Harivamsa · Chapter 118

ity evam āśvāsayato rājānaṃ janamejayam
atītānāgataṃ vākyam ṛṣeḥ pariṣadā śrutam //

amṛtasyeva cāsvādaḥ prabhā candramaso yathā
atarpayata tac chotraṃ maharṣer vāṅmayo rasaḥ //

dharmārthakāmasaṃyuktaṃ karuṇaṃ vīraharṣaṇam
ramaṇīyaṃ tad ākhyānaṃ kṛtsnaṃ pariṣadā śrutam //

kecid aśrūṇi mumucuḥ śrutvā dadhyus tathāpare
itihāsaṃ tam ṛṣiṇā pārāśaryeṇa darśitam //

sadasyānto 'bhyanujñāya kṛtvā cāpi pradakṣiṇam
punar drakṣyāma ity uktvā jagāma bhagavān ṛṣiḥ //

anujagmus tataḥ sarve prayāntam ṛṣisattamam
loke pravadatāṃ śreṣṭhaṃ śiṣṭāḥ sarve tapodhanāḥ //

yāte bhagavati vyāse viprāḥ saha maharṣibhiḥ
ṛtvijaḥ pārthivāś caiva pratijagmur yathāgatam //

pannagānāṃ sughorāṇāṃ kṛtvā tāṃ vairayātanām
jagāma roṣam utsṛtya rājā viṣam ivoragaḥ //

hotrāgnidīptaśirasaṃ paritrāya ca takṣakam
āstīko 'py āśramapadaṃ jagāma ca mahāmuniḥ //

rājāpi hāstinapuraṃ praviveśa janāvṛtaḥ
anvaśāsac ca muditas tadā pramuditāḥ prajāḥ //

kasyacit tv atha kālasya sa rājā janamejayaḥ
dīkṣito vājimedhāya vidhivad bhūridakṣiṇaḥ //

saṃjñaptam aśvaṃ tatrāsya devī kāśyā vapuṣṭamā
saṃviveśopagamyātha vidhidṛṣṭena karmaṇā //

tāṃ tu sarvānavadyāṅgīṃ cakame vāsavas tadā
saṃjñaptam aśvaṃ āviśya tayā miśrībabhūva saḥ //

tasmin vikāre janite viditvā tattvataś ca tat
asaṃjñapto 'yam aśvas te dhvaṃsety adhvaryum abravīt //

adhvaryur jñānasaṃpannas tadindrasya viceṣṭitam
kathayāmāsa rājarṣeḥ śaśāpa sa puraṃdaram //

yady asti me yajñaphalaṃ tapo vā rakṣataḥ prajāḥ
phalena tena sarveṇa bravīmi śrūyatām idam //

adyaprabhṛti devendram ajitendriyam asthiram
kṣatriyā vājimedhena na yakṣyantīti śaunaka //

ṛtvijaś cābravīt kruddhaḥ sa rājā janamejayaḥ
daurbalyaṃ bhavatām etad yad ayaṃ dharṣitaḥ kratuḥ //

viṣaye me na vastavyaṃ dhvaṃsadhvaṃ saha bāndhavaiḥ
ity uktās tatyajur viprās taṃ nṛpaṃ jātamanyavaḥ //

amarṣād anvaśāsac ca patnīśālāgatāḥ striyaḥ
rājā paramadharmajñas tadāsau janamejayaḥ |
asatīṃ vapuṣṭamām etāṃ nirvāsayata me gṛhāt
yayā me caraṇo mūrdhni bhasmareṇūṣitaḥ kṛtaḥ //

śauṇḍīryaṃ me 'nayā bhagnaṃ yaśo mānaś ca dūṣitaḥ
naināṃ draṣṭum apīcchāmi parikliṣṭām iva srajam //

na svādu so 'śnāti naraḥ sukhaṃ svapiti vā rahaḥ
anvāste yaḥ priyāṃ bhāryāṃ pareṇa mṛditām iha //

evam uccaiḥ prabhāṣantaṃ kruddhaṃ pārikṣitaṃ nṛpam
gandharvarājaḥ provāca viśvāvasur idaṃ vācaḥ //

triyajñaśatayajvānaṃ vāsavas tvāṃ na mṛṣyati
na duṣyatīyaṃ patnī te vihiteyaṃ vapuṣṭamā //

rambhā nāmāpsarā devī kāśirājasutā matā
saiṣā yoṣidvarā rājan ratnabhūtānubhūyatām //

yajñe vivaram āsādya vighnam indreṇa te kṛtam
yajvā hy asi kuruśreṣṭha samṛddhyā vāsavopamaḥ //

bibhety abhibhavāc chakras tava kratuphalair nṛpa
tasmād āvartitaś caiva kratur indreṇa te vibho //

māyaiṣā vāsaveneha prayuktā vighnam icchatā
yajñe vivaram āsādya saṃjñaptaṃ dṛśya vājinam
ratim indreṇa rambhāyāṃ manyase yāṃ vapuṣṭamām //

atha te guravaḥ śaptās triyajñaśatayājinaḥ
bhraṃśitas tvaṃ ca viprāś ca phalād indrasamād iha
tvattaś caiva sudurdharṣāt triyajñaśatayājinaḥ //

bibheti hi sadā tvatto brāhmaṇebhyo 'pi vāsavaḥ
ekena vai tad ubhayaṃ tīrṇaṃ śakreṇa māyayā //

sa eṣa sumahātejā vijigīṣuḥ puraṃdaraḥ
katham anyair anācīrṇaṃ naptur dārān atikramet //

yathaiva hi parā buddhiḥ paro dharmaḥ paro damaḥ
yathaiva paramaiśvaryaṃ kīrtiś ca harivāhane
tathaiva tava durdharṣa triyajñaśatayājinaḥ //

mā vāsavaṃ mā ca gurum ātmāṇaṃ mā vapuṣtamām
gaccha doṣeṇa kālo hi sarvathā duratikramaḥ //

aiśvaryeṇāśvam āviśya devendreṇābhiroṣitaḥ
ānukūlyena devasya vartitavyaṃ sukhārthinā //

dustaraṃ pratikūlaṃ hi pratisrota ivāmbhasaḥ
strīratnam upabhuṅkṣvemām apāpāṃ vigatajvaraḥ //

apāpās tyajyamānā vai śapeyur api yoṣitaḥ
aduṣṭās tu striyo rājan divyās tu saviśeṣataḥ //

bhānoḥ prabhā śikhā vahner vedīhotre tathāhutiḥ
parāmṛṣṭāpy asaṃraktā nopaduṣyanti yoṣitaḥ //

grāhyā lālayitavyāś ca pūjyāś ca satataṃ budhaiḥ
śīlavatyo namaskāryāḥ pūjyāḥ striya iva striyaḥ //

evaṃ sa viśvāvasunānunītaḥ prasādam āgamya vapuṣṭamāyām
cakāra mithyāvyatiśaṅkitātmā śāntiṃ parāṃ tatra sa dharmajuṣṭām //

śramam abhivinivartya mānasaṃ sa samabhilaṣajjanamejayo yaśaḥ svam
viṣayam anuśaśāsa dharmabuddhir muditamanā ramayan vapuṣṭamāṃ tām //

na ca viramati viprapūjanān na ca vinivartati yajñaśīlanāt
na ca viṣayaparirakṣaṇāc cyuto 'sau na ca parigarhati vapuṣṭamāṃ ca //

vidhivihitam aśakyam anyathā hi kartum yad ṛṣir acintyatapāḥ purābravīt saḥ
na ca tad aśakyam anyathā hi kartum |
iti narapatir ātmavāṃs tadāsau tad anuvicintya babhūva vītamanyuḥ //

idaṃ mahākāvyam ṛṣer mahātmanaḥ paṭhan nṛṇāṃ pūjyatamo bhaven naraḥ
prakṛṣṭam āyuḥ samavāpya durlabhaṃ labheta sarvajñaphalaṃ ca kevalam //

śatakratoḥ kalmaṣavipramokṣaṇaṃ paṭhan idam mucyati kalmaṣān naraḥ
tathaiva kāmān vividhān samaśnute samāptakāmaś ca cirāya nandati //

yathā hi puṣpaprabhavaṃ phalaṃ drumāt tataḥ prajāyanti punaś ca pādapāḥ
tathā maharṣiprabhavā imā giraḥ pravardhayante tam ṛṣiṃ pravartitāḥ //

putrān aputro labhate suvarcasaś cyutaḥ punar vindati cātmanaḥ sthitim
vyādhiṃ na cāpnoti ciraṃ ca bandhanaṃ kriyāṃ ca puṇyāṃ labhate guṇānvitaḥ //

patim upalabhate ca satsu kanyā śravaṇam upetya śubhā munes tu vācaḥ
janayati ca sutān guṇair upetān ripujanamardanavīryaśālinaś ca //

vijayati vasudhāṃ ca kṣatravṛttir dhanam atulaṃ labhate dviṣajjayaṃ ca
vipulam api dhanaṃ labhec ca vaiśyaḥ sugatim iyāc chravaṇāc ca śūdrajātiḥ //

purāṇam etac caritaṃ mahātmanām adhītya buddhiṃ labhate ca naiṣṭhikīm
vihāya duḥkhāni vimuktasaṅgaḥ sa vītarāgo vicared vasuṃdharām //

ity etad ākhyānam udāhṛtaṃ vaḥ pratismaranto dvijamaṇḍaleṣu
sthairyeṇa jātena punaḥ smarantaḥ sukhaṃ bhavanto vicarantu lokam //

iti caritam idaṃ mahātmanām ṛṣikṛtam adbhutavīryakarmaṇām
kathitam idaṃ hi samāsavistaraiḥ kim aparam icchasi kiṃ bravīmi te //