Harivamsa · Chapter 110
tatas tūryaninādaiś ca śaṅkhānāṃ ca mahāsvanaiḥ
bandimāgadhasūtānāṃ sarvaiś cāpi sahasraśaḥ //
sa tūnmukhair jayāśīrbhiḥ stūyamāno hi mānavaiḥ
babhāra rūpaṃ somārka+ +śakrāṇāṃ sadṛśaṃ hariḥ //
atīva śuśubhe rūpaṃ tasya cābhyutpatiṣyataḥ
vainateyasya bhadraṃ te bṛṃhitaṃ haritejasā //
athāṣṭabāhuḥ kṛṣṇas tu parvatākārasaṃnibhaḥ
vibabhau puṇḍarīkākṣo vikāṅkṣan bāṇasaṃkṣayam //
asicakragadābāṇā dakṣiṇaṃ pārśvam āsthitāḥ
carma śārṅgaṃ tathā cāpaṃ śaṅkhaṃ caivāsya vāmataḥ //
śīrṣāṇāṃ vai sahasraṃ tu vihitaṃ śārṅgadhanvanā
sahasraṃ caiva kāyānāṃ vahan saṃkarṣaṇas tadā //
śvetapraharaṇo 'dhṛṣyaḥ kailāsa iva śṛṅgavān
āsthito garuḍaṃ rāma udyann iva niśākaraḥ //
sanatkumārasya vapuḥ prādur āsīn mahātmanaḥ
pradyumnasya mahābāhoḥ saṃgrāme vikramiṣyataḥ //
sa pakṣabalavikṣepair vidhunvan parvatān bahūn
jagāma mārgaṃ balavān vātasya pratiṣedhayan //
ati vāyor atha gatim āsthāya garuḍas tadā
siddhacāraṇasaṃghānāṃ śubhaṃ mārgam avātarat //
atha rāmo 'bravīd vākyaṃ kṛṣṇam apratimam raṇe
svābhiḥ prabhābhir hīnāḥ smaḥ kṛṣṇa kasmād apūrvavat //
sarve kanakavarṇābhāḥ saṃvṛttāḥ sma na saṃśayaḥ
kim idaṃ brūhi nas tattvaṃ kiṃ meroḥ pārśvagā vayam //
agner āhavanīyasya prabhayā sma samāhatāḥ
tena no varṇavairūpyam idaṃ jātaṃ halāyudha //
yadi sma saṃnikarṣasthā yadi niṣprabhatāṃ gatāḥ
tad vidhatsva svayaṃ buddhyā yad atrānantaraṃ hitam //
kuruṣva vainateya tvaṃ yan naḥ kāryam anantaram
tvayā vidhāne vihite kariṣyāmy aham uttaram //
etac chrutvā tadā vākyaṃ keśavasya mahātmanaḥ
etac chrutvā tu garuḍo vāsudevasya bhāṣitam |
cakre mukhasahasraṃ hi kāmarūpī mahābalaḥ |
gaṅgām upāgamat tūrṇaṃ vainateyas tato balī //
gṛhītvā salilaṃ tatra tam agnim abhiṣecayat
agnir āhavanīyas tu tataḥ śāntim upāgamat //
trayas trayāṇāṃ lokānāṃ paryāptā iti me matiḥ
kṛṣṇaḥ saṃkarṣaṇaś caiva pradyumnaś ca mahābalaḥ //
tataḥ praśānte dahane saṃpratasthe sa pakṣirāṭ
svapakṣabalavikṣepaiḥ kurvan ghoraṃ mahāsvanam //
tān dṛṣṭvācintayaṃs tatra rudrasyānucarāgnayaḥ
niyuktāḥ śūlinā pūrvaṃ rakṣaṇe nagarasya hi |
ūcuḥ paramasaṃkruddhā jvālayanto diso daśa |
āsthitā garuḍaṃ hy ete nānārūpā bhayāvāhāḥ
kim artham iha saṃprāptāḥ ke vāpīme janās trayaḥ //
niścayaṃ nādhyagacchanta te girivrajavahnayaḥ
prāvartayaṃś ca saṃgrāmaṃ tais tribhiḥ saha yādavaiḥ //
athājñaptas tu bāṇena puruṣo vai manojavaḥ
dṛṣṭvā tat sarvam āgacche+ +tyuktaḥ prahvas tatas tvaran //
tathety uktvā sa tad yuddhaṃ vartamānam avaikṣata
agnīnāṃ vāsudevena saṃsaktānāṃ mahāmṛdhe //
te jātavedasaḥ sarve kalmāṣaḥ khasṛmas tathā
dahanaḥ śoṣaṇaś caiva tapanaś ca mahābalaḥ
svadhākārasya viṣaye prakhyātāḥ pañca vahnayaḥ //
athāpare mahābhāgāḥ svair anīkair vyavasthitāḥ
agnayaḥ samadṛśyanta jvalamānā mahāhave |
paṭaraḥ patagaḥ svarṇo agādho bhrāja eva ca
svāhākārāśrayā pañca ayudhyaṃs te 'pi cāgnayaḥ //
jyotiṣṭomahavirbhāgau vaṣaṭkārāśrayau punaḥ
dvāv agnī saṃprayudhyetāṃ mahātmānau mahādyutī
tayor madhye 'ṅgirāś caiva maharṣir vibabhau prabhuḥ //
sthitam aṅgirasaṃ dṛṣṭvā syandane puruṣottamaḥ
kṛṣṇaḥ provāca vacanaṃ smayann iva punaḥ punaḥ //
tiṣṭhadhvam agnayo yūyam eṣa vo vidadhe bhayam
mamāstratejasā dadghā diśo yāsyatha vikṣatāḥ //
athāṅgirās triśūlena dīptena samadhāvata
ādadāna iva krodhāt kṛṣṇaprāṇān madhāmṛdhe //
triśūlaṃ tasya tad dīptaṃ ciccheda parameṣubhiḥ
ardhacandrais tathā tīkṣṇair yamāntakanibhair yudhi //
sthūṇākarṇena cāstreṇa dīptena sumahāyaśāḥ
vivyādhāntakatulyena vakṣasy enam atho 'nadat //
rudhiraughaplutair gātrais tadāgnir cihvalann iva
viṣṭabdhagātraḥ sahasā papāta dharaṇītale //
śeṣās tato 'gnayaḥ sarve catvāro brahmaṇaḥ sutāḥ
āvāhayaṃs tadā śīghraṃ bāṇasya puram antikāt //
tataḥ śaṅkhaṃ samānīya vadane puṣkarekṣaṇaḥ
pradadhmau samare kṛṣṇo nādenāpūrayan diśaḥ |
vāyuvegena taṃ dadhmau meghaś candram ivodgiran //
tataḥ pradhmāpya taṃ śaṅkhaṃ bhayam utpādya vīryavān
agniṃ jitvā tadā viṣṇur bāṇasya purarakṣiṇaḥ |
praviveśa puraṃ kṛṣṇo bāṇasyādbhutakarmaṇaḥ //
tataḥ śaṅkhapraṇādena bherīṇāṃ ca mahāsvanaiḥ
bāṇānīkāni sahasā samanahyanta sarvaśaḥ //
tataḥ kiṃkarasainyaṃ tad abhyāgāt samare mahat
koṭiśaś cāpi bahudhā dīptapraharaṇaṃ tadā //
tad asaṃkhyeyam ekasthaṃ mahābhraghanasaṃnibham
nīlāñjanacayaprakhyam aprameyaṃ tathākṣayam //
te pradīptapraharaṇā daityadānavarākṣasāḥ
pramāthagaṇamukhyāś ca te 'yudhyan kṛṣṇasaṃgatāḥ //
sarvatas taiḥ pradīptāsyaiḥ sārciṣmadbhir ivānalaiḥ
abhyupetya tadātyugrair yakṣarākṣasakiṃnaraiḥ |
āpīyata tadā raktaṃ caturṇām api saṃyuge //
tato rāmo mahābāhuḥ keśavaṃ vākyam abravīt
tadbalaṃ tu samāsādya balabhadro mahābalaḥ |
provāca vacanaṃ tatra parasya balanāśanam |
kṛṣṇa kṛṣṇa mahābāho vidhatsvaiṣāṃ mahad bhayam //
iti saṃcoditaḥ kṛṣṇo balabhadreṇa dhīmatā
teṣāṃ vadhārtham āgneyaṃ jagrāha puruṣottamaḥ
astram astravidāṃ śreṣṭho yamāntakasamaprabham //
sa vidhūyāsuragaṇān kravyādān astratejasā
prayayau tvarayā yukto yato 'dṛśyata tadbalam //
śūlapaṭṭisaśaktyṛṣṭi+ +pinākaparighāyudham
pramāthagaṇabhūyiṣṭhaṃ balaṃ tad abhavat kṣitau //
śailameghapratīkāśair nānārūpair bhayānakaiḥ
vetāḷaiś ca piśācaiś ca bhakṣayadbhiś ca māṃsakam |
vāhanaiḥ saṃghaśaḥ sarve yodhās tatrāvatasthire
vātoddhūtair iva ghanair viprakīrṇair ivācalaiḥ //
vainateyagato rāmas tān dṛṣṭvā kṛṣṇam abravīt
kṛṣṇa kṛṣṇa mahābāho yad etad dṛśyate balam
etaiḥ saha raṇe yoddhum icchāmi puruṣottama //
mamāpy eṣaiva saṃjātā buddhir ity abravīc ca tam
eṣo 'bhilaṣitaḥ kāmaḥ prāg eva hi mamābhavat |
ebhiḥ saha samāgantum iccheyaṃ yuddhadurmadaiḥ //
yudhyataḥ prāṅmukhasyāstu suparṇo vai mamāgrataḥ
savye pārśve ca pradyumnas tathā me dakṣiṇe bhavān //
rakṣitavyam athānyonyam asmin ghore mahāmṛdhe
evaṃ bruvantas te 'nyonyam adhirūḍhāḥ khagottamam //
giriśṛṅganibhair yuddhe gadāmusalalāṅgalaiḥ
yudhyato rauhiṇeyasya raudraṃ rūpam abhūt tadā
yugānte sarvabhūtāni kālasyeva didhakṣataḥ //
ākṛṣya lāṅgalāgreṇa musalena vyapothayat
caraty atibalo yuddhe yuddhamārgaviśāradaḥ //
pradyumnaḥ śarajālais tān samantāt pratyavārayat
dānavān puruṣavyāghro yudyamānān sahasraśaḥ //
snigdhāñjanacayaprakhyaḥ śaṅkhacakragadādharaḥ
pradhmāpya bahuśaḥ śaṅkham ayudhyata janārdanaḥ //
pakṣaprahārābhihatāṃs tuṇḍāgranakhavikṣatān
akarot samare śatrūn vainateyaḥ pratāpavān //
tair hanyamānaṃ daityānām anīkaṃ bhīmavikramaiḥ
abhajyata tadā saṃkhye bāṇavarṣasamāhatam //
bhajyamāneṣv anīkeṣu trātukāmaḥ samabhyayāt
etasminn antare rājan nāradaḥ prayayau raṇāt |
kailāsaṃ merusaṃkāśaṃ dṛṣṭo rudreṇa pūjitaḥ |
pṛṣṭaḥ kim iha devarṣe saṃprāptas tad vadasva me ||
tataḥ prahasya devarṣiḥ prāha rudraṃ mahīpate |
bāṇaḥ saṃhanyate deva kṛṣṇena halinā kila |
tasya sarvam anīkaṃ tu bhagnaṃ tan nāvatiṣṭhati ||
kiṃ vartase 'dya niścinto bhartas te pīḍyate kila |
kuruṣva tasya sāhāyyaṃ bhaktādhīno bhavān iti ||
nāradasya vacaḥ śrutvā haraḥ prasphuritādharaḥ |
niśvāsaṃ mumuce rājann astaḥ kaś cid vinirgataḥ ||
taṃ kiṃ karomīti haraṃ pṛcchantaṃ prāha bhūtapaḥ |
gaccha bāṇapuraṃ śīghraṃ jahi kṛṣṇahalāyudhau ||
tathety antardadhe so 'pi yayau yatra harir halī |
pramathān āha rudras tu sajjā bhavata sattamāḥ ||
sajjair gacchata mātsyārddho (?) mayūrondaravāhanau |
gaccha nārada tatra tvaṃ bāṇam āśvāsaya prabho ||
eṣa mām āgataṃ paśya tvatkṛte daityasattama |
ghātayāmi yaduśreṣṭhau prāptau yāv iha mandadhīḥ ||
tatheti nāradaḥ prāpto bāṇāyāvedayat tadā |
punar yayau kṛṣṇapārśvaṃ khecaro vā garutmani ||
kārayām āsa rudras tu prayānodyogam uttamam ||
jvaras tu raṇam āgatya dadarśa halinaṃ raṇe |
ghnantaṃ dānavadaiteyāṃs taṃ hantuṃ sa samāgataḥ |
jvaras tripādas triśirās tadā samaradurjayaḥ //
bhasmapraharaṇo ghoraḥ kālāntakayamopamaḥ
nadan meghasahasrasya tulyanirghātanisvanaḥ //
halāyudham abhikruddhaḥ sākṣepam idam abravīt
kiṃ māṃ yudhyasi durbuddhe balavantaṃ mahāsvanam |
kim evaṃ balamatto 'si na māṃ paśyasi saṃyuge
tiṣṭha tiṣṭha na me jīvan mokṣyase raṇamūrdhani //
ity evam uktvā prahasan halāyudham abhidravat
yugāntāgninibhair ghorair muṣṭibhir janayan bhayam //
caratas tasya saṃgrāme maṇḍalāni sahasraśaḥ
rauhiṇeyasya śaighryeṇa nāvasthānam adṛśyata //
tasya bhasma tadā kṣiptaṃ jvareṇāpratimaujasā
śaighryāl lakṣye nipatitaṃ śarīre parvatopame //
tad bhasma vakṣasas tasya meroḥ śikharam āgatam
pradīptaṃ patitaṃ tat tu giriśṛṅgaṃ vyadārayat //
roṣeṇābhiprajajvāla bhasmanā kṛṣṇapūrvajaḥ
niḥśvasañ jṛmbhamāṇaś ca nidrānvitatanur muhuḥ //
netrayor ākulatvaṃ ca muhuḥ kurvan bhramaṃs tadā
saṃhṛṣṭalomā glānākṣaḥ kṣiptacitta iva śvasan //
tato haladharo mattaḥ kṛṣṇam āha vicetanaḥ
kṛṣṇa kṛṣṇa mahābāho pradīpto 'smy abhayaṃkara
dahyāmi sarvatas tāta kathaṃ śāntir bhaven mama //
ity evam ukte vacane pariṣvakto halāyudhaḥ
balenāmitatejasā |
prahasya vacanaṃ prāha kṛṣṇaḥ praharatāṃ varaḥ |
na bhetavyam itītyuktvā |
kṛṣṇena paramasnehāt tato dāhāt pramucyata //
provāca paramakruddho vāsudevo jvaraṃ tadā
balabhadro hṛṣīkeśāc chāntiṃ prāptas tadā raṇe ||
tayor antaram āsādya tasthau yuddhāya keśavaḥ |
vyāvidhya sahasā bāhuṃ jvaram etad uvāca ha |
ehy ehi jvara yudhyasva yā te śaktir mahāmṛdhe
tāṃ darśayasva samare mayi yuddhaviśārada //
savyetarābhyāṃ bāhubhyām evam ukto jvaras tadā
cikṣepa cainaṃ tad bhasma jvālāgarbhaṃ mahāgadaḥ //
tataḥ pradīptas tu vibhur muhūrtam abhavat tadā
kṛṣṇaḥ praharatāṃ śreṣṭhaḥ śamaṃ cāgnir gataḥ punaḥ //
tatas tair bhujagākārair bāhubhis tu tribhis tadā
jaghāna kṛṣṇaṃ grīvāyāṃ muṣṭinaikena corasi //
sa saṃprahāras tumulas tayoḥ puruṣasiṃhayoḥ
jvarasya ca mahān āsīt kṛṣṇasya ca mahātmanaḥ
parvateṣu patantīnām aśanīnām iva svanaḥ //
kṛṣṇajvarabhujaprāṇair yuddham āsīt sudāruṇam
naivam evaṃ prahartavyam iti tatrābhavat svanaḥ
muhūrtam abhavad yuddham anyonyaṃ sumahātmanoḥ //
tato jvaraṃ kanakavicitrabhūṣaṇaṃ nyapīḍayad bhujavalayena saṃyuge
yam akṣayaṃ samupanayañ jagatpatiḥ śarīradhṛg gaganacaraṃ mahāmṛdhe //
Original text: Harivaṃśa constituted text with star passages · Edition: Parashuram Lakshman Vaidya, Poona : Bhandarkar Oriental Research Institute 1969 (For details see the separate introduction on the Zürich server.) · Data entry Atul Agarwala J. Wayne Bass Julie Bélanger Peter Bisschop Horst Brinkhaus John Brockington Eva De Clercq André Couture James Fitzgerald Arlo Griffiths N. Hanemann Petteri Koskikallio Kreshi · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0