Harivamsa · Chapter 115

ukto 'yaṃ harivaṃśas te parvāṇi nikhilāni ca
yathā puroktāni tathā vyāsaśiṣyeṇa dhīmatā //

tat kathyamānam amṛtam itihāsasamanvitam
prīṇāty asmān amṛtavat sarvapāpapraṇāśanam //

janamejayas tu nṛpatiḥ śrutvākhyānam anuttamam
saute kim akarot paścāt sarpasatrād anantaram //

janamejayas tu nṛpatiḥ śrutvākhyānam anuttamam
yad ārabhat tad ākhyāsye sarpasatrād anantaram //

tasmin satre samāpte tu rājā pārikṣitas tadā
yaṣṭuṃ sa vājimedhena saṃbhārān upacakrame //

ṛtvikpurohitācāryān āhūyedam uvāca ha
yakṣye 'haṃ vājimedhena haya utsṛjyatām iti //

tato 'sya vijñāya cikīrṣitaṃ tadā kṛṣṇo mahātmā sahasājagāma
pārikṣitaṃ draṣṭum adīnasattvam dvaipāyanaḥ sarvaparāvarajñaḥ //

pārikṣitas tu nṛpatir dṛṣṭvā tam ṛṣim āgatam
arghyapādyāsanaṃ dattvā pūjayāmāsa śāstrataḥ //

tau copaviṣṭāv abhitaḥ sadasyās tasya śaunaka
tatas teṣūpaviṣṭeṣu sadasyaiḥ saha śaunaka |
kathā bahuvidhāś citrāś cakrāte vedasaṃhitāḥ //

tataḥ kathānte nṛpatiś codayāmāsa taṃ munim
pitāmahaṃ pāṇḍavānāṃ ātmanaḥ prapitāmaham //

mahābhāratam ākhyānaṃ bahvarthaṃ bahuvistaram
nimeṣamātram iva me sukhaśravyatayā gatam //

vibhūtivistarakathaṃ sarveṣāṃ vai yaśaskaram
tvayā tv abhihitaṃ brahmañ śaṅkhe kṣīram ivāhitam //

nāmṛtenāpi tṛptiḥ syād yathā svargasukhena vā
tathā tṛptiṃ na gacchāmi śrutvemāṃ bhāratīṃ kathām //

anumānya tu sarvajñaṃ pṛcchāmi bhagavann aham
hetuḥ kurūṇāṃ nāśasya rājasūyo mato mama //

duḥsahānāṃ yathā dhvaṃso rājanyānām upaplavaḥ
rājasūyaṃ tathā manye yuddhārtham upakalpitam //

rājasūyo hi somena śrūyate pūrvam āhṛtaḥ
tasyānte sumahadyuddham abhavat tārakāmayam //

āhṛto varuṇenāpi tasyānte sumahākratoḥ
devāsuram abhūd yuddhaṃ sarvabhūtakṣayāvaham //

hariścandras tu rājarṣir etaṃ kratum avāptavān
tatrāpy āḍībakam abhūd yuddhaṃ kṣatravināśanam //

tato 'nantaram āryeṇa pāṇḍavenāpi dustaraḥ
mahābhāratasaṃhāraḥ saṃbhṛto 'gnir iva kratuḥ //

tasya mūlaṃ hi yuddhasya lokakṣayakarasya ha
rājasūyo mahāyajñaḥ kimarthaṃ na nivāritaḥ //

rājasūye hy asaṃhārye yajñāṅgaiś ca durāsadaiḥ
mithyāpraṇīte yajñāṅge prajānāṃ saṃkṣayo dhruvaḥ //

bhavān api ca sarveṣāṃ pūrveṣāṃ naḥ pitāmahaḥ
atītānāgatajñaś ca nāthaś cādikaraś ca naḥ //

te kathaṃ bhagavan netrā buddhimantaś cyutā nayāt
anāthā hy aparādhyante kunetāraś ca mānavāḥ //

kālenādya parītās te tava vatsa pitāmahāḥ
na māṃ bhaviṣyaṃ papracchur na cāpṛṣṭo bravīmy aham //

niḥsāmarthyaṃ ca paśyāmi bhaviṣyasya nivedanam
parihartuṃ na śakṣyāmi kālaniṣṭhāṃ hi tāṃ gatim //

tvayā tv idam ahaṃ pṛṣṭo vakṣyāmy āgantu bhāvi yat
ataś ca balavān kālaḥ śrutvāpi na kariṣyasi //

na saṃrambhān na cārambhān na vai sthāsyasi pauruṣe
lekhā hi kālalikhitā veleva duratikramāḥ //

aśvamedhaḥ kratuḥ śreṣṭhaḥ kṣatriyāṇāṃ pariśrutaḥ
tena bhāvena te yajñaṃ vāsavo dharṣayiṣyati //

yadi tac chakyate rājan parihartuṃ kathaṃcana
daivaṃ puruṣakāreṇa mā yajethāś ca taṃ kratum //

na cāparādhaḥ śakrasya nopadhyāyagaṇasya te
tava vā yajamānasya kālo 'tra parameśvaraḥ //

tasya saṃsthāpanam idam kālasya vaśavarti vai
tat praṇeyaṃ nibodhasya trailokyaṃ sacarācaram //

yathā yaṣṭā nṛpaḥ svargaṃ gamiṣyati yugakṣaye
tathā yajñaphalānāṃ ca vikretāro dvijātayaḥ //

nivṛttāv aśvamedhasya kiṃ nimittaṃ bhaviṣyati
śrutvā parihariṣyāmi bhagavan yadi śakyate //

nimittaṃ bhavitā tatra brahmakopakṛtaṃ prabho
yatasva parihartuṃ tad ity etad bhadram astu te //

tvayā dhṛtaḥ kratuś caiva vājimedhaḥ paraṃtapa
kṣatriyā nāhariṣyanti yāvad bhūmir dhariṣyati //

nivṛttāv aśvamedhasya vipraśāpāgnitejasā
ahaṃ nimittaṃ iti ced bhayaṃ tīvraṃ ca jāyate //

kathaṃ hy akīrttyā saṃyuktaḥ sukṛtī madvidho janaḥ
lokān utsahate gantuṃ khaṃ sapāśa iva dvijaḥ //

yathā hy anāgatam idam dṛṣṭam atra praṇāśanam
yajñasya punarāvṛttir yady asty āśvāsayasva mām //

upāttayajño devebhyo brāhmaṇeṣu nivatsyati
vihito yajña eṣo 'tra devaiś ca brāhmaṇair api |
tejasābhyāhṛtaṃ tejas tejasyevāvatiṣṭhate //

audbhido bhavitā kaścit senānīḥ kāśyapo dvijaḥ
aśvamedhaṃ kaliyuge punaḥ pratyāhariṣyati //

tadyuge tatkulīnaś ca rājasūyam api kratum
āhariṣyati rājendra śvetagraham ivāntakaḥ //

yathābalaṃ manuṣyāṇāṃ kartṝṇāṃ dāsyate phalam
yugāntadvāram ṛṣibhiḥ saṃvṛtaṃ vicariṣyati //

tadāprabhṛti hāsyante nṛṇāṃ prāṇāḥ purākṛtīḥ
vinivartiṣyate loke vṛttānte vṛttimatsv api //

tadā sūkṣmo mahodarko dustaro dānamūlavān
cāturāśramyaśithilo dharmaḥ pravicaliṣyati //

tadā hy alpena tapasā siddhiṃ yāsyanti mānavāḥ
dhanyā dharmaṃ cariṣyanti yugāmte janamejaya //