Harivamsa · Chapter 1
saute sumahadākhyānaṃ bhavatā parikīrtitam
bhāratānāṃ ca sarveṣāṃ pārthivānāṃ tathaiva ca //
devānāṃ dānavānāṃ ca gandharvoragarakṣasām
daityānām atha siddhānāṃ guhyakānāṃ tathaiva ca //
atyadbhutāni karmāṇi vikramā dharmaniścayāḥ
vicitrāś ca kathāyogā janma cāgryam anuttamam //
kathitaṃ bhavatā puṇyaṃ purāṇaṃ ślakṣṇayā girā
manaḥkarṇasukhaṃ tan māṃ prīṇāty amṛtasaṃmitam //
tatra janma kurūṇāṃ vai tvayoktaṃ lomaharṣiṇe
na tu vṛṣṇyandhakānāṃ vai tad bhavān prabravītu me //
janamejayena yat pṛṣṭaḥ śiṣyo vyāsasya dhīmataḥ
dharmavit kathayām āsa kulaṃ teṣāṃ savistaram |
tat te 'haṃ saṃpravakṣyāmi vṛṣṇīnāṃ vaṃśam āditaḥ //
śrutvetihāsaṃ kārtsnyena bharatānāṃ sa bhārataḥ
janamejayo mahāprājño vaiśaṃpāyanam abravīt //
mahābhāratam ākhyānaṃ bahvarthaṃ bahuvistaram
kathitaṃ bhavatā vipra vistareṇa mayā śrutam //
tatra śūrāḥ samākhyātā bahavaḥ puruṣarṣabhāḥ
nāmabhiḥ karmabhiś caiva vṛṣṇyandhakamahārathāḥ //
teṣāṃ karmāvadātāni tvayoktāni dvijottama
tatra tatra samāsena vistareṇaiva cābhibho //
na ca me tṛptir astīha kīrtyamāne purātane
ekaś ca me mato rāśir vṛṣṇayaḥ pāṇḍavās tathā //
bhavāṃś ca vaṃśakuśalas teṣāṃ pratyakṣadarśivān
kathayasva kulaṃ teṣāṃ vistareṇa tapodhana //
yasya yasyānvaye ye ye tāṃs tān icchāmi veditum
pūrvaṃ kathā samākhyātā vicitrā ca mahīpate |
teṣāṃ pūrvavisṛṣṭiṃ ca vicitrām ā prajāpateḥ //
satkṛtya paripṛṣṭas tu sa mahātmā mahātapāḥ
vistareṇānupūrvyā ca kathayām āsa tāṃ kathām //
śṛṇu rājan kathāṃ divyāṃ puṇyāṃ pāpapraṇāśinīm
kathyamānāṃ mayā citrāṃ bahvarthāṃ śrutisaṃmitām //
yaś caināṃ dhārayet tāta śṛṇuyād vāpy abhīkṣṇaśaḥ
yaś caināṃ dhārayed vipraḥ śrāvayed vā mahātmanām |
svavaṃśadhāraṇaṃ kṛtvā svargaloke mahīyate //
avyaktaṃ kāraṇaṃ yat tan nityaṃ sadasadātmakam
pradhānaṃ puruṣaṃ tasmān nirmame viśvam īśvaraḥ //
taṃ vai viddhi mahārāja brahmāṇam amitaujasam
sraṣṭāraṃ sarvabhūtānāṃ nārāyaṇaparāyaṇam //
ahaṃkaras tu mahatas tasmād bhūtāni jajñire
bhūtabhedāś ca bhūtebhya iti sargaḥ sanātanaḥ //
vistarāvayavaṃ caiva yathāprajñaṃ yathāśrutam
kīrtyamānaṃ śṛṇu mayā pūrveṣāṃ kīrtivardhanam //
dhanyaṃ yaśasyaṃ śatrughnaṃ svargyam āyurvivardhanam
kīrtanaṃ sthirakīrtīnāṃ sarveṣāṃ puṇyakarmaṇām //
tasmāt kalyāya te kalyaḥ samagraṃ śucaye śuciḥ
tasmai hiraṇyagarbhāya puruṣāyeśvarāya ca |
ajāya prathamāyaiva variṣṭhāya prajāpate |
brahmaṇe lokanāthāya gariṣṭhāya svayaṃbhuve |
praṇamya prabhave pūrvaṃ tasmai amitatejase |
ā vṛṣṇivaṃśād vakṣyāmi bhūtasargam anuttamam //
viṣṇuḥ svayaṃbhūr bhagavān sisṛkṣur vividhāḥ prajāḥ
apa eva sasarjādau tāsu vīryam avāsṛjat //
āpo nārā iti proktā nāmnā pūrvam iti śrutiḥ
ayanaṃ tasya tāḥ pūrvaṃ tena nārāyaṇaḥ smṛtaḥ //
hiraṇyavarṇam abhavat tad aṇḍam udakeśayam
tatra jajñe svayaṃ brahmā svayaṃbhūr iti naḥ śrutam //
hiraṇyagarbho bhagavān uṣitvā parivatsaram
tad aṇḍam akarod dvaidhaṃ divaṃ bhuvam athāpi ca //
tayoḥ śakalyor madhyam ākāśam akarot prabhuḥ
apsu pāriplavāṃ pṛthvīṃ diśaś ca daśadhā dadhe //
tatra kālaṃ mano vācaṃ kāmaṃ krodham atho ratim
sasarja sṛṣṭiṃ tadrūpāṃ sraṣṭum icchan prajāpatim //
marīcim atryaṅgirasau pulastyaṃ pulahaṃ kratum
vasiṣṭhaṃ ca mahātejāḥ so 'sṛjat sapta mānasān //
sapta brahmāṇa ity ete purāṇe niścayaṃ gatāḥ
nārāyaṇātmakānāṃ vai saptānāṃ brahmajanmanām //
tato 'sṛjat punar brahmā rudraṃ roṣātmasaṃbhavam
sanatkumāraṃ ca ṛṣiṃ pūrveṣām api pūrvajam //
sapta tv ete prajāyante prajā rudraś ca bhārata
skandaḥ sanatkumāraś ca tejaḥ saṃkṣipya tiṣṭhataḥ //
teṣāṃ sapta mahāvaṃśā divyā devagaṇānvitāḥ
kriyāvantaḥ prajāvanto maharṣibhir alaṃkṛtāḥ //
vidyuto 'śanimeghāṃś ca rohitendradhanūṃsi ca
sanaś ca yogatattvajñaṃ sanakaṃ ca sanandanam |
ete sapta samākhyātā ṛṣayaḥ saṃśitavratāḥ |
yādāṃsi ca sasarjādau parjanyaṃ ca sasarja ha //
ṛco yajūṃṣi sāmāni nirmame yajñasiddhaye
mukhād devān ajanayat pitṝṃś ceśo 'pi vakṣasaḥ |
prajanāc ca manuṣyān vai jaghanān nirmame 'surān |
sādhyāṃs tair ayajan devān ity evam anuśuśrumaḥ //
uccāvacāni bhūtāni gātrebhyas tasya jajñire
brahmāṇaṃ hṛdayaṃ bhittvā niścito bhagavān bhṛguḥ ||
stanaṃ tu dakṣiṇaṃ bhittvā brahmajena ca vigrahaḥ |
niśrito bhagavān dharmaḥ sarvalokasukhāvahaḥ ||
trayas tasya varāḥ putrāḥ sarvabhūtamanoharāḥ |
kāmaḥ śamaś ca harṣaś ca tejasā lokadhāriṇaḥ ||
kāmasya tu ratir bhāryā śamasya prītir aṅganā |
nandā bhāryā ca harṣasya trayo lokāḥ pratiṣṭhitāḥ |
āpavasya prajāsargaṃ sṛjato hi prajāpateḥ //
dvidhā kṛtvātmano deham ardhena puruṣo 'bhavat
ardhena nārī tasyāṃ sa sasṛje vividhāḥ prajāḥ
divaṃ ca pṛthivīṃ caiva mahimnā vyāpya tiṣṭati //
virājam asṛjad viṣṇuḥ so 'sṛjat puruṣaṃ virāṭ
puruṣaṃ taṃ manuṃ viddhi tad vai manvantaraṃ smṛtam
dvitīyam āpavasyaitan manor antaram ucyate //
sa vairājaḥ prajāsargaṃ sasarja puruṣaḥ prabhuḥ
manuṃ prajāpatiṃ viddhi sasarja prabhur īśvaraḥ |
nārāyaṇavisargaḥ sa prajās tasyāpy ayonijāḥ //
āyuṣmān kīrtimān dhanyaḥ prajāvāṃś ca bhaven naraḥ
sthiravaṃśaś ca bhavati mṛtaḥ svarge mahīyate |
ādisargaṃ viditvemaṃ yatheṣṭāṃ prāpnuyād gatim //
Original text: Harivaṃśa constituted text with star passages · Edition: Parashuram Lakshman Vaidya, Poona : Bhandarkar Oriental Research Institute 1969 (For details see the separate introduction on the Zürich server.) · Data entry Atul Agarwala J. Wayne Bass Julie Bélanger Peter Bisschop Horst Brinkhaus John Brockington Eva De Clercq André Couture James Fitzgerald Arlo Griffiths N. Hanemann Petteri Koskikallio Kreshi · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0