Language

ENहिગુ
Scripture Library

Harivamsa · Chapter 110

110.1

tatas tūryaninādaiś ca śaṅkhānāṃ ca mahāsvanaiḥ
bandimāgadhasūtānāṃ sarvaiś cāpi sahasraśaḥ //

110.2

sa tūnmukhair jayāśīrbhiḥ stūyamāno hi mānavaiḥ
babhāra rūpaṃ somārka+ +śakrāṇāṃ sadṛśaṃ hariḥ //

110.3

atīva śuśubhe rūpaṃ tasya cābhyutpatiṣyataḥ
vainateyasya bhadraṃ te bṛṃhitaṃ haritejasā //

110.4

athāṣṭabāhuḥ kṛṣṇas tu parvatākārasaṃnibhaḥ
vibabhau puṇḍarīkākṣo vikāṅkṣan bāṇasaṃkṣayam //

110.5

asicakragadābāṇā dakṣiṇaṃ pārśvam āsthitāḥ
carma śārṅgaṃ tathā cāpaṃ śaṅkhaṃ caivāsya vāmataḥ //

110.6

śīrṣāṇāṃ vai sahasraṃ tu vihitaṃ śārṅgadhanvanā
sahasraṃ caiva kāyānāṃ vahan saṃkarṣaṇas tadā //

110.7

śvetapraharaṇo 'dhṛṣyaḥ kailāsa iva śṛṅgavān
āsthito garuḍaṃ rāma udyann iva niśākaraḥ //

110.8

sanatkumārasya vapuḥ prādur āsīn mahātmanaḥ
pradyumnasya mahābāhoḥ saṃgrāme vikramiṣyataḥ //

110.9

sa pakṣabalavikṣepair vidhunvan parvatān bahūn
jagāma mārgaṃ balavān vātasya pratiṣedhayan //

110.10

ati vāyor atha gatim āsthāya garuḍas tadā
siddhacāraṇasaṃghānāṃ śubhaṃ mārgam avātarat //

110.11

atha rāmo 'bravīd vākyaṃ kṛṣṇam apratimam raṇe
svābhiḥ prabhābhir hīnāḥ smaḥ kṛṣṇa kasmād apūrvavat //

110.12

sarve kanakavarṇābhāḥ saṃvṛttāḥ sma na saṃśayaḥ
kim idaṃ brūhi nas tattvaṃ kiṃ meroḥ pārśvagā vayam //

110.13

agner āhavanīyasya prabhayā sma samāhatāḥ
tena no varṇavairūpyam idaṃ jātaṃ halāyudha //

110.14

yadi sma saṃnikarṣasthā yadi niṣprabhatāṃ gatāḥ
tad vidhatsva svayaṃ buddhyā yad atrānantaraṃ hitam //

110.15

kuruṣva vainateya tvaṃ yan naḥ kāryam anantaram
tvayā vidhāne vihite kariṣyāmy aham uttaram //

110.16

etac chrutvā tadā vākyaṃ keśavasya mahātmanaḥ
etac chrutvā tu garuḍo vāsudevasya bhāṣitam |
cakre mukhasahasraṃ hi kāmarūpī mahābalaḥ |
gaṅgām upāgamat tūrṇaṃ vainateyas tato balī //

110.17

gṛhītvā salilaṃ tatra tam agnim abhiṣecayat
agnir āhavanīyas tu tataḥ śāntim upāgamat //

110.18

trayas trayāṇāṃ lokānāṃ paryāptā iti me matiḥ
kṛṣṇaḥ saṃkarṣaṇaś caiva pradyumnaś ca mahābalaḥ //

110.19

tataḥ praśānte dahane saṃpratasthe sa pakṣirāṭ
svapakṣabalavikṣepaiḥ kurvan ghoraṃ mahāsvanam //

110.20

tān dṛṣṭvācintayaṃs tatra rudrasyānucarāgnayaḥ
niyuktāḥ śūlinā pūrvaṃ rakṣaṇe nagarasya hi |
ūcuḥ paramasaṃkruddhā jvālayanto diso daśa |
āsthitā garuḍaṃ hy ete nānārūpā bhayāvāhāḥ
kim artham iha saṃprāptāḥ ke vāpīme janās trayaḥ //

110.21

niścayaṃ nādhyagacchanta te girivrajavahnayaḥ
prāvartayaṃś ca saṃgrāmaṃ tais tribhiḥ saha yādavaiḥ //

110.22

athājñaptas tu bāṇena puruṣo vai manojavaḥ
dṛṣṭvā tat sarvam āgacche+ +tyuktaḥ prahvas tatas tvaran //

110.23

tathety uktvā sa tad yuddhaṃ vartamānam avaikṣata
agnīnāṃ vāsudevena saṃsaktānāṃ mahāmṛdhe //

110.24

te jātavedasaḥ sarve kalmāṣaḥ khasṛmas tathā
dahanaḥ śoṣaṇaś caiva tapanaś ca mahābalaḥ
svadhākārasya viṣaye prakhyātāḥ pañca vahnayaḥ //

110.25

athāpare mahābhāgāḥ svair anīkair vyavasthitāḥ
agnayaḥ samadṛśyanta jvalamānā mahāhave |
paṭaraḥ patagaḥ svarṇo agādho bhrāja eva ca
svāhākārāśrayā pañca ayudhyaṃs te 'pi cāgnayaḥ //

110.26

jyotiṣṭomahavirbhāgau vaṣaṭkārāśrayau punaḥ
dvāv agnī saṃprayudhyetāṃ mahātmānau mahādyutī
tayor madhye 'ṅgirāś caiva maharṣir vibabhau prabhuḥ //

110.27

sthitam aṅgirasaṃ dṛṣṭvā syandane puruṣottamaḥ
kṛṣṇaḥ provāca vacanaṃ smayann iva punaḥ punaḥ //

110.28

tiṣṭhadhvam agnayo yūyam eṣa vo vidadhe bhayam
mamāstratejasā dadghā diśo yāsyatha vikṣatāḥ //

110.29

athāṅgirās triśūlena dīptena samadhāvata
ādadāna iva krodhāt kṛṣṇaprāṇān madhāmṛdhe //

110.30

triśūlaṃ tasya tad dīptaṃ ciccheda parameṣubhiḥ
ardhacandrais tathā tīkṣṇair yamāntakanibhair yudhi //

110.31

sthūṇākarṇena cāstreṇa dīptena sumahāyaśāḥ
vivyādhāntakatulyena vakṣasy enam atho 'nadat //

110.32

rudhiraughaplutair gātrais tadāgnir cihvalann iva
viṣṭabdhagātraḥ sahasā papāta dharaṇītale //

110.33

śeṣās tato 'gnayaḥ sarve catvāro brahmaṇaḥ sutāḥ
āvāhayaṃs tadā śīghraṃ bāṇasya puram antikāt //

110.34

tataḥ śaṅkhaṃ samānīya vadane puṣkarekṣaṇaḥ
pradadhmau samare kṛṣṇo nādenāpūrayan diśaḥ |
vāyuvegena taṃ dadhmau meghaś candram ivodgiran //

110.35

tataḥ pradhmāpya taṃ śaṅkhaṃ bhayam utpādya vīryavān
agniṃ jitvā tadā viṣṇur bāṇasya purarakṣiṇaḥ |
praviveśa puraṃ kṛṣṇo bāṇasyādbhutakarmaṇaḥ //

110.36

tataḥ śaṅkhapraṇādena bherīṇāṃ ca mahāsvanaiḥ
bāṇānīkāni sahasā samanahyanta sarvaśaḥ //

110.37

tataḥ kiṃkarasainyaṃ tad abhyāgāt samare mahat
koṭiśaś cāpi bahudhā dīptapraharaṇaṃ tadā //

110.38

tad asaṃkhyeyam ekasthaṃ mahābhraghanasaṃnibham
nīlāñjanacayaprakhyam aprameyaṃ tathākṣayam //

110.39

te pradīptapraharaṇā daityadānavarākṣasāḥ
pramāthagaṇamukhyāś ca te 'yudhyan kṛṣṇasaṃgatāḥ //

110.40

sarvatas taiḥ pradīptāsyaiḥ sārciṣmadbhir ivānalaiḥ
abhyupetya tadātyugrair yakṣarākṣasakiṃnaraiḥ |
āpīyata tadā raktaṃ caturṇām api saṃyuge //

110.41

tato rāmo mahābāhuḥ keśavaṃ vākyam abravīt
tadbalaṃ tu samāsādya balabhadro mahābalaḥ |
provāca vacanaṃ tatra parasya balanāśanam |
kṛṣṇa kṛṣṇa mahābāho vidhatsvaiṣāṃ mahad bhayam //

110.42

iti saṃcoditaḥ kṛṣṇo balabhadreṇa dhīmatā
teṣāṃ vadhārtham āgneyaṃ jagrāha puruṣottamaḥ
astram astravidāṃ śreṣṭho yamāntakasamaprabham //

110.43

sa vidhūyāsuragaṇān kravyādān astratejasā
prayayau tvarayā yukto yato 'dṛśyata tadbalam //

110.44

śūlapaṭṭisaśaktyṛṣṭi+ +pinākaparighāyudham
pramāthagaṇabhūyiṣṭhaṃ balaṃ tad abhavat kṣitau //

110.45

śailameghapratīkāśair nānārūpair bhayānakaiḥ
vetāḷaiś ca piśācaiś ca bhakṣayadbhiś ca māṃsakam |
vāhanaiḥ saṃghaśaḥ sarve yodhās tatrāvatasthire
vātoddhūtair iva ghanair viprakīrṇair ivācalaiḥ //

110.46

vainateyagato rāmas tān dṛṣṭvā kṛṣṇam abravīt
kṛṣṇa kṛṣṇa mahābāho yad etad dṛśyate balam
etaiḥ saha raṇe yoddhum icchāmi puruṣottama //

110.47

mamāpy eṣaiva saṃjātā buddhir ity abravīc ca tam
eṣo 'bhilaṣitaḥ kāmaḥ prāg eva hi mamābhavat |
ebhiḥ saha samāgantum iccheyaṃ yuddhadurmadaiḥ //

110.48

yudhyataḥ prāṅmukhasyāstu suparṇo vai mamāgrataḥ
savye pārśve ca pradyumnas tathā me dakṣiṇe bhavān //

110.49

rakṣitavyam athānyonyam asmin ghore mahāmṛdhe
evaṃ bruvantas te 'nyonyam adhirūḍhāḥ khagottamam //

110.50

giriśṛṅganibhair yuddhe gadāmusalalāṅgalaiḥ
yudhyato rauhiṇeyasya raudraṃ rūpam abhūt tadā
yugānte sarvabhūtāni kālasyeva didhakṣataḥ //

110.51

ākṛṣya lāṅgalāgreṇa musalena vyapothayat
caraty atibalo yuddhe yuddhamārgaviśāradaḥ //

110.52

pradyumnaḥ śarajālais tān samantāt pratyavārayat
dānavān puruṣavyāghro yudyamānān sahasraśaḥ //

110.53

snigdhāñjanacayaprakhyaḥ śaṅkhacakragadādharaḥ
pradhmāpya bahuśaḥ śaṅkham ayudhyata janārdanaḥ //

110.54

pakṣaprahārābhihatāṃs tuṇḍāgranakhavikṣatān
akarot samare śatrūn vainateyaḥ pratāpavān //

110.55

tair hanyamānaṃ daityānām anīkaṃ bhīmavikramaiḥ
abhajyata tadā saṃkhye bāṇavarṣasamāhatam //

110.56

bhajyamāneṣv anīkeṣu trātukāmaḥ samabhyayāt
etasminn antare rājan nāradaḥ prayayau raṇāt |
kailāsaṃ merusaṃkāśaṃ dṛṣṭo rudreṇa pūjitaḥ |
pṛṣṭaḥ kim iha devarṣe saṃprāptas tad vadasva me ||
tataḥ prahasya devarṣiḥ prāha rudraṃ mahīpate |
bāṇaḥ saṃhanyate deva kṛṣṇena halinā kila |
tasya sarvam anīkaṃ tu bhagnaṃ tan nāvatiṣṭhati ||
kiṃ vartase 'dya niścinto bhartas te pīḍyate kila |
kuruṣva tasya sāhāyyaṃ bhaktādhīno bhavān iti ||
nāradasya vacaḥ śrutvā haraḥ prasphuritādharaḥ |
niśvāsaṃ mumuce rājann astaḥ kaś cid vinirgataḥ ||
taṃ kiṃ karomīti haraṃ pṛcchantaṃ prāha bhūtapaḥ |
gaccha bāṇapuraṃ śīghraṃ jahi kṛṣṇahalāyudhau ||
tathety antardadhe so 'pi yayau yatra harir halī |
pramathān āha rudras tu sajjā bhavata sattamāḥ ||
sajjair gacchata mātsyārddho (?) mayūrondaravāhanau |
gaccha nārada tatra tvaṃ bāṇam āśvāsaya prabho ||
eṣa mām āgataṃ paśya tvatkṛte daityasattama |
ghātayāmi yaduśreṣṭhau prāptau yāv iha mandadhīḥ ||
tatheti nāradaḥ prāpto bāṇāyāvedayat tadā |
punar yayau kṛṣṇapārśvaṃ khecaro vā garutmani ||
kārayām āsa rudras tu prayānodyogam uttamam ||
jvaras tu raṇam āgatya dadarśa halinaṃ raṇe |
ghnantaṃ dānavadaiteyāṃs taṃ hantuṃ sa samāgataḥ |
jvaras tripādas triśirās tadā samaradurjayaḥ //

110.57

bhasmapraharaṇo ghoraḥ kālāntakayamopamaḥ
nadan meghasahasrasya tulyanirghātanisvanaḥ //

110.58

halāyudham abhikruddhaḥ sākṣepam idam abravīt
kiṃ māṃ yudhyasi durbuddhe balavantaṃ mahāsvanam |
kim evaṃ balamatto 'si na māṃ paśyasi saṃyuge
tiṣṭha tiṣṭha na me jīvan mokṣyase raṇamūrdhani //

110.59

ity evam uktvā prahasan halāyudham abhidravat
yugāntāgninibhair ghorair muṣṭibhir janayan bhayam //

110.60

caratas tasya saṃgrāme maṇḍalāni sahasraśaḥ
rauhiṇeyasya śaighryeṇa nāvasthānam adṛśyata //

110.61

tasya bhasma tadā kṣiptaṃ jvareṇāpratimaujasā
śaighryāl lakṣye nipatitaṃ śarīre parvatopame //

110.62

tad bhasma vakṣasas tasya meroḥ śikharam āgatam
pradīptaṃ patitaṃ tat tu giriśṛṅgaṃ vyadārayat //

110.63

roṣeṇābhiprajajvāla bhasmanā kṛṣṇapūrvajaḥ
niḥśvasañ jṛmbhamāṇaś ca nidrānvitatanur muhuḥ //

110.64

netrayor ākulatvaṃ ca muhuḥ kurvan bhramaṃs tadā
saṃhṛṣṭalomā glānākṣaḥ kṣiptacitta iva śvasan //

110.65

tato haladharo mattaḥ kṛṣṇam āha vicetanaḥ
kṛṣṇa kṛṣṇa mahābāho pradīpto 'smy abhayaṃkara
dahyāmi sarvatas tāta kathaṃ śāntir bhaven mama //

110.66

ity evam ukte vacane pariṣvakto halāyudhaḥ
balenāmitatejasā |
prahasya vacanaṃ prāha kṛṣṇaḥ praharatāṃ varaḥ |
na bhetavyam itītyuktvā |
kṛṣṇena paramasnehāt tato dāhāt pramucyata //

110.67

provāca paramakruddho vāsudevo jvaraṃ tadā
balabhadro hṛṣīkeśāc chāntiṃ prāptas tadā raṇe ||
tayor antaram āsādya tasthau yuddhāya keśavaḥ |
vyāvidhya sahasā bāhuṃ jvaram etad uvāca ha |
ehy ehi jvara yudhyasva yā te śaktir mahāmṛdhe
tāṃ darśayasva samare mayi yuddhaviśārada //

110.68

savyetarābhyāṃ bāhubhyām evam ukto jvaras tadā
cikṣepa cainaṃ tad bhasma jvālāgarbhaṃ mahāgadaḥ //

110.69

tataḥ pradīptas tu vibhur muhūrtam abhavat tadā
kṛṣṇaḥ praharatāṃ śreṣṭhaḥ śamaṃ cāgnir gataḥ punaḥ //

110.70

tatas tair bhujagākārair bāhubhis tu tribhis tadā
jaghāna kṛṣṇaṃ grīvāyāṃ muṣṭinaikena corasi //

110.71

sa saṃprahāras tumulas tayoḥ puruṣasiṃhayoḥ
jvarasya ca mahān āsīt kṛṣṇasya ca mahātmanaḥ
parvateṣu patantīnām aśanīnām iva svanaḥ //

110.72

kṛṣṇajvarabhujaprāṇair yuddham āsīt sudāruṇam
naivam evaṃ prahartavyam iti tatrābhavat svanaḥ
muhūrtam abhavad yuddham anyonyaṃ sumahātmanoḥ //

110.73

tato jvaraṃ kanakavicitrabhūṣaṇaṃ nyapīḍayad bhujavalayena saṃyuge
yam akṣayaṃ samupanayañ jagatpatiḥ śarīradhṛg gaganacaraṃ mahāmṛdhe //

Original text: Harivaṃśa constituted text with star passages · Edition: Parashuram Lakshman Vaidya, Poona : Bhandarkar Oriental Research Institute 1969 (For details see the separate introduction on the Zürich server.) · Data entry Atul Agarwala J. Wayne Bass Julie Bélanger Peter Bisschop Horst Brinkhaus John Brockington Eva De Clercq André Couture James Fitzgerald Arlo Griffiths N. Hanemann Petteri Koskikallio Kreshi · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc