgbhir apratirūpābhir yuddham evābhyarocayat //

kṣipyamāṇo 'surendreṇa ya cukopa gadādharaḥ
kṣamābalena manasā sasmitaṃ vākyam abravīt //

alaṃ darpabalaṃ daitya sthiraṃ matkrodhajaṃ balam
hatas tvaṃ darpajair doṣaiḥ kṣamāṃ yo 'tītya bhāṣase //

adhamas tvaṃ mama mato dhig etat tava vāgbalam
na tatra puruṣāḥ santi yatra garjanti yoṣitaḥ //

ahaṃ tvāṃ daitya paśyāmi pūrveṣāṃ mārgagāminam
prajāpatikṛtaṃ setuṃ ko bhittvā svastimān vrajet //

adya tvāṃ nāśayiṣyāmi devavyāghātakāriṇam
sveṣu sveṣu ca sthāneṣu sthāpayiṣyāmi devatāḥ //

evaṃ bruvati vākyaṃ tu mṛdhe śrīvatsadhāriṇi
jahāsa dānavaḥ krodhād dhastāṃś cakre ca sāyudhān //

sa bāhuśatam udyamya sarvāstragrahaṇaṃ raṇe
krodhād rudhiraraktākṣo viṣṇor vakṣasy atāḍayat //

dānavāś cāpi samare mayatārapurogamāḥ
udyatāyudhanistriṃśāḥ sarve viṣṇum abhidravan //

sa tāḍyamāno 'tibalair daityaiḥ sarvāyudhodyataiḥ
na cacāla harir yuddhe 'kampyamāna ivācalaḥ //

saṃsaktaś ca suparṇena kālanemir mahāsuraḥ
sarvaprāṇena mahatīṃ gadām udyamya bāhubhiḥ
mumoca jvalitāṃ ghorāṃ saṃrabdho garuḍopari //

karmaṇā tena daityasya viṣṇur vismayam āgamat
sa tena tāḍitaḥ pakṣī cacāla ca punaḥ punaḥ |
hariṇā vardhitabalo na moham upagacchati |
yena tasya suparṇasya patitā mūrdhni sā gadā //

suparṇaṃ vyathitaṃ dṛṣṭvā kṣataṃ ca vapur ātmanaḥ
krodhāt saṃraktanayano vaikuṇṭhaś cakramādade //

vyavardhata ca vegena suparṇena samaṃ vibhuḥ
bhujāś cāsya vyavardhanta vyāpnuvanto diśo daśa //

sa diśaḥ pradiśaś caiva khaṃ ca gāṃ caiva pūrayan
vavṛdhe sa punar lokān krāntukāma ivaujasā //

taṃ jayāya surendrāṇāṃ vardhamānaṃ nabhastale
ṛṣayaḥ saha gandharvais tuṣṭuvur madhusūdanam //

sa dyāṃ kirīṭena likhan sābhram ambaram ambaraiḥ
padbhyām ākramya vasudhāṃ diśaḥ pracchādya bāhubhiḥ //

sa sūryakaratulyābhaṃ sahasrāram arikṣayam
dīptāgnisadṛśaṃ ghoraṃ darśanīyaṃ sudarśanam //

suvarṇareṇuparyantaṃ vajranābhaṃ bhayāvaham
medosthimajjārudhiraiḥ siktaṃ dānavasaṃbhavaiḥ //

advitīyaṃ prahāreṣu kṣuraparyantamaṇḍalam
sragdāmamālāvitataṃ kāmagaṃ kāmarūpiṇam //

svayaṃ svayaṃbhuvā sṛṣṭaṃ bhayadaṃ sarvavidviṣām
maharṣiroṣair āviṣṭaṃ nityam āhavadarpitam //

kṣepaṇādyasya muhyanti lokāḥ sasthāṇujaṃgamāḥ
kravyādāni ca bhūtāni tṛptiṃ yānti mahāmṛdhe //

tam apratimakarmāṇaṃ samānaṃ sūryavarcasā
cakram udyasya samare krodhadīpto gadādharaḥ //

saṃmuṣṇan dānavaṃ tejaḥ samare svena tejasā
ciccheda bāhūṃś cakreṇa śrīdharaḥ kālaneminaḥ //

tac ca vaktraśataṃ ghoraṃ sāgnicūrṇāṭṭahāsi yat
tasya daityasya cakreṇa pramamātha balād dhariḥ //

sa cchinnabāhur viśirā na prākampata dānavaḥ
kabandhāvasthitaḥ saṃkhye viśākha iva pādapaḥ //

taṃ vitatya mahāpakṣau vāyoḥ kṛtvā samaṃ javam
urasā pātayām āsa garuḍaḥ kālaneminam //

sa tasya deho vimukho viśākhaḥ khāt paribhraman
nipapāta divaṃ tyaktvā kṣobhayan dharaṇītalam //

tasmin nipatite daitye devāḥ sarṣigaṇās tadā
sādhu sādhv iti vaikuṇṭhaṃ sametāḥ pratyapūjayan //

apare ye tu daityā vai yuddhe dṛṣṭaparākramāḥ
te sarve bāhubhir vyāptā na śekuś calituṃ raṇe //

kāṃścit keśeṣu jagrāha kāṃścit kaṇṭhe nyapīḍayat
pāṭayan kasyacid vaktraṃ madhye kāṃścid agṛhyata //

te gadācakranirdagdhā gatasattvā gatāsavaḥ
gaganād bhraṣṭasarvāṅgā nipetur dharaṇītale //

teṣu sarveṣu daityeṣu hateṣu puruṣottamaḥ
tasthau śakrapriyaṃ kṛtvā kṛtakarmā gadādharaḥ //

tasmin vimarde nirvṛtte saṃgrāme tārakāmaye
taṃ deśam ājagāmāśu brahmā lokapitāmahaḥ //

sarvair brahmarṣibhiḥ sārdhaṃ gandharvaiḥ sāpsarogaṇaiḥ
devadevo hariṃ devaṃ pūjayan vākyam abravīt //

kṛtaṃ deva mahatkarma surāṇāṃ śalyam uddhṛtam
vadhenānena daityānāṃ vayaṃ ca paritoṣitāḥ //

yo 'yaṃ tvayā hato viṣṇo kālanemir mahāsuraḥ
tvam eko 'sya mṛdhe hantā nānyaḥ kaścana vidyate //

eṣa devān paribhavaṃl lokāṃś ca sacarācarān
ṛṣīṇāṃ kadanaṃ kṛtvā mām api pratigarjati //

tad anena tavogreṇa parituṣṭo 'smi karmaṇā
yad ayaṃ kālatulyābhaḥ kālanemir nipātitaḥ //

tadāgacchasva bhadraṃ te gacchāma divam uttamam
brahmarṣayas tvāṃ tatrasthāḥ pratīkṣante sadogatāḥ //

kiṃ cāhaṃ tava dāsyāmi varaṃ varabhṛtāṃ vara
sureṣv api sadaityeṣu varāṇāṃ varado bhavān //

niryātayaitat trailokyaṃ sphītaṃ nihatakaṇṭakam
asminn eva mṛdhe viṣṇo śakrāya sumahātmane //

evam ukto bhagavatā brahmaṇā harir īśvaraḥ
devāñ śakramukhān sarvān uvāca śubhayā girā //

śrūyatāṃ tridaśāḥ sarve yāvantaḥ stha samāgatāḥ
śravaṇāvahitair devaiḥ puraskṛtya puraṃdaram //

asmin naḥ samare sarve kālanemimukhā hatāḥ
dānavā vikramopetāḥ śakrād api mahattarāḥ //

asmin mahati saṃkrande dvāv eva tu viniḥsṛtau
vairocaniś ca daityendraḥ svarbhānuś ca mahāgrahaḥ //

tad iṣṭāṃ bhajatāṃ śakro diśaṃ varuṇa eva ca
yāmyāṃ yamaḥ pālayatām uttarāṃ ca dhanādhipaḥ //

ṛkṣaiḥ saha yathāyogaṃ kālaṃ caratu candramāḥ
abdaṃ hy ṛtumukhaṃ sūryo bhajatām ayanaiḥ saha //

ājyabhāgāḥ pravartantāṃ sadasyair abhipūjitāḥ
hūyantām agnayo viprair vedadṛṣṭena karmaṇā //

devāś ca balihomena svādhyāyena maharṣayaḥ
śrāddhena pitaraś caiva tṛptiṃ yāntu yathāsukham //

vāyuś caratu mārgasthas tridhā dīpyatu pāvakaḥ
trayo varṇāś ca lokāṃs trīṃs tarpayantv ātmajair guṇaiḥ //

kratavaḥ saṃpravartantāṃ dīkṣaṇīyair dvijātibhiḥ
dakṣiṇāś cāpi vartantāṃ yathoktaṃ sarvasatriṇām //

gāś ca sūryo rasān somo vāyuḥ prāṇāṃś ca prāṇiṣu
tarpayantaḥ pravartantāṃ śivaiḥ saumyaiś ca karmabhiḥ //

yathāvad anupūrveṇa mahendra salilodvahāḥ
trailokyamātaraḥ sarvāḥ sāgaraṃ yāntu nimnagāḥ //

daityebhyas tyajyatāṃ bhītiḥ śāntiṃ vrajata devatāḥ
svasti vo 'stu gamiṣyāmi brahmalokaṃ sanātanam //

svagṛhe svargaloke vā saṃgrāme vā viśeṣataḥ
visrambho vo na gantavyo nityaṃ kṣudrā hi dānavāḥ //

chidreṣu praharanty ete na caiṣāṃ saṃsthitir dhruvā
saumyānām ṛjubhāvānāṃ bhavatāṃ cārjavā matiḥ //

evam uktvā suragaṇān viṣṇuḥ satyaparākramaḥ
jagāma brahmaṇā sārdhaṃ brahmalokaṃ mahāyaśāḥ //

etad āścaryam abhavat saṃgrāme tārakāmaye
dānavānāṃ ca viṣṇoś ca yan māṃ tvaṃ paripṛcchasi //