Harivamsa · Chapter 15

tasminn antarhite deve vacanāt tasya vai vibho
cakṣur divyaṃ savijñānaṃ prādur āsīn mamānagha //

tato 'haṃ tān apaśyaṃ vai brāhmaṇān kauśikātmajān
āpageya kurukṣetre yān uvāca vibhur mama //

brahmadatto 'bhavad rājā yas teṣāṃ saptamo dvijaḥ
pitṛvartīti vikhyāto nāmnā śīlena karmaṇā //

śukasya kanyā kṛtvī taṃ janayām āsa pārthivam
aṇuhāt pārthivaśreṣṭhāt kāmpilye nagarottame //

aṇuhaḥ kasya vai putraḥ kasmin kāle babhūva ha
rājā dharmabhṛtāṃ śreṣṭho yasya putro mahāyaśāḥ //

brahmadatto narapatiḥ kiṃvīryaś ca babhūva ha
kathaṃ ca saptamas teṣāṃ saṃbabhūva narādhipaḥ //

na hy alpavīryāya śuko bhagavāṃl lokapūjitaḥ
kanyāṃ pradadyād yogātmā kṛtvīṃ kīrtimatīṃ prabhuḥ //

etad icchāmy ahaṃ śrotuṃ vistareṇa mahādyute
brahmadattasya caritaṃ tad bhavān vaktum arhati //

yathā ca vartamānās te saṃsāreṣu dvijātayaḥ
mārkaṇḍeyena kathitās tad bhavān prabravītu me //

pratīpasya sa rājarṣe tulyakālo narādhipaḥ
pitāmahasya me rājan babhūveti mayā śrutam //

brahmadatto mahārājo yogī rājarṣisattamaḥ
rutajñaḥ sarvabhūtānāṃ sarvabhūtahite rataḥ //

sakhā hi gālavo yasya yogācāryo mahāyaśāḥ
śikṣāṃ utpādya tapasā kramo yena pravartitaḥ
kaṇḍarīkaś ca yogātmā tasyaiva sacivo 'bhavat //

jātyantareṣu sarveṣu sahāyāḥ sarva eva te
saptajātiṣu saptaiva babhūvur amitaujasaḥ
yathovāca mahātejā mārkaṇḍeyo mahātapāḥ //

tasya vaṃśam ahaṃ rājan kīrtayiṣyāmi tac chṛṇu
brahmadattasya paurāṇaṃ pauravasya mahātmanaḥ //

purumitrasya dāyādo rājā bṛhadiṣur nṛpa
bṛhaddhanur bṛhadiṣoḥ putras tasya mahāyaśāḥ
āsīd bṛhadiṣoḥ putro bṛhaddharmeti viśrutaḥ |
bṛhaddharmeti vikhyāto rājā paramadhārmikaḥ //

satyajit tasya tanayo viśvajit tasya cātmajaḥ
putro viśvajitaś cāpi senajit pṛthivīpatiḥ //

putrāḥ senajitaś cāsaṃś catvāro lokasaṃmatāḥ
ruciraḥ śvetakāśyaś ca mahimnāras tathaiva ca
vatsaś cāvantako rājā yasyaite pari vatsakāḥ //

rucirasya tu dāyādaḥ pṛthuṣeṇo mahāyaśāḥ
pṛthuṣeṇasya pāras tu pārān nīpo 'tha jajñivān //

nīpasyaikaśataṃ tāta putrāṇām amitaujasām
mahārathānāṃ rājendra śūrāṇāṃ bāhuśālinām
nīpā iti samākhyātā rājānaḥ sarva eva te //

teṣāṃ vaṃśakaro rājā nīpānāṃ kīrtivardhanaḥ
kāmpilye samaro nāma sa ceṣṭasamaro 'bhavat //

samarasya puraḥ pāraḥ sadaśva iti te trayaḥ
putrāḥ paramadharmajñāḥ pāraputraḥ pṛthur babhau //

pṛthos tu sukṛto nāma sukṛteneha karmaṇā
jajñe sarvaguṇopeto vibhrājas tasya cātmajaḥ //

vibhrājasya tu putro 'bhūd aṇuho nāma pārthivaḥ
babhau śukasya jāmātā kṛtvībhartā mahāyaśāḥ //

putro 'ṇuhasya rājarṣir brahmadatto 'bhavat prabhuḥ
yogātmā tasya tanayo viṣvaksenaḥ paraṃtapaḥ //

vibhrājaḥ punar ājātaḥ sukṛteneha karmaṇā
brahmadattasya tanayo viṣvaksena iti śrutaḥ //

viṣvaksenasya putro 'bhūd daṇḍaseno mahīpatiḥ
bhallāṭaś ca kumāro 'bhūd rādheyena hataḥ purā //

daṇḍasenātmajaḥ śūro mahātmā kulavardhanaḥ
bhallāṭaputro durbuddhir abhavaj janamejayaḥ //

sa teṣām abhavad rājā nīpānām antakṛn nṛpaḥ
ugrāyudhena yasyārthe sarve nīpā vināśitāḥ //

ugrāyudhaḥ sa cotsikto mayā vinihato yudhi
darpānvito darparuciḥ satataṃ cānaye rataḥ //

ugrāyudhaḥ kasya sutaḥ kasmin vaṃśe 'tha jajñivān
kimarthaṃ caiva bhavatā nihatas tad bravīhi me //

ajamīḍhasya dāyādo vidvān rājā yavīnaraḥ
dhṛtimāṃs tasya putras tu tasya satyadhṛtiḥ sutaḥ //

jajñe satyadhṛteḥ putro dṛḍhanemiḥ pratāpavān
dṛḍhanemisutaś cāpi sudharmā nāma pārthivaḥ //

āsīt sudharmaṇaḥ putraḥ sārvabhaumaḥ prajeśvaraḥ
sārvabhauma iti khyātaḥ pṛthivyāṃ ekarāṭ tadā //

tasyānvavāye mahati mahān pauravanandanaḥ
mahataś cāpi putras tu nāmnā rukmarathaḥ smṛtaḥ ||
putro rukmarathasyāpi supārśvo nāma pārthivaḥ |
supārśvatanayaś cāpi sumatir nāma dhārmikaḥ |
jajñe saṃnatimān rājā saṃnatir nāma vīryavān //

tasya vai saṃnateḥ putraḥ kārto nāma mahābalaḥ
śiṣyo hiraṇyanābhasya kausalyasya mahātmanaḥ |
caturviṃśatidhā tena proktās tāḥ sāmasaṃhitāḥ |
smṛtās te prācyasāmānaḥ kārtā nāmnā tu sāmagāḥ ||
kārtir ugrāyudhaḥ so 'tha vīraḥ pauravanandanaḥ |
babhūva yena vikramya pṛṣatasya pitāmahaḥ
nīpo nāma mahārāja pāñcālādhipatir hataḥ //

sa cāpy ugrāyudhas tāta durbuddhir vairakṛt sadā
pradīptacakro balavān nīpāntakaraṇo 'bhavat //

sa darpapūrṇo hatvājau nīpān anyāṃś ca pārthivān
pitary uparate mahyaṃ śrāvayām āsa kilbiṣam //

mām amātyaiḥ parivṛtaṃ śayānaṃ dharaṇītale
ugrāyudhasya rājendra dūto 'bhyetya vayo 'bravīt //

adya tvaṃ jananīṃ bhīṣma gandhakālīṃ yaśasvinīṃ
strīratnaṃ mama bhāryārthe prayaccha kurupuṃgava //

evaṃ rājyaṃ ca te sphītaṃ balāni ca na saṃśayaḥ
tvayā rājye ca te sthitim |
caturaṅgayutāny adya |
pradāsyāmi yathākāmam ahaṃ vai ratnabhāg bhuvi //

rāṣṭrasyecchasi cet svasti prāṇānāṃ vā kulasya vā
śāsane mama tiṣṭhasva na hi te śāntir anyathā //

adhaḥ prastāraśayane śayānas tena coditaḥ
dūtāntaritam etad vai vākyam agniśikhopamam //

tato 'haṃ tasya durbuddher vijñāya matam acyuta
ājñaptavān vai saṃgrāme senādhyakṣāṃś ca sarvaśaḥ //

mama prajvalitaṃ cakraṃ niśāmyaitat sudurjayam
śatravo vidravanty ājau darśanād eva bhārata //

vicitravīryaṃ bālaṃ ca madapāśrayam eva ca
dṛṣṭvā krodhaparītātmā yuddhāyaiva mano dadhe //

nigṛhītas tadāhaṃ tu sacivair mantrakovidaiḥ
ṛtvigbhir devakalpaiś ca suhṛdbhir narapuṃgava //

snigdhaiś ca śāstravidbhiś ca saṃyugasya nivartane
kāraṇaṃ śrāvitaś cāsmi yuktarūpaṃ tadānagha //

pravṛttacakraḥ pāpo 'sau tvaṃ cāśaucagataḥ prabho
na caiṣa prathamaḥ kalpo yuddhaṃ nāma kadācana //

te vayaṃ sāma pūrvaṃ vai dānaṃ bhedaṃ tathaiva ca
prayokṣyāmas tataḥ śuddho daivatāny abhivādya ca //

kṛtasvastyayano viprair hutvāgnīn vācya ca dvijān
brāhmaṇair abhyanujñātaḥ prayāsyasi jayāya vai //

astrāṇi na prayojyāni na praveśyaś ca saṃgaraḥ
āśauce vartamānena vṛddhānām iti śāsanam //

sāmadānādibhiḥ pūrvam api bhedena vā tataḥ
taṃ haniṣyasi vikramya śambaraṃ maghavān iva //

prājñānāṃ vacanaṃ kāle vṛddhānāṃ ca viśeṣataḥ
śrotavyam iti tac chrutvā nivṛtto 'smi narādhipa //

tatas taiḥ sa kramaḥ sarvaḥ prayuktaḥ śāstrakovidaiḥ
tasmin kāle kuruśreṣṭha karma cārabdham uttamam //

sa sāmādibhir apy ādāv upāyaiḥ śāstracintakaiḥ
anunīyamāno durbuddhir anunetuṃ na śakyate //

pravṛttaṃ tasya tac cakram adharmaniratasya vai
paradārābhilāṣeṇa sadyas tāta nivartitam //

na tv ahaṃ tasya jāne vai nivṛttaṃ cakram uttamam
hataṃ svakarmaṇā tat tu pūrvaṃ sadbhiś ca ninditam //

kṛtaśaucaḥ śarāvāpī rathī niṣkramya vai purāt
kṛtasvastyayano vipraiḥ prāyodhayam ahaṃ ripum //

tataḥ saṃsargam āgamya balenāstrabalena ca
tryaham unmattavad yuddhaṃ devāsuram ivābhavat //

sa mayāstrapratāpena nirdagdho raṇamūrdhani
papātābhimukhaḥ śūras tyaktvā prāṇān ariṃdama //

etasminn antare tāta kāmpilyāt pṛṣato 'bhyayāt
hate nīpeśvare caiva hate cogrāyudhe nṛpe //

āhicchatraṃ svakaṃ rājyaṃ pitryaṃ prāpya mahādyutiḥ
drupadasya pitā rājan mamaivānumate tadā //

tato 'rjunena tarasā nirjitya drupadaṃ raṇe
ahicchatraṃ sakāmpilyaṃ droṇāyāthāpavarjitam //

pratigṛhya tato droṇa ubhayaṃ jayatāṃ varaḥ
kāmpilyaṃ drupadāyaiva prāyacchad viditaṃ tava //

eṣa te drupadasyādau brahmadattasya caiva ha
vaṃśaḥ kārtsnyena vai prokto vīrasyogrāyudhasya ca //

atas te vartayiṣye 'ham itihāsaṃ purātanam
gītaṃ sanatkumāreṇa mārkaṇḍeyāya pṛcchate //

śrāddhasya phalam uddiśya niyataṃ sukṛtasya ca
tannibodha mahārāja saptajātiṣu bhārata //

sagālavasya caritaṃ kaṇḍarīkasya caiva ha
brahmadattatṛtīyānāṃ yogināṃ brahmacāriṇām //