Harivamsa · Chapter 20

pitā somasya vai rājañ jajñe 'trir bhagavān ṛṣiḥ
athātaḥ śrūyatāṃ rājan vaṃśaḥ somasya pāvanaḥ |
yasminn ailādayo bhūpāḥ kīrtyante puṇyakīrtayaḥ ||
yatra jāto hariḥ sākṣāt kṛṣṇas trailokyapāvanaḥ |
sahasraśirasaḥ puṃso nābhihradasaroruhāt ||
jātasyāsīt suto dhātur atriḥ pitṛsamo guṇaiḥ |
brahmaṇo mānasāt pūrvaṃ prajāsargaṃ vidhitsataḥ |
tatrātriḥ sarvalokānāṃ tasthau svavinayair vṛtaḥ
karmaṇā manasā vācā śubhāny eva cacāra ha //

ahiṃsraḥ sarvabhūteṣu dharmātmā saṃśitavrataḥ
kāṣṭhakuḍyaśilābhūta ūrdhvabāhur mahādyutiḥ //

anuttamaṃ nāma tapo yena taptaṃ mahat purā
trīṇi varṣasahasrāṇi divyānīti hi naḥ śrutam //

tatordhvaretasas tasya sthitasyānimiṣasya hi
somatvaṃ tanur āpede mahābuddhasya bhārata //

ūrdhvam ācakrame tasya somatvaṃ bhāvitātmanaḥ
netrābhyāṃ vāri susrāva daśadhā dyotayad diśaḥ //

taṃ garbhaṃ daśadhā dṛṣṭvā daśa devyo dadhus tataḥ
sametya dhārayām āsur na ca tāḥ tam aśaknuvan //

sa tābhyaḥ sahasaivātha digbhyo garbhaḥ prabhānvitaḥ
papāta bhāsayaṃl lokāñ śītāṃśuḥ sarvabhāvanaḥ //

yadā na dhāraṇe śaktās tasya garbhasya tā diśaḥ
tatas tābhiḥ sahaivāśu nipatāta vasuṃdharām //

patitaṃ somam ālokya brahmā lokapitāmahaḥ
ratham āropayām āsa lokānāṃ hitakāmyayā //

sa hi vedamayas tāta dharmātmā satyasaṃgaraḥ
yukto vājisahasreṇa siteneti hi naḥ śrutam //

tasmin nipatite devāḥ putre 'treḥ paramātmani
tuṣṭuvur brahmaṇaḥ putrā mānasāḥ sapta ye śrutāḥ //

tathaivāṅgirasas tatra bhṛgor evātmajaiḥ saha
ṛgbhir yajurbhiḥ sāmabhir atharvāṅgirasair api //

tasya saṃstūyamānasya tejaḥ somasya bhāsvataḥ
āpyāyamānaṃ lokāṃs trīn bhāvayām āsa sarvataḥ //

sa tena rathamukhyena sāgarāntāṃ vasuṃdharām
triḥsaptakṛtvo 'tiyaśāś cakārābhipradakṣiṇām //

tasya yac cyāvitaṃ tejaḥ pṛthivīm anvapadyata
oṣadhyas tāḥ samudbhūtās tejasā prajvalanty uta //

tābhiṛ dhāryo hy ayaṃ lokaḥ prajāś caiva caturvidhāḥ
poṣṭā hi bhagavān somo jagato jagatīpate //

sa labdhatejā bhagavān saṃstavaiḥ svaiś ca karmabhiḥ
tapas tepe mahābhāga padmānāṃ daśatīr daśa //

hiraṇyavarṇā yā devyo dhārayanty ātmanā jagat
nidhis tāsām abhūd devaḥ prakhyātaḥ svena karmaṇā //

tatas tasmai dadau rājyaṃ brahmā brahmavidāṃ varaḥ
bījauṣadhīnāṃ viprāṇām apāṃ ca janamejaya //

so 'bhiṣikto mahātejā rājarājyena rājarāṭ
trīṃl lokān bhāvayām āsa svabhāsā bhāsvatāṃ varaḥ //

saptaviṃśatim indos tu dākṣāyaṇyo mahāvratāḥ
dadau prācetaso dakṣo nakṣatrāṇīti yā viduḥ //

sa tat prāpya mahad rājyaṃ somaḥ somavatāṃ varaḥ
samājahre rājasūyaṃ sahasraśatadakṣiṇam //

hotāsya bhagavān atrir adhvaryur bhagavān bhṛguḥ
hiraṇyagarbhaś codgātā brahmā brahmātvam eyivān //

sadasyas tatra bhagavān harir nārāyaṇaḥ prabhuḥ
sanatkumārapramukhair ādyair brahmarṣibhir vṛtaḥ //

dakṣiṇām adadāt somas trīṃl lokān iti naḥ śrutam
tebhyo brahmarṣimukhyebhyaḥ sadasyebhyaś ca bhārata //

sinīvālī kuhūś caiva dyutiḥ puṣṭiḥ prabhā vasuḥ
kīrtir dhṛtiś ca lakṣmīś ca nava devyaḥ siṣevire //

prāpyāvabhṛtham avyagraḥ sarvadevarṣipūjitaḥ
taṃ mūrdhny upāghrāya tadā somo dhātā prajāpatiḥ |
virarājāti rājendro daśadhā bhāvayan diśaḥ //

tasya tat prāpya duṣprāpyam aiśvaryaṃ munisatkṛtam
vibabhrāma matis tāta vinayād anayāhṛtā //

bṛhaspateḥ sa vai bhāryāṃ tārāṃ nāma yaśasvinīm
jahāra tarasā sarvān avamatyāṅgiraḥsutān //

sa yācyamāno devaiś ca tathā devarṣibhiḥ saha
naiva vyasarjayat tārāṃ tasmā aṅgirase tadā //

uśanā tasya jagrāha pārṣṇim aṅgirasas tadā
sa hi śiṣyo mahātejāḥ pituḥ pūrvaṃ bṛhaspateḥ //

tena snehena bhagavān rudras tasya bṛhaspateḥ
pārṣṇigrāho 'bhavad devaḥ pragṛhyājagavaṃ dhanuḥ //

tena brahmaśiro nāma paramāstraṃ mahātmanā
uddiśya devān utsṛṣṭaṃ yenaiṣāṃ nāśitaṃ yaśaḥ //

tatra tad yuddham abhavat prakhyātaṃ tārakāmayam
devānāṃ dānavānāṃ ca lokakṣayakaraṃ mahat //

tatra śiṣṭās tu ye devās tuṣitāś caiva ye bhārata
brahmāṇaṃ śaraṇaṃ jagmur ādidevaṃ pitāmaham //

tato nivāryośanasaṃ taṃ vai rudraṃ ca śaṃkaram
dadāv aṅgirase tārāṃ svayam eva pitāmahaḥ //

tām antaḥprasavāṃ dṛṣṭvā vipraḥ prāha bṛhaspatiḥ
madīyāyāṃ na te yonau garbho dhāryaḥ kathaṃ cana //

ayonāv asṛjattaṃ tu kumāraṃ dasyuhantamam
iṣīkāstambam āsādya jvalantam iva pāvakam //

jātamātraḥ sa bhagavān devānām ākṣipad vapuḥ
tataḥ saṃśayam āpannās tārām akathayan surāḥ //

satyaṃ brūhi sutaḥ kasya somasyātha bṛhaspateḥ
pṛcchyamānā yadā devair nāha sā sādhv asādhu vā
kumāro mātaraṃ prāha kupito 'līkalajjayā |
kiṃ na vocasy asadvṛtte ātmāvadyaṃ vadāśu me |
tadā tāṃ śaptum ārabdhaḥ kumāro dasyuhantamaḥ //

taṃ nivārya tato brahmā tārāṃ papraccha saṃśayam
yad atra tathyaṃ tad brūhi tāre kasya suto hy ayam //

sā prāñjalir uvācedaṃ brahmāṇaṃ varadaṃ prabhum
somasyeti mahātmānaṃ kumāraṃ dasyuhantamam //

taṃ mūrdhny upāghrāya tadā somo dhātā prajāpatiḥ
budha ity akaron nāma tasya putrasya dhīmataḥ
pratikūlaṃ ca gagane samabhyuttiṣṭhate budhaḥ //

utpādayām āsa tadā putraṃ vai rājaputrikā
tasyāpatyaṃ mahārājo babhūvailaḥ purūravāḥ
urvaśyāṃ jajñire yasya putrāḥ sapta mahātmanaḥ //

prasahya dharṣitas tatra vivaśo rājayakṣmaṇā
tato yakṣmābhibhūtas tu somaḥ prakṣīṇamaṇḍaḥ
jagāma śaraṇāyātha pitaraṃ so 'trim eva ca //

tasya tat pāpaśamanaṃ cakārātrir mahāyaśāḥ
sa rājayakṣmaṇā muktaḥ śriyā jajvāla sarvaśaḥ //

etat somasya te janma kīrtitaṃ kīrtivardhanam
vaṃśam asya mahārāja kīrtyamānam ataḥ śṛṇu //

dhanyam āyuṣyam ārogyaṃ puṇyaṃ saṃkalpasādhakam
somasya janma śrutvaiva sarvapāpaiḥ pramucyate //