હરિભક્તિવિલાસ · અધ્યાય 11

ઇતિ શ્રી-ગોપાલ-ભટ્ટ-વિલિખિતે શ્રી-ભગવદ્-ભક્તિ-વિલાસે
સત્-સઙ્ગમો નામ
દશમો વિલાસઃ
11. નિત્યક્ર્ત્યસમપન-વિલસ
એકાદશ-વિલાસઃ
નિત્ય-કૃત્ય-સમાપનઃ
શ્રી-ચૈતન્યં પ્રપદ્યે તં મહાશ્ચર્ય-પ્રભાવકમ્ ।
પ્રસાદે યસ્ય દુષ્ટો ઽપિ ભગવદ્-ભક્તિમાન્ ભવેત્

તતો દિનાન્ત્ય-ભાગેષુ બાહ્યેષુ સુર-સદ્મસુ ।
યાત્રાં કૃત્વા દ્વિજઃ સન્ધ્યામ્ ઉપાસીત યથા-વિધિ

શ્રી-વિષ્ણુ-પુરાણે ઔર્વ-સગર-સંવાદે [વિપ્ 3.11.100-1, 105] -
દિનાન્ત-સન્ધ્યાં સૂર્યેણ પૂર્વા મૃક્ષૈર્ યુતાં બુધઃ ।
ઉપતિષ્ઠેદ્ યથાન્યાયં સમ્યગ્ આચમ્ય પાર્થિવ

સર્વ-કાલમ્ ઉપસ્થાનં સન્ધ્યાયાઃ પાર્થિવેષ્યતે ।
અન્યત્ર સૂતિકા-શૌચ-વિભ્રમાતુર-ભીતિતઃ

ઉપતિષ્ઠન્તિ વૈ સન્ધ્યાં યે ન પૂર્વાં ન પશ્ચિમામ્ ।
વ્રજન્તિ તે દુરાત્માનસ્ તામિસ્રં નરકં નૃપ

ઇતિ ।
તતો યથાશ્રમાચારં કર્મ સાયન્તનં કૃતી ।
નિર્વર્ત્ય પૂર્વવત્ કુર્યાદ્ ભક્ત્યા ભગવદ્-અર્ચનમ્

શ્રી-કૃષ્ણ-ભક્ત્યાસક્ત્યા તુ સન્ધ્યોપાસ્યાદિકં યદિ ।
પતેત્ કર્મ ન પાતિત્ય-દોષ-શઙ્કા કથઞ્ચન

અથ શ્રી-ભગવદ્-ભક્તાનાં કર્મ-પાતિત્ય-પરિહારઃ
પાદ્મે (?) શ્રી-ભગવદ્-ઉક્તૌ -
મત્-કર્મ કુર્વતાં પુંસાં ક્રિયા-લોપો ભવેદ્ યદિ ।
તેષાં કર્માણિ કુર્વન્તિ તિસ્રઃ કોટ્યો મહર્ષયઃ

આદિ-પુરાણે ચ -
સ્મરન્તિ મમ નામાનિ યે ત્યક્ત્વા કર્મ ચાખિલમ્ ।
તેષાં કર્માણિ કુર્વન્તિ ઋષયો ભગવત્-પરાઃ

ઇતિ ।
મૃદુ-શ્રદ્ધસ્ય ભક્તસ્ય પ્રૌઢતામ્ અનુપેયુષઃ ।
કિંચિત્ કર્માધિકારિત્વાત્ કર્માસ્યૈતત્ પ્રપઞ્ચિતમ્

પ્રૌઢ-શ્રદ્ધસ્ય ભક્તસ્યકર્મસ્વ્ અનધિકારતઃ ।
પાતિત્યં ન ભવત્ય્ એવ લેખનીયં તદ્-અગ્રતઃ

કિંચિદ્ ધ્યાનાદિ-ભેદેન ત્રિસન્ધ્યં ચ પૃથક્ પૃથક્ ।
પ્રોક્તઃ પૂજા-વિધિઃ પ્રાજ્ઞૈસ્ તત્-તત્-કામાશુ-સિદ્ધયે

અથ ત્રિકાલાર્ચન-વિધિ-વિશેષતઃ
શ્રી-ગૌતમીય-તન્ત્રે -
આરાધન-વિધિં વક્ષ્યે પ્રાતઃ-કાલે વિશેષતઃ ।
વરં વૃન્દાવનં ધ્યાયેત્ પુણ્ય-વૃક્ષાદિ-સેવિતમ્

પુન્નાગૈર્ નાગ-વૃક્ષૈશ્ ચ પનસૈશ્ ચૈવ કાઞ્ચનૈઃ ।
બકુલૈશ્ ચૈવ બિલ્વૈશ્ ચ વન્યૈઃ કુર્વકૈર્ અપિ

સર્વ-ર્તુ-કુસુમોપેતૈઃ પુષ્પાવનત-શાખિભિઃ ।
તન્-મધ્યે પુલિનં ધ્યાયેદ્ બહુ-પુષ્પક-ચમ્પકમ્

ધૂપ-દિપૈર્ વિતાનેન પુષ્પ-માલા-વિભૂષિતમ્ ।
મુક્તાદામ-પતાકાભિર્ વન્ય-પુષ્પૈર્ અલઙ્કૃતમ્

તન્-મધ્યે કલ્પ-વૃક્ષસ્ય ચ્છાયાયાં પઙ્કજાસને ।
સુસ્થિતં વેણુ-ગીતાઢ્યં સર્વાભરણ-ભૂષિતમ્

વન-માલા-પરિવૃતં ગોપિકા-શત-વેષ્ટિતમ્ ।
દેવાસુરૈશ્ ચ સિદ્ધૈશ્ ચ ગન્ધર્વૈર્ અપ્સરો-ગણૈઃ

યક્ષૈર્ વિદ્યાધર-ગણૈર્ વિહગૈર્ ભુવિ સંસ્થિતૈઃ ।
બ્રહ્મર્ષિભિઃ સ્તૂયમાનં કૃષ્ણં ચૈવ શુચિ-સ્મિતમ્

નાના-વિધૈશ્ ચ ગોપાલૈર્ મૃગ-પક્ષિ-વિભૂષિતમ્ ।
લેલિહ્યમાનં પ્રણયાત્ પશૂનાં શત-કોટિભિઃ

ઇન્દીવર-નિભં દિવ્યં સુન્દરં ત્વ્ ઇન્દિરાલયમ્ ।
સમ્પૂર્ણ-ચન્દ્ર-વદનં પદ્મ-પત્ર-નિભેક્ષણમ્

પદ્માભ-પાણિ-પાદં ચ પદ્મ-રાગ-વરાર્ચિતમ્ ।
શરણ્યં સર્વ-લોકાનાં ગોપીનાં પ્રાણ-વલ્લભમ્

એવં ધ્યાત્વાર્ચયેન્ નિત્યં ષોડશેનોપચારતઃ ।
દુગ્ધં ચ દધિ-ખણ્ડેન સહિતં સંનિવેદયેત્

સૌવર્ણ-પાત્રે ગોપાનાં ગ્રાસં કાંસ્યે નિવેદયેત્ ।
એવં સમર્ચયેદ્ ભક્ત્યા જપન્ મન્ત્રં સમાહિતઃ

મધ્યાહ્ને સમ્પ્રવક્ષ્યામિ પૂજાં સર્વાર્થ-સિદ્ધિદામ્ ।
સૌવર્ણ-પર્વતે મૂલે ધાતુભિઃ સમલઙ્કૃતે

પુણ્ય-વૃક્ષ-સમાકીર્ણે પુણ્ય-પક્ષિ-નિનાદિતે ।
પદ્મોત્પલાદિ-સઙ્કીર્ણે વાપીભિઃ સમલઙ્કૃતે

તસ્મિન્ સત્-પુલિને રમ્યે છાયાયાં પઙ્કજાસને ।
સૌવર્ણ-મણ્ડપે સમ્યગ્-વિતાનાદિ-વિભૂષિતે

માલાદિ-રચિતે રમ્યે મણિભિઃ પુષ્પ-શોભિતૈઃ ।
સુવર્ણ-રત્ન-સન્દોહૈર્ અન્તરાન્તર-શોભિતે

સિંહાસને સમાસીનં વિશ્રાન્તં કંસ-સૂદનમ્ ।
મુક્તામયૈઃ સુરુચિરૈર્ હારૈર્ દામ-વિભૂષિતમ્

ધ્યાત્વા સમ્યગ્ વિશુદ્ધાત્મા જાતી-પુષ્પૈઃ સમર્ચયેત્ ।
મહારજત-પાત્રે તુ નૈવેદ્યાન્નં નિવેદયેત્

દદ્યાદ્ ગ્રાસં સખીનાં ચ ગોપીનાં વિજિતેન્દ્રિયઃ ।
દેવકી-પરમાનન્દમ્ એવં ધ્યાયેત્ સુખાસનમ્

રાત્રિ-પૂજા-વિધિં વક્ષ્યે રુક્મિણી-વલ્લભસ્ય ચ ।
અધસ્તાત્ કલ્પ-વૃક્ષસ્ય સર્વ-પુષ્પ-ફલસ્ય ચ

રત્ન-મણ્ડપ-મધ્ય-સ્થં દિવ્ય-પીતામ્બરં હરિમ્ ।
દિવ્ય-ચન્દન-લિપ્તાઙ્ગં દિવ્યાભરણ-ભૂષિતમ્

અનેક-દિવ્ય-માલાભિર્ મણ્ડિતં પઙ્કજેક્ષણમ્ ।
રત્ન-મણ્ડપ-મધ્યસ્થં સુન્દરં સુન્દર-સ્મિતમ્

શોભયન્તં સ્વ-વપુષા સર્વ-લોકાન્ નિજ-શ્રિયા ।
ગોપી-જનાનાં હૃદય-વલ્લભં પ્રોક્ત-વર્ચસમ્

સુગન્ધિ-પુષ્પૈર્ આરાધ્યં શ્રી-કૃષ્ણં સર્વ-નાયકમ્ ।
રાજતે તુ પયઃ શુદ્ધં પક્વં પાત્રે નિવેદયેત્

એવમ્ અભ્યર્ચ્ય મનસા જપેન્ મન્ત્રં સમાહિતઃ ।
કાલ-ત્રયાર્ચને ચૈવ સહસ્રં સાષ્ટકં જપેત્ ।
એષ નિત્ય-ક્રમઃ પ્રોક્તઃ કૃષ્ણ-મન્ત્રસ્ય સૂરિભિઃ

તત્રૈવાદૌ સંક્ષિપ્ત-ત્રિ-કાલ-પૂજોક્ત્ય્-અનન્તરમ્-
મનસા વા સમભ્યર્ચ્ય ત્રિષુ સન્ધ્યાસુ સંયમી ।
પ્રત્યહં તુ જપેન્ મન્ત્રમ્ અષ્ટોત્તર-સહસ્રકમ્ ।
અસામર્થ્યે જપેન્ મન્ત્રં નિત્યમ્ અષ્ટ-શતં તથા

ઇતિ ।
અથ નક્તં કૃત્યાનિ
તતો યથા-સમ્પ્રદાયં હોમં નિષ્પાદ્ય વૈષ્ણવઃ ।
ગીત-નૃત્યાદિકં ભક્ત્યા વિધાય પ્રાર્થયેત્ પ્રભુમ્

તથા ચોક્તમ્-
બલીયસા પદા સ્વામિન્ પદવીમ્ અવધારય ।
આગચ્છ શયન-સ્થાનં પ્રિયાભિઃ સહ કેશવ

ઇતિ ।
એવં પ્રાર્થ્ય સમર્પ્યાસ્મૈ પાદુકે શયનાલયમ્ ।
આનીય દેવં તત્રત્યાન્ ઉપચારાન્ પ્રકલ્પયેત્

વિશેષતો ઽર્પયેત્ તત્ર ઘનં દુગ્ધં સશર્કરમ્ ।
તામ્બૂલં ચ સ-કર્પૂરં દિવ્ય-માલ્યાનુલેપનમ્

ઇત્થં ભક્ત્યા સમારાધ્યં ભગવન્તં સ્વ-શક્તિતઃ ।
તત્-પ્રીત્યૈ સર્વ-કર્માણિ તત્ ફલં વાર્પયેત્ કૃતી

અથાહોરાત્રાખિલ-કર્માર્પણ-વિધિઃ
એકાદશ-સ્કન્ધે [ભ્પ્ 11.2.36] -
કાયેન વાચા મનસેન્દ્રિયૈર્ વા
બુદ્ધ્યાત્મના વાનુસૃત-સ્વભાવાત્ ।
કરોતિ યદ્ યત્ સકલં પરસ્મૈ
નારાયણાયેતિ સમર્પયેત્ તત્

કિં ચાત્ર -
સાધુ વાસાધુ વા કર્મ યદ્ યદ્ આચરિતં મયા ।
તત્ સર્વં ભગવન્ વિષ્ણો ગૃહાણારાધનં પરમ્

કિં ચ-
અપાં સમીપે શયનાસને ગૃહે
દિવા ચ રાત્રૌ ચ યથા ચ ગચ્છતા ।
યદ્ અસ્તિ કિંચિત્ સુકૃતં કૃતં મયા
જનાર્દનસ્ તેન કૃતેન તુષ્યતુ

અતૈવોક્તં તૃતીય-સ્કન્ધે બ્રહ્માણં પ્રતિ શ્રી-ભગવતા [ભ્પ્ 3.9.41] --
પૂર્તેન તપસા યજ્ઞૈર્ દાનૈર્ યોગ-સમાધિના ।
રાદ્ધં નિઃશ્રેયસં પુંસાં મત્-પ્રીતિસ્ તત્ત્વવિન્-મતમ્

ઇતિ ।
ઇત્થમ્ આરાધયેન્ નિત્યં ભગવન્તં યથા વિધિ ।
ન્યાયાર્જિતાપ્ત-વિત્તેન સમગ્ર-ફલ-સિદ્ધયે

અથ પૂજા-ફલ-સમ્પ્રાપ્ત્ય્-ઉપાયઃ
દશમ-સ્કન્ધે [ભ્પ્ 10.84.37] -
અયં સ્વસ્ત્ય્-અયનઃ પન્થા દ્વિ-જાતેર્ ગૃહ-મેધિનઃ ।
યચ્ છ્રદ્ધયાપ્ત-વિત્તેન શુક્લેનેજ્યેત પૂરુષઃ

અગસ્ત્ય-સંહિતાયાં ચ-
ન્યાયાજ્ જિતૈઃ સાધનૈશ્ ચ દાન-હોમાર્ચનાદિકમ્ ।
કુર્યાન્ ન ચેદ્ અધો યાતિ ભક્ત્યા કુર્વન્ન્ અપિ દ્વિજ

ઇતિ ।
યત્નાત્ સિદ્ધૈર્ નિજૈઃ શુદ્ધૈર્ દ્રવ્યૈર્ ધન્યો ઽર્ચયેત્ પ્રભુમ્ ।
પૂજા-દ્રવ્યાણ્ય્ અશક્તશ્ ચેદ્ દહ્યાદ્ ઈક્ષેત વાર્ચનમ્

અથાશક્તસ્ય પૂજા-પ્રાપ્ત્ય્-ઉપાયઃ
અગસ્ત્ય-સંહિતાયાં-
આરાધનાસમર્થ્યશ્ ચેદ્ દદ્યાદ્ અર્ચન-સાધનમ્ ।
યો દાતું નૈવ શક્નોતિ કુર્યાદ્ અર્ચન-દર્શનમ્

નિસ્તારાય તદ્ એવાલં ભવાબ્ધેર્ મુનિ-સત્તમ ।
નૈકં ચ યસ્ય વિદ્યેત સો ઽધો યાત્ય્ એવ નાન્યથા

કિં ચ તત્રૈવ-
યસ્ તુ ભક્ત્યા પ્રયત્નેન સ્વયં સમ્પાદ્ય ચાખિલમ્ ।
સાધનં ચાર્ચયેદ્ વિદ્વાન્ સમગ્રં લભતે ફલમ્

યો ઽર્ચયેદ્ વિધિવદ્ ભક્ત્યા પરાનીતૈશ્ ચ સાધનૈઃ ।
પૂજા-ફલાર્ધમ્ એવ સ્યાન્ ન સમગ્રં ફલં લભેત્

કિં ચ, પાદ્મે શ્રી-કૃષ્ણ-સત્યભામા-સંવાદીય-કાર્ત્તિક-માહાત્મ્યે (6.112.21)-
ધર્મોદ્દેશેન યો દ્રવ્યમ્ અપરં યાચતે નરઃ ।
તત્-પુણ્ય-કર્મજં તસ્ય ધનદસ્ ત્વ્ આપ્નુયાત્ ફલમ્

અથ દર્શન-માહાત્મ્યમ્
પાદ્મે શ્રી-પુલસ્ત્ય-ભગીરથ-સંવાદે-
પૂજિતં પૂજ્યમાનં ચ યે પશ્યન્તિ જનાર્દનમ્ ।
કપિલા-શત-દાનસ્ય નિત્યં ભવતિ તત્ ફલમ્

આગ્નેયે-
પૂજિતં પૂજ્યમાનં વા યો પશ્યેદ્ ભક્તિતો હરિમ્ ।
શ્રદ્ધયા મોદયેદ્ યસ્ તુ સો ઽપિ યાગ-ફલં લભેત્

સમ્પૂજ્યમાનં વિધિના યઃ પશ્યેત્ શ્રદ્ધયા હરિમ્ ।
સો ઽપિ યાગ-ફલં કૃત્સ્નં પ્રાપ્નુયાત્ નાત્ર સંશયઃ

દૃષ્ટ્વા સમ્પૂજિતં દેવં નૃત્યમાનો ઽનુમોદયેત્ ।
અસંશય-મતિઃ શુદ્ધઃ પરં બ્રહ્માધિગચ્છતિ

અથ શ્રી-ભગવન્-મૂર્તિ-દર્શન-નિત્યતા
વિષ્ણુ-ધર્મોત્તરે-
તાવદ્ ભ્રમન્તિ સંસારે મનુષ્યા મન્દ-બુદ્ધયઃ ।
યાવદ્ રૂપં ન પશ્યન્તિ કેશવસ્ય મહાત્મનઃ

પાદ્મે ચ તત્રૈવ-
પૂજ્યમાનં હૃષીકેશં યે ન પશ્યન્તિ વૈષ્ણવાઃ ।
તેષાં દત્તં હુતં જપ્તં દૈતેયાયોપતિષ્ઠતિ

કિં ચ, તત્રૈવ નારાયણ-નારદ-સંવાદે પૂજા-વિધિ-કથને-
યત્ર કુત્રાપિ પ્રતિમાં વેદ-ધર્મ-સમન્વિતામ્ ।
ન પશ્યન્તિ જના ગત્વા તે દણ્ડ્યા યમ-કિઙ્કરૈઃ

અથ ભગવદ્-અર્થે દ્રવ્ય-દાન-માહાત્મ્યમ્
સ્કાન્દે-
વિષ્ણુમ્ ઉદ્દિશ્ય યત્ કિઞ્ચિદ્ વિષ્ણુ-ભક્તાય દીયતે ।
દાનં તદ્ વિમલં પ્રોક્તં કેવલં મોક્ષ-સાધનમ્

કૌર્મે-
યત્ કિઞ્ચિદ્ દેયમ્ ઈશાનમ્ ઉદ્દિશ્ય બ્રાહ્મણાય ચ ।
પ્રભવે વિષ્ણવે ચાથ તદ્ અનન્ત-ફલં સ્મૃતમ્

વિષ્ણુ-ધર્મોત્તરે (નોત્ fઓઉન્દ્)-
અનુગ્રહેણ મહતા પ્રેતસ્ય પતિતસ્ય ચ ।
નારાયણ-બલિઃ કાર્યસ્ તેનાસ્યાનુગ્રહો ભવેત્

અનાદિ-નિધનો દેવઃ શઙ્ખ-ચક્ર-ગદાધરઃ ।
અક્ષયઃ પુણ્ડરીકાક્ષસ્ તત્ર દત્તં ન નશ્યતિ

યથા કથઞ્ચિદ્ યદ્ દત્તં દેવદેવે જનાર્દને ।
અવિનાશિ તુ તદ્ વિદ્ધિ પાત્રમ્ એકો જનાર્દનઃ

તત્રૈવ તૃતીય-કાણ્ડે (નોત્ fઓઉન્દ્)-
સામાન્ય-ભક્ત્યા યદ્ દત્તં તદ્ ધિ પદ્ભ્યાં પ્રતીચ્છતિ ।
એકાન્ત-ભાવોપગમૈર્ મૂર્ધ્ના દિવ્જ-વરોત્તમાઃ

અનન્તો ભગવાન્ વિષ્ણુસ્ તસ્ય કામ-વિવર્જિતૈઃ ।
યદ્ એવ દીયતે કિઞ્ચિત્ તદ્ એવાક્ષયમ્ ઉચ્યતે

પદ્ભ્યાં પ્રતીચ્છતે દેવઃ સકામેન નિવેદિતમ્ ।
મૂર્ધ્ના પ્રતીચ્છતે દત્તમ્ અકામેન દ્વિજોત્તમાઃ

તથૈવોક્તં મોક્ષ-ધર્મે શ્રી-નારદેન (નોત્ fઓઉન્દ્)-
બ્રહ્મા યદ્ ઋષયશ્ ચૈવ સ્વયં પશુપતિશ્ ચ યત્ ।
અન્યે ચ વિબુધ-શ્રેષ્ઠા દૈત્ય-દાનવ-રાક્ષસાઃ

નાગાઃ સુવર્ણાઃ ગન્ધર્વાઃ સિદ્ધા રાજર્ષયસ્ તથા ।
હવ્યં ક્રવ્યં ચ સતતં વિધિ-યુક્તં પ્રભુઞ્જતે ।
કૃત્સ્નં તુ તસ્ય દેવસ્ય ચરણાવ્ ઉપતિષ્ઠતિ

યાઃ ક્રિયાઃ સંપ્રયુક્તાસ્ તુ એકાન્ત-ગત-બુદ્ધિભિઃ ।
તાઃ સર્વાઃ શિરસા દેવઃ પ્રતિગૃહ્ણાતિ વૈ સ્વયમ્

બ્રહ્મ-વૈવર્તે-
એકામ્ અપિ નરો ધેનું સ-વત્સાં વિધિ-પૂર્વકમ્ ।
દત્ત્વોદ્દેશેન કૃષ્ણસ્ય પ્રાપ્નોત્ય્ એવાભિવાઞ્છિતમ્

નારસિંહે-
યો ગાં પયસ્વિનીં વિષ્ણોઃ કૃષ્ણ-વર્ણાં પ્રયચ્છતિ ।
અશ્વમેધસ્ય યજ્ઞસ્ય ફલં પ્રાપ્ય હરિં વ્રજેત્

સર્વ-પાપૈર્ વિરહિતઃ સર્વ-ભૂષણ-ભૂષિતઃ ।
ગવાં સહસ્ર-દાનસ્ય પ્રાપ્યં દિવ્યં વ્રજેત્

વિષ્ણુ-ધર્મોત્તરે (3.341.76-)-
ગવાં લોકમ્ અવાપ્નોતિ ધેનું દત્ત્વા પયસ્વિનીમ્ ।
દધિ-ક્ષીર-ઘૃતાર્થાય વાસુદેવસ્ય ચાલયે ।
દત્ત્વા ગાં મધુપર્કાય મહત્ ફલમ્ અવાપ્નુયાત્

જલાશયં તથા કૃત્વા સર્વ-પાપૈઃ પ્રમુચ્યતે

સ-પુષ્પૈઃ સફલૈર્ વૃક્ષૈર્ યુતં કૃત્વા જલાશયમ્ ।
ઉદ્યાનૈઃ પદ્મિની-ષણ્ડૈર્ આશ્રમૈશ્ ચ મનોહરૈઃ ।
શ્વેદદ્વીપમ્ અવાપ્નોતિ પુનર્ નાવર્તતે તતઃ

દેવાગ્રે કારયેદ્ યસ્ તુ રમ્યામ્ આપણ-વીથિકામ્ ।
રાજા ભવતિ લોકેષુ વિજિતારિર્ મહાશયાઃ

નગરં ચ તથા કૃત્વા સામ્રાજ્યમ્ અધિગચ્છતિ ।
શિવિકાં યે પ્રયચ્છન્તિ તે પ્રયાન્ત્ય્ અમરાવતીમ્

અશ્વદાઃ સ્વર્ગ-લોકસ્થા રાજન્તે દિવિ સૂર્યવત્ ।
કવીન્દ્ર-દાનાચ્ છક્રસ્ય ચિરાલ્ લોકાચ્યુતો નરઃ

રાજા ભવતિ ધર્માત્મા પૃથિવ્યાં પૃથિવી-પતિઃ

વિષ્ણોર્ આયતને દત્ત્વા તત્-કથા-પુસ્તકં નરઃ ।
બ્રહ્મ-લોકમ્ અવાપ્નોતિ બહુ-કાલ-સ્થિરં દ્વિજાઃ

પુસ્તકાંશ્ ચ તથૈવાન્યાન્ યઃ પ્રદદ્યાન્ નરસ્ ત્વ્ ઇહ ।
સારસ્વતમ્ અવાપ્નોતિ લોકં કાલં તથા બહુમ્

સ્વભૃતં વાચકં કૃત્વા દેવાગારે નરઃ સદા ।
વિદ્યા-દાન-ફલં પ્રાપ્ય બ્રહ્મ-લોકે મહીયતે

વિષ્ણોઃ શઙ્ખ-પ્રદાનેન વારુણં લોકમ્ અશ્નુતે ।
માનુષ્યમ્ આસાદ્ય તથા ખ્યાત-શબ્દશ્ ચ જાયતે

ઘણ્ટા-પ્રદાનેન તથા મહદ્-યશ ઉપાશ્નુતે ।
કૂટાગારં તથા દત્ત્વા નગરાધિપતિર્ ભવેત્

દત્ત્વા તુ દેવ-કર્માર્થં નવાં વેદીં દૃઢાં શુભામ્ ।
પાર્થિવત્વમ્ અવાપ્નોતિ વેદી હિ પૃથિવી યતઃ

તોરણં કારયેદ્ યસ્ તુ દેવદેવાલયે નરઃ ।
લોકેષુ તસ્ય દ્વારાણિ ભવન્તિ વિવૃતાનિ વૈ

દેવ-વેશ્મોપયોગ્યાનિ શિલ્પ-ભાણ્ડાનિ યો નરઃ ।
દદ્યાદ્ વા વાદ્ય-ભાણ્ડાનિ ગણેશત્વમ્ અવાપ્નુયાત્

યઃ કુમ્ભં દેવ-કર્માર્થં નરો દદ્યાન્ નવં શુભમ્ ।
વારુણં લોકમ્ આપ્નોતિ સર્વ-પાપૈઃ પ્રમુચ્યતે

ચતુરઃ કલસાન્ દદ્યાદ્ યસ્ તુ દેવ-ગૃહે નરઃ ।
ચતુઃ-સમુદ્ર-વલયાં સ હિ ભુઙ્ક્તે વસુન્ધરામ્

દત્ત્વૈકમ્ અપિ વિપ્રેન્દ્રાઃ કલસં સુસમાહિતઃ ।
રાજા ભવતિ ધર્માત્મા ભૂતલે નાત્ર સંશયઃ

વારિધાનીં તથા દત્ત્વા વારુણં લોકમ્ અશ્નુતે ।
કમણ્ડલુ-પ્રદાનેન યજ્ઞસ્ય ફલમ્ આપ્નુયાત્

માત્રાં તુ પરિચર્યાર્થં નિવેદ્ય હરયે તથા ।
સર્વ-કામ-સમૃદ્ધસ્ય યજ્ઞસ્ય ફલમ્ અશ્નુતે

તાલ-વૃન્ત-પ્રદાનેન નિર્વૃતિં પ્રાપ્નુયાત્ પરામ્ ।
માલ્યાધારં તથા દત્ત્વા ધૂપાધારં તથૈવ ચ ।
ગન્ધાધારં તથા પાત્રં કામાનાં પાત્રતાં વ્રજેત્

સૌમ્દ્રજાનિ પાત્રાણિ દત્ત્વા વૈ તૈજસાનિ વા ।
પાત્રં ભવતિ કામાનાં વિદ્યાનાં ચ ધનસ્ય ચ

શયનાસન-દાનેન સ્થિતિં વિન્દતિ શાશ્વતીમ્ ।
ઉત્તર-ચ્છદ-દાનેન સર્વાન્ કામાન્ અવાપ્નુયાત્

નરઃ સુવર્ણ-દાનેન સર્વાન્ કામાન્ અવાપ્નુયાત્ ।
રૂપ્યદો રૂપમ્ આપ્નોતિ વિશેષાદ્ ભુવિ દુર્લભમ્

રત્ન-દાનેન લોકેષુ પ્રામાણ્યમ્ ઉપગચ્છતિ ।
અનડ્વાહ-પ્રદાનેન દશ-ધેનુ-ફલં લભેત્

આજ્ઞા-વિમહિષોષ્ટ્રાણાં દાનમ્ અશ્વતરસ્ય ચ ।
સહસ્ર-ગુણિતં દાનાત્ પૂર્વ-પ્રોક્તાત્ પ્રકીર્તિતમ્

વારુણં લોકમ્ આપ્નોતિ દત્ત્વા વસ્તું દ્વિજોત્તમાઃ ।
અવિપ્રદાનાચ્ ચ તથા તમ્ એનં લોકમ્ અશ્નુતે

ઉષ્ટ્રં વા ગર્દભં વાપિ ખરં વા યઃ પ્રયચ્છતિ ।
અલકાં સ સમાસાદ્ય યક્ષેન્દ્રૈઃ સહ મોદતે

આરણ્ય-મૃગ-જાતીનાં તથા દાનાચ્ ચ પક્ષિણામ્ ।
અગ્નિષ્ટોમમ્ અવાપ્નોતિ સુભગશ્ ચ તથા ભવેત્

દાસં દત્ત્વા સુખે લોકે નેષ્ટ-ભ્રષ્ટો વિજાયતે ।
દાસીં દત્ત્વા તથા વિપ્રા નાત્ર કાર્યા વિચારણા

ગણિકાં યે પ્રયચ્છન્તિ નૃત્ય-ગીત-વિશારદામ્ ।
સર્વ-દુઃખ-વિનિર્મુક્તાસ્ તે પ્રયાન્ત્ય્ અમરાવતીમ્

નૃત્યં દત્ત્વા તથાપ્નોતિ રુદ્ર-લોકમ્ અસંશયમ્

પ્રેક્ષણીય-પ્રદાનેન શક્ર-લોકે મહીયતે ।
ગીતં દત્ત્વા તથાપ્નોતિ બ્રહ્મ-લોકમ્ અસંશયમ્

દુન્દુભિં યે પ્રયચ્છન્તિ કીર્તિમન્તો ભવન્તિ તે

દત્ત્વા ધાન્યાનિ બીજાનિ શસ્યાનિ વિવિધાનિ ચ ।
રૂપકાનિ ચ તાન્ય્ એવ પ્રાપ્નુયાત્ સુર-પૂજ્યતામ્

દત્ત્વા શાકાનિ રમ્યાનિ વિશોકસ્ ત્વ્ અભિજાયતે ।
દત્ત્વા ચ વ્યઞ્જનાર્થાય તથોપકરણાનિ ચ

પુષ્પ-વૃક્ષં તથા દત્ત્વા દેશસ્યાધિપતિર્ ભવેત્ ।
ફલ-વૃક્ષં તથા નગરાધિપતિર્ ભવેત્

તથા-
સુગન્ધ-સાધનાનીહ પટ-વાસાનિ યો નરઃ ।
દદાતિ દેવદેવસ્ય સો ઽશ્વમેધ-ફલં લભેત્

કઙ્કતસ્ય પ્રદાનેન વિરોમસ્ ત્વ્ અભિજાયતે ।
કૂર્ચ-પ્રસાધનં કૃત્વા પરં મઙ્ગલમ્ અશ્નુતે

વિસ્માપનીયં યત્ કિઞ્ચિદ્ દત્ત્વાત્યન્તં સુખં લભેત્

વસ્ત્રાલઙ્કરણાદીનાં કૃષ્ણાર્પણ-ફલં ચ યત્ ।
ઉપચાર-પ્રયોગે પ્રાક્ તત્ર તત્ર વ્યલેખિ તત્

ઉપચારાશ્ ચ વિવિધાઃ શ્રીમદ્-ભગવદ્-અર્ચને ।
શક્યશક્ત્યાદિ-ભેદેન તાન્ત્રિકૈર્ વૈષ્ણવિર્ મતાઃ

અથ વિવિધોપચારાઃ
આગમે-
આસન-સ્વાગતે સાર્ઘ્યે પાદ્યમ્ આચમનીયકમ્ ।
મધુપર્કાચમ-સ્નાન-વસનાભરણાનિ ચ

સુગન્ધ-સુમનો-ધૂપ-દીપ-નૈવેદ્ય-વન્દનમ્ ।
પ્રયોજયેદ્ અરચનાજ્ઞામ્ ઉપચારાંસ્ તુ ષોડશ

અર્ઘ્યં ચ પાદ્યાચમન-મધુપર્કાચમાન્ય્ અપિ ।
ગન્ધાદયો નિવેદ્યાન્તા ઉપચારા દશ ક્રમાત્

ગન્ધાદિભિર્ નિવેદ્યાન્તૈઃ પૂજા પઞ્ચોપચારિકી ।
સપર્યાસ્ ત્રિવિધાઃ પ્રોક્તાસ્ તાસામ્ એકાં સમાચરેત્

ક્વચિચ્ ચ-
આસનાવાહનં ચૈવ પાદ્યાર્ઘ્યાચમનીયકમ્ ।
સ્નાનં વાસો ભૂષણં ચ ગન્ધઃ પુષ્પં ચ ધૂપકઃ

પ્રદીપશ્ ચૈવ નૈવેદ્યં પુષ્પાઞ્જલિર્ અતઃ પરમ્ ।
પ્રદક્ષિણં નમસ્કારો વિસર્ગશ્ ચૈવ ષોડશ

કેચિચ્ ચાહુશ્ ચતુઃષષ્ટિમ્ ઉપચારાન્ મમાર્ચને ।
તેષ્વ્ અનેક-પ્રકારેષુ પ્રકારૈકો ઽત્ર લિખ્યતે

સુખ-સુપ્તસ્ય કૃષ્ણસ્ય પ્રાતર્ આદૌ પ્રબોધનમ્ ।
વેદ-ઘોષણ-વીણા-વિવાદ્યૈર્ વન્દિ-સ્તવૈર્ અપિ

જય-શબ્દા નમસ્કારા મઙ્ગલારાત્રિકં તતઃ ।
આસનં દન્ત-કાષ્ઠં ચ પાદ્યાર્ઘ્યાચમનાન્ય્ અપિ

તતશ્ ચ મધુપર્કાઢ્યાચમનં પાદુકાર્પણમ્ ।
અઙ્ગ-માર્જનમ્ અભ્યઙ્ગોદ્વર્તને સ્નપનં જલઃ

ક્ષીરેણ દધ્ના હવિષા મધુના સિતયા તથા ।
મન્ત્ર-પૂતૈઃ પુનર્ વાર્ભિર્ અઙ્ગ-વાસો ઽથ વાસસી

ઉપવીતં પુનઆચ્ ચાચમનીયં ચાનુલેપનમ્ ।
ભૂષણં કુસુમં ધૂપો દીપો દૃષ્ટ્ય્-અપસારણમ્

નૈવેદ્યં મુખ-વાસસ્ તુ તામ્બૂલં શયનોત્તમમ્ ।
કેશ-પ્રસાધનં દિવ્ય-વસ્ત્રાણિ મુકુટં મહત્

દિવ્ય-ગન્ધાનુલેપશ્ ચ કૌસ્તુભાદિ-વિભૂષણમ્ ।
વિચિત્ર-દિવ્ય-પુષ્પાણિ મઙ્ગલારાત્રિકં તતઃ

આદર્શઃ સુખયાનેન મણ્ડપાગમનોત્સવઃ ।
સિંહાસનોપવેશશ્ ચ પાદ્યાદ્યૈઃ પુનર્ અર્ચનમ્

પુનર્ ધૂપાદ્ય્-અર્પણેન પ્રાગ્વન્ નૈવેદ્યમ્ ઉત્તમમ્ ।
તતશ્ ચ દિવ્ય-તામ્બૂલ-મહા-નીરાજનં પુનઃ

ચામર-વ્યજન-ચ્છત્રં ગીતં વાદ્યં ચ નર્તનમ્ ।
પ્રદક્ષિણં નમસ્કારઃ સ્તુતિઃ શ્રી-ચરણાબ્જયોઃ

તયોશ્ ચ સ્થાપનં મૂર્ધ્નિ તીર્થ-નિર્માલ્ય-ધારણમ્ ।
ઉચ્છિષ્ટ-ભોજનં પાદ-સેવોદ્દેશોપવેશનમ્

નક્તં શય્યા-વિનિર્માણં દિવ્યૈર્ વિવિધ-સાધનૈઃ ।
હસ્ત-પ્રદાનં શયન-સ્થાનાગમ-મહોત્સવઃ

શય્યોપવેશનં શ્રીમત્-પાદ-ક્ષાલન-પૂર્વકમ્ ।
ગન્ધ-પ્રસૂન-તામ્બૂલાર્પણ-નીરાજનોત્સવઃ

શેષ-પર્યઙ્ક-શયન-પાદ-સંવાહનાદિકમ્ ।
ક્રમેણૈતે ચતુઃ-ષષ્ઠિર્ ઉપચારાઃ પ્રકીર્તિતાઃ

સદાચારાનુસારેણ યદ્ યદ્ આચર્યતે સ્વયમ્ ।
નિત્ય-કર્માદિકં તત્ તત્ શ્રી-કૃષ્ણસ્યાપિ કારયેત્

અતો ઽત્રાલિખિતં યદ્ યદ્ ઉપચારાદિકં પરમ્ ।
સર્વં તત્ તચ્ ચ જાનીયાલ્ લોક-રીત્ય્-અનુસારતઃ

ઉક્તાનાં ચોપચારાણામ્ અભાવે ભગવાન્ સદા ।
ભક્તેનાર્ચ્યો યથા-લબ્ધૈસ્ તૈર્ અન્તર્-ભાવિતૈર્ અપિ

અથાલબ્ધ-સમાધાનમ્
તન્ત્રે-
ઉપચારોક્ત-વસ્તૂનામ્ ઉપસઙ્ગ્રહણે વિધિઃ ।
દ્રવ્યાણામ્ અપ્ય્ અભાવે તુ પુષ્પાક્ષત-યવૈઃ ક્રિયાઃ

અર્ચોપચાર-વસ્તૂનામ્ અભાવે સમુપસ્થિતે ।
નિર્મલેનોદકેનૈવ દ્રવ્ય-સમ્પૂર્ણતા ભવેત્

ઉપચારેષુ દ્રવ્યેષુ યત્ કિઞ્ચિદ્ દુષ્કરં બુધઃ ।
તત્ સર્વં મનસા બુદ્ધ્યા પુષ્પ-ક્ષેપેણ કલ્પયેત્

એતેષુ ચોપચારેષુ વિત્ત-શાઠ્ય-વિવર્જિતમ્ ।
યદ્ અસમ્પન્નમ્ એતેષાં મનસા તુ પ્રકલ્પયેત્

અગસ્ત્ય-સંહિતાયાં શ્રી-તુલસી-માહાત્મ્યે-
યદ્ યન્ ન્યૂનં ભવત્ય્ એવ રામારાધન-સાધનમ્ ।
તુલસી-દલ-માત્રેણ યુક્તં તત્ પરિપૂર્યતે

એકાદશ-સ્કન્ધે ચ શ્રી-ભગવદ્-ઉદ્ધવ-સંવાદે (11.26.15)-
દ્રવ્યૈઃ પ્રસિદ્ધૈર્ મદ્-યાગઃ પ્રતિમાદિષ્વ્ અમાયિનઃ ।
ભક્તસ્ય ચ યથા-લબ્ધૈર્ હૃદિ ભાવેન ચૈવ હિ

તતો ઽનુજ્ઞાં પ્રભોઃ પ્રાર્થ્ય દણ્ડવત્ તં પ્રણમ્ય ચ ।
સાયં ભુક્ત્વા યથાન્યાયં સુખં સ્વપ્યાત્ પ્રભું સ્મરેત્

અથ શયન-વિધિઃ
આગમે-
નિર્ગુણો નિષ્કલશ્ ચૈવ વિશ્વ-મૂર્તિ-ધરો ઽવ્યયઃ ।
અનાદ્યન્તે સદાનન્તે ફણા-મણિ-વિશોભિતે ।
ક્ષીરાબ્ધિ-મધ્યે યઃ શેતે સ માં રક્ષતુ માધવઃ

સ-બાહ્યાભ્યન્તરં દેહમ્ આપાદ-તલ-મસ્તકમ્ ।
સર્વાત્મા સર્વ-શક્તિશ્ ચ પાતુ માં ગરુડ-ધ્વજઃ

ઇતિ રક્ષાં પુરસ્કૃત્ય સ્વપેદ્ વિષ્ણુમ્ અનુસ્મરન્

કિં ચાન્યત્ર-
અદ્ભિઃ શૌચ-વિધિં વિધાય ચરણૌ પ્રક્ષાલ્ય્ ચોપસ્પૃશેદ્
દ્વિઃ સંસ્મૃત્ય જગત્પતિં વ્રજપતિં શ્રી-વલ્લભી-વલ્લભમ્ ।
રાધાયાઃ સુચિરં પિબન્તમ્ અમૃતાસારાયમાણાં ગિરં
વસ્ત્રેણાઙ્ઘ્રિ-યુગં પ્રમૃજ્યઅ શયનં ત્વ્ આપાદ્ય સદ્યઃ સ્વપેત્

કિં ચ-
રામં સ્કન્દં હનુમન્તં વૈનતેયં વૃકોદરમ્ ।
શયને યઃ સ્મરેન્ નિત્યં દુઃસ્વપ્નસ્ તસ્ય નશ્યતિ

અપિ ચ સ્કાન્દ-પાદ્મયોઃ (પદ્મપ્ 5.9.44-47)-
ઋતુ-કાલાભિગામી યઃ સ્વ-દાર-નિરતશ્ ચ યઃ ।
સર્વદા બ્રહ્મચારીહ વિજ્ઞેયઃ સ ગૃહાશ્રમી

ઋતુઃ ષોડશ-યામિન્યશ્ ચતસ્રસ્ તાસુ ગર્હિતાઃ ।
પુત્ર-દાસ્ તાસુ યા યુગ્મા અયુગ્માઃ કન્યકા-પ્રદાઃ

ત્યક્ત્વા ચન્દ્રમસં દુષ્ટં મઘાં મૂલં વિહાય ચ ।
શુચિઃ સન્નિર્વિશેત્ પત્નીં પું-નામર્ક્ષે વિશેષતઃ ।
શુચિં પુત્રં પ્રસૂયેત પુરુષાર્થ-પ્રસાધનમ્

વિષ્ણુ-પુરાણે ઔર્વ-સગર-સંવાદે (3.11.111-127)--
કૃત-પાદાદિ-શૌચશ્ ચ ભુક્ત્વા સાયં તતો ગૃહી ।
ગચ્છેચ્ છય્યામ્ અસ્ફુટિતામ્ એક-દારુ-મયીં નૃપ

નાવિશાલાં ન વૈ ભગ્નાં નાસમાં મલિનાં ન ચ ।
ન ચ જન્તુ-મયીં શય્યામ્ અધિતિષ્ઠેદ્ અનાસ્તૃતામ્

પ્રાચ્યાં દિશિ શિરઃ શસ્તં યામ્યાયામ્ અથવા નૃપ ।
સદૈવ સ્વપતઃ પુંસો વિપરીતં તુ રોગદમ્

ઋતાવ્ ઉપગમઃ શસ્તઃ સ્વપત્ન્યામ્ અવનીપતે ।
પુન્નામર્ક્ષે શુભે કાલે જ્યેષ્ઠ-યુગ્માસુ રાત્રિષુ

નાસ્નાતાં તુ સ્ત્રિયં ગચ્છેન્ નાતુરાં ન રજસ્વલામ્ ।
નાનિષ્ટાં ન પ્રકુપિતાં નાપ્રશસ્તાં ન ગુર્વિણીમ્

નાદક્ષિણાં નાન્યકામાં નાકામાં નાન્ય-યોષિતમ્ ।
ક્ષુત્-ક્ષામામ્ અતિભુક્તાં વા સ્વયં ચૈભિર્ ગુણૈર્ યુતઃ

સ્નાતઃ સ્રગ્-ગન્ધ-ધૃક્-પ્રીતો નાધ્યાતઃ ક્ષુધિતો ઽપિ વા ।
સકામઃ સાનુરાગશ્ ચ વ્યવાયં પુરુષો વ્રજેત્

ચતુર્દશ્ય્-અષ્ટમી ચૈવ અમાવસ્યાથ પૂર્ણિમા ।
પર્વાણ્ય્ એતાનિ રાજેન્દ્ર રવિ-સઙ્ક્રાન્તિર્ એવ ચ

તૈલ-સ્ત્રી-માંસ-સમ્ભોગી પર્વસ્વ્ એતેષુ વૈ પુમાન્ ।
વિણ્-મૂત્ર-ભોજનં નામ પ્રયાતિ નરકં નૃપ

નાન્ય-યોનાવ્ અયોનૌ વા નોપયુક્તૌષધસ્ તથા ।
દેવ-દ્વિજ-ગુરૂણાં ચ વ્યવાયી નાશ્રમી ભવેત્

ચૈત્ય-ચત્વર-તીર્થેષુ નૈવ ગોષ્ઠે ચતુષ્પથે ।
નૈવ શ્મશાનોપવને સલિલેષુ મહીપતે

પ્રોક્ત-પર્વ-સ્વશેષેષુ નૈવ ભૂપાલ સન્ધ્યયોઃ ।
ગચ્છેદ્ વ્યવાયં મતિમાન્ ન મૂત્રોચ્ચાર-પીડિતઃ

પર-દારાન્ ન ગચ્છેત મનસાપિ કદાચન ।
કિમ્ ઉ વાચાસ્થિ-બન્ધો ઽપિ નાસ્તિ તેષુ વ્યવાયિનામ્

મૃતો નરકમ્ અભ્યેતિ હીયતે ચાત્ર ચાયુષઃ ।
પર-દાર-રતિઃ પુંસામ્ ઉભયત્રાપિ ભીતિદા

ઇતિ મત્વા સ્વ-દારેષુ ઋતુમત્સુ બુધો વ્રજેત્ ।
યથોક્ત-દોષ-હીનેષુ સકામેષ્વ્ અનૃતાવ્ અપિ

ઇતિ ।
તેષાં ભક્ત્ય્-ઉપયોગિત્વં ન સ્યાદ્ યદ્યપિ કર્મણામ્ ।
તથાપિ કૃત ઉલ્લેખો ગૃહિષ્વ્ આવશ્યકં તતઃ

ઇત્થં હિ પ્રાતરુ ત્થાનાત્ પ્રત્યહં શયનાવધિ ।
શ્રી-કૃષ્ણં પૂજયન્ સિદ્ધ-સર્વાર્થો ઽસ્ય પ્રિયો ભવેત્

અથ શ્રી-ભગવદ્-અર્ચન-માહાત્મ્યમ્
શ્રી-કૂર્મ-પુરાણે-
ન વિષ્ણ્વ્-આરાધનાત્ પુણ્યં વિદ્યતે કર્મ વૈદિકમ્ ।
તસ્માદ્ અનાદિ-મધ્યાન્તં નિત્યમ્ આરાધયેદ્ ધરિમ્

તત્રૈવ ભૃગ્વ્-આદીન્ પ્રતિ સાક્ષાત્ શ્રી-ભગવદ્-ઉક્તૌ-
યેઽર્ચયિષ્યન્તિ માં ભક્ત્યા નિત્યં કલિ-યુગે દ્વિજાઃ ।
વિધિના વેદ-દૃષ્ટેન તે ગમિષ્યન્તિ તત્-પદમ્

વિષ્ણુ-રહસ્યે-
શ્રી-વિષ્ણોર્ અર્ચનં યે તુ પ્રકુર્વન્તિ નરા ભુવિ ।
તે યાન્તિ શાશ્વતં વિષ્ણોર્ આનન્દં પરમં પદમ્

ઇતિ ।
તત્રૈવ શ્રી-ભગવદ્-ઉક્તૌ-
ન મે ધ્યાન-રતાઃ સમ્યગ્-યોગિનઃ પરિતુષ્ટયે ।
તથા ભવન્તિ દેવર્ષે ક્રિયા-યોગ-રતા યથા

ક્રિયા-યોગો હિ મેઽભીષ્ટઃ પર-યોગાત્ સ્વનુષ્ઠિતાત્ ।
તુષ્ટિર્ મે સમ્ભવેત્ પુમ્ભિર્ ભક્તિમદ્ભિર્ અમત્સરૈઃ

યેઽર્ચયન્તિ નરા નિત્યં ક્રિયા-યોગ-રતાઃ સ્વયમ્ ।
ધ્યાયન્તિ યે ચ માં નિત્યં તેષાં શ્રેષ્ઠાઃ ક્રિયા મતાઃ

ક્રિયા-હીનસ્ય દેવર્ષે તથા ધ્યાનં ન મુક્તિદમ્ ।
ન તથા માં વિદુર્ વિપ્રા ધ્યાનિનસ્ તત્ત્વતો વિના ।
ક્રિયા-યોગ-રતાઃ સમ્યગ્ લભન્તે માં સમાધિના

યથા હિ કામદં નૄણાં મમ તુષ્ટિ-કરં પરમ્ ।
ભક્તિયોગં મહાપુણ્યં ભુક્તિ-મુક્તિ-પ્રદં શુભમ્

સંવત્સરેણ યત્ પુણ્યં લભન્તે ધ્યાનિનો મમ ।
પ્રાપ્યન્તે તદ્ ઇહૈકાહાત્ ક્રિયા-યોગ-પરૈર્ નરૈઃ

આદિ-પુરાણે-
ન કર્મ-સદૃશં ધ્યાનં ન કર્મ-સદૃશં ફલમ્ ।
ન કર્મ-સદૃશસ્ ત્યાગો ન કર્મ-સદૃશં તપઃ ।
ન કર્મ-સદૃશં પુણ્યં ન કર્મ-સદૃશી ગતિઃ

નારદીયે [નાર્પ્ 2.3.3-4]
ભક્તિ-ગ્રાહ્યો હૃષીકેશો ન ધનૈર્ ધરણી-ધર ।
ભક્ત્યા સંપૂજિતો વિષ્ણુઃ પ્રદદાતિ મનોરથમ્

તસ્માદ્ વિપ્રાઃ સદા ભક્તિઃ કર્તવ્યા ચક્ર-પાણિનઃ ।
જનેનાપિ જગન્નાથઃ પૂજિતઃ ક્લેશહા ભવેત્

હરિ-ભક્તિ-સુધોદયે --
કૃતાપિ દમ્ભ-હાસ્યાર્થે સેવા તારયતે જનાન્ ।
વિફલા નાન્ય-કર્મેવ કૃપાલુઃ કો ન્વ્ અતઃ પરઃ

બ્રહ્મ-વૈવર્તે --
સ સમારાધિતો દેવો મુક્તિ-કૃત્ સ્યાદ્ યથા તથા ।
અનિચ્છયાપિ હુત-ભુક્ સંસ્પૃષ્ટો દહતિ દ્વિજ

ધનવાન્ પુત્રવાન્ ભોગી યશસ્વી ભય-વર્જિતઃ ।
મેધાવી મતિમાન્ પ્રાજ્ઞો ભવત્ય્ આરાધનાદ્ ધરેઃ

સ્કાન્દે સનત્કુમાર-મર્કણ્ડેય-સંવાદે -
વિશિષ્ટઃ સર્વ-ધર્માચ્ ચ ધર્મો વિષ્ણ્વ્-અર્ચનં નૄણામ્ ।
સર્વ-યજ્ઞ-તપો-હોમસ્ તીર્થ-સ્નાનૈશ્ ચ યત્ ફલમ્

તત્ ફલં કોટિ-ગુણિતં વિષ્ણું સમ્પૂજ્ય ચાપ્નુયાત્ ।
તસ્માત્ સર્વ-પ્રયત્નેન નારાયણમ્ ઇહાર્ચયેત્

તત્રૈવ શ્રી-શિવોમા-સંવાદે --
યઃ પ્રદદ્યદ્ દ્વિજેન્દ્રય સર્વં ભુમિં સ-સગરમ્ ।
અર્ચયેદ્ યઃ સકૃદ્ વિષ્ણું તત્ ફલં લભતે નરઃ

મસર્ધમ્ અપિ યો વિષ્ણું નૈરન્તર્યેન પૂજયેત્ ।
પુરુષોત્તમઃ સ વિજ્ઞેયો વિષ્ણુ-ભક્તો ન સંશયઃ

મધ્યન્દિન-ગતે સુર્યે યો વિષ્ણું પરિપૂજયેત્ ।
વસુ-પૂર્ણ-મહિ-દતુર્ યત્ પુન્યં તદ્ અવાપ્નુયાત્

પ્રાતર્ ઉત્થય યો વિષ્ણું સતતં પરિપૂજયેત્ ।
અગ્નિસ્તોમ-સહસ્રસ્ય લભતે ફલમ્ ઉત્તમમ્

યો વિષ્ણું પ્રયતો ભૂત્વા સયંકલે સમર્ચયેત્ ।
ગવં મેધસ્ય યજ્ઞસ્ય ફલમ્ આપ્નોતિ દુર્લભમ્

એવં સર્વાસુ વેલાસુ અવેલાસુ ચ કેશવમ્ ।
સમ્પૂજયન્ નરો ભક્ત્યા સર્વાન્ કામાન્ અવાપ્નુયાત્

કિં પુનર્ યો ઽર્ચયેન્ નિત્યં સર્વ-દેવ-નમસ્કૃતમ્ ।
ધન્યઃ સઃ કૃત-કૃત્યશ્ ચ વિષ્ણુ-લોકમ્ અવાપ્નુયાત્

કિં ચ --
દીક્ષા-માત્રેણ કૃષ્ણસ્ય નરા મોક્ષં લભન્તિ વૈ ।
કિં પુનર્ યે સદા ભક્ત્યા પૂજયન્ત્ય્ અચ્યુતં નરઃ

તત્રૈવ શ્રી-બ્રહ્મ-નરદ-સંવાદે
સંસારેઽસ્મિન્ મહા-ઘોરે જન્મ-મૃત્યુ-ભયાકુલે ।
પૂજનં વાસુદેવસ્ય તારકં વાદિભિઃ સ્મ્ર્તમ્

સ નામ સુકૃતિ લોકે કુલં તેન હ્ય્ અલઙ્કૃતમ્ ।
આધારઃ સર્વ-ભૂતાનાં યેન વિષ્ણુઃ પ્રસદિતઃ

યજ્ઞાનાં તપસાં ચૈવ શુભાનામ્ અપિ કર્મણામ્ ।
તદ્ વિશિષ્ટ-ફલં નૄણાં સદૈવારાધનં હરેઃ

કલૌ કલિ-મલાક્રાન્તા ન જાનન્તિ હરિં પરમ્ ।
યેઽર્ચયન્તિ તમ્ ઈશાનં કૃત-કૃત્યસ્ ત એવ હિ ।
નાસ્તિ શ્રેયોત્તમં નૄણાં વિષ્ણોર્ આરાધનત્ પરમ્

યુગેઽસ્મિન્ તમસે તસ્માત્ સતતં હરિમ્ અર્ચયેત્ ।
અર્ચિતે દેવ-દેવેસે શઙ્ખ-ચક્ર-ગદા-ધરે

અર્ચિતઃ સર્વ-દેવાઃ સ્યુર્ યતઃ સર્વ-ગતો હરિઃ ।
અર્ચિતે સર્વ-લોકેશે સુરાસુર-નમસ્કૃતે ।
કેશવે કેશિ-કંસ-ઘ્ને ન યાતિ નરકં નરઃ

સકૃદ્ અભ્યર્ચિતો યેન હેલયાપિ નમસ્કૃતઃ ।
સ યાતિ પરમં સ્થાનં યત્ સુરૈર્ અપિ પૂજિતમ્

સમસ્ત-લોક-નાથસ્ય દેવ-દેવસ્ય શાર્ઙ્ગિણઃ ।
સાક્ષાદ્ ભગવતો નિત્યં પૂજનં જન્મનઃ ફલમ્

તત્રૈવગ્રે ---
અસારે ખલુ સંસારે સારમ્ એતન્ નિરૂપિતમ્ ।
સમસ્ત-લોક-નાથસ્ય શ્રદ્ધયારાધનં હરેઃ

કિં ચ --
યત્ર વિષ્ણુ-કથા નિત્યં યત્ર તિષ્ઠન્તિ વૈષ્ણવાઃ ।
કલિ-બાહ્યા નરાસ્ તે વૈ યેઽર્ચયન્તિ સદા હરિમ્

કાશી-ખણ્ડે
હરેર્ આરાધનં પુંસાં કિં કિં ન કુરુતે બત ।
પુત્ર-મિત્ર-કલત્રાર્થં રાજ્ય-સ્વર્ગાપવર્ગ-દમ્

હરત્ય્ અઘં ધ્વમ્સયતિ વ્યાધીન્ આધીન્ નિરસ્યતિ ।
ધર્મં વિવર્ધયેત્ ક્ષિપ્રં પ્રયચ્છન્તિ મનો-રથમ્

અત એવ સ્કાન્દે ધ્રુવં પ્રતિ મર્કણ્ડેયસ્ય વચનં ---
સકૃદ્ અભ્યર્ચિતો યેન દેવ-દેવો જનાર્દનઃ ।
સ પ્રાપ્નોતિ પરં સ્થાનં સત્યમ્ એતન્ મયોદિતમ્

તથાઙ્ગીરસઃ -
યસ્યાન્તઃ સર્વમ્ એવેદં યસ્ય નાન્તો મહાત્મનઃ ।
તમ્ આરાધય ગોવિન્દં સ્થાનમ્ આગ્ર્યં યદ્ ઇચ્છસિ

પુલસ્તસ્ય -
પરં બ્રહ્મ પરં ધામ યો ઽસૌ સસ્વત-પૂરુષઃ ।
તમ્ આરાધ્ય હરિં યાતિ મુક્તિમ્ અપ્ય્ અતિ-દુર્લભમ્

પુલહસ્ય -
ઐન્દ્રમ્ ઇન્દ્રઃ પરં સ્થાનં યમ્ આરાધ્ય જગત્-પતિમ્ ।
પ્રાપ યજ્ઞ-પતિં વિષ્ણું તમ્ આરાધય સુ-વ્રત

વસિષ્ઠસ્ય -
પ્રાપ્નોત્ય્ આરાધિતે વિષ્ણૌ મનસા યદ્ યદ્ ઇચ્છતિ ।
ત્રૈલોક્યાન્તર્-ગતં સ્થાનં કિમ્ ઉ સર્વોત્તમોત્તમમ્

યન્ યન્ કામયતે કામાન્ નારી વા પુરુષો ઽપિ વા ।
તન્ સમાપ્નોતિ વિપુલાન્ સમારાધ્ય જનાર્દનમ્

અગસ્ત્ય-સંહિતાયાં --
આરાધ્યૈવ નરો વિષ્ણું મનસા યદ્ યદ્ ઇચ્છતિ ।
ફલં પ્રાપ્નોત્ય્ અવિહતં ભૂરિ સ્વલ્પમ્ અથાપિ વા

ઇદ્ર્સં વિષ્ણુ-પુરનેઽપિ કિંચિદ્ અધિકં ચેદં, શ્રી-મરીચેઃ
અનારાધિત-ગોવિન્દૈર્ નરૈર્ સ્થાનં નૃપાત્મજ ।
ન હિ સમ્પ્રાપ્યતે શ્રેષ્ઠં તસ્માદ્ આરાધયાચ્યુતમ્

કિં ચ તત્રૈવ-
ભૌમાન્ મનોરથાન્ સ્વર્ગં સ્વર્ગ-વન્દ્યં તથાસ્પદમ્ ।
પ્રાપ્નોત્ય્ આરાધિતે વિષ્ણૌ નિર્વાણમ્ અપિ ચોત્તમમ્

તથા બ્રહ્મ-વૈવર્તે-
યત્-પાદોદકમ્ આધાય શિવઃ શિરસિ નૃત્યતિ ।
યન્-નાભિ-નલિનાદ્ આસીદ્ બ્રહ્મા લોક-પિતામહઃ

યદ્-ઇચ્છા-શક્તિ-વિક્ષોભાદ્ બ્રહ્મણ્ડોદ્ભવ-સઙ્ક્ષયૌ ।
તમ્ આરાધય ગોવિન્દં સ્થાનમ્ અગ્ર્યં યદીચ્છસિ

નારસિંહે મર્કણ્ડેય-સહસ્રનિક-સંવાદે-
યસ્ તુ સમ્પૂજયેન્ નિત્યં નરસિંહ નરેશ્વર ।
સ સ્વર્ગ-મોક્ષ-ભાગી સ્યાન્ નાત્ર કાર્યા વિચારણા

તસ્માદ્ એક-મના ભૂત્વા યાવજ્-જીવં પ્રતિજ્ઞયા ।
અર્ચનાન્ નરસિંહસ્ય સમ્પ્રાપ્નોત્ય્ અભિવાઞ્છિતમ્

તત્રૈવ શ્રી-વ્યાસ-શુક-સંવાદે શ્રી-માર્કણ્ડેય-મૃત્યુઞ્જય-સંવાદાનન્તરં-
નરકે પચ્યમાનસ્ તુ યમેન પરિભાષિતઃ ।
કિં ત્વયા નાર્ચિતો દેવઃ કેશવઃ ક્લેશ-નાશનઃ

ઉદકેનાપ્ય્ અલાભે તુ દ્રવ્યાણાં પૂજિતઃ પ્રભુઃ ।
યો દદાતિ સ્વકં લોકં સ ત્વયા કિં ન પૂજિતઃ

નરસિંહો હૃષીકેશઃ પુણ્ડરીક-નિભેક્ષણઃ ।
સ્મરનાન્ મુક્તિ-દો નૃણાં સ ત્વયા કિં ન પૂજિતઃ

બૃહન્-નારદીયેઽદિતિ-માહાત્મ્યે શ્રી-સૂતોક્તૌ-
યત્ર પૂજા-પરો વિષ્ણોસ્ તત્ર વિઘ્નો ન બાધતે ।
રાજા ચ તસ્કરશ્ ચાપિ વ્યાધયશ્ ચ ન સન્તિ હિ

પ્રેતાઃ પિશાચાઃ કુષ્માણ્ડા ગ્રહા બાલગ્રહાસ્ તથા ।
ડાકિન્યો રાક્ષસાશ્ ચૈવ ન બાધન્તેઽચ્યુતર્ચકમ્

તત્રૈવ યમ-ભગીરથ-સંવાદે-
પત્રૈઃ પુષ્પૈઃ ફલૈર્ વાર્ચ્ય પૂજા-રહિતમ્ અચ્યુતમ્ ।
સ યાતિ વિષ્ણુ-સાલોક્યં કુલ-સપ્તતિ-સંયુતઃ

તત્રૈવ ધ્વજારોપણ-માહાત્મ્યે શ્રી-વિષ્ણુ-દૂતાનામ્ ઉક્તૌ-
ઉત્ક્રાન્તિ-કાલે યન્-નામ શ્રુતવન્તો ઽપિ વૈ સકૃત્ ।
લભન્તે પરમં સ્થાનં કિમ્ ઉ શુશ્રૂષણે રતઃ

મુહૂર્તં વા મુહૂર્તાર્ધં યસ્ તિષ્ઠેદ્ ધરિ-મન્દિરે ।
સ યાતિ પરમં સ્થાનં કિમ્ ઉ શુશ્રૂષણે રતઃ

તત્રૈવ વિભાણ્ડક-મુનેઃ સુમતિ-નૃપં પ્રતિ --
અવશેનાપિ યત્ કર્મ કૃતં તુ સુ-મહત્ ફલમ્ ।
દદાતિ નૄણાં રાજેન્દ્ર કિં પુનઃ સમ્યગ્-અર્ચના

પ્રાયશ્ચિત્ત-પ્રકારણાન્તે ---
સમ્પર્કાદ્ યદિ વા મોહાદ્ યસ્ તુ પૂજયતે હરિમ્ ।
સર્વ-પાપ-વિનિર્મુક્તઃ સ યાતિ પરમં પદમ્

સર્વાન્તરાયા નશ્યન્તિ મનઃ-સુદ્ધિશ્ ચ જાયતે ।
પરં મોક્ષં લભેચ્ ચૈવ પૂજ્યમાને જનાર્દને

ધર્માર્થ-કામ-મોક્ષાખ્યા પુરુષાર્થાઃ સનાતનાઃ ।
હરિ-પૂજા-પરાણાં તુ સિધ્યન્તે નાત્ર સંશયઃ

સર્વ-તીર્થાનિ યજ્ઞાશ્ ચ સાઙ્ગા વેદાશ્ ચ સત્તમાઃ ।
નારાયણર્ચનસ્યૈતે કાલં નર્હન્તિ સોદસિમ્

શ્રી-વિષ્ણુ-તોષ-વિધિ-પ્રશ્નોત્તરે-
સત્યં વચ્મિ હિતં વચ્મિ સારં વચ્મિ પુનઃ પુનઃ ।
અસારોદગ્ર-સંસારે સારં યદ્ વિષ્ણુ-પૂજનમ્

ઉપલેપન-માહાત્મ્યન્તે-
અકામાદ્ અપિ યે વિષ્ણોઃ સકૃત્ પૂજાં પ્રકુર્વતે ન તેષામ્ ।
ભવ-બન્ધસ્ તુ કદાચિદ્ અપિ જાયતે

યજ્ઞધ્વજોપાખ્યાનાન્તે-
તસ્માત્ શૃણુત વિપ્રેન્દ્ર દેવો નારાયણો ઽવ્યયઃ ।
જાનતો ઽજાનતો વાપિ પૂજકાનાં વિમુક્તિ-દઃ

તે વન્દ્યાસ્ તે પ્રપૂજ્યાશ્ ચ નમસ્કાર્યા વિશેષતઃ ।
યેઽર્ચયન્તિ મહા-વિષ્ણું પ્રપન્નાર્તિ-પ્રણાશનમ્

યે યજન્તિ સ્પૃહા-શૂન્યા હરિં વા હરમ્ એવ વા ।
ત એવ ભુવનં સર્વં પુનન્તિ વિબુધ-ર્ષભાઃ

પાદ્મે શ્રી-નારાયણ-નારદ-સંવાદે પૂજ-વિધિ-પ્રસઙ્ગે-
મદ્-ભક્તો યો મદ્-અર્ચાં ચ કરોતિ વિધિ-દૃષ્ટયે ।
તસ્યાન્તરાયઃ સ્વપ્નેઽપિ ન ભવત્ય્ અભયો હિ સઃ

તત્રૈવ વૈશાખ-માહાત્મ્યે નારદામ્બરીષ-સંવાદે-
પુત્રાન્ કલત્રાન્ દીર્ઘાયૂ રાજ્યં સ્વર્ગાપવર્ગકમ્ ।
સ દદ્યાદ્ ઈપ્સિતં સર્વં ભક્ત્યા સમ્પૂજિતો ઽજિતઃ

નરકેઽપિ ચિરં મગ્નાઃ પૂર્વજા યે કુલ-દ્વયે ।
તત્રૈવ યાન્તિ તે સ્વર્ગં યદાર્ચેત સૂતો હરિમ્

તત્રૈવ શ્રી-યમ-બ્રહ્મ-સંવાદે-
અનારાધ્ય હરિં ભક્ત્યા કો લોકાન્ પ્રાપ્નુયાદ્ બુધઃ ।
આરાધિતે હરૌ કામાઃ સર્વે કર-તલ-સ્થિતાઃ

વિષ્ણુ-ધર્મોત્તરે શ્રી-કૃષ્ણામૃત-સ્તોત્રે-
સો ઽપિ ધન્યતમો લોકે યો ઽર્ચયેદ્ અચુત્યં સકૃત્ ।
કિં પુનઃ શ્રદ્ધયા યુક્તઃ સ-પુષ્પૈઃ પ્રતિવાસરમ્

વૈષ્ણવાન્ અપિ યે નિત્યં પ્રપશ્યન્ત્ય્ અર્ચયન્તિ ચ ।
તેઽપિ વિષ્ણુ-પદં યાન્તિ કિં પુનર્ વિષ્ણુ-સેવકાઃ

સ યોગી સ વિશુદ્ધાત્મા સ શાન્તઃ સ મહા-મતિઃ ।
સ શુદ્ધઃ સ ચ સમ્પૂર્ણઃ કૃષ્ણં સેવેત યો નરઃ

અગસ્ત્ય-સંહિતાયામ્-
અનન્ય-મનસઃ શશ્વદ્ ગણયન્તો ઽક્ષ-માલયા ।
જપન્તો રામ-રામેતિ સુખામૃત-નિધૌ મનઃ ।
પ્રવિલાપ્યામૃતીભૂય સુખં તિષ્ઠન્તિ કેચન

પરિચર્યા-પરાઃ કેચિત્ પ્રાસાદાદિષુ શેરતે ।
મનુષ્યમ્ ઇવ તં દ્રષ્ટું વ્યવહર્તું ચ બન્ધુવત્

કિં ચ-
યથા વિધિ-નિષેધૌ તુ મુક્તં નવિઓપસર્પતઃ ।
તથા ન સ્પૃશતો રામોપાસકં વિધિ-પૂર્વકમ્

શ્રી-ભગવદ્-ગીતાસુ (12.1)-
એવં સતત-યુક્તા યે ભક્તાસ્ ત્વાં પર્યુપાસતે ।
યે ચાપ્ય્ અક્ષરમ્ અવ્યક્તં તેષાં કે યોગ-વિત્તમાઃ

ઇત્ય્ અર્જુનેન પૃષ્ટઃ શ્રી-ભગવાન્ ઉવાચ (12.2)-
મય્ય્ આવેશ્ય મનો યે માં નિત્યયુક્તા ઉપાસતે ।
શ્રદ્ધયા પરયોપેતાસ્ તે મે યુક્તતમા મતાઃ

ચતુર્થ-સ્કન્ધે [ભ્પ્ 4.21.31]-
યત્-પાદ-સેવાભિરુચિસ્ તપસ્વિનામ્
અશેષ-જન્મોપચિતં મલં ધિયઃ ।
સદ્યઃ ક્ષિણોત્ય્ અન્વહમ્ એધતી સતી
યથા પદાઙ્ગુષ્ઠ-વિનિઃસૃતા સરિત્

કિં ચ, નારદોક્તૌ [ભ્પ્ 4.31.14]-
યથા તરોર્ મૂલ-નિષેચનેન
તૃપ્યન્તિ તત્-સ્કન્ધ-ભુજોપશાખાઃ ।
પ્રાણોપહારાચ્ ચ યથેન્દ્રિયાણાં
તથૈવ સર્વાર્હણમ્ અચ્યુતેજ્યા

એકાદશ-સ્કન્ધે ચ કવિ-યોગેશ્વરસ્ય વાક્યં [ભ્પ્ 11.2.33]-
મન્યેઽકુતશ્ચિદ્-ભયમ્ અચ્યુતસ્ય
પાદામ્બુજોપાસનમ્ અત્ર નિત્યમ્ ।
ઉદ્વિગ્ન-બુદ્ધેર્ અસદ્-આત્મ-ભાવાદ્
વિશ્વાત્મના યત્ર નિવર્તતે ભીઃ

શ્રી-ભગવતશ્ ચ [ભ્પ્ 11.27.49]-
એવં ક્રિયા-યોગ-પથૈઃ પુમાન્ વૈદિક-તાન્ત્રિકૈઃ ।
અર્ચન્ન્ ઉભયતઃ સિદ્ધિં મત્તો વિન્દત્ય્ અભીપ્સિતામ્

કિં ચ [ભ્પ્ 11.27.53]
મામ્ એવ નૈરપેક્ષ્યેણ ભક્તિ-યોગેન વિન્દતિ ।
ભક્તિ-યોગં સ લભત એવં યઃ પૂજયેત મામ્

ગૌતમીય-તન્ત્રે શ્રી-નારદસ્ય-
તુલસી-દલ-માત્રેણ જલસ્ય ચુલુકેન ચ ।
વિક્રીણીતે સ્વમ્ આત્માનં ભક્તેભ્યો ભક્ત-વત્સલઃ

અથ પૂજા-નિત્યતા
મહાભારતે-
માતૃવત્ પરિરક્ષન્તં સૃષ્ટિ-સંહાર-કારકમ્ ।
યો નાર્ચયતિ દેવેશં તં વિદ્યાદ્ બ્રહ્મ-ઘાતકમ્

અત એવોક્તં બૃહન્-નારદીયે પાદોદક-માહાત્મ્યાખ્યાનારમ્ભે-
હરિ-પૂજા-વિધાનં તુ યસ્ય વેશ્મનિ નો દ્વિજઃ ।
શ્મશાન-સદૃશં વિદ્યાન્ ન કદાપિ વિશેચ્ ચ તત્

અત એવોક્તં વિષ્ણુ-ધર્મોત્તરે --
પુષ્પૈર્ વા યદિ વા પત્રૈહ્ ફલૈર્ વા યદિ વામ્બુભિઃ ।
યષ્ટવ્યઃ પુણ્ડરીકાક્ષસ્ ત્યક્ત્વા કાર્ય-શતાનિ ચ

કિં ચ નારદીયે-
નિમિત્તેષુ ચ સર્વેષુ તત્-તત્-કાલ-વિશેષતઃ ।
પૂજયેદ્ દેવ-દેવેશં દ્રવ્યં સમ્પાદ્ય યત્નતઃ

અત એવોક્તં ભગવતા હાયગ્રીવેણ હાયશીર્ષ-પઞ્ચરાત્રે-
પ્રતિષ્ઠિતાર્ચા ન ત્યાજ્યા યાવજ્-જીવં સમર્ચયેત્ ।
વરં પ્રાણસ્ય વા ત્યાગઃ શિરસો વાપિ કર્ત્તનમ્

પૂજયા નિત્યતાલેખિ પ્રાક્ ચ નૈવેદ્ય-ભક્ષણે ।
માહાત્મ્યં ચ પરં શાલગ્રામ-ચક્ર-પ્રસઙ્ગતઃ

પૂજાઙ્ગાનાં ચ માહાત્મ્યં યદ્ યદ્ વિલિખિતં પુરા ।
તત્ સર્વમ્ ઇહ પૂજાયાં પર્યવસ્યતિ હિ સ્વતઃ

પૂજા-મહિમ-મત્તેભાહ્ શાસ્ત્રારણ્ય-વિહારિણઃ ।
કીટેન કતિ સઙ્ગ્રાહ્યાઃ પ્રભાવમ્ શ્રી-હરેર્ વિના

અથ શ્રી-ભગવન્-નામ સદા સેવેત સર્વતઃ ।
તન્-માહાત્મ્યં ચ વિખ્યાતં સઙ્ક્ષેપેનાત્ર લિખ્યતે

અથ શ્રી-ભગવન્-નામ-માહાત્મ્યમ્
તત્ર શ્રી-ભગવન્-નામ-વિશેષસ્ય ચ સેવનમ્ ।
ઋષિભિઃ કૃપયાદિષ્ટં તત્-તત્-કામ-હતાત્મનામ્

અથ કામ-વિશેષેણ શ્રી-ભગવન્-નામ-વિશેષ-સેવા-માહાત્મ્યમ્
તત્ર પાપ-ક્ષયાર્થં
શ્રી-કૌર્મે-
શ્રી-શબ્દ-પૂર્વં જય-શબ્દ-મધ્યં
જય-દ્વયાદ્ ઉત્તરતસ્ તથા હિ ।
ત્રિઃ-સપ્ત-કૃત્વો નરસિંહ-નામ
જપ્તં નિહન્યાદ્ અપિ વિપ્ર-હત્યામ્

મહા-ભય-નિવરનર્થમ્
તત્રૈવ-
શ્રી-પૂર્વો નરસિંહો દ્વિર્ જયાદ્ ઉત્તરતસ્ તુ સઃ ।
ત્રિઃ-સપ્ત-કૃત્વો જપતો મહાભય-નિવારણઃ

કાલ-વિશેષે તુ મઙ્ગલાર્થં, વિષ્ણુ-ધર્મોત્તરે માર્કણ્ડેય-વજ્ર-સંવાદે
પુરુષં વાસુદેવં ચ તથા સઙ્કર્ષણં વિભુમ્ ।
પ્રદ્યુમ્નમ્ અનિરુદ્ધં ચ ક્રમાદ્ અબ્દેષુ કીર્તયેત્

બલભદ્રં તથા કૃષ્ણં કીર્તયેદ્ અયન-દ્વયે ।
મધવં પુણ્ડરીકાક્ષં તથા વૈ ભોગ-સયિનમ્

પદ્મનાભં હૃષીકેશં તથા દેવં ત્રિવિક્રમમ્ ।
ક્રમેન રજ-સર્દુલ વસન્તદિસુ કીર્તયેત્

વિષ્ણું ચ મધુ-હન્તારં તથા દેવં ત્રિવિક્રમમ્ ।
વામનં શ્રીધરં ચૈવ હૃષીકેશં તથાઇવ ચ

દામોદરં પદ્મનાભં કેશવં ચ યદૂત્તમમ્ ।
નારાયણં માધવં ચ ગોવિન્દં ચ તથા ક્રમાત્

ચૈત્રાદિષુ ચ માસેષુ દેવ-દેવમ્ અનુસ્મરેત્ ।
પ્રદ્યુમ્નમ્ અનિરુદ્ધં ચ પક્ષયોઃ કૃષ્ણ-શુક્લયોઃ

સર્વઃ શર્વઃ સિવઃ સ્થાણુર્ ભૂતાદિર્ નિધિર્ અવ્યયઃ ।
અદિત્યાદિષુ વરેષુ ક્રમાદ્ એવમ્ અનુસ્મરેત્

વિશ્વં વિષ્ણુર્ વષટ્-કારો ભૂત-ભવ્ય-ભવત્-પ્રભુઃ ।
ભૂત-ભૃદ્ ભૂત-કૃદ્ ભવો ભૂતાત્મા ભૂત-ભવનઃ

અવ્યક્તઃ પુણ્ડરીકાક્ષો વિસ્વકર્મ સુચિસ્રવઃ ।
સદ્-ભવો ભવનો ભર્ત પ્રભવઃ પ્રભુર્ ઇસ્વરઃ

અપ્રમેયો હૃષીકેશહ્ પદ્મનભો ઽમર-પ્રભુઃ ।
અગ્રહ્યઃ સસ્વતો ધત કૃષ્ણશ્ ચૈતન્ય્ અનુસ્મરેત્ ।
દેવ-દેવસ્ય નામાનિ કૃત્તિકદિસુ યદવ

બ્રહ્માણં શ્રી-પતિં વિષ્ણું કપિલં શ્રીધરં પ્રભુમ્ ।
દામોદરં હૃષીકેશં ગોવિન્દં મધુસૂદનમ્

ભૂધરં ગદિનં દેવં સઙ્ખિનં પદ્મિનં તથા ।
ચક્રિણં ચ મહારાજ પ્રથમાદિષુ સંસ્મરેત્

સર્વં વા સર્વદા નામ દેવ-દેવસ્ય યાદવ

નામાનિ સર્વાણિ જનાર્દનસ્ય
કાલશ્ ચ સર્વઃ પુરુષ-પ્રવીરાઃ ।
તસ્માત્ સદા સર્વ-ગતસ્ય નામ
ગ્રાહ્યં યથેષ્ટં વરદસ્ય રાજન્

વિવિધ-કામ-સિદ્ધયે ચ
પુલસ્ત્યોક્તૌ-
કામઃ કામ-પ્રદઃ કાન્તઃ કામ-પાલસ્ તથા હરિઃ ।
આનન્દો માધવશ્ ચૈવ કામ-સંસિદ્ધયે જપેત્

રામઃ પરશુરામશ્ ચ નૃસિંહો વિષ્ણુર્ એવ ચ ।
વિક્રમશ્ ચૈવમ્ આદીનિ જપ્યાન્ય્ અરિ-જિગીષુભિઃ

વિદ્યામ્ અભ્યસ્તતા નિત્યં જપ્તવ્યઃ પુરુષોત્તમઃ ।
દામોદરં બન્ધ-ગતો નિત્યમ્ એવ જપેન્ નરઃ

કેશવં પુણ્ડરીકાક્ષમ્ અનિશં હિ તથા જપેત્ ।
નેત્ર-બાધાસુ સર્વાસુ હૃષીકેશં ભયેષુ ચ

અચ્યુતં ચામૃતં ચૈવ જપેદ્ ઔષધ-કર્માણિ ।
સઙ્ગ્રામાભિમુખો ગચ્છન્ સંસ્મરેદ્ અપરાજિતમ્

ચક્રિણં ગદિનં ચૈવ શાર્ઙ્ગિણં ખડ્ગિનં તથા ।
ક્ષેમાર્થી પ્રવસન્ નિત્યં દિક્ષુ પ્રચ્યાદિષુ સ્મરેત્

અજિતં ચાધિપં ચૈવ સર્વં સર્વેશ્વરં તથા ।
સંસ્મરેત્ પુરુષો ભક્ત્યા વ્યવહારેષુ સર્વદા

નારાયણં સર્વ-કાલં ક્ષુત-પ્રસ્ખલનાદિષુ ।
ગ્રહ-નક્ષત્ર-પીડાસુ દેવ-બાધાસુ સર્વતઃ

દસ્યુ-વૈરિ-નિરોધેષુ વ્યાઘ્ર-સિંહાદિ-સઙ્કટે ।
અન્ધાકારે તમસ્-તીવ્રે નરસિંહમ્ અનુસ્મરેત્

અગ્નિ-દાહે સમુત્પન્ને સંસ્મરેજ્ જલ-શાયિનમ્ ।
ગરુડધ્વજાનુસ્મરનાદ્ વિષ-વીર્યં વ્યપોહતિ

સ્નાને દેવાર્ચને હોમે પ્રણિપાતે પ્રદક્ષિને ।
કીર્તયેદ્ ભગવન્-નામ વાસુદેવેતિ તત્-પરઃ

સ્થાપને વિત્ત-ધાન્યાદેર્ અપધ્યાને ચ દુષ્ટજે ।
કુર્વીત તન્-મના ભૂત્વા અનન્તાચ્યુત-કીર્તનમ્

નારાયણમ્ શાર્ઙ્ગ-ધરં શ્રીધરં પુરુષોત્તમમ્ ।
વામનં ખડ્ગિનં ચૈવ દુષ્ટ-સ્વપ્ને સદા સ્મરેત્

મહાર્ણવાદૌ પર્યઙ્ક-શાયિનં ચ નરઃ સ્મરેત્ ।
બલભદ્રં સમૃદ્ધ્ય્-અર્થં સર્વ-કર્માણિ સંસ્મરેત્

જગત્-પતિમ્ અપત્યાર્થં સ્તુવાન્ ભક્ત્યા ન સીદતિ ।
શ્રીશં સર્વાભ્યુદયિકે કર્મન્ય્ આશુ પ્રકીર્તયેત્
અરિષ્ટેષુ હ્ય્ અશેષેષુ વિશોકં ચ સદા જપેત્ ।
મરુ-પ્રપાતાગ્નિ-જલ-બન્ધનાદિષુ મૃત્યુષુ ।
સ્વતન્ત્ર-પરતન્ત્રેષુ વાસુદેવં જપેદ્ બુધઃ

સર્વાર્થ-શક્તિ-યુક્તસ્ય દેવ-દેવસ્ય ચક્રિણઃ ।
યથાભિરોચતે નામ તત્ સર્વાર્થેષુ કીર્તયેત્

સર્વાર્થ-સિદ્ધિમ્ આપ્નોતિ નામ્નામ્ એકાર્થતા યથા ।
સર્વાણ્ય્ એતાનિ નામાનિ પરસ્ય બ્રહ્મણો હરેઃ

એવં વિષ્ણુ-ધર્મોત્તરે ચ માર્કણ્ડેય-વજ્ર-સંવાદે કિં ચ-
કૂર્મં વરાહં મત્સ્યં વા જલ-પ્રતરણે સ્મરેત્ ।
ભ્રાજિષ્ણુમ્ અગ્નિ-જનને જપેન્ નામ ત્વ્ અખણ્ડિતમ્

ગરુડધ્વજાનુસ્મરણાદ્ આપદો મુચ્યતે નરઃ ।
જ્વર-જુષ્ટ-શિરો-રોગ-વિષ-વીર્યં ચ શમ્યતિ

બલભદ્રં તુ યુદ્ધાર્થી કૃશ્યારમ્ભે હલાયુધમ્ ।
ઉત્તરાનાં વાણિજ્યાર્થી રામમ્ અભ્યુદયે નૃપ

મઙ્ગલ્યં મઙ્ગલં વિષ્ણુમ્ મઙ્ગલ્યેષુ ચ કીર્તયેત્ ।
ઉત્તિષ્ઠન્ કીર્તયેદ્ વિષ્ણુમ્ પ્રસ્વપન્ મધવં નરઃ ।
ભોજને ચૈવ ગોવિન્દં સર્વત્ર મધુસૂદનમ્

તત્રૈવાન્યત્ર-
ઔષધે ચિન્તયેદ્ વિષ્ણુમ્ ભોજને ચ જનાર્દનમ્ ।
શયને પદ્મનાભં ચ મૈથુને ચ પ્રજાપતિમ્

સઙ્ગ્રામે ચક્રિણં ક્રુદ્ધમ્ સ્થાન-ભ્રંશે ત્રિવિક્રમમ્ ।
નારાયણં વૃષોત્સર્ગે શ્રીધરં પ્રિય-સઙ્ગમે ।
જલ-મધ્યે ચ વારાહં પાવકે જલશાયિનમ્

કાનને નરસિંહં ચ પર્વતે રઘુનન્દનમ્ ।
દુઃસ્વપ્ને સ્મર ગોવિન્દં વિશુદ્ધૌ મધુસૂદનમ્ ।
માયાસુ વામનં દેવં સર્વ-કાર્યેષુ માધવમ્

કિં ચ-
કીર્તયેદ્ વાસુદેવં ચ અનુક્તેષ્વ્ અપિ યાદવ ।
કાર્યારમ્ભે તથા રાજન્ યથેષ્ટં નામ કીર્તયેત્

સર્વાણિ નામાનિ હિ તસ્ય રાજન્
સર્વાર્થ-સિદ્ધ્યૈ તુ ભવન્તિ પુમ્સઃ ।
તસ્માદ્ યથેષ્ટં ખલુ કૃષ્ણ-નામ
સર્વેષુ કાર્યેષુ જપેત ભક્ત્યા

તત્રાખિલ-પાપોન્મૂલનત્વમ્
અથ સામાન્યતઃ શ્રી-ભગવન્-નામ-કીર્તન-માહાત્મ્યમ્
વિષ્ણુ-ધર્મે હરિ-ભક્તિ-સુધોદયે ચોક્તં નારદેન-
અહો સુ-નિર્મલ યૂયમ્ રાગો હિ હરિ-કીર્તને ।
અવિધૂય તમઃ કૃત્સ્નં નૃણામ્ ઉદેતિ સૂર્યવત્

ગરુદે-
પાપાનલસ્ય દીપ્તસ્ય મા કુર્વન્તુ ભયં નરાઃ ।
ગોવિન્દ-નામ-મેઘૌઘૈર્ નશ્યતે નીર-બિન્દુભિઃ

અવશેનાપિ યન્-નામ્નિ કીર્તને સર્વ-પાતકૈઃ ।
પુમાન્ વિમુચ્યતે સદ્યઃ સિંહ-ત્રસ્તૈર્ મૃગૈર્ ઇવ

યન્-નામ-કીર્તનં ભક્ત્યા વિલાપનમ્ અનુત્તમમ્ ।
મૈત્રેયાશેષ-પાપાનાં ધાતૂનામ્ ઇવ પાવકઃ

યસ્મિન્ ન્યસ્ત-મતિર્ ન યાતિ નરકં સ્વર્ગો ઽપિ યચ્-ચિન્તને
વિઘ્નો યત્ર નિવેશિતાત્મ-મનસો બ્રાહ્મો ઽપિ લોકો ઽલ્પકઃ ।
મુક્તિં ચેતસિ યઃ સ્થિતો ઽમલ-ધિયાં પુંસાં દદાત્ય્ અવ્યયઃ
કિં ચિત્રં યદ્-અઘં પ્રયાતિ વિલયં તત્રાચ્યુતે કીર્તિતે

વિષ્ણુ-ધર્મોત્તરે --
સાયં પ્રાતસ્ તથા કૃત્વા દેવ-દેવસ્ય કીર્તનમ્ ।
સર્વ-પાપ-વિનિર્મુક્તઃ સ્વર્ગ-લોકે મહીયતે

વામને-
નારાયણો નામ નરો નરાણાં
પ્રસિદ્ધ-ચૌરઃ કથિતઃ પૃથિવ્યામ્ ।
અનેક-જન્માર્જિત-પાપ-સઞ્ચયમ્
હરત્ય્ અશેષં શ્રુત-માત્ર એવ

સ્કાન્દે-
ગોવિન્દેતિ તથા પ્રોક્તં ભક્ત્યા વા ભક્તિ-વર્જિતૈઃ ।
દહતે સર્વ-પાપાનિ યુગાન્તાગ્નિર્ ઇવોત્થિતઃ

ગોવિન્દ-નામ્ના યઃ કશ્ચિન્ નરો ભવતિ ભૂ-તલે ।
કીર્તનાદ્ એવ તસ્યાપિ પાપં યાતિ સહસ્રધા

કાશી-ખણ્ડે-
પ્રમાદાદ્ અપિ સંસ્પૃષ્ટો યથાનલ-કણો દહેત્ ।
તથૌષ્ઠ-પુટ-સંસ્પૃષ્ટં હરિ-નામ દહેદ્ અઘમ્

બૃહન્-નારદીયે લુબ્ધકોપખ્યાનાન્તે-
નરાણાં વિષયાન્ધાનામ્ મમતાકુલ-ચેતસામ્ ।
એકમ્ એવ હરેર્ નામ સર્વ-પાપ-વિનાશનમ્

અત એવ તત્રૈવ યમેનોક્તમ્-
હરિ હરિ સકૃદ્ ઉચ્ચારિતમ્
દસ્યુ-ચ્છલેન યૈર્ મનુષ્યૈઃ ।
જનની-જઠર-માર્ગ-લુપ્તા
ન મમ પટ-લિપિં વિશન્તિ મર્ત્યાઃ

પાદ્મે વૈશાખ-માહાત્મ્યે દેવશર્મોપાખ્યાનાન્તે શ્રી-નારદોક્તૌ-
હત્યાયુતં પાન-સહસ્રમ્ ઉગ્રમ્
ગુર્વ્-અઙ્ગના-કોટિ-નિષેવનં ચ ।
સ્તેયાન્ય્ અનેકાનિ હરિ-પ્રિયેણ
ગોવિન્દ-નામ્ના નિહતાનિ સદ્યઃ

અનિચ્છયાપિ દહતિ સ્પૃષ્ટો હુત-વહો યથા ।
તથા દહતિ ગોવિન્દ-નામ વ્યાજાદ્ અપીરિતમ્

તત્રૈવ શ્રી-યમ-બ્રાહ્મણ-સંવાદે-
કીર્તનાદ્ એવ કૃષ્ણસ્ય વિષ્ણોર્ અમિત-તેજસઃ ।
દુરિતાનિ વિલીયન્તે તમાંસીવ દિનોદયે

નાન્યત્ પશ્યામિ જન્તૂનામ્ વિહાય કરિ-કીર્તનમ્ ।
સર્વ-પાપ-પ્રશમનમ્ પ્રાયશ્ચિત્તમ્ દ્વિજોત્તમ

ષષ્ઠ-સ્કન્ધે [ભ્પ્ 6.2.7-11]
અયં હિ કૃત-નિર્વેશો જન્મ-કોટ્ય્-અંહસામ્ અપિ ।
યદ્ વ્યાજહાર વિવશો નામ સ્વસ્ત્ય્-અયનં હરેઃ

સ્તેનઃ સુરા-પો મિત્ર-ધ્રુગ્ બ્રહ્મ-હા ગુરુ-તલ્પ-ગઃ ।
સ્ત્રી-રાજ-પિતૃ-ગો-હન્તા યે ચ પાતકિનો ઽપરે

સર્વેષામ્ અપ્ય્ અઘવતામ્ ઇદમ્ એવ સુનિષ્કૃતમ્ ।
નામ-વ્યાહરણં વિષ્ણોર્ યતસ્ તદ્-વિષયા મતિઃ

ન નિષ્કૃતૈર્ ઉદિતૈર્ બ્રહ્મ-વાદિભિસ્
તથા વિશુદ્ધ્યત્ય્ અઘવાન્ વ્રતાદિભિઃ ।
યથા હરેર્ નામ-પદૈર્ ઉદાહૃતૈસ્
તદ્ ઉત્તમશ્લોક-ગુણોપલમ્ભકમ્

[ભ્પ્ 6.2.14-15]
સાઙ્કેત્યં પારિહાસ્યં વા સ્તોભં હેલનમ્ એવ વા ।
વૈકુણ્ઠ-નામ-ગ્રહણમ્ અશેષાઘ-હરં વિદુઃ

પતિતઃ સ્ખલિતો ભગ્નઃ સન્દષ્ટસ્ તપ્ત આહતઃ ।
હરિર્ ઇત્ય્ અવશેનાહ પુમાન્ નાર્હતિ યાતનાઃ

[ભ્પ્ 6.2.18]
અજ્ઞાનાદ્ અથવા જ્ઞાનાદ્ ઉત્તમશ્લોક-નામ યત્ ।
સઙ્કીર્તિતમ્ અઘં પુંસો દહેદ્ એધો યથાનલઃ

[ભ્પ્ 6.13.8]
બ્રહ્મ-હા પિતૃ-હા ગો-ઘ્નો માતૃ-હાચાર્ય-હાઘવાન્ ।
શ્વાદઃ પુલ્કસકો વાપિ શુદ્ધ્યેરન્ યસ્ય કીર્તનાત્

લઘુ-ભાગવતે-
વર્તમાનં તુ યત્ પાપં યદ્ ભૂતં યદ્ ભવિષ્યતિ ।
તત્ સર્વં નિર્દહત્ય્ આશુ ગોવિન્દાનલ-કીર્તનાત્

સદા દ્રોહ-પરો યસ્ તુ સજ્જનાનાં મહી-તલે ।
જાયતે પાવનો ધન્યો હરેર્ નામાનુકીર્તનાત્

કૌર્મે-
વસન્તિ યાનિ કોટિસ્ તુ પાવનાનિ મહીતલે ।
ન તાનિ તત્-તુલાં યાન્તિ કૃષ્ણ-નામાનુકીર્તને

બૃહદ્-વિષ્ણુ-પુરાણે -
નામ્નો ઽસ્ય યાવતી શક્તિઃ પાપ-નિર્હરણે હરેઃ ।
તાવત્ કર્તું ન શક્નોતિ પાતકં પાતકી જનઃ

ઇતિહાસોત્તમે-
સ્વાદો ઽપિ ન હિ શક્નોતિ કર્તું પાપાનિ યત્નતઃ ।
તાવન્તી યાવતી શક્તિર્ વિષ્ણોર્ નામ્નો ઽસુભ-ક્ષયે

વિશેષતઃ કલૌ, સ્કાન્દે-
તન્ નાસ્તિ કર્મજં લોકે વાગ્-જં માનસમ્ એવ વા ।
યન્ ન ક્ષપયતે પાપં કલૌ ગોવિન્દ-કીર્તનમ્

વિષ્ણુ-ધર્મોત્તરે --
શમાયાલં જલં વહ્નેસ્ તમસો ભસ્કરોદયઃ ।
શાન્ત્યૈ કલેર્ અઘૌઘસ્ય નામ-સઙ્કીર્તનં હરેઃ

નામ્નાં હરેઃ કીર્તનતઃ પ્રયાતિ
સંસાર-પારં દુરિતૌઘ-મુક્તઃ ।
નરઃ સ સત્યં કલિ-દોષ-જન્મ
પાપં નિહત્ય્ આશુ કિમ્ અત્ર ચિત્રમ્

બ્રહ્માણ્ડ-પુરાણે-
વરાક-ચાન્દ્રાયણ-તપ્ત-કૃચ્છ્રૈર્
ન દેહિ-શુદ્ધિર્ ભવતીહ તાદૃક્ ।
કલૌ સકૃન્ માધવ-કીર્તનેન
ગોવિન્દ-નામ્ના ભવતીહ યાદૃક્

કીર્તન-કર્ત્ર્-કુલ-સઙ્ગ્ય્-આદિ-પવનત્વં
તત્રૈવ-
મહા-પાતક-યુક્તો ઽપિ કીર્તયેન્ન્ અનિશં હરિમ્ ।
શુદ્ધાન્તઃકરણો ભૂત્વા જાયતે પઙ્ક્તિ-પાવનઃ

લઘુ-ભાગવતે-
ગોવિન્દેતિ મુદા યુક્તઃ કીર્તયેદ્ યસ્ ત્વ્ અનન્ય-ધીઃ ।
પાવનેન ચ ધન્યેન તેનેયં પૃથિવી ધૃતા

હરિ-ભક્તિ-સુધોદયે-
ન ચૈવમ્ એકં વક્તારં જિહ્વા રક્ષતિ વૈષ્ણવી ।
આશ્રાવ્ય ભગવત્-ખ્યાતિં જગત્ કૃત્સ્નં પુનાતિ હિ

દશમ-સ્કન્ધે (10.4.17) -
યન્-નામ ગૃહ્ણન્ન્ અખિલન્ શ્રોતૄન્ આત્માનમ્ એવ ચ ।
સદ્યઃ પુનાતિ કિં ભૂયસ્ તસ્ય સ્પૃષ્ટઃ પદા હિ તે

અત એવોક્તં પ્રહ્લાદેન નારસિંહે-
તે સન્તઃ સર્વ-ભૂતાનાં નિરુપાધિક-બાન્ધવાઃ ।
યે નૃસિંહ ભવન્-નામ ગાયન્ત્ય્ ઉચ્ચૈર્ મુદાન્વિતાઃ

સર્વ-વ્યધિ-નસિત્વં
બૃહન્-નારદીયે ભગવત્-તોષ-પ્રસઙ્ગે-
અચ્યુતાનન્દ-ગોવિન્દ-નામોચ્ચરણ-ભીષિતઃ ।
નશ્યન્તિ સકલા રોગાઃ સત્યં સત્યં વદામ્ય્ અહમ્

પરાશર-સંહિતાયાં સામ્બં પ્રતિ વ્યાસોક્તૌ-
ન સામ્બ વ્યાધિજં દુઃખં હેયં નાન્યૌષધૈર્ અપિ ।
હરિ-નામૌષધં પીત્વા વ્યાધિસ્ ત્યાજ્યો ન સંશયઃ

સ્કાન્દે-
આધયો વ્યાધયો યસ્ય સ્મરણાન્ નામ-કીર્તનાત્ ।
તદૈવ વિલયં યાન્તિ તમ્ અનન્તં નમામ્ય્ અહમ્

વહ્નિ-પુરાણે-
મહા-વ્યાધિ-સમાચ્છન્નો રાજ-વધોપાપિદિતઃ ।
નારાયણેતિ સઙ્કીર્ત્ય નિરાટઙ્કો ભવેન્ નરઃ

સર્વ-દુઃખોપશમનત્વમ્
બ્ર્હદ્-વિષ્ણુ-પુરાણે-
સર્વ-રોગોપશમનં સર્વોપદ્રવ-નાશનમ્ ।
શાન્તિદં સર્વારિષ્ટાનાં હરેર્ નામાનુકીર્તનમ્

બ્રહ્મ-વૈવર્તે-
સર્વ-પાપ-પ્રશમનં સર્વોપદ્રવ-નાશનમ્ ।
સર્વ-દુઃખ-ક્ષય-કારં હરિ-નામાનુકીર્તનમ્

દ્વાદશ-સ્કન્ધે (12.12.48)-
સઙ્કીર્ત્યમાનો ભગવાન્ અનન્તઃ
શ્રુતનુભાવો વ્યસનં હિ પુંસામ્ ।
પ્રવિશ્ય ચિત્તં વિધુનોત્ય્ અશેષં
યથા તમો ઽર્કો ઽભ્રમ્ ઇવાતિ-વાતઃ

વિષ્ણુ-ધર્મોત્તરે-
આર્તા વિષણ્ણાઃ શિથિલાશ્ ચ ભીતા
ઘોરેષુ ચ વ્યાધિષુ વર્તમાનાઃ ।
સઙ્કીર્ત્ય નારાયણ-શબ્દમ્ એકં
વિમુક્ત-દુઃખાઃ સુખિનો ભવન્તિ

કીર્તનદ્ દેવ-દેવસ્ય વિષ્ણોર્ અમિત-તેજસઃ ।
યક્ષ-રક્ષસ-વેતલ-ભૂત-પ્રેત-વિનયકઃ

દકિન્યો વિદ્રવન્તિ સ્મ યે તથાન્યે ચ સિંહકઃ ।
સર્વાનર્થ-હરં તસ્ય નામ-સઙ્કીર્તનં સ્મૃતમ્

કિં ચ-
નામ-સઙ્કીર્તનં કૃત્વા ક્ષુટ્-તૃટ્-પ્રસ્ખલિતાદિષુ ।
વિયોગં શીઘ્રમ્ આપ્નોતિ સર્વાનર્થૈર્ ન સંશયઃ

પાદ્મે દેવહુતિ-સ્તુતૌ-
મોહનલોલ્લસજ્-જ્વાલ-જ્વલલ્-લોકેષુ સર્વદા ।
યન્-નામામ્ભોધર-ચ્છાયાં પ્રવિષ્ટો નૈવ દહ્યતે

કલિ-બધપહરિત્વમ્
સ્કાન્દે-
કલિ-કલ-કુ-સર્પસ્ય તીક્ષ્ણ-દંષ્ટ્રસ્ય મા ભયમ્ ।
ગોવિન્દ-નામ-દાવેન દગ્ધો યાસ્યતિ ભસ્મતામ્

બૃહન્-નારદીયે કલિ-ધર્મ-પ્રસઙ્ગે-
હરિ-નામ-પરા યે ચ ઘોરે કલિ-યુગે નરાઃ ।
ત એવ કૃત-કૃત્યાશ્ ચ ન કલિર્ બાધતે હિ તાન્

હરે કેશવ ગોવિન્દ વાસુદેવ જગન્-મય ।
ઇતીરયન્તિ તે નિત્યં ન હિ તાન્ બાધતે કલિઃ

વિષ્ણુ-ધર્મોત્તરે-
યેઽહર્-નિશં જગદ્-ધાતુર્ વાસુદેવસ્ય કીર્તનમ્ ।
કુર્વન્તિ તાન્ નર-વ્યાઘ્ર ન કલિર્ બાધતે નરાન્

નારક્ય્-ઉદ્ધારકત્વમ્
નારસિંહે-
યથા યથા હરેર્ નામ કીર્તયન્તિ સ્મ નારકાઃ ।
તથા તથા હરૌ ભક્તિમ્ ઉદ્વહન્તો દિવં યયુઃ

ઇતિહાસોત્તમે-
નરકે પચ્યમાનાનાં નરાણાં પાપ-કર્મણામ્ ।
મુક્તિઃ સઞ્જાયતે તસ્માન્ નામ-સઙ્કીર્તનાદ્ ધરેઃ

પ્રારબ્ધ-વિનાશિત્વમ્
ષષ્ઠ-સ્કન્ધે (6.2.46)-
નાતઃ પરં કર્મ-નિબન્ધ-કૃન્તનં
મુમુક્ષતાં તીર્થ-પદાનુકીર્તનાત્ ।
ન યત્ પુનઃ કર્મસુ સજ્જતે મનો
રજસ્-તમોભ્યાં કલિલં તતો ઽન્યથા

દ્વાદશે (12.3.44) ચ-
યન્-નામ-ધેયં મ્રિયમાણ આતુરઃ
પતન્ સ્ખલન્ વા વિવશો ગૃણન્ પુમાન્ ।
વિમુક્ત-કર્માર્ગલ ઉત્તમાં ગતિં
પ્રાપ્નોતિ યક્ષ્યન્તિ ન તં કલૌ જનાઃ

ઉક્ત્ય કર્મ-નિબન્ધેતિ તથા કર્માર્ગલેતિ ચ ।
અવશ્ય-ભોગ્યતાપત્તેઃ પ્રારબ્ધે પર્યવસ્યતિ

અત એવ બૃહન્-નારદીયે-
ગોવિન્દેતિ જપન્ જન્તુઃ પ્રત્ય્-અહં નિયતેન્દ્રિયઃ ।
સર્વ-પાપ-વિનિર્મુક્તઃ સુરવદ્ ભાસતે નરઃ

સર્વપારાધ-ભજનત્વમ્
વિષ્ણુ-યામલે શ્રી-ભગવદ્-ઉક્તૌ-
મમ નામાનિ લોકેઽસ્મિન્ શ્રદ્ધયા યસ્ તુ કીર્તયેત્ ।
તસ્યાપરાધ-કોટિસ્ તુ ક્ષમામ્ય્ એવ ન સંશયઃ

સર્વ-સમ્પૂર્તિ-કારિત્વમ્
અષ્ટમ-સ્કન્ધે (8.23.16) શ્રી-ભગવન્તં પ્રતિ શ્રી-શુક્રોક્તૌ-
મન્ત્રતસ્ તન્ત્રતશ્ છિદ્રં દેશ-કાલાર્હ-વસ્તુતઃ ।
સર્વં કરોતિ નિશ્છિદ્રમ્ અનુસઙ્કીર્તનં તવ

સ્કાન્દે ચ-
યસ્ય સ્મૃત્યા ચ નામોક્ત્યા તપો-યજ્ઞ-ક્રિયાદિષુ ।
ન્યૂનં સમ્પૂર્ણતામ્ એતિ સદ્યો વન્દે તમ્ અચ્યુતમ્

સર્વ-વેદાધિકત્વમ્
વિષ્ણુ-ધર્મોત્તરે શ્રી-પ્રહ્લાદોક્તૌ-
ર્ગ્-વેદો હિ યજુર્-વેદઃ સામ-વેદો ઽપ્ય્ અથર્વણઃ ।
અધીતસ્ તેન યેનોક્તં હરિર્ ઇત્ય્ અક્ષર-દ્વયમ્

સ્કાન્દે શ્રી-પર્વત્ય્-ઉક્તૌ-
મા ઋચો મા યજુસ્ તાત મા સામ પઠ કિંચન ।
ગોવિન્દેતિ હરેર્ નામ ગેયં ગાયસ્વ નિત્યશઃ

પાદ્મે ચ શ્રી-રામાષ્ટોત્તર-શત-નામ-સ્તોત્રે-
વિષ્ણોર્ એકૈક-નામાપિ સર્વ-વેદાધિકં મતમ્ ।
તદૃઙ્-નામ-સહસ્રેણ રામ-નામ સમં સ્મૃતમ્

સર્વ-તીર્થાધિકત્વમ્
સ્કાન્દે-
કુરુક્ષેત્રેણ કિં તસ્ય કિં કસ્ય પુસ્કરેણ વા ।
જિહ્વાગ્રે વસતે યસ્ય હરિર્ ઇત્ય્ અક્ષર-દ્વયમ્

વામને-
તીર્થ-કોટિ-સહસ્રાણિ તીર્થ-કોટિ-શતાનિ ચ ।
તનિ સર્વાણ્ય્ અવાપ્નોતિ વિષ્ણોર્ નામાનુકીર્તનાત્

વિશ્વામિત્ર-સંહિતાયામ્-
વિશ્રુતાણિ બહૂન્ય્ એવ તીર્થાનિ બહુધાનિ ચ ।
કોત્ય્-અંશેનાપિ તુલ્યાનિ નામ-કીર્તનતો હરેઃ

લઘુ-ભાગવતે-
કિં તત વેદાગમ-શાસ્ત્ર-વિસ્તરૈસ્
તીર્થૈર્ અનેકૈર્ અપિ કિં પ્રયોજનમ્ ।
યદ્ય્ આત્મનો વાઞ્છસિ મુક્તિ-કારણં
ગોવિન્દ ગોવિન્દ ઇતિ સ્ફુતં રટ

સર્વ-સત્-કર્માધિકત્વમ્
ગો-કોટિ-દાનં ગ્રહણે ખગસ્ય
પ્રયાગ-ગઙ્ગોદક-કલ્પ-વાસઃ ।
યજ્ઞાયુતં મેરુ-સુવર્ણ-દાનં
ગોવિન્દ-કીર્તેર્ ન સમં શતાંશૈઃ

બૌધયન-સંહિતાયામ્-
ઇષ્ટ-પૂર્તાનિ કર્માણિ સુ-બહૂનિ કૃતાન્ય્ અપિ ।
ભવ-હેતૂનિ તાન્ય્ એવ હરેર્ નામ તુ મુક્તિદમ્

ગારુડે શ્રી-શૌનકામ્બરીષ-સંવાદે-
વાજપેય-સહસ્રાણાં નિત્યં ફલમ્ અભીપ્સસિ ।
પ્રાતર્ ઉત્થાય ભૂપાલ કુરુ ગોવિન્દ-કીર્તનમ્

કિં કરિષ્યતિ સાઙ્ખ્યેન કિં યોગૈર્ નર-નાયક ।
મુક્તિમ્ ઇચ્છસિ રાજેન્દ્ર કુરુ ગોવિન્દ-કીર્તનમ્

તૃતીય-સ્કન્ધે (3.33.7) શ્રી-કપિલ-દેવં પ્રતિ દેવહૂત્ય્-ઉક્તૌ-
અહો બત શ્વપચો ઽતો ગરીયાન્
યજ્-જિહ્વાગ્રે વર્તતે નામ તુભ્યમ્ ।
તેપુસ્ તપસ્ તે જુહુવુર્ સસ્નુર્ અર્યા
બ્રહ્માનૂચુર્ નામ ગૃહ્ણન્તિ યે તે

સર્વ-તીર્થ-પ્રદત્વં
સ્કાન્દે બ્રહ્મ-નારદ-સંવાદે ચતુર્માસ્ય-માહાત્મ્યે-
એતત્ સદ્-વર્ગ-હરણં રિપુ-નિગ્રહણં પરમ્ ।
અધ્યાત્મ-મૂલમ્ એતદ્ ધિ વિષ્ણોર્ નામાનુકીર્તનમ્

વિષ્ણુ-ધર્મોત્તરે --
હૃદિ કૃત્વા તથા કામમ્ અભીષ્ટં દ્વિજ-પુઙ્ગવઃ ।
એકં નામ જપેદ્ યસ્ તુ શતં કામાન્ અવાપ્નુયાત્

તત્રૈવ શ્રી-કૃષ્ણામૃત-સ્તોત્રે-
સર્વ-મઙ્ગલ-મઙ્ગલ્યમ્ આયુષ્યં વ્યાધિ-નાશનમ્ ।
ભુક્તિ-મુક્તિ-પ્રદં દિવ્યં વાસુદેવસ્ય કીર્તનમ્

શ્રી-નારાયણ-વ્યૂહ-સ્તવે-
પરિહાસોપહાસાદ્યૈર્ વિષ્ણોર્ ગૃહ્ણન્તિ નામ તે ।
કૃતાર્થાસ્ તેઽપિ મનુજાસ્ તેભ્યો ઽપીહ નમો નમઃ

વારાહે ચ-
તે ધન્યાસ્ તે કૃતાર્થાશ્ ચ તૈર્ એવ સુકૃતં કૃતમ્ ।
તૈર્ આપ્તં જન્મનઃ પ્રાપ્યં યે કાલે કીર્તયન્તિ મામ્

વિશેષતઃ કલૌ-
સકૃદ્ ઉચ્ચારયન્ત્ય્ એતદ્ દુર્લભં ચાકૃતાત્મનામ્ ।
કલૌ યુગે હરેર્ નામ તે કૃતાર્થા ન સંશયઃ

એકાદશ-સ્કન્ધે (11.5.36) ચ-
કલિં સભાજયન્ત્ય્ આર્યા ગુણ-જાઃ સાર-ભાગિનઃ ।
યત્ર સઙ્કીર્તનેનૈવ સર્વઃ સ્વર્થો ઽભિલભ્યતે

સ્કાન્દે તત્રૈવ-
તથા ચૈવોત્તમં લોકે તપઃ શ્રી-હરિ-કીર્તનમ્ ।
કલૌ યુગે વિશેષેણ વિષ્ણુ-પ્રીત્યૈ સમાચરેત્

સર્વ-શક્તિમત્ત્વમ્
યથા સ્કાન્દે-
દાન-વ્રત-તપસ્-તીર્થ-યાત્રાદીનાં ચ યાઃ સ્થિતાઃ ।
શક્તયો દેવ-મહતાં સર્વ-પાપ-હરાઃ શુભાઃ

રાજ-સૂયાશ્વમેધાનાં જ્ઞાનસ્યાધ્યાત્મ-વસ્તુનઃ ।
આકૃષ્ય હરિણા સર્વાઃ સ્થાપિતાઃ સ્વેષુ નામસુ

વાતો ઽપ્ય્ અતો હરેર્ નામ્ન ઉગ્રાણામ્ અપિ દુઃસહઃ ।
સર્વેષાં પાપ-રાશીનાં યથૈવ તમસાં રવિઃ

અતૈવ બ્રહ્માણ્ડે-
સર્વાર્થ-શક્તિ-યુક્તસ્ય દેવદેવસ્ય ચક્રિણઃ ।
યચ્ ચાભિરુચિતં નામ તત્ સર્વાર્થેષુ યોજયેત્

જગદ્-આનન્દકત્વમ્
શ્રીમદ્-ભગવદ્-ગીતાસુ [11.36]-
સ્થાને હૃષીકેશ તવ પ્રકીર્ત્યા
જગત્ પ્રહૃષ્યત્ય્ અનુરજ્યતે ચ ।
રક્ષાંસિ ભીતાનિ દિશો દ્રવન્તિ
સર્વે નમસ્યન્તિ ચ સિદ્ધસંઘાઃ

જગદ્-વન્દ્યતાપાદકત્વમ્
બૃહન્-નારદીયે-
નારાયણ જગન્નાથ વાસુદેવ જનાર્દન ।
ઇતીરયન્તિ યે નિત્યં તે વૈ સર્વત્ર વન્દિતાઃ

શ્રી-સૂતેનોક્તં તત્રૈવ યજ્ઞધ્વજોપાખ્યાનાન્તે-
સ્વપન્ ભુઞ્જન્ વ્રજંસ્ તિષ્ઠંશ્ ચ વદંસ્ તથા ।
યે વદન્તિ હરેર્ નામ તેભ્યો નિત્યં નમો નમઃ

શ્રી-નારાયણ-વ્યૂહ-સ્તવે-
સ્ત્રી શૂદ્રઃ પુક્કશો વાપિ યે ચાન્યે પાપ-યોનયઃ ।
કીર્તયન્તિ હરિં ભક્ત્યા તેભ્યો ઽપીહ નમો નમઃ

અગત્ય્-એક-ગતિત્વમ્
પાદ્મે બૃહત્-સહસ્ર-નામ-કથનારમ્ભે-
અનન્ય-ગતયો મર્ત્યા ભોગિનો ઽપિ પરન્તપાઃ ।
જ્ઞાન-વૈરાગ્ય-રહિતા બ્રહ્મચર્યાદિ-વર્જિતાઃ

સર્વ-ધર્મોજ્ઝિતા વિષ્ણોર્ નામ-માત્રૈક-જલ્પકાઃ ।
સુખેન યાં ગતિં યાન્તિ ન તાં સર્વેઽપિ ધાર્મિકાઃ

સદા સર્વત્ર સેવ્યત્વમ્
વિષ્ણુ-ધર્મે ક્ષત્ર-બન્ધૂપાખ્યાને-
ન દેશ-નિયમસ્ તસ્મિન્ ન કાલ-નિયમસ્ તથા ।
નોચ્છિષ્ઠાદૌ નિષેધો ઽસ્તિ શ્રી-હરેર્ નામ્નિ લુબ્ધક

સ્કાન્દે, પાદ્મે વૈશાખ-માહાત્મ્યે, વિષ્ણુ-ધર્મોત્તરે ચ-
ચક્રાયુધસ્ય નામાનિ સદા સર્વત્ર કીર્તયેત્ ।
નાશૌચં કીર્તને તસ્ય સ પવિત્ર-કરો યતઃ

પુનઃ સ્કન્ધે-
ન દેશ-કાલાવસ્થાસુ શુદ્ધ્ય્-આદિકમ્ અપેક્ષતે ।
કિન્તુ સ્વતન્ત્રમ્ એવૈતન્ નામ કામિત-કામદમ્

વૈશ્વાનર-સંહિતાયામ્-
ન દેશ-કાલ-નિયમો ન શૌચાશૌચ-નિર્ણયઃ ।
પરં સઙ્કીર્તનાદ્ એવ રામ રામેતિ મુચ્યતે

વૈષ્ણવ-ચિન્તામણૌ શ્રી-યુધિષ્ઠિરં પ્રતિ શ્રી-નારદ-વાક્યં-
ન દેશ-નિયમો રાજન્ ન કાલ-નિયમસ્ તથા ।
વિદ્યતે નાત્ર સન્દેહો વિષ્ણોર્ નામાનુકીર્તને

કાલો ઽસ્તિ દાને યજ્ઞે ચ સ્થાને કાલો ઽસ્તિ સજ્-જપે ।
વિષ્ણુ-સઙ્કીર્તને કાલો નાસ્ત્ય્ અત્ર પૃથિવી-તલે

દ્વિતીય-સ્કન્ધે [ભ્પ્ 2.1.11]-
એતન્ નિર્વિદ્યમાનાનામ્ ઇચ્છતામ્ અકુતો-ભયમ્ ।
યોગિનાં નૃપ નિર્ણીતં હરેર્ નામાનુકીર્તનમ્

મુક્તિ-પ્રદત્વમ્
વારાહે-
નારાયણાચ્યુતાનન્ત વાસુદેવેતિ યો નરઃ ।
સતતં કીર્તયેદ્ ભૂમિ યાતિ મલ્લયતાં સ હિ

ગારુડે-
કિં કરિષ્યતિ સાઙ્ખ્યેન કિં યોગૈર્ નર-નાયક ।
મુક્તિમ્ ઇચ્છસિ રાજેન્દ્ર કુરુ ગોવિન્દ-કીર્તનમ્

યથા, પદ્મ-પુરાણે ઉત્તર-ખણ્ડે--
સકૃદ્ ઉચ્ચારિતં યેન હરિર્ ઇત્ય્ અક્ષર-દ્વયમ્ ।
બદ્ધઃ પરિકરસ્ તેન મોક્ષાય ગમનં પ્રતિ

બ્રહ્મ-પુરાણે-
અપ્ય્ અન્ય-ચિત્તો ઽશુદ્ધો વા યઃ સદા કીર્તયેદ્ ધરિમ્ ।
સો ઽપિ દોષ-ક્ષયાન્ મુક્તિં લભેચ્ ચેદિ-પતિર્ યથા

પાદ્મે દેવહૂતિ-સ્તુતૌ-
સકૃદ્ ઉચ્ચારયેદ્ યસ્ તુ નારાયણમ્ અતન્દ્રિતઃ ।
શુદ્ધાન્તઃકરણો ભૂત્વા વિર્વાણમ્ અધિગચ્છતિ

માત્સ્યે-
પર-દાર-રતો વાપિ પરાપકૃતિ-કારકઃ ।
સ શુદ્ધો મુક્તિમ્ આપ્નોતિ હરેર્ નામાનુકીર્તનાત્

વૈશમ્પાયન-સંહિતાયામ્-
સર્વ-ધર્મ-બહિર્-ભૂતઃ સર્વ-પાપ-રતસ્ તથા ।
મુચ્યતે નાત્ર સન્દેહો વિષ્ણોર્ નામાનુકીર્તનાત્

બૃહન્-નારદીયે [1.2.49]-
યથા કથઞ્ચિત્ યન્ નાસ્તિ કીર્તિતે વા શ્રુતેઽપિ વા ।
પાપિનો ઽપિ વિશુદ્ધાઃ સ્યુઃ શુદ્ધા મોક્ષમ્ અવાપ્નુયુઃ

ભારત-વિભાગે-
પ્રાણ-પ્રયાણ-પાથેયં સંસાર-વ્યાધિ-ભેષજમ્ ।
દુઃખ-શોક-પરિત્રાણં હરિર્ ઇત્ય્ અક્ષર-દ્વયમ્

નારદીયે-
નવ્યં નવ્યં નામ-ધેયં મુરારેર્
યદ્ યચ્ ચૈતદ્ ગેય-પીયૂષ-પુષ્ટમ્ ।
યે ગાયન્તિ ત્યક્ત-લજ્જાઃ સ-હર્ષં
જીવન્-મુક્તાઃ સંશયો નાસ્તિ તત્ર

પ્રથમ-સ્કન્ધે [ભ્પ્ 1.1.14]-
આપન્નઃ સંસૃતિં ઘોરાં યન્-નામ વિવશો ગૃણન્ ।
તતઃ સદ્યો વિમુચ્યેત યદ્ બિભેતિ સ્વયં ભયમ્

તૃતીયે [ભ્પ્ 3.9.15] બ્રહ્મ-સ્તુતૌ-
યસ્યાવતાર-ગુણ-કર્મ-વિડમ્બનાનિ
નામાનિ યેઽસુ-વિગમે વિવશા ગૃણન્તિ ।
તેઽનૈક-જન્મ-શમલં સહસૈવ હિત્વા
સંયાન્ત્ય્ અપાવૃતામૃતં તમ્ અજં પ્રપદ્યે

ષષ્ઠે [ભ્પ્ 6.3.24]-
એતાવતાલમ્ અઘ-નિર્હરણાય પુંસાં
સઙ્કીર્તનં ભગવતો ગુણ-કર્મ-નામ્નામ્ ।
વિક્રુશ્ય પુત્રમ્ અઘવાન્ યદ્ અજામિલો ઽપિ
નારાયણેતિ મ્રિયમાણ ઇયાય મુક્તિમ્

શ્રી-વૈકુણ્ઠ-લોક-પ્રાપકત્વમ્
ઉક્તં ચ લૈઙ્ગે શ્રી-નારદં પ્રતિ શ્રી-શિવેન-
વ્રજંસ્ તિષ્ઠન્ સ્વપન્ન્ અશ્નન્ શ્વસન્ વાક્ય-પ્રપૂરણે ।
નામ-સઙ્કીર્તનં વિષ્ણોર્ હેલયા કલિ-મર્દનમ્ ।
કૃત્વા સ્વરૂપતાં યાતિ ભક્તિ-યુક્તં પરં વ્રજેત્

નારદીયે શ્રી-બ્રહ્મણા-
બ્રાહ્મણઃ શ્વપચીં ભુઞ્જન્ વિશેષેણ રજસ્વલામ્ ।
અશ્નાતિ સુરયા પક્વં મરણે હરિમ્ ઉચ્ચરન્

અભક્ષ્યાગમ્યયોર્ જાતં વિહાયાઘૌઘ-સઞ્ચયમ્ ।
પ્રયાતિ વિષ્ણુ-સાલોક્યં વિમુક્તો ભવ-બન્ધનૈઃ

બૃહન્-નારદીયે [1.11.101] શુક્રં પ્રતિ શ્રી-બલિના-
જિહ્વાગ્રે વર્તતે યસ્ય હરિર્ ઇત્ય્ અક્ષર-દ્વયમ્ ।
વિષ્ણોર્ લોકમ્ અવાપ્નોતિ પુનર્ આવૃત્તિ-દુર્લભમ્

પાદ્મે-
યત્ર તત્ર સ્થિતો વાપિ કૃષ્ણ કૃષ્ણેતિ કીર્તયેત્ ।
સર્વ-પાપ-વિશુદ્ધાત્મા સ ગચ્છેત્ પરમાં ગતિમ્

તત્રૈવ વૈશાખ-માહાત્મ્યે અમ્બરીષં પ્રતિ નારદેન-
તદ્ એવ પુણ્યં પરમં પવિત્રં
ગોવિન્દ-ગેહે ગમનાય પત્રમ્ ।
તદ્ એવ લોકે સુકૃતૈક-સત્રં
યદ્ ઉચ્યતે કેશવ-નામ-માત્રમ્

બ્રહ્મ-વૈવર્તે-
એવં સઙ્ગ્રહણી-પુત્રાભિધાન-વ્યાજતો હરિમ્ ।
સમુચ્ચાર્યાન્ત-કાલેઽગાદ્ ધામ તત્ પરમં હરેઃ

નારાયણમ્ ઇતિ વ્યાજાદ્ ઉચ્ચાર્ય કલુષાશ્રયઃ ।
અજામિલો ઽપ્ય્ અગાદ્ ધામ કિમ્ ઉત શ્રદ્ધયા ગૃણન્

ષષ્ઠ-સ્કન્ધે [ભ્પ્ 6.2.49]-
મ્રિયમાણો હરેર્ નામ ગૃણન્ પુત્રોપચારિતમ્ ।
અજામિલો ઽપ્ય્ અગાદ્ ધામ કિમ્ ઉત શ્રદ્ધયા ગૃણન્

વામને -
યે કીર્તયન્તિ વરદં વર-પદ્મનાભં
શઙ્ખાબ્જ-ચક્ર-શર-ચાપ-ગદાસિ-હસ્તમ્ ।
પદ્માલયા-વદન-પઙ્કજ-ષટ્-પદાક્ષં
નૂનં પ્રયાન્તિ સદનં મધુ-ઘાતિનસ્ તે

આઙ્ગિરસ-પુરાણે-
વાસુદેવેતિ મનુજ ઉચ્ચાર્ય ભવ-ભીતિતઃ ।
તન્-મુક્તઃ પદમ્ આપ્નોતિ વિષ્ણોર્ એવ ન સંશયઃ

નન્દિ-પુરાણે-
સર્વદા સર્વ-કાલેષુ યેઽપિ કુર્વન્તિ પાતકમ્ ।
નામ-સઙ્કીર્તનં કૃત્વા યાન્તિ વિષ્ણોઃ પરં પદમ્

વિશેષતઃ કલૌ, દ્વાદશ-સ્કન્ધે [ભ્પ્ 12.3.51]-
કલેર્ દોષ-નિધે રાજન્ન્ અસ્તિ હ્ય્ એકો મહાન્ ગુણઃ ।
કીર્તનાદ્ એવ કૃષ્ણસ્ય મુક્ત-સઙ્ગઃ પરં વ્રજેત્

યથા ગારુડે-
યદ્ ઇચ્છસિ પરં જ્ઞાનં જ્ઞાનાદ્ યત્ પરમં પદમ્ ।
તદ્-આદરેણ રાજેન્દ્ર કુરુ ગોવિન્દ-કીર્તનમ્

શ્રી-ભગવત્-પ્રીણનત્વમ્
વારાહે-
વાસુદેવસ્ય સઙ્કીર્ત્યા સુરાપો વ્યાધિતો ઽપિ વા ।
મુક્તો જાયેત નિયતં મહા-વિષ્ણુઃ પ્રસીદતિ

બૃહન્-નારદીયે [1.34.23]-
નામ-સઙ્કીર્તનં વિષ્ણોઃ ક્ષુત્-તૃટ્-પ્રસ્ખલિતાદિષુ ।
કરોતિ સતતં વિપ્રાસ્ તસ્ય પ્રીતો હ્ય્ અધોક્ષજઃ

વિષ્ણુ-ધર્મોત્તરે-
નામ-સઙ્કીર્તનં વિષ્ણોઃ ક્ષુત્-તૃટ્-પ્રસ્ખલિતાદિષુ ।
યઃ કરોતિ મહાભાગ તસ્ય તુષ્યતિ કેશવઃ

અથ શ્રી-ભગવદ્-વશીકારિત્વમ્
વિષ્ણુ-રહસ્યે -
યદ્ અભ્યર્ચ્ય હરિં ભક્ત્યા કૃતે ક્રતુ-શતૈર્ અપિ ।
ફલં પ્રાપ્નોત્ય્ અવિકલં કલૌ ગોવિન્દ-કીર્તનાત્

આદિ-પુરાણે-
ગીત્વા ચ મમ નામાનિ વિચરેન્ મમ સન્નિધૌ ।
ઇદં બ્રવીમિ તે સત્યં ક્રીતો ઽહં તસ્ય ચાર્જુન

ગીત્વા ચ મમ નામાનિ વિચરેન્ મમ સન્નિધૌ ।
ઇતિ બ્રવીમિ તે સત્યં ક્રીતો ઽહં તસ્ય ચાર્જુન

ઇતિ ।
એવં ચ શ્રુત્વા ચ મમ નામાનિ ઇત્ય્ આદિ

વિષ્ણુ-ધર્મે પ્રહ્લાદેન-
જિતં તેન જિતં તેન જિતં તેનેતિ નિશ્ચિતમ્ ।
જિહ્વાગ્રે વર્તતે યસ્ય હરિર્ ઇત્ય્ અક્ષર-દ્વયમ્

સ્વતઃ પરમ-પુરુષાર્થત્વમ્
સ્કાન્દે કાશી-ખણ્ડે, પાદ્મે ચ વૈશાખ-માહાત્મ્યે-
ઇદમ્ એવ હિ માઙ્ગલ્યમ્ એતદ્ એવ ધનાર્જનમ્ ।
જીવિતસ્ય ફલં ચૈતદ્ યદ્ દામોદર-કીર્તનમ્

પ્રભાસ-ખણ્ડે-
મધુર-મધુરમ્ એતન્ મઙ્ગલં મઙ્ગલાનાં
સકલ-નિગમ-વલ્લી-સત્-ફલં ચિત્-સ્વરૂપમ્ ।
સકૃદ્ અપિ પરિગીતં શ્રદ્ધયા હેલયા વા
ભૃગુ-વર નર-માત્રં તારયેત્ કૃષ્ણ-નામ

વિષ્ણુ-રહસ્યે-
એતદ્ એવ પરં જ્ઞાનમ્ એતદ્ એવ પરં તપઃ ।
એતદ્ એવ પરં તત્ત્વં વાસુદેવસ્ય કીર્તનમ્

વૈષ્ણવ-ચિન્તામણૌ શ્રી-શિવોમા-સંવાદે-
અઘચ્છિત્-સ્મરણં વિષ્ણોર્ બહ્વ્-આયાસેન સાધ્યતે ।
ઓષ્ઠ-સ્પન્દન-માત્રેણ કીર્તનં તુ તતો વરમ્

અન્યત્ર ચ-
યેન જન્મ-શતૈઃ પૂર્વં વાસુદેવઃ સમર્ચિતઃ ।
તન્-મુખે હરિ-નામાનિ સદા તિષ્ઠન્તિ ભારત

વિશેષતઃ કલૌ, રહસ્યે-
યદ્ અભ્યર્ચ્ય હરિં ભક્ત્યા કૃતે ક્રતુ-શતૈર્ અપિ ।
ફલં પ્રાપ્નોત્ય્ અવિકલં કલૌ ગોવિન્દ-કીર્તનાત્

વિષ્ણુ-પુરાણે [વિપ્ 6.2.17]-
ધ્યાયન્ કૃતે યજન્ યજ્ઞૈસ્ ત્રેતાયાં દ્વાપરેઽર્ચયન્ ।
યદ્ આપ્નોતિ તદ્ આપ્નોતિ કલૌ સઙ્કીર્ત્ય કેશવમ્

દ્વાદશ-સ્કન્ધે [ભ્પ્ 12.3.52]
કૃતે યદ્ ધ્યાયતો વિષ્ણું ત્રેતાયાં યજતો મખૈઃ ।
દ્વાપરે પરિચર્યાયાં કલૌ તદ્ ધરિ-કીર્તનાત્

એકાદશે [ભ્પ્ 11.5.32]-
કૃષ્ણ-વર્ણં ત્વિષાકૃષ્ણં સાઙ્ગોપાઙ્ગાસ્ત્ર-પાર્ષદમ્ ।
યજ્ઞૈઃ સઙ્કીર્તન-પ્રાયૈર્ યજન્તિ હિ સુ-મેધસઃ

સ્કાન્દે ચ-
મહા-ભાગવતા નિત્યં કલૌ કુર્વન્તિ કીર્તનમ્

બૃહન્-નારદીયે [1.40.115] નારદોક્તં -
હરેર્ નામૈવ નામૈવ નામૈવ મમ જીવનમ્ ।
કલૌ નાસ્ત્ય્ એવ નાસ્ત્ય્ એવ નાસ્ત્ય્ એવ ગતિર્ અન્યથા

અતૈવોક્તમ્-
સકૃદ્ ઉચ્ચારયન્ત્ય્ એવ હરેર્ નામ ચિદ્-આત્મકમ્ ।
ફલં નાસ્ય ક્ષમો વક્તું સહસ્ર-વદનો વિધિઃ

પાદ્મોત્તર-ખણ્ડે શ્રી-રામાષ્ટોત્તર-શત-નામ-સ્તોત્રે શ્રી-શિવેન-
ર-કારાદીનિ નામાનિ શૃણ્વતો દેવિ જાયતે ।
પ્રીતિર્ મે મનસો નિત્યં રામ-નામ-વિશઙ્કયા

વૈષ્ણવ-ચિન્તામણૌ-
ઈશો ઽહં સર્વ-જગતાં નામ્નાં વિષ્ણોર્ હિ જાપકઃ ।
સત્યં સત્યં વદામ્ય્ એષ હરેર્ નામ ગતિર્ નૄણામ્

આદિ-પુરાણે ચ શ્રી-કૃષ્ણાર્જુન-સંવાદે-
શ્રદ્ધયા હેલયા નામ રટન્તિ મમ જન્તવઃ ।
તેષાં નામ સદા પાર્થ વર્તતે હૃદયે મમ

ન નામ સદૃશં જ્ઞાનં ન નામ સદૃશં વ્રતમ્ ।
ન નામ સદૃશં ધ્યાનં ન નામ સદૃશં ફલમ્

ન નામ સદૃશસ્ ત્યાગો ન નામ સદૃશઃ શમઃ ।
ન નામ સદૃશં પુણ્યં ન નામ સદૃશી ગતિઃ

કિં ચ-
નામૈવ પરમા મુક્તિર્ નામૈવ પરમા ગતિઃ ।
નામૈવ પરમા શાન્તિર્ નામૈવ પરમા સ્થિતિઃ

નામૈવ પરમા ભક્તિર્ નામૈવ પરમા મતિઃ ।
નામૈવ પરમા પ્રીતિર્ નામૈવ પરમા સ્મૃતિઃ

નામૈવ કારણં જન્તોર્ નામૈવ પ્રભુર્ એવ ચ ।
નામૈવ પરમારાધ્યો નામૈવ પરમો ગુરુઃ

કિં ચ-
નામ-યુક્તાન્ જનાન્ દૃષ્ટ્વા સ્નિગ્ધો ભવતિ યો નરઃ ।
સ યાતિ પરમં સ્થાનં વિષ્ણુના સહ મોદતે

તસ્માન્ નામાનિ કૌન્તેય ભજસ્વ દૃઢ-માનસઃ ।
નામ-યુક્તઃ પ્રિયો ઽસ્માકં નામ-યુક્તો ભવાર્જુન

અથ શ્રી-ભગવન્-નામ-જપસ્ય સ્મરણસ્ય ચ ।
શ્રવણસ્યાપિ માહાત્મ્યમ્ ઈષદ્ ભેદાદ્ વિલિખ્યતે

અથ શ્રીમન્-નામ-જપ-માહાત્મ્યમ્
વિષ્ણુ-રહસ્યે શ્રી-ભગવદ્-ઉક્તૌ-
સત્યં બ્રવીમિ મનુજાઃ સ્વયમ્ ઊર્દ્વ-બાહુર્
યો માં મુકુન્દ નરસિંહ જનાર્દનેતિ ।
જીવન્ જપત્ય્ અનુદિનં મરણે ઋણીવ
પાષાણ-કાષ્ઠ-સદૃશાય દદામ્ય્ અભીષ્ટમ્

કાશી-કાણ્ડે અગ્નિ-બિન્દુ-સ્તુતૌ-
નારાયણેતિ નરકાર્ણવતારણેતિ
દામોદરેતિ મધુહેતિ ચતુર્ભુજેતિ ।
વિશ્વમ્ભરેતિ વિરજેતિ જનાર્દનેતિ
ક્વાસ્તીહ જન્મ જપતાં ક્વ કૃતાન્ત-ભીતિઃ

પાદ્મે વૈશાખ-માહાત્મ્યે [5.96.83] યમ-બ્રાહ્મણ-સંવાદે-
વાસુદેવ-જપાસક્તાન્ અપિ પાપ-કૃતો જનાન્ ।
નોપસર્પન્તિ તાન્ વિપ્ર યમદૂતાશ્ ચ દારુણાઃ

બૃહદ્-વિષ્ણુ-પુરાણે-
ક્વ નાક-પૃષ્ઠ-ગમનં પુનર્-આવૃત્તિ-લક્ષણમ્ ।
ક્વ જપો વાસુદેવેતિ મુક્તિ-બીજમ્ અનુત્તમમ્

શ્રીમન્-નામ-સ્મરણ-માહાત્મ્યમ્
ઇતિહાસોત્તમે-
સ્વપ્નેઽપિ નામ-સ્મૃતિર્ આદિ-પુંસઃ
ક્ષયં કરોત્ય્ આહિત-પાપ-રાશેઃ ।
પ્રયત્નતઃ કિં પુનર્ આદિ-પુંસઃ
પ્રકીર્તિતે નાગ્નિર્ જનાર્દનસ્ય

લઘુ-ભાગવતે-
તે સ-ભાગ્યા મનુષ્યેષુ કૃતાર્થા નૃપ નિશ્ચિતમ્ ।
સ્મરન્તિ યે સ્મારયન્તિ હરેર્ નામ કલૌ યુગે

પાદ્મે દેવહૂતિ-સ્તુતૌ-
પ્રયાણે ચાપ્રયાણે ચ યન્-નામ-સ્મરણાન્ નૄણામ્ ।
સદ્યો નશ્યતિ પાપૌઘો નમસ્ તસ્મૈ ચિદ્-આત્મને

તત્રૈવોત્તર-ખણ્ડે-
યન્-નામ-સ્મરણાદ્ એવ પાપિનામ્ અપિ સત્વરમ્ ।
મુક્તિર્ ભવતિ જાતૂનાં બ્રહ્માદીનાં સુદુર્લભા

બ્રહ્મ-વૈવર્તે-
યદ્-અનુધ્યાનદાવાગ્નિ-દગ્ધ-કર્મ-તૃણઃ પુમાન્ ।
વિશુદ્ધઃ પશ્યતિ વ્યક્તમ્ અવ્યક્તમ્ અપિ કેશવમ્

તદ્ અસ્ય નામ જીવસ્ય પતિતસ્ય ભવામ્બુધૌ ।
હસ્તાવલમ્બ-દાનાય પ્રવીણો નાપરો હરેઃ

જાવાલિ-સંહિતાયામ્-
હરેર્ નામ પરં જપ્યં ધ્યેયં ગેયં નિરન્તરમ્ ।
કીર્તનીયં ચ બહુધા નિર્વૃતીર્ બહુધેચ્છતા

અથ શ્રી-ભગવન્-નામ-માહાત્મ્યમ્
બૃહન્-નારદીયે શ્રી-નારદોક્તૌ-
યન્-નામ-શ્રવણેનાપિ મહા-પાતકિનો ઽપિ યે ।
પાવનત્વં પ્રપદ્યન્તે કથં સ્તોષ્યામિ ખિન્ન-ધીઃ

ઇતિહાસોત્તમે-
શ્રુતં સઙ્કીર્તિતં વાપિ હરેર્ આશ્ચર્ય-કર્મણઃ ।
દહત્ય્ એનાંસિ સર્વાણિ પ્રસઙ્ગાત્ કિમ્ ઉ ભક્તિતઃ

ષષ્ઠ-સ્કન્ધે [ભ્પ્ 6.16.44] ચિત્રકેતૂક્તૌ -
ન હિ ભગવન્ન્ અઘટિતમ્ ઇદં
ત્વદ્-દર્શનાન્ નૃણામ્ અખિલ-પાપ-ક્ષયઃ ।
યન્-નામ સકૃચ્ છ્રવણાત્
પુક્કશો ઽપિ વિમુચ્યતે સંસારાત્

ઇતિ ।
શ્રીમન્-નામ્નાં ચ સર્વેષાં માહાત્મ્યેષુ સમેષ્વ્ અપિ ।
કૃષ્ણસ્યૈવાવતારેષુ વિશેષઃ કો ઽપિ કસ્યચિત્

અથ વિશેષતઃ શ્રી-કૃષ્ણાવતાર-માહાત્મ્યમ્
બ્રહ્માણ્ડ-પુરાણે શ્રી-કૃષ્ણાષ્ટોત્તર-શત-નામ-માહાત્મ્યે-
સહસ્ર-નામ્નાં પુણ્યાનાં ત્રિર્-આવૃત્ત્યા તુ યત્ ફલમ્ ।
એકાવૃત્ત્યા તુ કૃષ્ણસ્ય નામૈકં તત્ પ્રયચ્છતિ

ઇદં કિરીટી સંજપ્ય જયી પાશુપતાસ્ત્ર-ભાક્ ।
કૃષ્ણસ્ય પ્રાણ-ભૂતઃ સન્ કૃષ્ણં સારથિમ્ આપ્તવાન્

કિમ્ ઇદં બહુના શંસન્ માનુષાનન્દ-નિર્ભરઃ ।
બ્રહ્માનન્દમ્ અવાપ્યાન્તે કૃષ્ણ-સાયુજ્યમ્ આપ્નુયાત્

વારાહે ચ શ્રી-માથુર-માહાત્મ્યે-
તત્ર ગુહ્યાનિ નામાનિ ભવિષ્યન્તિ મમ પ્રિયે ।
પુણ્યાનિ ચ પવિત્રાણિ સંસાર-ચ્છેદનાનિ ચ

તત્રૈવ વિશેષતઃ શ્રી-કૃષ્ણેતિ નામ-માહાત્મ્યમ્
દ્વારકા-માહાત્મ્યે પ્રહ્લાદ-બલિ-સંવાદે-
અતીતાઃ પુરુષાઃ સપ્ત ભવિષાશ્ ચ ચતુર્દશ ।
નરસ્ તારયતે સર્વાન્ કલૌ કૃષ્ણેતિ કીર્તનાત્

કૃષ્ણ કૃષ્ણેતિ કૃષ્ણેતિ સ્વપન્ જાગ્રદ્ વ્રજંસ્ તથા ।
યો જલ્પતિ કલૌ નિત્યં કૃષ્ણ-રૂપી ભવેદ્ ધિ સઃ

બ્રહ્મ-વૈવર્તે-
હનન્ બ્રાહ્મણમ્ અત્યન્તં કામતો વા સુરાં પિબન્ ।
કૃષ્ણ કૃષ્ણેત્ય્ અહો-રાત્રં સઙ્કીર્ત્ય શુચિતામ્ ઇયાત્

વિષ્ણુ-ધર્મે-
કૃષ્ણેતિ મઙ્ગલં નામ યસ્ય વાચિ પ્રવર્તતે ।
ભસ્મીભવન્તિ રાજેન્દ્ર મહા-પાતક-કોટયઃ

નારસિંહે શ્રી-ભગવદ્-ઉક્તૌ-
કૃષ્ણ કૃષ્ણેતિ કૃષ્ણેતિ યો માં સ્મરતિ નિત્યશઃ ।
જલં ભિત્ત્વા યથા પદ્મં નરકાદ્ ઉદ્ધરામ્ય્ અહમ્

ગારુડે પાદ્મે ચ-
સંસાર-સર્પ-સંદષ્ટં નષ્ટ-ચેષ્ટૈક-ભેષજમ્ ।
કૃષ્ણેતિ વૈષ્ણવં મન્ત્રં શ્રુત્વા મુક્તો ભવેન્ નરઃ

પ્રભાસ-પુરાણે-
નામ્નાં મુખ્યતરં નામ કૃષ્ણાખ્યં મે પરન્તપ ।
પ્રાયશ્ચિત્તમ્ અશેષાણાં પાપાનાં મોચકં પરમ્

પાદ્મે-
યત્ર યત્ર સ્થિતો વાપિ કૃષ્ણ-કૃષ્ણેતિ કીર્તયેત્ ।
સર્વ-પાપ-વિશુદ્ધાત્મા સ ગચ્છેત્ પરમાં ગતિમ્

વિષ્ણુ-ધર્મોત્તરે શ્રી-કૃષ્ણ-સહસ્ર-નામ-સ્તોત્રે-
બલ્લવી-કાન્ત કિં તૈસ્ તૈર્ ઉપાયૈઃ કૃષ્ણ-નામ તે ।
કિન્તુ જિહ્વાગ્રગં જાગ્રન્ નિરુન્ધે હિ મહા-ભયમ્

તત્રૈવાન્યત્ર-
સત્યં બ્રવીમિ તે શમ્ભો ગોપનીયમ્ ઇદં મમ ।
મૃત્યુ-સંજીવનીં નામ કૃષ્ણાખ્યામ્ અવધારય

ભારત-વિભાગે-
કૃષ્ણઃ કૃષ્ણઃ કૃષ્ણ ઇત્ય્ અન્ત-કાલે
જલ્પન્ જન્તુર્ જીવિતં યો જહાતિ ।
આદ્યઃ શબ્દઃ કલ્પતે તસ્ય મુક્ત્યૈ
વ્રીડા-નમ્રૌ તિષ્ઠતો ઽન્યાવૃણસ્થૌ

અન્યત્રાપિ--
નામ ચિન્તામણિઃ કૃષ્ણશ્ ચૈતન્ય-રસ-વિગ્રહઃ ।
પૂર્ણઃ શુદ્ધો નિત્ય-મુક્તો ભિન્નત્વાન્ નામ-નામિનોઃ

અતૈવોક્તમ્-
તેભ્યો નમો ઽસ્તુ ભવ-વારિધિ-જીર્ણ-પઙ્ક-
સંમગ્ન-મોક્ષણ-વિચક્ષણ-પાદુકેભ્યઃ ।
કૃષ્ણેતિ વર્ણ-યુગલં શ્રવણેન યેષાં
આનન્દથૂર્ભવતિ નર્તિત-રોમ-વૃન્દઃ

કિં ચ દ્વિતીય-સ્કન્ધે [ભ્પ્ 2.3.24] -
તદ્ અશ્મ-સારં હૃદયં બતેદં
યદ્ ગૃહ્યમાણૈર્ હરિ-નામ-ધેયૈઃ ।
ન વિક્રિયેતાથ યદા વિકારો
નેત્રે જલં ગાત્ર-રુહેષુ હર્ષઃ

ઇતિહાસોત્તમે ચ-
નામ્નિ સઙ્કીર્તિતે વિષ્ણોર્ યસ્ય પુંસો ન જાયતે ।
સરોમ-પુલકં ગાત્રં સ ભવેત્ કુલિશોપમઃ

કાત્યાયન-સંહિતાયામ્-
નામ-સઙ્કીર્તનાજ્ જાતં પુણ્યં નોપચયન્તિ યે ।
નાના-વ્યાધિ-સમાયુક્તાઃ શત-જન્મસુ તે નરાઃ

સા હાનિસ્ તન્ મહચ્ છિદ્રં સ મોહઃ સ ચ વિભ્રમઃ ।
યન્-મુહૂર્તં ક્ષણં વાપિ વાસુદેવો ન ચિન્ત્યતે

પાદ્મે વૈશાખ-માહાત્મ્યે યમ-બ્રાહ્મણ-સંવાદે-
અવમત્ય ચ યે યાન્તિ ભગવત્-કીર્તનં નરાઃ ।
તે યાન્તિ નરકં ઘોરં તેન પાપેન કર્મણા

શ્રુતયઃ-
ઓમ્ આસ્ય જાનન્તો નામ ચિદ્ વિવિક્તન્
મહસ્ તે વિષ્ણો સુમતિં ભજામહે

ઓં તત્ સત્ ઓં પદં દેવસ્ય નમસા
વ્યન્તઃ શ્રવસ્ય્ અવશ્રવ આપન્નં ઋક્તમ્ ।
નામાનિ ચિદ્ દધિરે યજ્ઞિયન્તિ
ભદ્રાયાન્તે રણયન્તઃ સન્દૃષ્ટૌ

ઓં તમ્ ઉ સ્તોતારઃ પૂર્વં યથાવિદ
ઋતસ્ય ગર્ભં જનુષા પિપર્તન ।
આસ્ય જાનન્તો નામ ચિદ્ વિવિક્તન્
મહસ્ તે વિષ્ણો સુમતિં ભજામહે

ઇત્ય્ આદ્યા ઇતિ ।
ઈદૃશે નામ-માહાત્મ્યે શ્રુતિ-સ્મૃતિ-વિનિશ્ચિતે ।
કલ્પયન્ત્ય્ અર્થ-વાદં યે યાન્તિ ઘોર-યાતનામ્

અથ શ્રી-ભગવન્-નામાર્થ-વાદ-કલ્પના-દૂષણમ્
શ્રી-કાત્યાયન-સંહિતાયામ્-
અર્થ-વાદં હરેર્ નામ્નિ સમ્ભાવયતિ યો નરઃ ।
સ પાપિષ્ઠો મનુષ્યાણાં નિરયે પતન્તિ સ્ફુટમ્

બ્રહ્મ-સંહિતાયાં બૌધાયનં પ્રતિ શ્રી-ભગવદ્-ઉક્તૌ-
યન્-નામ-કીર્તન-ફલં વિવિધં નિશમ્ય
ન શ્રદ્દધાતિ મનુતે યદ્ ઉતાર્થ-વાદમ્ ।
યો માનુષસ્ તમ્ ઇહ દુઃખ-ચયે ક્ષિપામિ
સંસાર-ઘોર-વિવિધાર્તિ-નિપીડિતાઙ્ગમ્

જૈમિનિ-સંહિતાયાં ચ-
શ્રુતિ-સ્મૃતિ-પુરાણેષુ નામ-માહાત્મ્ય-વાચિષુ ।
યેઽર્થવાદ ઇતિ બ્રૂયુર્ ન તેષાં નિરય-ક્ષયઃ

તસ્મિંશ્ ચ ભગવન્-નામ્નિ જગદ્-એકોપકારિણિ ।
વિશ્વૈક-સેવ્યે મતિમાન્ અપરાધાન્ વિવર્જયેત્

યત ઉક્તં પાદ્મે શ્રી-નારદં પ્રતિ સનત્-કુમારેણ -
સર્વાપરાધ-કૃદ્ અપિ મુચ્યતે હરિ-સંશ્રયાત્

હરેર્ અપ્ય્ અપરાધાન્ યઃ કુર્યાદ્ દ્વિપદ-પાંસવઃ ।
નામાશ્રયઃ કદાચિત્ સ્યાત્ તરત્ય્ એવ સ નામતઃ

નામ્નો ઽપિ સર્વ-સુહૃદો હ્ય્ અપરાધાત્ પતત્ય્ અધઃ

અથ નામાપરાધાઃ
તં પ્રતિ તેનૈવોક્તાઃ --
સતાં નિન્દા નામ્નઃ પરમમ્ અપરાધં વિતનુતે
યતઃ ખ્યાતિં યાતં કથમ્ ઉ સહતે તદ્-વિગર્હામ્ ।
શિવસ્ય શ્રી-વિષ્ણોર્ ય ઇહ ગુણ-નામાદિ-સકલં
ધિયા ભિન્નં પશ્યેત્ સ ખલુ હરિ-નામાહિત-કરઃ

ગુરોર્ અવજ્ઞા શ્રુતિ-શાસ્ત્ર-નિન્દનં
તથાર્થ-વાદો હરિ-નામ્નિ કલ્પનમ્ ।
નામ્નો બલાદ્ યસ્ય હિ પાપ-બુદ્ધિર્
ન વિદ્યતે તસ્ય યમૈર્ હિ શુદ્ધિઃ

ધર્મ-વ્રત-ત્યાગ-હુતાદિ-સર્વ-
શુભ-ક્રિયા-સામ્યમ્ અપિ પ્રમાદઃ ।
અશ્રદ્દધાને વિમુખેઽપ્ય્ અશૃણ્વતિ
યશ્ ચોપદેશઃ શિવ-નામાપરાધઃ

શ્રુતેઽપિ નામ-માહાત્મ્યે યઃ પ્રીતિ-રહિતો ઽધમઃ ।
અહં-મમાદિ-પરમો નામ્નિ સો ઽપ્ય્ અપરાધ-કૃત્

જાતે નામાપરાધેઽપિ પ્રમાદેન કથઞ્ચન ।
સદા સઙ્કીર્તયન્ નામ તદ્-એક-શરણો ભવેત્

અપરાધ-ભઞ્જનં
ઉક્તં ચ તેનૈવ તત્ર -
નામાપરાધ-યુક્તાનાં નામાન્ય્ એવ હરન્ત્ય્ અઘમ્ ।
અવિશ્રાન્ત-પ્રયુક્તાનિ તાન્ય્ એવાર્થ-કરાણિ ચ

નામૈકં યસ્ય વાચિ સ્મરણ-પથ-ગતં શ્રોત્ર-મૂલં ગતં વા
શુદ્ધં વાશુદ્ધ-વર્ણં વ્યવહિત-રહિતં તારયત્ય્ એવ સત્યમ્ ।
તચ્ ચેદ્ દેહ-દ્રવિણ-જનતા-લોભ-પાષણ્ડ-મધ્યે
નિક્ષિપ્તં સ્યાન્ ન ફલ-જનકં શીઘ્રમ્ એવાત્ર વિપ્ર

અતૈવોક્તં શ્રી-નારદેન બૃહન્-નારદીયે -
મહ્મિનામ્ અપિ યન્-નામ્નઃ પારં ગન્તુમ્ અનીશ્વરઃ ।
મનવો ઽપિ મુનીદ્રાશ્ ચ કથં ક્ષુણ્ણ-ધીર્ ભજે

ઇતિ ।
ઇત્થં શ્રી-કૃષ્ણ-પાદાબ્જે ભક્તિઃ કાર્યા સદા બુધૈઃ ।
સા ચ તસ્ય પ્રસાદેન મહા-પુણ્યાત્ પ્રજાયતે

અથ શ્રીમદ્-ભક્તેર્ દુર્લભત્વમ્
સ્કાન્દે શ્રી-પરાશરોક્તૌ-
ન હ્ય્ અપુણ્યવતાં લોકે મૂઢાનાં કુટિલાત્મનામ્ ।
ભક્તિર્ ભવતિ ગોવિન્દે સ્મરણં કીર્તનં તથા

તત્રૈવ શ્રી-બ્રહ્મોક્તૌ-
નિમિષં નિમિષાર્ધં વા મર્ત્યાનામ્ ઇહ નારદ ।
નાદગ્ધાશેષ-પાપાનાં ભક્તિર્ ભવતિ કેશવે

યોગ-વાશિષ્ઠે-
જન્માન્તર-સહસ્રેષુ તપો-જ્ઞાન-સમાધિભિઃ ।
નરાણાં ક્ષીણ-પાપાનાં કૃષ્ણે ભક્તિઃ પ્રજાયતે

આદિ-વારાહે-
જન્માન્તર-સહસ્રેષુ સમારાધ્ય વૃષ-ધ્વજમ્ ।
વૈષ્ણવત્વં લભેદ્ ધીમાન્ સર્વ-પાપ-ક્ષયે સતિ

બૃહન્-નારદીયે [1.39.51-52] યજ્ઞ-ધ્વજ-નૃપોપાખ્યાનાન્તે-
જન્મ-કોટિ-સહસ્રેષુ પુણ્યં યૈઃ સમુપાર્જિતમ્ ।
તેષાં ભક્તિર્ ભવેચ્ છુદ્ધા દેવ-દેવે જનાર્દને

સુલભં જાહ્નવી-સ્નાનં તથૈવાતિથિ-પૂજનમ્ ।
સુલભાઃ સર્વ-યજ્ઞાશ્ ચ વિષ્ણુ-ભક્તિઃ સુદુર્લભા

ઇતિહાસ-સમુચ્ચયે શિલોઞ્છ-વૃત્તિ-વાક્યે-
ગઙ્ગાયાં મરણં ચૈવ દૃઢા ભક્તિશ્ ચ કેશવે ।
બ્રહ્મ-વિદ્યા-પ્રબોધશ્ ચ નાલ્પસ્ય તપસઃ ફલમ્

અગસ્ત્ય-સંહિતાયામ્-
વ્રતોપવાસ-નિયમૈર્ જન્મ-કોટ્યાપ્ય્ અનિષ્ઠિતેઃ ।
યજ્ઞૈશ્ ચ વિવિધૈઃ સમ્યગ્ ભક્તિર્ ભવતિ કેશવે

વિષ્ણુ-ધર્મોત્તરે-
દિવસં દિવસાર્ધં વા મુહૂર્તં ચૈકમ્ એવ વા ।
નાશાચ્ ચાશેષ-પાપસ્ય ભક્તિર્ ભવતિ કેશવે

અનેક-જન્મ-સાહસ્રૈર્ નાના-યોન્ય્-અન્તરેષુ ચ ।
જન્તોઃ કલુષ-હીનસ્ય ભક્તિર્ ભવતિ કેશવે

દશમ-સ્કન્ધે ગોપીઃ પ્રતિ ઉદ્ધવોક્તૌ [ભ્પ્ 10.47.24]-
દાન-વ્રાત-તપો-હોમ- જપ-સ્વાધ્યાય-સંયમૈઃ ।
શ્રેયોભિર્ વિવિધૈશ્ ચાન્યૈઃ કૃષ્ણે ભક્તિર્ હિ સાધ્યતે

શ્રી-ભગવદ્-ગીતાસુ [7.28]-
યેષાં ત્વ્ અન્ત-ગતં પાપં જનાનાં પુણ્ય-કર્મણામ્ ।
તે દ્વન્દ્વ-મોહ-નિર્મુક્તા ભજન્તે માં દૃઢવ્રતાઃ

પઞ્ચમ-સ્કન્ધે પરીક્ષિતં પ્રતિ શ્રી-બાદરાયણિના [ભ્પ્ 5.6.18]-
રાજન્ પતિર્ ગુરુર્ અલં ભવતાં યદૂનાં
દૈવં પ્રિયઃ કુલ-પતિઃ ક્વ ચ કિઙ્કરો વઃ ।
અસ્ત્વ્ એવમ્ અઙ્ગ ભગવાન્ ભજતાં મુકુન્દો
મુક્તિં દદાતિ કર્હિચિત્ સ્મ ન ભક્તિ-યોગમ્

ષષ્ઠ-સ્કન્ધે વૃત્રોપાખ્યાનાન્તે [ભ્પ્ 6.14.2]--
દેવાનાં શુદ્ધ-સત્ત્વાનાં ઋષીણાં ચામલાત્મનામ્ ।
ભક્તિર્ મુકુન્દ-ચરણે ન પ્રાયેણોપજાયતે

શ્રીમદ્-ભક્ત્યૈ નમસ્ તસ્યૈ યસ્યા માથામ્ત્ય-મન્દરમ્ ।
યત્-પ્રભાવેણ લોલો ઽયં કીટો ઽપ્ય્ ઉદ્ધર્તુમ્ ઇચ્છતિ

અથ શ્રી-ભગવદ્-ભક્તિ-માહાત્મ્યં
તત્રાદૌ ભક્તિમતઃ કથઞ્ચિદ્ આપતિતેઽપિ પાપે પ્રાયશ્ચિત્તાન્તર-નિરસનત્વમ્ ।
પાદ્મે વૈશાખ-માહાત્મ્યે નારદામ્બરીષ-સંવાદે [પદ્મપ્ 5.85.31]-
યથાગ્નિઃ સુ-સમૃદ્ધાર્ચિઃ કરોત્ય્ એધાંસિ ભસ્મસાત્ ।
પાપાનિ ભગવદ્-ભક્તિસ્ તથા દહતિ તત્-ક્ષણાત્

ષષ્ઠે અજામિલોપાખ્યાનારમ્ભે [ભ્પ્ 6.1.15]-
કેચિત્ કેવલયા ભક્ત્યા વાસુદેવ-પરાયણાઃ ।
અઘં ધુન્વન્તિ કાર્ત્સ્ન્યેન નીહારમ્ ઇવ ભાસ્કરઃ

એકાદશે ચ શ્રી-ભગવદ્-ઉદ્ધવ-સંવાદે [ભ્પ્ 11.14.19]-
યથાગ્નિઃ સુ-સમૃદ્ધાર્ચિઃ કરોત્ય્ એધાંસિ ભસ્મસાત્ ।
તથા મદ્-વિષયા ભક્તિર્ ઉદ્ધવૈનાંસિ કૃત્સ્નશઃ

અતૈવોક્તં તત્રૈવ શ્રી-કરભાજનેન [ભ્પ્ 11.5.42] -
સ્વ-પાદ-મૂલં ભજતઃ પ્રિયસ્ય
ત્યક્તાન્ય-ભાવસ્ય હરિઃ પરેશઃ ।
વિકર્મ યચ્ ચોત્પતિતં કથઞ્ચિદ્
ધુનોતિ સર્વં હૃદિ સન્નિવિષ્ટઃ

દ્વારકા-માહાત્મ્યે ચન્દ્ર-શર્માણં પ્રતિ શ્રી-ભગવતા-
મદ્-ભક્તિં વહતાં પુંસામ્ ઇહ લોકે પરેઽપિ વા ।
નાશુભં વિદ્યતે કિઞ્ચિત્ કુલ-કોટિં નયેદ્ દિતમ્

વિષય-ભોગેઽપિ તદ્-દોષ-નિરાકરત્વમ્
એકાદશ-સ્કન્ધે તત્રૈવ [ભ્પ્ 11.14.28]-
બાધ્યમાનો ઽપિ મદ્-ભક્તો વિષયૈર્ અજિતેન્દ્રિયઃ ।
પ્રાયઃ પ્રગલ્ભયા ભક્ત્યા વિષયૈર્ નાભિભૂયતે

કર્માધિકાર-નિરસનત્વં
તત્રૈવ [ભ્પ્ 11.20.9]-
તાવત્ કર્માણિ કુર્વીત ન નિર્વિદ્યેત યાવતા ।
મત્-કથા-શ્રવણાદૌ વા શ્રદ્ધા યાવન્ ન જાયતે

અતૈવોક્તં પ્રથમ-સ્કન્ધે [ભ્પ્ 1.5.17]-
ત્યક્ત્વા સ્વ-ધર્મં ચરણામ્બુજં હરેર્
ભજન્ન્ અપક્વો ઽથ પતેત્ તતો યદિ ।
યત્ર ક્વ વાભદ્રમ્ અભૂદ્ અમુષ્ય કિં
કો વાર્થ આપ્તો ઽભજતાં સ્વ-ધર્મતઃ

એકાન્તિ-લક્ષણે યચ્ ચ લિખિતં શરણાગતૌ ।
લેખ્યં ચ તત્-તદ્-વચનૈર્ એતત્ સુદૃઢતામ્ ઇયાત્

મનઃ-પ્રસાદકત્વમ્
પ્રથમ-સ્કન્ધે [ભ્પ્ 1.2.6]-
સ વૈ પુંસાં પરો ધર્મો યતો ભક્તિર્ અધોક્ષજે ।
અહૈતુક્ય્ અપ્રતિહતા યયાત્મા સુપ્રસીદતિ

અતૈવોક્તમ્ એકાદશે [ભ્પ્ 11.14.22]-
ધર્મઃ સત્ય-દયોપેતો વિદ્યા વા તપસાન્વિતા ।
મદ્-ભક્ત્યાપેતમ્ આત્માનં ન સમ્યક્ પ્રપુનાતિ હિ

તત્રૈવ [ભ્પ્ 11.14.21]-
ભક્તિઃ પુનાતિ મન્-નિષ્ઠા શ્વપાકાન્ અપિ સમ્ભવાત્

ષષ્ઠે [ભ્પ્ 6.3.22]-
એતાવાન્ એવ લોકેઽસ્મિન્ પુંસાં ધર્મઃ પરઃ સ્મૃતઃ ।
ભક્તિ-યોગો ભગવતિ તન્-નામ-ગ્રહણાદિભિઃ

અતૈવોક્તં પાદ્મે-
કિં તસ્ય બહુભિઃ મન્ત્રૈઃ શાસ્ત્રૈઃ કિં બહુ-વિસ્તરૈઃ ।
વાજપેય-સહસ્રૈઃ કિં ભક્તિર્ યસ્ય જનાર્દને

સર્વ-ગુણાદિ-સેવ્યતા-કારિત્વમ્
પઞ્ચમ-સ્કન્ધે પ્રહ્લાદોક્તૌ [ભ્પ્ 5.18.12]-
યસ્યાસ્તિ ભક્તિર્ ભગવત્ય્ અકિઞ્ચના
સર્વૈર્ ગુણૈસ્ તત્ર સમાસતે સુરાઃ ।
હરાવ્ અભક્તસ્ય કુતો મહદ્-ગુણા
મનોરથેનાસતિ ધાવતો બહિઃ

ચતુર્થે શ્રી-ધ્રુવં પ્રતિ મનૂત્કૌ [ભ્પ્ 4.11.30]-
ત્વં પ્રત્યગ્-આત્મનિ તદા ભગવત્ય્ અનન્ત
આનન્દ-માત્ર ઉપપન્ન-સમસ્ત-શક્તૌ ।
ભક્તિં વિધાય પરમાં શનકૈર્ અવિદ્યા-
ગ્રન્થિં વિભેત્સ્યસિ મમાહમ્ ઇતિ પ્રરૂઢમ્

શ્રી-પૃથું પ્રતિ શ્રી-સનકાદિભિઃ [ભ્પ્ 4.22.39]-
યત્-પાદ-પઙ્કજ-પલાશ-વિલાસ-ભક્ત્યા
કર્માશયં ગ્રથિતમ્ ઉદ્ગ્રથયન્તિ સન્તઃ ।
તદ્વન્ ન રિક્ત-મતયો યતયો ઽપિ રુદ્ધ-
સ્રોતો-ગણાસ્ તમ્ અરણં ભજ વાસુદેવમ્

સર્વ-માર્ગાધિકત્વમ્
તૃતીયે શ્રી-કાપિલેયે [ભ્પ્ 3.25.19]-
ન યુજ્યમાનયા ભક્ત્યા ભગવત્ય્ અખિલાત્મનિ ।
સદૃશો ઽસ્તિ શિવઃ પન્થા યોગિનાં બ્રહ્મ-સિદ્ધયે

ષષ્ઠે ચ [ભ્પ્ 6.1.17]-
સધ્રીચીનો હ્ય્ અયં લોકે પન્થાઃ ક્ષેમો ઽકુતો-ભયઃ ।
સુશીલાઃ સાધવો યત્ર નારાયણ-પરાયણાઃ

અતૈવોક્તં દ્વિતીયે શ્રી-બાદરાયણિના [ભ્પ્ 2.2.33-34]-
ન હ્ય્ અતો ઽન્યઃ શિવઃ પન્થા વિશતઃ સંસૃતાવ્ ઇહ ।
વાસુદેવે ભગવતિ ભક્તિ-યોગો યતો ભવેત્

ભગવાન્ બ્રહ્મ કાર્ત્સ્ન્યેન ત્રિર્ અન્વીક્ષ્ય મનીષયા ।
તદ્ અધ્યવસ્યત્ કૂટ-સ્થો રતિર્ આત્મન્ય્ અતો ભવેત્

બૃહન્-નારદીયે શ્રી-નારદોક્તં (1.4.4, 30)-
યથા સમસ્ત-લોકાનાં જીવનં સલિલં સ્મૃતમ્ ।
તથા સમસ્ત-સિદ્ધીનાં જીવનં ભક્તિર્ ઇષ્યતે

જીવન્તિ જન્તવઃ સર્વે યથા માતરમાશ્રિતાઃ ।
તથા ભક્તિં સમાશ્રિત્ય સર્વે જીવન્તિ ધાર્મિકાઃ

ધ્વજારોપણ-માહાત્મ્યે શ્રી-વિષ્ણુ-દૂતોક્તૌ-
મહા-પાતક-યુક્તો વા યુક્તો વા સર્વ-પાતકૈઃ ।
ઈપ્સિતાં ભગવદ્-ભક્ત્યા લભતે પરમાં ગતિમ્

પાદ્મે વૈશાખ-માહાત્મ્યે યમ-બ્રાહ્મણ-સંવાદે-
અપત્યં દ્રવિણં દારા હારા હર્મ્યં હયા ગજાઃ ।
સુખાનિ સ્વર્ગ-મોક્ષૌ ચ ન દૂરે હરિ-ભક્તિતઃ

પ્રથમ-સ્કન્ધે [ભ્પ્ 1.2.7]-
વાસુદેવે ભગવતિ ભક્તિ-યોગઃ પ્રયોજિતઃ ।
જનયત્ય્ આશુ વૈરાગ્યં જ્ઞાનં ચ યદ્ અહૈતુકમ્

એકાદશે ચ [ભ્પ્ 11.20.32-33]-
યત્ કર્મભિર્ યત્ તપસા જ્ઞાન-વૈરાગ્યતશ્ ચ યત્ ।
યોગેન દામ-ધર્મેણ શ્રેયોભિર્ ઇતરૈર્ અપિ

સર્વં મદ્-ભક્તિ-યોગેન મદ્-ભક્તો લભતેઽઞ્જસા ।
સ્વર્ગાપવર્ગં મદ્-ધામ કથઞ્ચિદ્ યદિ વાઞ્છતિ

અતૈવોક્તં દ્વિતીયે [ભ્પ્ 2.3.10]-
અકામઃ સર્વ-કામો વા મોક્ષ-કામ ઉદાર-ધીઃ ।
તીવ્રેણ ભક્તિ-યોગેન યજેત પુરુષં પરમ્

મોક્ષાધિકત્વમ્
તૃતીયે કાપિલેયે [ભ્પ્ 3.25.32]-
અનિમિત્તા ભાગવતી ભક્તિઃ સિદ્ધેર્ ગરીયસી ।
જરયત્ય્ આશુ યા કોષં નિગીર્ણમ્ અનલો યથા

પઞ્ચમે શ્રી-ઋષભદેવ-ચરિતાન્તે [ભ્પ્ 5.6.17]-
યસ્યામ્ એવ કવય આત્માનમ્ અવિરતં વિવિધ-વૃજિન-સંસાર-પરિતાપોપતપ્યમાનમ્ અનુસવનં સ્નાપયન્તસ્ તયૈવ પરયા નિર્વૃત્યા હ્ય્ અપવર્ગમ્ આત્યન્તિકં પરમ-પુરુષાર્થમ્ અપિ સ્વયમ્ આસાદિતં નો એવાદ્રિયન્તે ભગવદીયત્વેનૈવ પરિસમાપ્ત-સર્વાર્થાઃ

દ્વાદશે ચ શ્રી-માર્કણ્ડેયમ્ ઉદ્દિશ્ય શ્રી-શિવોક્તૌ [ભ્પ્ 12.10.6]-
નૈવેચ્છત્ય્ આશિષઃ ક્વાપિ બ્રહ્મર્ષિર્ મોક્ષમ્ અપ્ય્ ઉત ।
ભક્તિં પરાં ભગવતિ લબ્ધવાન્ પુરુષેઽવ્યયે

અતૈવોક્તં પઞ્ચમે શ્રી-ભગવન્તમ્ ઉદ્દિશ્ય બાદરાયણિના [ભ્પ્ 5.14.43]-
યો દુસ્ત્યજાન્ ક્ષિતિ-સુત-સ્વજનાર્થ-દારાન્
પ્રાર્થ્યાં શ્રિયં સુર-વરૈઃ સદયાવલોકામ્ ।
નૈચ્છન્ નૃપસ્ તદ્-ઉચિતં મહતાં મધુદ્વિટ્-
સેવાનુરક્ત-મનસામ્ અભવો ઽપિ ફલ્ગુઃ

એકાદશે ચ ભગવતા [ભ્પ્ 11.14.14]---
ન પારમેષ્ઠ્યં ન મહેન્દ્ર-ધિષ્ણ્યં
ન સાર્વભૌમં ન રસાધિપત્યમ્ ।
ન યોગ-સિદ્ધીર્ અપુનર્-ભવં વા
મય્ય્ અર્પિતાત્મેચ્છતિ મદ્ વિનાન્યત્

અતૈવોક્તં ષષ્ઠે શ્રી-રુદ્રેણ [ભ્પ્ 6.17.32]----
વાસુદેવે ભગવતિ ભક્તિમ્ ઉદ્વહતાં નૄણામ્ ।
જ્ઞાન-વૈરાગ્ય-વીર્યાણાં નેહ કશ્ચિદ્ વ્યપાશ્રયઃ

વિષ્ણુ-પુરાણે ચ શ્રી-પ્રહ્લાદેન [વિપ્ 1.20.27]
ધર્માર્થ-કામૈઃ કિં તસ્ય મુક્તિસ્ તસ્ય કરે સ્થિતા ।
સમસ્ત-જગતાં મૂલે યસ્ય ભક્તિઃ સ્થિતા ત્વયિ

અતૈવોક્તં નારસિંહે-
પત્રેષુ પુષ્પેષુ ફલેષુ તોયેસ્વ્
અક્રીત-લભ્યેષુ સદૈવ સત્સુ ।
ભક્ત્યા સુલભ્યે પુરુષે પુરાણે
મુક્તૌ કિમ્ અર્થં ક્રિયતે પ્રયત્નઃ

અતૈવોક્તં પ્રથમ-સ્કન્ધે [ભ્પ્ 1.7.10]-
આત્મારામાશ્ ચ મુનયો નિર્ગ્રન્થા અપ્ય્ ઉરુક્રમે ।
કુર્વન્ત્ય્ અહૈતુકીં ભક્તિમ્ ઇત્થમ્ભૂત-ગુણો હરિઃ

શ્રી-વૈકુણ્ઠ-લોક-પ્રાપકત્વમ્
વામને-
યેષાં ચક્ર-ગદા-પાણૌ ભક્તિર્ અવ્યભિચારિણી ।
તે યાન્તિ નિયતં સ્થાનં યત્ર યોગેશ્વરો હરિઃ

સ્કાન્દે-
મુનિર્ જાપ્યપરો નિત્યં દૃઢ-ભક્તિર્ જિતેન્દ્રિયઃ ।
સ્વ-ગૃહેઽપિ વસન્ યાતિ તદ્ વિષ્ણોઃ પરમં પદમ્

તૃતીય-સ્કન્ધે શ્રી-વૈકુણ્ઠ-વર્ણને [ભ્પ્ 3.15.25]-
યચ્ ચ વ્રજન્ત્ય્ અનિમિષાં ઋષભાનુવૃત્ત્યા
દૂરે યમા હ્ય્ ઉપરિ નઃ સ્પૃહણીય-શીલાઃ ।
ભર્તુર્ મિથઃ સુયશસઃ કથનાનુરાગ-
વૈક્લવ્ય-બાષ્પ-કલયા પુલકી-કૃતાઙ્ગાઃ

દશમે ચ શ્રી-બ્રહ્મ-સ્તુતૌ [ભ્પ્ 10.14.5]--
પુરેહ ભૂમન્ બહવો ઽપિ યોગિનસ્
ત્વદ્-અર્પિતેહા નિજ-કર્મ-લબ્ધયા ।
વિબુધ્ય ભક્ત્યૈવ કથોપનીતયા
પ્રપેદિરેઽઞ્જો ઽચ્યુત તે ગતિં પરામ્

બૃહન્-નારદીયે ભગવત્-તોષ-પ્રશ્નોત્તરે [1.1.50]-
સર્વ-દેવ-મયો વિષ્ણુઃ શરણાર્તિ-પ્રનાશનઃ ।
સ્વ-ભક્ત-વત્સલો દેવો ભક્ત્યા તુષ્યતિ નાન્યથા

સપ્તમ-સ્કન્ધે શ્રી-પ્રહ્લાદસ્ય બાલોપદેશે [ભ્પ્ 7.7.51-52]-
નાલં દ્વિજત્વં દેવત્વં ઋષિત્વં વાસુરાત્મજાઃ ।
પ્રીણનાય મુકુન્દસ્ય ન વૃત્તં ન બહુ-જ્ઞતા

ન દાનં ન તપો નેજ્યા ન શૌચં ન વ્રતાનિ ચ ।
પ્રીયતેઽમલયા ભક્ત્યા હરિર્ અન્યદ્ વિડમ્બનમ્

શ્રી-નૃસિંહ-સ્તુતૌ ચ [ભ્પ્ 7.9.9]-
મન્યે ધનાભિજન-રૂપ-તપઃ-શ્રુતૌજસ્-
તેજઃ-પ્રભાવ-બલ-પૌરુષ-બુદ્ધિ-યોગાઃ ।
નારાધનાય હિ ભવન્તિ પરસ્ય પુંસો
ભક્ત્યા તુતોષ ભગવાન્ ગજ-યૂથપાય

અન્યત્રાપિ [પદ્યાવલી 8]-
વ્યાધસ્યાચરણં ધ્રુવસ્ય ચ વયો વિદ્યા ગજેન્દ્રસ્ય કા
કુબ્જાયાઃ કિમ્ ઉ નામ રૂપમ્ અધિકં કિં તત્ સુદામ્નો ધનમ્ ।
વંશઃ કો વિદુરસ્ય યાદવપતેર્ ઉગ્રસ્ય કિં પૌરુષં
ભક્ત્યા તુષ્યતિ કેવલં ન ચ ગુણૈર્ ભક્તિ-પ્રિયો માધવઃ

અતૈવોક્તં શ્રી-ભગવતા [ગીતા 9.26]-
પત્રં પુષ્પં ફલં તોયં યો મે ભક્ત્યા પ્રયચ્છતિ ।
તદ્ અહં ભક્ત્યુપહૃતમ્ અશ્નામિ પ્રયતાત્મનઃ

પ્રથમ-સ્કન્ધે* શ્રી-હનુમતોક્તમ્-
ન જન્મ નૂનં મહતો ન સૌભગં
ન વાઙ્ ન બુદ્ધિર્ નાકૃતિસ્ તોષ-હેતુઃ ।
તૈર્ યદ્ વિસૃષ્ટાન્ અપિ નો વનૌકસશ્
ચકાર સખે બત લક્ષ્મણાગ્રજઃ

શ્રી-ભગવત્-સઙ્ગમકત્વમ્
શ્રી-ભગવદ્-ગીતાસુ [11.15]-
ભક્ત્યા ત્વ્ અનન્યયા શક્ય અહમ્ એવંવિધો ઽર્જુન ।
જ્ઞાતું દ્રષ્ટું ચ તત્ત્વેન પ્રવેષ્ટું ચ પરંતપ

એકાદશ-સ્કન્ધે ચ શ્રી-ભગવદ્-ઉદ્ધવ-સંવાદે [ભ્પ્ 11.14.25]-
યથાગ્નિના હેમ-મલં જહાતિ
ધ્માતં પુનઃ સ્વં ભજતે ચ રૂપમ્ ।
આત્મા ચ કર્માનુશયં વિધૂય
મદ્-ભક્તિ-યોગેન ભજત્ય્ અથો મામ્

કિં ચ [ભ્પ્ 11.18.45]-
ભક્ત્યોદ્ધવાનપાયિન્યા સર્વ-લોક-મહેશ્વરમ્ ।
સર્વોત્પત્ત્ય્-અપ્યયં બ્રહ્મ કારણં મોપયાતિ સઃ

શ્રી-ભગવદ્-વશીકારત્વમ્
પાદ્મે કાર્ત્તિક-માહાત્મ્યે શ્રી-નારદ-શૌનક-સંવાદે-
ભુક્તિં મુક્તિં હરિર્ દદ્યાત્ અર્ચિતો ઽન્યત્ર સેવિનામ્ ।
ભક્તિં ચ દદાત્ય્ એષ યતો વશ્ય-કરી હરેઃ

તત્રૈવ વૈશાખ-માહાત્મ્યે (5.85.39) શ્રી-નારદામ્બરીષ-સંવાદે-
માયાજાનિરમાયો ઽસૌ ભક્ત્યા રાજન્ ન માયયા ।
સાધ્યતે સાધુ-પુરુષૈઃ સ્વયં જાનાતિ તદ્ ભવાન્

એકાદશ-સ્કન્ધે ચ તત્રૈવ [ભ્પ્ 11.14.20-21]-
ન સાધયતિ માં યોગો ન સાઙ્ખ્યં ધર્મ ઉદ્ધવ ।
ન સ્વાધ્યાયસ્ તપસ્ ત્યાગો યથા ભક્તિર્ મમોર્જિતા

ધર્મઃ સત્ય-દયોપેતો વિદ્યા વા તપસાન્વિતા ।
મદ્-ભક્ત્યાપેતમ્ આત્માનં ન સમ્યક્ પ્રપુનાતિ હિ

સ્વતઃ પરમ-પુરુષાર્થતા
તૃતીય-સ્કન્ધે શ્રી-કાપિલેયે [ભ્પ્ 3.29.13]-
સાલોક્ય-સાર્ષ્ટિ-સામીપ્ય- સારૂપ્યૈકત્વમ્ અપ્ય્ ઉત ।
દીયમાનં ન ગૃહ્ણન્તિ વિના મત્-સેવનં જનાઃ

નવમ-સ્કન્ધે ચામ્બરીષોપાખ્યાને શ્રી-ભગવદ્-ઉક્તૌ [ભ્પ્ 9.4.67]-
મત્-સેવયા પ્રતીતં તે સાલોક્યાદિ-ચતુષ્ટયમ્ ।
નેચ્છન્તિ સેવયા પૂર્ણાઃ કુતો ઽન્યત્ કાલ-વિપ્લુતમ્

ઇતિ ।
માહાત્મ્યં યચ્ ચ ભગવદ્-ભક્તાનાં લિખિતં પુરા ।
તદ્-ભક્તેર્ અપિ વિજ્ઞેયં તેષાં ભક્ત્યૈવ તત્ત્વતઃ

તથા પૂજા તદ્-અઙ્ગાનાં શ્રીમન્-નામ્નો ઽપરસ્ય ચ ।
દ્રષ્ટવ્યમ્ ઇહ માહાત્મ્યં તેષાં ભક્ત્ય્-અઙ્ગતા યતઃ

અથ શ્રીમદ્-ભગવદ્-ભક્તિ-નિત્યતા
યાવજ્ જનો ભજતિ નો ભુવિ વિષ્ણુ-ભક્તિ-
વાર્તા-સુધા-રસ-વિશેષ-રસૈક-સારમ્ ।
તાવજ્ જરા-મરણ-જન્મ-શતાભિઘાત-
દુઃખાનિ તાનિ લભતે બહુ-દેહજાનિ

દશમે બ્રહ્મ-સ્તુતૌ [ભ્પ્ 10.14.4]-
શ્રેયઃ-સૃતિં ભક્તિમ્ ઉદસ્ય તે વિભો
ક્લિશ્યન્તિ યે કેવેલ-બોધ-લબ્ધયે ।
તેષામ્ અસૌ ક્લેશલ એવ શિષ્યતે
નાન્યદ્ યથા સ્થૂલ-તુષાવઘાતિનામ્

એકાદશે [ભ્પ્ 11.5.2-3]-
મુખ-બાહૂરુ-પાદેભ્યઃ પુરુષસ્યાશ્રમૈઃ સહ ।
ચત્વારો જજ્ઞિરે વર્ણા ગુણૈર્ વિપ્રાદયઃ પૃથક્

ય એવં પુરુષં સાક્ષાદ્ આત્મ-પ્રભવમ્ ઈશ્વરમ્ ।
ન ભજન્ત્ય્ અવજાનન્તિ સ્થાનાદ્ ભ્રષ્ટાઃ પતન્ત્ય્ અધઃ

અતૈવોક્તં શ્રી-ભગવતા [ગીતા 7.15] -
ન માં દુષ્કૃતિનો મૂઢાઃ પ્રપદ્યન્તે નરાધમાઃ ।
માયયાપહૃત-જ્ઞાના આસુરં ભાવમ્ આશ્રિતાઃ

નિત્યત્વં યદ્ યદ્ અઙ્ગાનાં ભક્તેર્ વિલિખિતં પુરા ।
તેન તેનૈવ નિત્યત્વમ્ અસ્યાં સંસાધિતં પરમ્

લક્ષણાનિ ચ તદ્-ભક્તેઃ શ્રીમદ્-ભાગવતાદિષુ ।
ખ્યાતાનિ શ્રવણાદીનિ લિખ્યન્તેઽથાપિ કાનિચિત્

અથ શ્રીમદ્-ભક્તિ-લક્ષણાનિ
તત્ર સામાન્ય-લક્ષણમ્
તૃતીય-સ્કન્ધે શ્રી-કાપિલેયે [ભ્પ્ 3.25.32] -
દેવાનાં ગુણ-લિઙ્ગાનામ્ આનુશ્રવિક-કર્મણામ્ ।
સત્ત્વ એવૈક-મનસો વૃત્તિઃ સ્વાભાવિકી તુ યા ।
અનિમિત્તા ભાગવતી ભક્તિઃ સિદ્ધેર્ ગરીયસી

અથ વિશેષ-સાધન-ભક્તિ-લક્ષણાનિ
ગૌતમીય-તન્ત્રે -
દેવતાયાં ચ મન્ત્રે ચ તથા મન્ત્ર-પ્રદે ગુરૌ ।
ભક્તિર્ અષ્ટ-વિધા યસ્ય તસ્ય કૃષ્ણઃ પ્રસીદતિ

તદ્-ભક્ત-જન-વાત્સલ્યં પૂજાયાં ચાનુમોદનમ્ ।
સુમના અર્ચયેન્ નિત્યં તદ્-અર્થે દમ્ભ-વર્જનમ્

તત્-કથા-શ્રવણે રાગસ્ તદ્-અર્થે ચાઙ્ગ-વિક્રિયા ।
તદ્-અનુસ્મરણં નિત્યં યસ્ તન્-નામોપજીવતિ

ભક્તિર્ અષ્ટ-વિધા હ્ય્ એષા યસ્મિન્ મ્લેચ્છેઽપિ વર્તતે ।
સ મુનિઃ સત્ય-વાદી ચ કીર્તિમાન્ સ ભવેન્ નરઃ

ભક્તિર્ અષ્ટ-વિધા હ્ય્ એષા યસ્મિન્ મ્લેચ્છેઽપિ વર્તતે ।
સ મુનિઃ સત્યવાદી ચ કીર્તિમાન્ સ ભવેન્ નરઃ

સપ્તમ-સ્કન્ધે પ્રહ્લાદોક્તૌ [ભ્પ્ 7.5.23-24] -
શ્રવણં કીર્તનં વિષ્ણોઃ સ્મરણં પાદ-સેવનમ્ ।
અર્ચનં વન્દનં દાસ્યં સખ્યમ્ આત્મ-નિવેદનમ્

ઇતિ પુંસાર્પિતા વિષ્ણૌ ભક્તિશ્ ચેન્ નવ-લક્ષણા ।
ક્રિયેત ભગવત્ય્ અદ્ધા તન્ મન્યેઽધીતમ્ ઉત્તમમ્

તત્રૈવ શ્રી-નારદ-યુધિષ્ઠિર-સંવાદે [ભ્પ્ 7.11.11] -
શ્રવણં કીર્તનં ચાસ્ય સ્મરણં મહતાં ગતેઃ ।
સેવેજ્યાવનતિર્ દાસ્યં સખ્યમ્ આત્મ-સમર્પણમ્
પાદ્મે કાર્ત્તિક-માહાત્મ્યે શ્રી-યમ-ધૂમ્ર-કેતુ-સંવાદે -
શ્રવણં કીર્તનં પૂજા સર્વ-કર્માર્પણં સ્મૃતિઃ ।
પરિચર્યા નમસ્કારઃ પ્રેમ સ્વાત્માર્પણં હરૌ

તત્રૈવોત્તર-ખણ્ડે શ્રી-શિવ-પાર્વતી-સંવાદે [પદ્મપ્ 6.224.23-27]
આદ્યં તુ વૈષ્ણવં પ્રોક્તં શઙ્ખ-ચક્રાઙ્કનં હરેઃ ।
ધારણં ચોર્ધ્વર્પુણ્ડ્રાણાન્તન્મન્ત્રાણાં પરિગ્રહઃ

અર્ચનં ચ જપો ધ્યાનં તન્-નામ-સ્મરણં તથા ।
કીર્તનં શ્રવણં ચૈવ વન્દનં પાદ-સેવનમ્

તત્-પાદોદક-સેવા ચ તન્-નિવેદિત-ભોજનમ્ ।
તદીયાનાં ચ સેવાં ચ દ્વાદશી-વ્રત-નિષ્ઠિતમ્

તુલસી-રોપણં વિષ્ણોર્ દેવ-દેવસ્ય શાર્ઙ્ગિણઃ ।
ભક્તિઃ ષોડશધા પ્રોક્તા ભવ-બન્ધ-વિમુક્તયે

ઇતિ ।
કિં ચ -
દર્શનં ભગવન્-મૂર્તેઃ સ્પર્શનં ક્ષેત્ર-સેવનમ્ ।
આઘ્રાણં ધૂપ-શેષાદેર્ નિર્માલ્યસ્ય ચ ધારણમ્

નૃત્યં ભગવદ્-અગ્રે ચ તથા વીણાદિ-વાદનમ્ ।
કૃષ્ણ-લીલાદ્ય્-અભિનયઃ શ્રી-ભાગવત-સેવનમ્

પદ્માક્ષ-માલા-વિધૃતિર્ એકાદશ્યાદિ-જાગરઃ ।
પ્રાસાદ-રચનાદ્ય્-અન્યજ્ જ્ઞેયં શાસ્ત્રાનુસારતઃ

લિખિતા ભગવદ્-ધર્મા ભક્તાનાં લક્ષણાનિ ચ ।
તાનિ જ્ઞેયાનિ સર્વાણિ ભક્તેર્ વૈ લક્ષણાં ન હિ

તેષુ જ્ઞેયાનિ ગૌણાનિ મુખ્યાનિ ચ વિવેકિભિઃ ।
બહિરઙ્ગાન્તરઙ્ગાણિ પ્રેમ-સિદ્ધૌ ચ તાનિ યત્

ભેદાસ્ તુ વિવિધા ભક્તેર્ ભક્ત-ભાવાદિ-ભેદતઃ ।
મુક્તા-ફલાદિ-ગ્રન્થેભ્યો જ્ઞેયાસ્ તલ્ લિખનૈર્ અલમ્

પ્રેમ-ભક્તૌ ચ સિદ્ધાયાં સર્વેઽર્થાઃ સેવકાઃ સ્વયમ્ ।
ભગવાંશ્ ચાતિવશ્યઃ સ્યાલ્ લિખ્યતેઽસ્યાઃ સુલક્ષણમ્

અથ પ્રેમ-ભક્તિ-લક્ષણમ્
નારદ-પઞ્ચરાત્રે-
અનન્ય-મમતા વિષ્ણૌ મમતા પ્રેમ-સમ્પ્લુતા ।
ભક્તિર્ ઇત્ય્ ઉચ્યતે ભીષ્મ-પ્રહ્લાદોદ્ધવ-નારદૈઃ

ઇતિ ।
અથ શ્રીમદ્-ભક્તેર્ દુર્લભત્વમ્
પ્રેમ-ભક્તેશ્ ચ માહાત્મ્યં ભક્તેર્ માહાત્મ્યતઃ પરમ્ ।
સિદ્ધમ્ એવ યતો ભક્તેઃ ફલં પ્રેમૈવ નિશ્ચિતમ્

ચિહ્નાનિ પ્રેમ-સમ્પત્તેર્ બાહ્યાન્ય્ અભ્યન્તરાણિ ચ ।
કિયન્ત્ય્ ઉલ્લિખતા તસ્યા મહિમૈવ વિલિખ્યતે

સપ્તમ-સ્કન્ધે શ્રી-પ્રહ્લાદસ્ય પ્રહ્લાદસ્ય બાલાનુશાસને [ભ્પ્ 7.7.34-36]-
નિશમ્ય કર્માણિ ગુણાન્ અતુલ્યાન્
વીર્યાણિ લીલા-તનુભિઃ કૃતાનિ ।
યદાતિહર્ષોત્પુલકાશ્રુ-ગદ્ગદં
પ્રોત્કણ્ઠ ઉદ્ગાયતિ રૌતિ નૃત્યતિ

યદા ગ્રહ-ગ્રસ્ત ઇવ ક્વચિદ્ ધસત્ય્
આક્રન્દતે ધ્યાયતિ વન્દતે જનમ્ ।
મુહુઃ શ્વસન્ વક્તિ હરે જગત્-પતે
નારાયણેત્ય્ આત્મ-મતિર્ ગત-ત્રપઃ

તદા પુમાન્ મુક્ત-સમસ્ત-બન્ધનસ્
તદ્-ભાવ-ભાવાનુકૃતાશયાકૃતિઃ ।
નિર્દગ્ધ-બીજાનુશયો મહીયસા
ભક્તિ-પ્રયોગેણ સમેત્ય્ અધોક્ષજમ્

એકાદશે ચ શ્રી-કવિ-યોગેશ્વરોત્તરે [ભ્પ્ 11.2.39-40]-
શૃણ્વન્ સુભદ્રાણિ રથાઙ્ગ-પાણેર્
જન્માનિ કર્માણિ ચ યાનિ લોકે ।
ગીતાનિ નામાનિ તદ્-અર્થકાનિ
ગાયન્ વિલજ્જો વિચરેદ્ અસઙ્ગઃ

એવં-વ્રતઃ સ્વ-પ્રિય-નામ-કીર્ત્યા
જાતાનુરાગો દ્રુત-ચિત્ત ઉચ્ચૈઃ ।
હસત્ય્ અથો રોદિતિ રૌતિ ગાયત્ય્
ઉન્માદ-વન્ નૃત્યતિ લોક-બાહ્યઃ

તત્રૈવ શ્રી-પ્રબુદ્ધ-યોગેશ્વરોત્તરે [ભ્પ્ 11.3.31-32]-
સ્મરન્તઃ સ્મારયન્તશ્ ચ મિથો ઽઘૌઘ-હરં હરિમ્ ।
ભક્ત્યા સઞ્જાતયા ભક્ત્યા બિભ્રત્ય્ ઉત્પુલકાં તનુમ્

ક્વચિદ્ રુદન્ત્ય્ અચ્યુત-ચિન્તયા ક્વચિદ્
ધસન્તિ નન્દન્તિ વદન્ત્ય્ અલૌકિકાઃ ।
નૃત્યન્તિ ગાયન્ત્ય્ અનુશીલયન્ત્ય્ અજં
ભવન્તિ તૂષ્ણીં પરમ્ એત્ય નિર્વૃતાઃ

શ્રી-ભગવદ્-ઉદ્ધવ-સંવાદે ચ [ભ્પ્ 11.14.23-24]-
કથં વિના રોમ-હર્ષં દ્રવતા ચેતસા વિના
વિનાનન્દાશ્રુ-કલયા શુધ્યેદ્ ભક્ત્યા વિનાશયઃ

વાગ્ ગદ્ગદા દ્રવતે યસ્ય ચિત્તં
રુદત્ય્ અભીક્ષ્ણં હસતિ ક્વચિચ્ ચ ।
વિલજ્જ ઉદ્ગાયતિ નૃત્યતે ચ
મદ્-ભક્તિ-યુક્તો ભુવનં પુનાતિ

યથોક્ત-ભક્ત્ય્-અશક્તૌ તુ ભગવચ્-ચરણામ્બુજમ્ ।
શરણાગત-ભાવેન કૃત્સ્ન-ભીતિ-ઘ્નમ્ આશ્રયેત્

અથ શરણાપત્તિઃ
શ્રીમદ્-ભગવદ્-ગીતાસુ [18.66]
સર્વ-ધર્માન્ પરિત્યજ્ય મામ્ એકં શરણં વ્રજ ।
અહં ત્વા સર્વપાપેભ્યો મોક્ષયિષ્યામિ મા શુચઃ

એકાદશ-સ્કન્ધે ચ શ્રી-ભગવદ્-ઉદ્ધવ-સંવાદે [ભ્પ્ 11.12.14-15]-
તસ્માત્ ત્વમ્ ઉદ્ધવોત્સૃજ્ય ચોદનાં પ્રતિચોદનામ્ ।
પ્રવૃત્તિં ચ નિવૃત્તિં ચ શ્રોતવ્યં શ્રુતમ્ એવ ચ

મામ્ એકમ્ એવ શરણમ્ આત્માનં સર્વ-દેહિનામ્ ।
યાહિ સર્વાત્મ-ભાવેન મયા સ્યા હ્ય્ અકુતો-ભયઃ

તન્-નિત્યતા ચ
બ્રહ્મ-વૈવર્તે---
પ્રાપ્યાપિ દુર્લભતરં માનુષ્યં વિબુધેપ્સિતમ્ ।
યૈર્ આશ્રિતો ન ગોવિન્દસ્ તૈર્ આત્મા વઞ્ચિતશ્ ચિરમ્

અશીતિ-ચતુરશ્ ચૈવ લક્ષાંસ્ તાન્ જીવ-જાતિષુ ।
ભ્રમદ્ભિઃ પુરુષૈઃ પ્રાપ્ય માનુષ્યં જન્મ-પર્યયાત્

તદ્ અપ્ય્ અફલતાં જાતં તેષામ્ આત્માભિમાનિનામ્ ।
વરાકાનામ્ અનાશ્રિત્ય ગોવિન્દ-ચરણ-દ્વયમ્

અથ શરણાપત્તિ-માહાત્મ્યમ્
ઉક્તં ચ રામાયણે શ્રી-રઘુનાથેન વિભીષણ-ગમન-પ્રસઙ્ગે-
સકૃદ્ એવ પ્રપન્નો યસ્ તવાસ્મીતિ ચ યાચતે ।
અભયં સર્વદા તસ્મૈ દદામ્ય્ એતદ્ વ્રતં હરેઃ

નારસિંહે વૈકુણ્ઠ-નાથેન-
ત્વાં પ્રપન્નો ઽસ્મિ શરણં દેવ-દેવં જનાર્દનમ્ ।
ઇતિ યઃ શરણં પ્રાપ્તસ્ તં ક્લેશાદ્ ઉદ્ધરામ્ય્ અહમ્

નામાપરાધ-પ્રસઙ્ગે પાદ્મે શ્રી-નારદં પ્રતિ શ્રી-સનત્-કુમારેણ-
સર્વાચાર-વિવર્જિતાઃ શઠ-ધિયો વ્રાત્યા જગદ્-વઞ્ચકા
દમ્ભાહઙ્કૃતિ-પાન-પૈશુન-પરાઃ પાપાન્ત્યજા નિષ્ઠુરા ।
યે ચાન્યે ધન-દાર-પુત્ર-નિરતાઃ સર્વાધમાસ્ તેઽપિ હિ
શ્રી-ગોવિન્દ-પદારવિન્દ-શરણા મુક્તા ભવન્તિ દ્વિજ

બ્રહ્મ-વૈવર્તે-
ન હિ નારાયણં નામ નરાઃ સંશ્રિત્ય શૌનક ।
પ્રાપ્નુવન્ત્ય્ અશુભઅ સત્યમ્ ઇદમ્ ઉક્તં પુનઃ પુનઃ

બૃહન્-નારદીયે કલિ-પ્રસઙ્ગે-
પરમાર્થમ્ અશેષસ્ય જગતામ્ આદિ-કારણમ્ ।
શરણ્યં શરણં યાતો ગોવિન્દઃ નાવસીદતિ

શાન્તિ-પર્વણિ [મ્ભ્ 12.111.26-27] રાજ-ધર્મે ભીષ્મ-યુધિષ્ઠિર-સંવાદે-
સ્થિતઃ પ્રિયહિતે જિષ્ણોઃ સ એવ પુરુષર્ષભ ।
રાજંસ્ તવ ચ દુર્ધર્ષો વૈકુણ્ઠઃ પુરુષોત્તમઃ

ય એનં સંશ્રયન્તીહ ભક્ત્યા નારાયણં હરિમ્ ।
તે તરન્તીહ દુર્ગાણિ ન મેઽત્રાસ્તિ વિચારણા

તૃતીય-સ્કન્ધે વિદુર-મૈત્રેય-સંવાદે [ભ્પ્ 3.22.37]-
શારીરા માનસા દિવ્યા વૈયાસે યે ચ માનુષાઃ ।
ભૌતિકાશ્ ચ કથં ક્લેશા બાધન્તે હરિ-સંશ્રયમ્

વામને શ્રી-પ્રહ્લાદ-બલિ-સંવાદે-
યે સંશ્રિતા હરિમ્ અનન્તમ્ અનાદિ-મધ્યં
નારાયણં સુર-ગુરું શુભદં વરેણ્યમ્ ।
શુદ્ધં ખગેન્દ્ર-ગમનં કમલાલયેશં
તે ધર્મ-રાજ-કરણં ન વિશન્તિ ધીરાઃ

યે શઙ્ખ-ચક્રાબ્જ-કરં સ-શાર્ઙ્ગિણં
ખગેન્દ્ર-કેતું વરદં શ્રિયઃ પતિમ્ ।
સમાશ્રયન્તે ભવ-ભીતિ-નાશં
તેષાં ભયં નાસ્તિ વિમુક્તિ-ભાજામ્

બૃહન્-નારદીયે પ્રાયશ્ચિત્ત-પ્રકરણાન્તે-
સંસારેઽસ્મિન્ મહા-ઘોરે મોહ-નિદ્રા-સમાકુલે ।
યે હરિં શરણં યાન્તિ તે કૃતાર્થા ન સંશયઃ

બ્રહ્મ-પુરાણે-
કર્મણા મનસા વાચા યેઽચ્યુતં શરણં ગતાઃ ।
ન સમર્થો યમસ્ તેષાં તે મુક્તિ-ફલ-ભાગિનઃ

દશમ-સ્કન્ધે [ભ્પ્ 10.14.58]-
સમાશ્રિતા યે પદ-પલ્લવ-પ્લવં
મહત્-પદં પુણ્ય-યશો મુરારેઃ ।
ભવામ્બુધિર્ વત્સ-પદં પરં પદં
પદં પદં યદ્ વિપદાં ન તેષામ્

પ્રથમે [ભ્પ્ 1.1.15]-
યત્-પાદ-સંશ્રયાઃ સૂત મુનયઃ પ્રશમાયનાઃ ।
સદ્યઃ પુનન્ત્ય્ ઉપસ્પૃષ્ટાઃ સ્વર્ધુન્ય્-આપો ઽનુસેવયા

દ્વિતીયે શ્રી-શુકોક્તૌ [ભ્પ્ 2.4.18]-
કિરાત-હૂણાન્ધ્ર-પુલિન્દ-પુલ્કશા
આભીર-શુમ્ભા યવનાઃ ખસાદયઃ ।
યેઽન્યે ચ પાપા યદ્-અપાશ્રયાશ્રયાઃ
શુધ્યન્તિ તસ્મૈ પ્રભવિષ્ણવે નમઃ

તૃતીયે મૈત્રેયોક્તૌ [ભ્પ્ 3.23.42]-
કિં દુરાપાદનં તેષાં પુંસામ્ ઉદ્દામ-ચેતસામ્ ।
યૈર્ આશ્રિતસ્ તીર્થ-પદશ્ ચરણો વ્યસનાત્યયઃ

દશમે નાગપત્ની-સ્તુતૌ [ભ્પ્ 10.16.37]-
ન નાક-પૃષ્ઠં ન ચ પારમેષ્ઠ્યં
ન સાર્વ-ભૌમં ન રસાધિપત્યમ્ ।
ન યોગ-સિદ્ધીર્ અપુનર્-ભવં વા
સમઞ્જસ ત્વા વિરહય્ય કાઙ્ક્ષે

એકાદશે ચ શ્રી-કરભાજન-યોગેશ્વરોત્તરે [ભ્પ્ 11.5.41]--
દેવર્ષિ-ભૂતાપ્ત-નૄણાં પિતૄણાં
નાયં કિઙ્કરો નાયં ઋણી ચ રાજન્ ।
સર્વાત્મના યઃ શરણં શરણ્યં
ગતો મુકુન્દં પરિહૃત્ય કર્તમ્

અતૈવોક્તં શ્રી-ભગવન્તં પ્રતિ ઉદ્ધવેન [ભ્પ્ 11.19.9]-
તાપ-ત્રયેણાભિહતસ્ય ઘોરે
સન્તપ્યમાનસ્ય ભવાધ્વનીશ ।
પશ્યામિ નાન્યચ્ છરણં તવાઙ્ઘ્રિ-
દ્વન્દ્વાતપત્રાદ્ અમૃતાભિવર્ષાત્

ઇત્થં ચ બોધ્યં વિદ્વદ્ભિઃ શરણાપત્તિ-લક્ષણમ્ ।
વાચા હૃદા ચ તન્વાપિ કૃષ્ણૈકાશ્રયણં હિ યત્

અથ શરણાપત્તિ-લક્ષણમ્
સ્કન્ધે-
ગોવિન્દં પરમાનન્દં મુકુન્દં મધુસૂદનમ્ ।
ત્યક્ત્વાન્યં વૈ ન જાનામિ ન ભજામિ સ્મરામિ ન

ન નમામિ ન ચ સ્તૌમિ ન પશ્યામિ સ્વ-ચક્ષુષા ।
ન સ્પૃહામિ ન ગાયામિ ન વા યામિ હરિં વિના

ઇતિ ।
કેચિદ્ આહુશ્ ચ શરણાગતત્વં ષટ્-પ્રકારકમ્ ।
પ્રાયઃ સખ્ય-પ્રકારે તત્ પર્યવસ્યેદ્ વિચારતઃ

તચ્ ચોક્તં વૈષ્ણવ-તન્ત્રે-
આનુકૂલ્યસ્ય સઙ્કલ્પઃ પ્રાતિકૂલ્ય-વિવર્જનમ્ ।
રક્ષિષ્યતીતિ વિશ્વાસો ગોપ્તૃત્વે વરણં તથા ।
આત્મ-નિક્ષેપ-કાર્પણ્યે ષડ્-વિધા શરણાગતિઃ

ઇતિ ।
તવાસ્મીતિ વદન્ વાચા તથૈવ મનસા વિદન્ ।
તત્-સ્થાનમ્ આશ્રિતસ્ તન્વા મોદતે શરણાગતઃ

અતૈવોક્તં દશમે શ્રી-ભગવન્તં પ્રતિ અક્રૂરેણ [ભ્પ્ 10.48.26]-
કઃ પણ્ડિતસ્ ત્વદ્ અપરં શરણં સમીયાદ્
ભક્ત-પ્રિયાદ્ ઋત-ગિરઃ સુહૃદઃ કૃત-જ્ઞાત્ ।
સર્વાન્ દદાતિ સુહૃદો ભજતો ઽભિકામાન્
આત્મનમ્ અપ્ય્ ઉપચયાપચયૌ ન યસ્ય

તૃતીયે શ્રી-ઉદ્ધવેન [ભ્પ્ 3.2.23]-
અહો બકી યં સ્તન-કાલ-કૂટં
જિઘાંસયાપાયયદ્ અપ્ય્ અસાધ્વી ।
લેભે ગતિં ધાત્ર્ય્-ઉચિતાં તતો ઽન્યં
કં વા દયાલું શરણં વ્રજેમ

ઇતિ ।
અથાચારા બહુ-વિધાઃ શિષ્ટાચારાનુસારતઃ ।
શ્રી-વૈષ્ણવાનાં કર્તવ્યા લિખ્યન્તેઽત્ર સમાસતઃ

અથાચારાઃ
શ્રી-વિષ્ણુ-પુરાણે ઔર્વ-સગર-સંવાદે ગૃહસ્થાચાર-કથનારમ્ભે [વિપ્ 3.12.1-20]-
દેવ-ગો-બ્રાહ્મણાન્ સિદ્ધાન્ વૃદ્ધાચાર્યાંસ્ તથાર્ચયેત્ ।
દ્વિકાલં ચ નમેત્ સન્ધ્યામ્ અગ્નીન્ ઉપચરેત્ તથા

સદાનુપહતે વસ્ત્રે પ્રશસ્તાં ચ તથૌષધીઃ ।
ગારુડાનિ ચ રત્નાનિ વિભૃયાત્ પ્રયતો નરઃ

પ્રસ્નિગ્ધામલ-કેશશ્ ચ સુગન્ધશ્ ચારુ-વેશ-ધૃક્ ।
કિંચિત્ પરસ્વં ન હરેત્ નાલ્પમ્ અપ્ય્ અપ્રિયં વદેત્

પ્રિયં ચ નાનૃતં બ્રૂયાન્ નાન્ય-દોષાન્ ઉદીરયેત્
નાન્ય-સ્ત્રિયં તથા વૈરં રોચયેત્ પુરુષર્ષભ

ન દુષ્ટં યાનમ્ આરોહેત્ કુલ-ચ્છાયાં ન સંશ્રયેત્

વિદ્વિષ્ટ-પતિતોન્મત્ત-બહુ-વૈરાદિ-કીટકૈઃ ।
બન્ધકી બન્ધકી-ભર્તુઃ ક્ષુદ્રાનૃત-કથૈઃ સહ

તથાતિવ્યય-શીલૈશ્ ચ પરિવાદ-રતૈઃ શઠૈઃ ।
બુધો મૈત્રીં ન કુર્વીત નૈકઃ પન્થાનમ્ આશ્રયેત્

નાવગાહેજ્ જલૌઘસ્ય વેગમ્ અગ્રે નરેશ્વર ।
પ્રદીપ્તં વેશ્મ ન વિશેન્ નારોહેચ્ છિખરં તરોઃ

ન કુર્યાદ્ દન્ત-સઙ્ઘર્ષં કુષ્ણીયાચ્ ચ ન નાસિકામ્ ।
નાસંવૃત-મુખો જૃમ્ભેચ્ છ્વાસકાસૌ વિસર્જયેત્

નોચ્ચૈર્ હસેત્ સ-શબ્દં ચ ન મુઞ્ચેત્ પવનં બુધઃ ।
નખાન્ ન ખાદયેચ્ છિન્દ્યાન્ ન તૃણં ન મહીં લિખેત્

ન શ્મશ્રુ ભક્ષયેલ્ લોષ્ટં ન મૂદ્નીયાદ્ વિચક્ષણઃ

જ્યોતીંષ્ય્ અમેધ્ય-શસ્તાનિ નાભિવીક્ષેત ચ પ્રભો

ન હુઙ્કુર્યાચ્ છવં ગન્ધં શવ-ગન્ધો હિ સોમજઃ

ચતુષ્પથં ચિઅત્ય-તરું શ્મશાનોપવનાનિ ચ ।
દુષ્ટ-સ્ત્રી-સન્નિકર્ષં ચ વર્જયેન્ નિશિ સર્વદા ।
પૂજ્ય-દેવ-દ્વિજ-જ્યોતિશ્-છાયાં નાતિક્રમેદ્ બુધઃ

નૈકઃ શૂન્યાટવીં ગચ્છેત્ તથા શૂન્ય-ગૃહે વસેત્

કેશાસ્થિ-કણ્ટકામેધ્ય-બલિ-ભસ્મ-તુષાંસ્ તથા ।
સ્નાનાર્દ્ર-ધરણીં ચૈવ દૂરતઃ પરિવર્જયેત્

નાનાર્થાનાશ્રયેત્ કાંશ્ચિન્ ન જિહ્મં રોચયેદ્ બુધઃ

ઉપસર્પેન્ ન વૈ વ્યાલં ચિરં તિષ્ઠેન્ ન ચોત્થિતઃ ।
યથેષ્ટ-ભોજકાંશ્ ચૈવ તથા દેવ-પરાઙ્મુખાન્ ।
વર્ણાશ્રમ-ક્રિયાતીતાન્ દૂરતઃ પરિવર્જયેત્

અતીવ જાગર-સ્વપ્નૌ તદ્વત્ સ્થાનાસને બુધઃ ।
ન સેવેત તથા શય્યાં વ્યાયામં ચ નરેશ્વર

દંષ્ટ્રિણઃ શૃઙ્ગિણશ્ ચૈવ પ્રાજ્ઞો દૂરેણ વર્જયેત્

અવશ્યાયં ચ રાજેન્દ્ર પુરો વાતાતપૌ તથા ।
ન સ્નાયાન્ ન સ્વપેન્ નગ્નો ન ચૈવોપસ્પૃશેદ્ બુધઃ

મુક્ત-કચ્છશ્ ચ નાચામેદ્ દેવાદ્ય્-અર્ચાં ચ વર્જયેત્ ।
નૈક-વસ્ત્રઃ પ્રવર્તેતઅ દ્વિજ-વાચનિકે જપે

કિં ચ [વિપ્ 3.12.24-31, 36, 38-9]-
ન ચ નિર્ધૂનયેત્ કેશાન્ નાચામેચ્ ચૈવ ચોત્થિતઃ ।
પાદેન નાક્રમેત્ પાદં ન પૂજ્યાભિમુખં નયેત્

અપસવ્યં ન ગચ્છેચ્ ચ દેવાગાર-ચતુષ્પથાન્ ।
મઙ્ગલ્ય-પૂજ્યાંશ્ ચ તથા વિપરીતાન્ ન દક્ષિણામ્

સોમાર્કાગ્ન્ય્-અમ્બુ-વાયૂનાં પૂજ્યાનાં ચ ન સમ્મુખમ્ ।
કુર્યાન્ નિષ્ઠીવ-વિણ્-મૂત્ર-સમુત્સર્ગં ચ પણ્ડિતઃ

તિષ્ઠન્ ન મૂત્રયેત્ તદ્વત્ પથિષ્વ્ અપિ ન મૂત્રયેત્ ।
શ્લેષ્મ-વિણ્-મૂત્ર-રક્તાનિ સર્વદૈવ ન લઙ્ઘયેત્

શ્લેષ્મ-ષ્ટીવનકોત્સર્ગો નાન્ન-કાલે પ્રશસ્યતે ।
બલિ-મઙ્ગલ-જપ્યાદૌ ન હોમે ન મહાજને

યોષિતો નાવમન્યેત ન ચાસાં વિશ્વસેદ્ બુધઃ ।
ન ચૈવેર્ષ્યુર્ ભવેત્ તાસુ નાધિકુર્યાત્ કદાચન

મઙ્ગલ્ય-પુષ્પ-રત્નાજ્ય-પૂજ્યાનનભિવાદ્ય ચ ।
ન નિષ્ક્રામેદ્ ગૃહાત્ પ્રાજ્ઞઃ સદાચાર-પરો નરઃ

અકાલ-ગર્જિતાદૌ તુ પર્વસ્વશૌચકાદિષુ ।
અનધ્યાયં બુધઃ કુર્યાદ્ ઉપરાગાદિકે તથા

વર્ષાતપાદિકે છત્રી દણ્ડી રાત્ર્ય્-અટવીષુ ચ ।
શરીર-ત્રાણ-કામો વૈ સોપાનત્કઃ સદા વ્રજેત્

નોર્ધ્વં ન તિર્યગ્-દૂરં વા નિરીક્ષન્ પર્યટેદ્ બુધઃ ।
યુગ-માત્રં મહી-પૃષ્ઠં નરો ગચ્છેદ્ વિલોકયન્

કિં ચ [વિપ્ 3.12.44-45]-
પ્રિયમ્ ઉક્તં હિતં નૈતદ્ ઇતિ મત્વા ન તદ્ વદેત્ ।
શ્રેયસ્ તદ્-રહિતં વાચ્યં યદ્યપ્ય્ અત્યન્ત-વિપ્રિયમ્

પ્રાણિનામ્ ઉપકારાય યદ્ એવેહ પરત્ર ચ ।
કર્મણા મનસા વાચા તદ્ એવ મતિમાન્ ભજેત્

બૃહન્-નારદીયે સદ્-આચાર-પ્રસઙ્ગે- [1.25.35-43]
અસાવ્ અહમ્ ઇતિ બ્રૂયાદ્ દ્વિજો વૈ હ્ય્ અભિવાદને ।
શ્રાદ્ધં વ્રતં તથા દાનં દેવતાભ્યર્ચનં તથા ।
યજ્ઞં ચ તર્પણં ચૈવ કુર્વન્તં નાભિવાદયેત્

તથા સ્નાનં પ્રકુર્વન્તં ધાવન્તમ્ અશુચિં તથા ।
ભુઞ્જાનં ચ અભ્યક્ત-શિરસં તથા

ભિક્ષાન્ન-ધારિણં ચૈવ રમન્તં જલ-મધ્ય-ગમ્ ।
કૃતેઽભિવાદને યસ્ તુ ન કુર્યાત્ પ્રતિવાદનમ્ ।
નાભિવાદ્યઃ સ વિજ્ઞેયો યથા શૂદ્રસ્ તથૈવ સઃ

માર્કણ્ડેય-પુરાણેમદ્રાલ-સાલર્ક-સંવાદે-
માર્કણ્ડેય-પુરાણેમદ્રાલ-સાલર્ક-સંવાદે-
અસત્-પ્રલાપમ્ અનૃતં વ્ક્-પારુષ્યં ચ વર્જયેત્ ।
અસચ્-છાસ્ત્રમ્ અસદ્-વાદમ્ અસત્-સેવાં ચ પુત્રક

કેશ-પ્રસાધનાદર્શ-દર્શનં દન્ત-ધાવનમ્ ।
પૂર્વાહ્ન એવ કાર્યાણિ દેવતાનાં ચ તર્પણમ્

ઉદક્યા દર્શનં સ્પર્શં વર્જેત સમ્ભાષણં તથા

ન ચાભીક્ષ્ણં શિરઃ-સ્નાનં કુર્યાન્ નિષ્કારણં નરઃ ।
શિરઃ-સ્નાતશ્ ચ તૈલેન નાઙ્ગં કિંચિદ્ અપિ સ્પૃશેત્

પન્થા દેયો બ્રાહ્મણાનાં રાજો દુઃખાતુરસ્ય ચ ।
વિદ્યાધિકસ્ય ગુર્વિણ્યા ભારાર્તસ્ય મહીયસઃ

મૂકાન્ધ-વધિરાણાં ચ મત્તસ્યોન્મત્તકસ્ય ચ ।
પુંશ્ચલ્યાઃ કૃત-વૈરસ્ય બાલસ્ય પતિતસ્ય ચ

ઉપાનદ્-વસ્ત્ર-માલ્યાનિ ધૃતાન્ય્ અન્યૈર્ ન ધારયેત્ ।
ઉપવીતમ્ અલઙ્કારં કવલં ચૈવ વર્જયેત્

ન ક્ષિપ્ત-બાહુ-જઙ્ઘશ્ ચ પ્રાજ્ઞસ્ તિષ્ઠેત્ કદાચન ।
ન ચાપિ વિક્ષિપેત્ પાદૌ વાસસા ન ચ ધૂનયેત્

મૂર્ખોન્મત્ત-વ્યસનિનો વિરૂપાન્ માયિનસ્ તથા ।
ન્યૂનાઙ્ગાનધમાંશ્ ચૈવ નોપહાસેન્ ન દૂષયેત્

પરસ્ય દણ્ડં નોદ્યચ્છેત્ શિક્ષાર્થં પુત્ર-શિષ્યયોઃ ।
નાનુલેપનમ્ આદદ્યાદ્ અસ્નાતઃ સ્નાતકી ક્વચિત્

ન ચાપિ રક્ત-વાસાઃ સ્યાચ્ ચિત્ર-વાસ-ધરો ઽપિ વા ।
ક્ષુર-કર્મણિ ચાન્તે ચ સ્ત્રી-સમ્ભોગે ચ પુત્રક ।
સ્નાયીત ચેલવાન્ પ્રાજ્ઞઃ કટ-ભૂમિમ્ ઉપેત્ય ચ

યુગપજ્ જલમ્ અગ્નિં ચ બિભૃયાન્ ન વિચક્ષણઃ ।
નાચક્ષીત ધયન્તીં ગાં જલં નાઞ્જલિના પિબેત્

શૌચ-કાલેષુ સર્વેષુ ગુરુષ્વ્ અલ્પેષુ વા પુનઃ ।
ન વિલમ્બેત શૌચાર્થં ન મુખેનાનલં ધમેત્

વિપુર્ષો મક્ષિકાદ્યાશ્ ચ હસ્ત-સઙ્ગાદ્ અદોષિણઃ ।
અજાશ્વૌ મુહતો મેધ્યૌ ન ગોર્ વત્સસ્ય ચાનનમ્

માતુઃ પ્રસ્નવને મેધ્યં શકુનિઃ ફલ-પાતને ।
ઉદક્યાશૌચિનગ્નાંશ્ ચ સૂતિકાન્ત્યાચસાયિનઃ ।
સ્પૃષ્ટ્વા સ્નાયીત શૌચાર્થં તથૈવ મૃત-હારિણઃ

નારં સ્પૃષ્ટ્વાસ્થિ સ-સ્નેહં સ્નાતઃ શુધ્યતિ માનવઃ ।
આચમ્યૈવ તુ નિસ્નેહં ગામ્ આલભ્યાર્કમ્ ઈક્ષ્ય વા

ન ચાલપેજ્ જનં દ્વિષ્ટં વીર-હીનાં તથા સ્ત્રિયમ્ ।
દેવતાતિથિ-સચ્-છાસ્ત્ર-યજ્ઞ-સિદ્ધાદિ-નિન્દકૈઃ

કૃત્વા તુ સ્પર્શતાલાપં શુધ્યેદ્ અર્કાવલોકનાત્ ।
અવલોક્ય તથોદક્યામ્ અન્ત્યજાન્ પતિતં શઠમ્ ।
વિધર્મિ-સૂતિકા-ષણ્ડ-વિવસ્ત્રાન્યાવસાયિનઃ

મૃત-નિર્યાતકાશ્ ચૈવ પર-દાર-રતાશ્ ચ યે ।
એતદ્ એવ હિ કર્તવ્યં પ્રાજ્ઞૈઃ શોધનમ્ આત્મનઃ

કિં ચ-
યચ્ ચાપિ કુર્વતો નાત્મા જુગુપ્સામ્ એતિ પુત્રક ।
તત્ કર્તવ્યમ્ અશઙ્કેન યન્ ન ગોપ્યં મહાજને

ભવિષ્યોત્તરે શ્રી-કૃષ્ણ-યુધિષ્ઠિર-સંવાદે-
ઉપાસતે ન યે પૂર્વાં દ્વિજાઃ સન્ધ્યાં ન પશ્ચિમામ્ ।
સર્વામ્સ્ તાન્ ધાર્મિકો રાજા શૂદ્ર-કર્મણિ યોજયેત્

દૂરાદ્ આવસથાન્ મૂત્રં દૂરાત્ પાદાવસેચનમ્ ।
ઉચ્છિષ્ટોત્સર્જનં ભૂપ સદા કાર્યા હિતૈષિણા

ઉચ્છિષ્ટૌ ન સ્પૃશેચ્ છીર્ષં સર્વે પ્રાણાસ્ તદ્-આશ્રયાઃ ।
કેશ-ગ્રાહાન્ પ્રહારાંશ્ ચ શિરસ્ય્ એતાનિ વર્જયેત્ ।
ન પાણિભ્યામ્ ઉભાભ્યાં તુ કણ્ડૂયાજ્ જાતુ વૈ શિરઃ

કિં ચ-
સુવાસિનીર્ ગુર્વિણીશ્ ચ વૃદ્ધં બાલાતુરૌ તથા ।
ભોજયેત્ સંસ્કૃતાન્ન્ એવ પ્રથમં ચરમં ગૃહી

અઘં સ કેવલં ભુઙ્ક્તે વૃદ્ધે ગો-વાહનાદિકે ।
યો ભુઙ્ક્તે પાણ્ડવ-શ્રેષ્ઠ પ્રેક્ષતામ્ અપ્રદાય ચ

વર્જયેદ્ દધિ-શક્તું ચ રાત્રૌ ધાનાશ્ ચ વાસરે

કિં ચ-
સ્રજશ્ ચ નાવકર્ષેત ન બહિર્ ધારયેત ચ ।
ગૃહે પારાવતા ધન્યાઃ શુકાશ્ ચ સહ-સારિકાઃ

કૌર્મે વ્યાસ-ગીતાયામ્-
તૃણં વા યદિ વા શાકં મૂલં વા જલમ્ એવ વા ।
પરસ્યાપહરન્ જન્તુર્ નરકં પ્રતિપદ્યતે

ન રાજ્ઞઃ પ્રતિગૃહ્ણીયાન્ ન શૂદ્રાત્ પતિતાદ્ અપિ ।
નાન્યસ્માદ્ યાચકત્વં ચ નિન્દિતાદ્ વર્જયેદ્ બુધઃ

નિત્યં યાચનકો ન સ્યાત્ પુનસ્ તત્રૈવ યાચયેત્ ।
પ્રાણાન્ અપહરત્ય્ એષ યાચકસ્ તસ્ય દુર્મતિઃ

ન દેવ-દ્રવ્ય-હારી સ્યાદ્ વિશેષેણ દ્વિજોત્તમાઃ ।
બ્રહ્મસ્વં ચ નાપહરેદ્ આપદ્ય્ અપિ કદાચન

ન વિષં વિષમ્ ઇત્ય્ આહુર્ બ્રહ્મસ્વં વિષમ્ ઉચ્યતે ।
દેવસ્વં વાપિ યત્નેન સદા પરિહરેત્ તતઃ

ન ધર્મસ્યાપદેશેન પાપં કૃત્વા વ્રતં ચરેત્ ।
વ્રતેન પાપં પ્રચ્છાદ્ય કુર્વન્ સ્ત્રી-શૂદ્ર-દમ્ભનમ્ ।
પ્રેત્યેહ ચેદૃશો વિપ્રો ગર્હ્યેત બ્રહ્મ-વાદિભિઃ

દેવ-દ્રોહાદ્ ગુરુ-દ્રોહઃ કોટિ-કોટિ-ગુણાધિકઃ ।
જ્ઞાનાપવાઓ નાસ્તિક્યં તસ્માદ્ કોટિ-ગુણાધિકમ્

કિં ચ-
હિમવદ્-વિન્ધ્યયોર્ મધ્યે પૂર્વ-પશ્ચિમયોઃ શુભમ્ ।
મુક્ત્વા સમુદ્રયોર્ દેશં નાન્યત્ર નિવસેદ્ દ્વિજઃ

કૃષ્ણો વા યત્ર ચરતિ મૃગો નિત્યં સ્વભાવતઃ ।
પુણ્યાશ્ ચ વિશ્રુતા નદ્યસ્ તત્ર વા નિવસેદ્ દ્વિજઃ ।
અર્ધ-ક્રોશાન્ નદી-કુલં વર્જયિત્વા દ્વિજોત્તમાઃ

કિં ચ-
અગ્નિના ભસ્મના ચૈવ સલિલેન વિશેષતઃ ।
દ્વારેણ સ્તમ્ભ-માર્ગેણ પદ્ભિઃ પઙ્ક્તિર્ વિભિદ્યતે ।
પર-ક્ષેત્રે ચરન્તીં ગાં ન ચાચક્ષીત કસ્યચિત્

નષુર્ય-પરિવેશં વા નેન્દ્રચાપં ન ચાગ્નિકમ્ ।
પરસ્મૈ કથયેદ્ વિદ્વાન્ શશિનં વા કથંચન ।
તિથિં પક્ષસ્ય ન બ્રૂયાન્ નક્ષત્રાણિ વિનિર્દિશેત્

ન દેવ-ગુરુ-વિપ્રાણાં દીયમાનં તુ વારયેત્ ।
નિન્દયેદ્ યો ગુરૂન્ દેવાન્ વેદં વા સોપબૃંહિતમ્ ।
કલ્પ-કોટિ-શતં સાગ્રં રૌરવે પચ્યતે નરઃ

તૂષ્ણીમ્ આસીત નિન્દાયાં ન બ્રૂયાત્ કિંચિદ્ ઉત્તરમ્ ।
કર્ણૌ પિધાય ગન્તવ્યં ન ચૈનમ્ અવલોકયેત્

વર્જયેદ્ રહસ્યં ચ પરેષાં ગૂહયેદ્ બુધઃ ।
વિવાદં સ્વજનૈઃ સાર્ધં ન કુર્યાદ્ વૈ કદાચન

ન પાપં પાપિનં બ્રૂયાદ્ અપાપં વા દ્વિજોત્તમાઃ

નેક્ષેતોદ્યન્તમ્ આદિત્યં શશિનં વા નિમિત્તતઃ

આસ્તં યાન્તં ન વારિસ્થં નોપસૃષ્ટં ન મધ્યગમ્ ।
તિરોહિતં વાસસા વા ન દર્શાન્તર-ગામિનમ્

નગ્નાં સ્ત્રિયં પુમાંસં વા પુરીષં મૂત્રમ્ એવ વા ।
પતિત-વ્યઙ્ગ-ચાણ્ડાલાન્ ઉચ્છિષ્ટાનુચ્છિષ્ટાન્ નાવલોકયેત્

ન મુક્ત-બન્ધનાં ગાં વા નોન્મત્તં મત્તમ્ એવ વા ।
સ્પૃશેન્ ન ભોજને પત્નીં નૈનામ્ ઈક્ષેત મેહતીમ્

ક્ષુબન્તીં જૃમ્ભમાણાં વા નાસનસ્થાં યથા સુખમ્ ।
નોદકે ચાત્મનો રૂપં નકુલં શ્વભ્રમ્ એવ વા

ન શૂદ્રાય મતિં દદ્યાત્ કૃષરં પાયસં દધિ ।
નોચ્છિષ્ટં વા ઘૃત-મધુ ન ચ કૃષ્ણાજિનં હવિઃ

ન કુર્યાત્ કસ્યચિત્ પીડાં સુતં શિષ્યં ચ તાડયેત્ ।
નાત્માનમ્ અવમન્યેત દૈન્યં યત્નેન વર્જયેત્ ।
ન ચ શિષ્યાન્નં સત્કુર્યાન્ નાત્માનં શંસયેદ્ બુધઃ

ન નદીં ચ નદીં બ્રૂયાત્ પર્વતેષુ ન પર્વતમ્ ।
આવસેત્ તેન નૈવાપિ યસ્ ત્યજેત્ સહવાસિનમ્

શિરો ઽભ્યઙ્ગાવશિષ્ટેન તલેનાઙ્ગં ન લેપયેત્ ।
રોમાણિ ચ રહસ્યાનિ સ્વાનિ ખાનિ ન ચ સ્પૃશેત્

ન પાણિ-પાદ-વાઙ્-નેત્ર-ચાપલાનિ સમાશ્રયેત્ ।
નાભિહન્યાજ્ જલં પદ્ભ્યાં પાણિના ન કદાચન

ન ઘાતયેદ્ ઇષ્ટકાભિઃ ફલાનિ ન ફલેન ચ ।
ન મ્લેચ્છ-ભાષણં શિક્ષેન્ ન કર્ષેચ્ ચ પદાસનમ્

નોત્સઙ્ગે ભક્ષયેદ્ ભક્ષ્યાન્ ગાં ચ સંવેશયેન્ ન હિ ।
નાક્ષૈઃ ક્રીડેન્ ન ધાવેત સ્ત્રીભિર્ વાદં ચ ચાચરેત્

ન દન્તૈર્ નખ-લોમાનિ છિન્દ્યાત્ સુપ્તં ન બોધયેત્ ।
ન બાલાતપમ્ આસેવેત્ પ્રેત-ધૂમં વિવર્જયેત્

નૈકઃ સુપ્યાત્ શૂન્ય-ગૃહે સ્વયં નોપાનહૌ હરેત્ ।
નાકારણાદ્ વા નિષ્ઠીવેન્ ન બાહુભ્યાં નદીં તરેત્

ન પાદ-ક્ષાલનં કુર્યાત્ પાદેનૈવ કદાચન ।
નાગ્નૌ પ્રતાપયેત્ પાદૌ ન કાંસ્યે ધારયેદ્ બુધઃ

નાભિપ્રતારયેદ્ દેવાન્ બ્રાહ્મણાન્ ગામ્ અથાપિ વા ।
ન સ્પૃશેત્ પાનિનોચ્છિષ્ટો વિપ્રા ગો-બ્રાહ્મણાનલાન્ ।
ન ચૈવાન્નં પદા વાપિ ન દેવ-પ્રતિમાં સ્પૃશેત્

નોત્તરેદ્ અનુપસ્પૃશ્ય સ્રવન્તીં નો વ્યતિક્રમેત્ ।
ચૈત્યં બૃહ્મં નૈવ છિન્દ્યાન્ નાપ્સુ ષ્ઠીવનમ્ ઉત્સૃજેત્ ।
ન ચાગ્નિં લઙ્ઘયેદ્ ધીમાન્ નોપદધ્યાદ્ અધઃ ક્વચિત્

ન ચૈનં પાદતઃ કુર્યાત્ તિલ-બદ્ધં નિશિ ત્યજેત્ ।
ન કૂપમ્ અવરોહેત નાચક્ષીતાશુચિઃ ક્વચિત્

અગ્નૌ ન પ્રક્ષિપેદ્ અગ્નિં નાદ્ભિઃ પ્રશમયેત્ તથા ।
સુહૃન્-મરણમ્ આર્તિં વા ન સ્વયં શ્રાવયેત્ પરાન્ ।
અપણ્યમ્ અથ પણ્યં વા વિક્રયં ન પ્રયોજયેત્

પુણ્ય-સ્થાનોદક-સ્થાને સીમાન્તં વા કૃષેન્ ન તુ ।
ભિન્દ્યાત્ પૂર્વ-સમયં સત્ર્યોપેતં કદાચન

પરસ્પરં પશૂન્ વ્યાલાન્ પક્ષિણો ન ચ યોધયેત્ ।
કારયિત્વા સ્વ-કર્માણિ કારૂન્ વિદ્વાન્ ન વઞ્ચયેત્

બહિર્ ગન્ધં ચ કુદ્વાર-પ્રવેશં ચ વિવર્જયેત્ ।
નૈકશ્ ચરેત્ સભાં વિપ્રઃ સમવાયં ચ વર્જયેત્

ન વીજયેદ્ વા વસ્ત્રેણ ન દેવાયતને સ્વપેત્ ।
નાગ્નિ-ગો-બ્રાહ્મણાદીનામ્ અન્તરેણ વ્રજેત્ ક્વચિત્

નાક્રામેત્ કામતશ્ છાયાં બ્રાહ્મણાનાં ગવામ્ અપિ ।
સ્વાન્તુ નાક્રામયેચ્ છાયં પતિતાદ્યૈર્ ન રોગિભિઃ

નાશ્નીયાત્ પયસા તક્રં ન બીજાન્ય્ ઉપબીજયેત્ ।
વિવત્સાયાશ્ ચ ગોઃ ક્ષીરમ્ ઔષ્ટ્રં વા નિર્દશસ્ય ચ ।
આવિકં સન્ધિની-ક્ષીરમ્ અપેયં મનુર્ અબ્રવીત્

હન્ત-કારમ્ અથાગ્ર્યં વા ભિક્ષાં વા શક્તિતો દ્વિજઃ ।
દદ્યાદ્ અતિથયે નિત્યં બુધ્યેત પરમેશ્વરમ્

ભિક્ષામ્ આહુર્ ગ્રાસ-માત્રમ્ અગ્ર્યં તસ્માચ્ ચતુર્ગુણમ્ ।
પુષ્કલં હન્ત-કારં તુ તચ્ ચતુર્ગુણમ્ ઇષ્યતે

માર્કણ્ડેયે-
ભોજનં હન્ત-કારં વા અગ્ર્યં ભિક્ષામ્ અથાપિ વા ।
અદત્ત્વા તુ ન ભોક્તવ્યં યથા-વિભવમ્ આત્મનઃ

કાશી-ખણ્ડે-
નૈવોત્કટાસનેઽશ્નીયાન્ નાગ્નૌ વસ્ત્વ્ અશુચિ ક્ષિપેત્ ।
શ્રાદ્ધં કૃત્વા પર-શ્રાદ્ધે યો ઽશ્નીયાજ્ જ્ઞાન-વર્જિતઃ ।
દાતુઃ શ્રાદ્ધ-ફલં નાસ્તિ ભોક્તા કિલ્બિષ-ભુગ્ ભવેત્

નોત્પાટયેલ્ લોમ-નખં દશનેન કદાચન ।
કરજૈઃ કરજ-ચ્છેદં કરેણૈવ વિવર્જયેત્

અપદ્વારે ન ગન્તવ્યં સ્વ-વેશ્મ-પર-વેશ્મનોઃ ।
ઉત્કોચ-દ્યુત-દૌત્યાર્થ-દ્રવ્યં દૂરાત્ પરિત્યજેત્

નિષ્ઠીવનં ચ શ્લેષ્માણં ગૃહાદ્ દૂરે વિનિક્ષિપેત્ ।
ઉદ્ધૃત્ય પઞ્ચ મૃત્-પિણ્ડાન્ સ્નાયાત્ પર-જલાશયે ।
અનુદ્ધૃત્ય ચ તત્-કર્તુર્ એનસઃ સ્યાત્ તુરીય-ભાક્

બ્રાહ્મે-
યસ્ તુ પાણિ-તલે ભુઙ્ક્તે યસ્ તુ ફુત્કાર-સંયુતમ્ ।
પ્રસૃતાઙ્ગુલિભિર્ યસ્ તુ તસ્ય ગો-માંસવચ્ ચ તત્

અત્રિ-સ્મૃતૌ-
ન્યૂનાધિક-સ્તની યા ગૌર્ યાથવાભક્ષ્ય-ચારિણી ।
તયોર્ દુગ્ધં ન હોતવ્યં ન પાતવ્યં કદાચન

અજા ગાવો મહિષ્યશ્ ચ યામેધ્યમ્ અપિ ભક્ષયેત્ ।
હવ્યે કવ્યે ચ તદ્-દુગ્ધં ગોમયં ચ વિવર્જયેત્

અઙ્ગુલ્યા દન્ત-કાષ્ઠં ચ પ્રત્યક્ષ-લવણં તથા ।
મૃત્તિકા-પ્રાશનં ચૈવ તુલ્યં ગોમાંસ-ભક્ષણૈઃ

અત્રાપવાદો મનુ-સ્મૃતૌ-
સામુદ્રં સૈન્ધવં ચૈવ લવણે પરમાદ્ભુતે ।
પ્રત્યક્ષે અપિ તે ગ્રાહ્યે નિષેધસ્ ત્વ્ અન્ય-ગોચરઃ

અત્રિ-સ્મૃતૌ-
દિવા કપિત્થ-ચ્છાયા ચ નિશાયાં દધિ-ભોજનમ્ ।
કાર્પાસં દન્ત-કાષ્ઠં ચ શક્રાદ્ અપિ હરેત્ શ્રિયમ્

વિષ્ણુ-સ્મૃતૌ ચ-
કપિલાયાઃ પયઃ પીત્વા શૂદ્રસ્ તુ નરકં વ્રજેત્ ।
હોમ-શેષં પિબેદ્ વિપ્રો વિપ્રઃ સ્યાદ્ અન્યથા પશુઃ

પરિહર્તું પુનર્ લેખં તત્-તત્-શાસ્ત્રોક્તમ્ અન્યથા ।
યદ્ અત્ર લિખિતં કિઞ્ચિત્ તત્ ક્ષન્તવ્યં મહાત્મભિઃ

આચારાશ્ ચેદૃશાઃ સન્તિ પરેઽપિ બહુલાઃ સતામ્ ।
તે લોક-શાસ્ત્રતો જ્ઞેયા અપેક્ષ્યા યદિ વૈષ્ણવૈઃ

નિત્યત્વમ્ એષાં માહાત્મ્યમ્ અપ્ય્ અત્ર લિખિતાત્ પુરા ।
સદ્-આચારસ્ય નિત્યત્વાન્ માહાત્મ્યાચ્ ચ સુસિધ્યતિ