Harivamsa · Chapter 16

hanta te vartayiṣyāmi śrāddhasya phalam uttamam
brahmadattena yat prāptaṃ saptajātiṣu bhārata //

tata eva hi dharmasya buddhir nirvartate śanaiḥ
pīḍayāpy atha dharmasya kṛte śrāddhe purānagha //

tato 'haṃ nātidharmiṣṭhān kurukṣetre pitṛvratān
sanatkumāranirdiṣṭān apaśyaṃ sapta vai dvijān //

vāgduṣṭaḥ krodhano hiṃsraḥ piśunaḥ kavir eva ca
khasṛmaḥ pitṛvartī ca nāmabhiḥ karmabhis tathā //

kauśikasya sutās tāta śiṣyā gārgyasya bhārata
pitary uparate sarve vratavantas tadābhavan //

niyogāt te guros tasya gāṃ dogdhrīṃ samakālayan
samānavatsāṃ kapilāṃ sarve nyāyāgatāṃ tadā //

teṣāṃ pathi kṣudhārtānāṃ bālyān mohāc ca bhārata
krūrā buddhiḥ samabhavat tāṃ gāṃ vai hiṃsituṃ tadā //

tān kaviḥ khasṛmaś caiva yācete neti vai tadā
na cāśakyanta te tābhyāṃ tadā vārayituṃ dvijāḥ //

pitṛvartī tu yas teṣāṃ nityaṃ śrāddhāhniko dvijaḥ
sa sarvān abravīd bhrātṝn kopād dharmasamanvitaḥ //

yady avaśyaṃ prakartavyā pitṝn uddiśya sādhv imāṃ
prakurvīmahi gāṃ samyak sarva eva samāhitāḥ //

evam eṣā ca gaur dharmaṃ prāpsyate nātra saṃśayaḥ
pitṝn abhyarcya dharmeṇa nādharmo 'smin bhaviṣyati //

tathety uktvā ca te sarve prokṣayitvā ca gāṃ tataḥ
pitṛbhyaḥ kalpayitvainām upayujyanta bhārata //

upayujya ca gāṃ sarve guros tasya nyavedayat
śārdūlena hatā dhenur vatso 'yaṃ gṛhyatām iti
ārjavāt sa tu vatsaṃ taṃ pratijagrāha vai dvijaḥ //

mithyopacarya te taṃ tu gurum anyāyato dvijāḥ
kālena samayujyanta sarva evāyuṣaḥ kṣaye //

te vai hiṃsratayā krūrā anāryatvād guros tadā
ugrā hiṃsāvihārāś ca saptājāyanta sodarāḥ
lubdhakasyātmajās tāta balavanto manasvinaḥ //

pitṝn abhyarcya dharmeṇa prokṣayitvā ca gāṃ tadā
smṛtiḥ pratyavamarśaś ca teṣāṃ jātyantare 'bhavat //

jātā vyādhā daśārṇeṣu sapta dharmavicakṣaṇāḥ
svadharmaniratāḥ sarve lobhānṛtavivarjitāḥ //

tāvan mātraṃ prakurvanti yāvatā prāṇadhāraṇam
śeṣaṃ dharmaparāḥ kālam anudhyānti svakarma tat //

nāmadheyāni cāpy eṣām imāny āsan narādhipa
nirvairo nirvṛtaḥ kṣānto nirmanyuḥ kṛtir eva ca
vaidhaso mātṛvartī ca vyādhāḥ paramadhārmikāḥ //

tair evam uṣitais tāta hiṃsādharmaparair vane
mātā ca pūjitā vṛddhā pitā ca paritoṣitaḥ //

yadā mātā pitā caiva saṃyuktau kāladharmaṇā
tadā dhanūṃṣi te tyaktvā vane prāṇān avāsṛjan //

śubhena karmaṇā tena jātā jātismarā mṛgāḥ
trāsodvegena saṃvignā ramye kālaṃjare girau //

unmukho nityavitrastaḥ stabdhakarṇo vilocanaḥ
paṇḍito ghasmaro nādī nāmabhis te 'bhavan mṛgāḥ //

tam evārtham anudhyānto jātismaraṇasaṃbhavam
āsan vanecarāḥ kṣāntā nirdvandvā niṣparigrahāḥ //

te sarve śubhakarmāṇaḥ sadharmāṇo vanecarāḥ
maruṃ sādhya jahuḥ prāṇāṃl laghvāhārās tapasvinaḥ //

teṣāṃ maruṃ sādhayatāṃ padasthānāni bhārata
tathaivādyāpi dṛśyante girau kālañjare 'cyuta //

karmaṇā tena te tāta śubhenāśubhavarjitāḥ
śubhāc chubhatarāṃ yoniṃ cakravākatvam āgatāḥ //

śubhe deśe sariddvīpe saptaivāsañ jalaukasaḥ
tyaktvā sahacarīdharmaṃ munayo dharmacāriṇaḥ //

sumanā muniḥ suvāk śuddhaḥ pañcamaś chidradarśanaḥ
sunetraś ca svatantraś ca śakunā nāmataḥ smṛtāḥ //

pañcamaḥ pañcikas tatra saptajātiṣv ajāyata
ṣaṣṭhas tu kaṇḍarīko 'bhūd brahmadattas tu saptamaḥ //

teṣāṃ tu tapasā tena saptajātikṛtena vai
yogasya cābhinirvṛttyā pratibhānāc ca śobhanāt //

pūrvajātiṣu yad brahma śrutaṃ gurukuleṣu vai
tathaiva tatsthitaṃ brahma saṃsāreṣv api vartatām //

te brahmacāriṇaḥ sarve vihaṅgāḥ kāmacāriṇaḥ
yogadharmam anudhyānto viharanti sma tatra ha //

teṣāṃ tatra vihaṅgānāṃ caratāṃ sahacāriṇām
nīpānām īśvaro rājā vibhrājaḥ pauravānvayaḥ //

vibhrājamāno vapuṣā prabhāvena samanvitaḥ
śrīmān antaḥpuravṛto vanaṃ tat praviveśa ha //

svatantraś cakravākas tu spṛhayām āsa taṃ nṛpam
dṛṣṭvāyāntaṃ śriyopetaṃ bhaveyam aham īdṛśaḥ //

yady asti sukṛtaṃ kiṃcit tapo vā niyamo 'pi vā
khinno hy asmy upavāsena tapasā niṣphalena ca //