Guṇakāraṇḍavyūhasūtra · Part 121140

kimidaṃ satyamevaṃ syāditi taṃ paryapṛcchata //
satyameva pradipeyaṃ rākṣasī yanna mānuṣī /
kathaṃ bhavān vijānāsi satyametat samādiśa //
iti saṃprārthite tena sa pradīpaḥ punarhasan /
siṃhalaṃ sārthavāhaṃ taṃ samāmantryaivamādiśat //
satyametanmayakhyātaṃ yadi na tvaṃ pratīcchasi /
dakṣiṇasyāṃ mahāraṇye gatvā paśya tvamātmanā //
tatrāraṇye mahaddurge āyasakoṭṭa uccake /
vaṇikśatasahastrāṇi prakṣipya sthāpitāni hi //
kecijjīvanti kecicca mṛtāḥ kecicca bhakṣitāḥ /
asthīni cāvakīrṇānnipratiṇi samantataḥ //
tatra gatvā samālokya sarvametanmayoditam /
satyaṃ vā yadi vā 'satyaṃ śraddadhyā me vacastadā //
ityevaṃ tadupākhyātaṃ śrutvā sa paribodhitaḥ /
tatra gatvā tathā draṣṭuṃ sarvametastamutsukaḥ //
prasuptāṃ rākṣasīṃ mohajālanidrāvṛtendriyām /
kṛtvā candraprabhaṃ khaḍgaṃ dhṛtvā saṃprasthito drutam //
tato gacchan sa ekākī niśīye saṃvilokayan /
dakṣiṇasyāṃ mahāraṇye durgame samupācarat //
tatrātyucce mahakoṭṭamayaḥprākārasaṃvṛtam /
gavākṣadvāre niryūhavīhīnaṃ lokasaṃskṛtam //
taṃ dṛṣṭvā samupāsṛtya paribhramansamantataḥ /
lokaviṣādavailāpyaṃ śrutvā sa vismayākulaḥ //
tatra campakavṛkṣāgramārehya sa samāśritaḥ /
mahotkāśaravo naiva nājuhāva tadāśritān //
bhavantaḥ ke kiyanto 'tra prakṣiptāḥ kena niśritāḥ /
kiṃ bhuktvā vasathātrāpi tatsarvaṃ vaktumarhatha //
iti taduktamākarṇya tatrasthāste vaṇigjanāḥ /
vṛkṣaśākhāgramāruḍhaṃ tamālokyaivamabruvan //
kastvaṃ bho kathamāyāsi kasmādihāgataḥ kutaḥ /
sarvametat pravṛttāntaṃ samupākhātumarhati //
iti taduktamākarṇya sāarthavāhaḥ sa siṃhalaḥ /
tatrasthāṃstān janān sarvān samāmantryaivamabravīt //
siṃhalaḥ sārthavāho 'haṃ jambūdvīpādihāgataḥ /
gantuṃ ratnākare 'mbhodhau vaṇikpaṃcaśataiḥ saha //
abdhimadhye mahāvātairhatā naukā vikhaṇḍitā /
udake patitāssarve vayumuttīrya bāhubhiḥ //
tīramāsādya vṛkṣasya chāyāyāṃ samupāśritāḥ /
svadeśamanuśocanto nyaṣīdāma viṣāditāḥ //
tatrātisundarīkāntāḥ kumārikā manoharāḥ /

tāḥ sarvāḥ purato 'smākaṃ samāśrityaivamabruvan //
mā bhaiṣṭa kiṃ viṣādaṃ vā dhairyamālambya tiṣṭhata /
sarvāsāmapi hyasmākaṃ kaścit svāmī na vidyate //
tadyūyaṃ svāmino 'smākaṃ bhūtvā bhuktvā yathepsitam /
yathākāmaṃ ramitveha saṃcaradhvaṃ sadā sukham //
ityasmānālokya sarvāstān sarvānasmān vimohitān /
ekaikaṃ svāminaṃ dhṛtvā svāsvālayaṃ nyaveśayan //
tatrāsmān yathākāmaṃ bhojayitvātyamodayan /
yathecchayā ramitvāpi cārayanti sadā sukham //
ityevaṃ mahadāścaryaṃ sukhaṃ bhuktvātivismitaḥ /
kimatra viṣaye vṛttamiti draṣṭumihāvraje //
iti tena samākhyātaṃ śrutvā te 'pi vaṇigjanāḥ /
sarve svakaṃ pravṛttāntaṃ kathitvā taṃ vyanodayan //
yatkhalu sārthavāho 'si jānīhi tābhi rākṣasīḥ /
tadatra ratisaṃraktā mā tiṣṭhāśu vraja svaṃ puram //
vayamapyevamambhodhau patitā vyasanitāstathā /
rākṣasībhiḥ samuttārtya svasvagṛhe niveśitāḥ //
bhojayitvā yathākāmaṃ ramitvāpi yathecchayā /
vinodya svavaśe sthāpya saṃcāritāḥ sukhe sadā //
yadā yūyamiha prāptāstada tābhirvayaṃ drutam /
koṭe 'tra sarva ānīya prakṣiptā bandhanālaye //
gṛhītvāmībhirassmākaṃ rākṣasībhirdivāniśam /
khāditvā puruṣān nityaṃ saṃcaryante yathecchayā //
yūyamapi tathāmībhī rākṣasībhiryathecchayā /
gṛhītvātra pratikṣiptā bhakṣiṣyadhve na saṃśayaḥ //
ityavaśyaṃ bhavedevaṃ vijñāya sahasā bhavān /
sarvān sārthān samāhūya svadeśaṃ drutam //
yadītaḥ sahasā yūyaṃ sarve gacchata sāṃpratam /
kuśalaṃ vā bhavennaivaṃ yadi sarve vinakṣyatha //
iti taduktamākarṇya siṃhalaṃ sa prabodhitaḥ /
avatīrya drutaṃ vṛkṣāt sahasā svālayaṃ yayau //
tatra ratikaraṃ dīpamuddīptaṃ taṃ samīkṣya saḥ /
sāṃjaliḥ praṇatiṃ kṛtvā purataḥ samupāśrayat //
taṃ purasthaṃ samālokya pradīpaḥ sa samujjvalan /
sādho satyaṃ tvayā dṛṣṭamityevaṃ samapṛcchata //
iti dīpoditaṃ śrutvā punarāha sa vismitaḥ /
sarvaṃ satyaṃ mayā dṛṣṭamādiṣṭaṃ bhavatā yathā //
kimupāyamihāpyasti yenetaḥ sahasā punaḥ /
jambūdvīpaṃ gamiṣyāma tatsamādeṣṭumarhati //
iti saṃprārthite tena sa pradīpaḥ samujjvalan /

prahasaṃstaṃ samāśvasya punarevamupādiśat //
tadupāyamihāpyasti yenetaḥ sahasā vrajeḥ /
jambūdvīpaṃ punargantuṃ yadīcchasi śṛṇuṣva tat //
atra tīre mahāmbhodheḥ suvarṇabālukāsthale /
bālāho 'śvo mahā..tro vidyate karuṇātmakaḥ //
sa śvetā auṣadhīrbhuktvā prāvartya parivartya ca /
samutthāya svamātmānaṃ pracchoḍitvaivamālapet //
ka ito 'bdhiṃ samuttirya gantumicchanti ye punaḥ /
svadeśaṃ me samāruhya pṛṣṭhe tiṣṭhantu te dṛḍham //
yadi gantuṃ tavecchāsti jambūdvīpamitaḥ punaḥ /
tatra gatvāśvarājaṃ taṃ natvā saṃprārthayādarāt //
vayamicchāmahe gantuṃ jambūdvipamitaḥ punaḥ /
tadasmān kṛpayā sarvān saṃprāpayimarhati //
tataḥ so 'śvo mahābhijñaḥ sarvān yuṣmānito drutam /
svapṛṣṭhena samāvāhya pāre 'bdheḥ prāpayiṣyati //
ityevaṃ samupādiśya sa dīpo 'ntarhito 'bhavat /
so 'pi śayanamāruhya rākṣasyā śayito 'bhavat //
tadaṃgaśītatvaṃ spṛṣṭā vibuddhā sā niśācarī /
kathaṃ te śītalaṃ dehamityevaṃ paryapṛcchata //
tacchrutvā sārthavāho 'sau siṃhalo bhītamānasaḥ /
tāṃ kāntāṃ pramadāmevaṃ prabodhayitumabravīt //
kānte 'haṃ nirgato gehāmmulamūtraṃ visṛjya ca /
āgamya śayitastena śītalitā tanu mama //
iti tāṃ mithyayā kāntāṃ bodhiyitvāpi śaṃkitaḥ /
siṃhalaḥ sa viṣaṇṇātmā tasthau nidrāparāṅmukhaḥ //
tataḥ sa prātarutthāya sarvāṃstān vaṇijaḥ sattvān /
samāhūya bahirdeśe gatvā yānamupāśrayat /
tathā te vaṇijaścāpi sarve tatra samāśritāḥ /
parasparaṃ samābhāṣya saṃtasthire 'bhinanditāḥ //
tatra tān vaṇijaḥ sarvān nirviśaṃkābhinanditān /
siṃhalaḥ sa samālokya samāmantryaivamabravīt //
bhavantaḥ praṣṭumicchāmi satyaṃ bhāṣantu nānyathā /
kidṛksnehopacārairvaḥ kāntāḥ saṃmānayanti hi //
iti taduktamākarṇya tatraoko 'tipragalbhitaḥ /
siṃhalaṃ taṃ samālokya saharṣamevamabravīt //
dhanyo 'smi sārthavāhātra bhāgyena preritaḥ khalu /
īdṛgbhogyamahatsaukhyaṃ manye svarge 'pi durlabham //
yanme kāntā subhadrāṃgī susnehopacāriṇī /
yathecchā surasairbhogyairmānayanti divāniśam //
tathānyaḥ prāvadattatra maharsaukhyamihāptavān /

bhāgyena prerito 'trāhamīdṛksaukhyaṃ kuhāpi na //
yanme kāntā varairbhogyaistoṣayitvā divāniśam /
ramayantī yathākāmaṃ mānayantī samādarāt //
tathāparo vaṇikprāha dhanyo 'hamatībhāgyavān /
īdṛksampanmahatsaukhyaṃ lapsye kutra kathaṃ kadā /
īdṛk mahattaraṃ saukhyaṃ manye svarge 'pi durlabham //
yanme snehavatī bhāryā divyavastrādibhūṣaṇaiḥ /
maṇḍayitvā yathākāmaṃ ramayitvā divāniśam //
yathābhilaṣitairbhogyaissantarpya pratipāti mām /
tathānyo 'pi vaṇikprāha bhāgyenehāhamāptavān //
yadīdṛk mahadaiśvaryaṃ saṃpattirlapsyate kutaḥ //
svarge 'pi durlabhaṃ manye kutrātra pṛthivītale /
yanme bhāryā manoramyā kāntā divyātisundarī //
vividhadinyasaurabhyagandhadravyairdivāśam /
anulipya yathākāmaṃ kriḍayati samādarāt //
bhojanairvividhāsvādaiḥ pānairdivyāmṛtāttamaiḥ /
vastraiśca vividhaiḥ kāmyairbhūṣaṇairvividhairapi //
maṇḍayitvā yathākāmaṃ bhojayitvā divāniśam /
yathābhilaṣitaiḥ saukhyaiḥ ramayantyabhipāti mām //
evaṃ te vaṇijyaḥ sarve svasvabhāryākṛtādaram /
snehopacārasatsaukhyaṃ nivedhaivaṃ babhāṣire //
aho bhāgyaṃ tadasmākaṃ yadiha preṣitā vayam /
īdṛksaṃpanmahatsaukhyaṃ svarge 'pi durlabhaṃ khalu //
tadihaiva sadā bhuktvā yathākāmaṃ caremahi /
jambūdvīpe punargantuṃ notsahema kadācana //
kimīdṛksukhasaṃpattirhitvā yāsyāmahe vayam /
svadeśe 'pi purnagatvā kiṃ kiṃ bhokṣyāmahe sukham //
kutredṛgguṇasaṃpannā divyakāntā manoramāḥ /
sarvavidyākalābhijñā labhyante durlabhā bhuvi //
etāḥ kāntāḥ subhadrāṃgāḥ svāmisneho 'nucārikāḥ /
hitvā gatcā svadeśe 'pi kiṃ sthitvā svajanaiḥ saha //
dhanyāste puruṣā martyāḥ kāntābhirye sadā ratāḥ /
yathākāmaṃ sukhaṃ bhuktvā saṃcarante yathecchayā //
evaṃ śrīguṇasaṃpannā divyakāntāsahāratāḥ /
yāvajjīvaṃ sukhaṃ bhuktvā saṃtiṣṭhemahi sarvadā //
jambūdvipe punargantuṃ nābhīcchāmaḥ kadāpi hi /
kiṃ lapsyāmaha etādṛk mahatsaukhyaṃ kadā katham //
ityevaṃ taiḥ samākhyātaṃ sarvairapi niśamya saḥ /
siṃhalastān samālokya niṣśvasannevamabravīt //
bhavantaḥ śrūyatāṃ vākyaṃ yanmayā satyamucyate /

yadi bhadre 'sti vāṃchā vaḥ tatkurudhvaṃ yathoditam //
iti tenoditaṃ śrutvā sarve te vismatāśayāḥ /
siṃhalaṃ sārthavāhaṃ taṃ samālokyaivamabruvan //
kiṃ vākyaṃ samupākhyāhi yadi bhadre samīhasi /
bhavatā yatsamādiṣṭaṃ kariṣyāmastathā vayam //
iti taiḥ kathitaṃ sarvaiḥ śrutvā sa siṃhalaḥ sudhīḥ /
sarvāṃstān vaṇijaḥ sārthān saṃpaśyannevamabravīt //
sarvaiḥ satya samādhāya samayaṃ dhāsyate yadi /
tadāhamupadekṣyāmi satyametadyathāśrutam //
iti tenoditaṃ śrutvā sarve 'pi te 'tivismitāḥ /
kiṃ samayaṃ dhariṣyāmastadādiśeti cābruvan //
etattaiḥ kathite sarvaiḥ sārthavāhaḥ sa siṃhalaḥ /
sarvāṃstān vaṇijaḥ saṃghān samālokyaivamabravīt //
bhavantaḥ śrūyatāṃ sarvaiḥ samayamuditaṃ mayā /
naitatkenāpi vaktavyaṃ bhāryāyāḥ purato 'pi vaḥ //
kaścidbhāṣeta bhāryāyāḥ purā yadi pramādataḥ /
tadā sarve vayaṃ hyatra vrajema nidhanaṃ khalu //
iti satyaṃ samādhāya samayaṃ dhātumarhatha /
yadi saṃdhāryate satyaṃ sarveṣāmapi bhadratā //
iti taduktamākarṇya sarve 'pi te vaṇigjanāḥ /
satyametaddhariṣyāmaḥ samādiśeti cābruvan //
iti sarvai samākhyātaṃ śrutvā sa siṃhalaḥ sudhīḥ /
sarvāṃstān vaṇijaḥ saṃghān saṃpaśyannevamabravīt //
śṛṇudhvaṃ dhairyamālambya tiṣṭhata mā viṣīdata /
imā hi pramadāḥ sarvā rākṣasyo naiva mānuṣāḥ //
iti satyaṃ mayākhyātaṃ śrutvā sarve 'pi bodhitāḥ /
kaścidapi svabhāryāyāḥ purato vaktumarhati //
iti tena samākhyātaṃ śrutvā sarve vaṇigjanāḥ /
bhītisaṃtrasitātmānaḥ kṣaṇaṃ tasthurvimohitāḥ //
tataste vaṇījaḥ sarve saṃtrāsābhihatāśayāḥ /
siṃhalaṃ sārthavāhaṃ taṃ samālokyaivamabruvan //
sārthavāha kathaṃ jñātaṃ kutra dṛṣṭaṃ śrutaṃ tvayā /
etāḥ kāntā na mānuṣyo rākṣasya iti tadvada //
yadyetā naiva mānuṣyo rākṣasya eva tatkatham /
asmākaṃ ka iha trātā gatirvā syātparāyaṇaḥ //
yadyetatsatyameveha tiṣṭhemahi kathaṃ vayam /
palāyemahi kutretastadupāyamupādiśa //
iti taiḥ kathitaṃ śrutvā sārthavāhaḥ sa siṃhalaḥ /
sarvānstān vaṇijaḥ saṃghān samāśvāsyaivamabranīt //
satyameva mṛṣā naiva tathāpi mā viṣīdata /

upāyaṃ vidyate 'trāpi tacchṛṇudhvaṃ mayoditam //
yo 'śvājo 'tra bālāho nāma tīre mahodadheḥ /
sthitaḥ sattvānukampārthaṃ sa naḥ trātā gatirbhavet //
sa tiṣṭhedudhestīre suvarṇabālukāsthale /
āvartya parivarttāpi bhuktvā śvetā mahoṣadhīḥ //
tatra gatvā vayaṃ sarva upasarema vanditum /
saṃpaśyetkaruṇātmā sa sarvānasmānupāsṛtān //
dṛṣṭvāsmān sa samutthāya pracchādayet svamāśrayam /
ko 'tra pāramito gantuṃ icchantīti vadet tridhā //
tadā sarve vayaṃ natvā tamevaṃ prārthayemahi /
icchāmahe ito gantuṃ pāraṃ tatsahasā naya //
ityasmatprārthita śrutvā sarvānasmān svapṛṣṭhake /
āropya samasottīrya nayet pāraṃ mahodadheḥ //
sa evāsmākamiha trātā gatirnānyo hi vidyate /
tadvayamaśvarājaṃ taṃ natvaivaṃ prārthayemahi //
etadupāyamatrāpi vidyate 'smatparāyaṇe /
kaścidetatsvabhāryāyā vaktuṃ naivārhati dhruvam //
pramodādyadi bhāryāyāḥ snehāt kaścidvadetpuraḥ /
rākṣasyo 'smānstada sarvān bhakṣiṣyante na saṃśayaḥ //
iti sneho 'sti jīve vo dhṛtvaitatsamayaṃ dṛḍham /
kasyāścitpurataḥ kiṃcidvaktavyaṃ naiva kenacit //
iti tenoditaṃ śrutvā sarve 'pi te vaṇigjanāḥ /
mṛtyutrāsāhatātmānaḥ siḥhalamevamabruvan //
sārthavāha bhavannāthastrātā mitraṃ suhṛdgatiḥ /
asmākaṃ nāparaḥ kaścittadanvāhartumarhati //
kasmindine gamiṣyāma itastīre mahodadheḥ /
yatra tiṣṭhedaśvarāja iti satyaṃ samādiśa //
ityuktaṃ tairniśamyāsau sārthavāho nirīkṣya tān /
ito 'hina tṛtīye 'vaśyaṃ gacchemahīti cābravīt //
na kasyāścitpuraḥ kaścatsatyametadvadenna hi /
gopanīyaṃ prayatnena tridheti so 'bravīt punaḥ //
iti saṃmatamādhāya sarve 'pi te vaṇigjanāḥ /
tatpure punarāgatya svasvālayaṃ samāviśat //
tatra tāḥ pramadāḥ kāntā dṛṣṭvā tān svagṛhāgatān /
svaṃ svaṃ svāmitanamālokya papracchurevamādarāt //
kutra bhavān prayāto 'tra samāyāto 'si sāmpratam /
satyametat samākhyāhi yadi sneho 'sti te mayi //
iti bhāryoditaṃ śrutvā sarve 'pi te vaṇigjanāḥ /
deśādbahirvayaṃ gatvāgatāḥ sma iti cābruvan //
etacchrutvā ca tāḥ kāntāḥ sarvāḥ svaṃ svaṃ priyaṃ mudā /

samīkṣya samupāsīnāḥ papracchurevamādarāt //
dṛṣṭaṃ kiṃ mahadudyānaṃ dṛṣṭaṃ vāpi sarovaram /
falapuṣpābhinamrāśca dṛṣṭāḥ kiṃ pādapā api //
iti bhāryoditaṃ śrutvā sarve 'pi te vaṇigjanāḥ /
kiṃcinna dṛśyate 'smābhiriti pratyuttaraṃ daduḥ //
tacchrutvā pramadāḥ sarvāḥ samīkṣya tā svakaṃ priyam /
saṃprahāsaṃ kurvantyaḥ punarevaṃ babhāṣire //
kathaṃ na dṛśyate 'trāsti mahodyānaṃ sarovaram /
vividhāstaravaḥ santi falapuṣpabharānatāḥ //
aho yūyaṃ gatāḥ kutra dṛśyante na kathaṃ khalu /
etatsatyaṃ samākhyāhi yadi priyāsmyahaṃ tava //
etacchrutvāpi te sarve vaṇijaḥ svasvapriyāṃ prati /
prahasan saṃnirīkṣyāpi punarevaṃ babhāṣire //
ito 'hni tṛtīye 'vaśyaṃ tadudyānaṃ sarovaram /
sarvānapi tarun drṣṭuṃ gamiṣyāmo vayaṃ priye //
tāni sarvāṇi saṃvīkṣya gṛhītvāpi falāni ca /
puṣpāṇyapi samāhṛtya samāyāsyāmahe drutam //
tacchrutvā tāstathetyuktvā sarvāḥ svaṃ svaṃ ptriyaṃ mudā /
yathābhilaṣitāirbhogyaiḥ sādaraṃ samatoṣayan //
bhuktvā te 'pi yathākāmaṃ sarvaiḥ saṃtoṣitā apio /
dirghocchvāsaṃ samutsṛjya tasthuḥ kṣaṇaṃ viṣāditāḥ //
tadṛṣṭvā pramadāstāśca sarvāḥ svasvaprabhuṃ prati /
kimucchvāsaṃ samutsṛṣṭaṃ vadeti prāvadat punaḥ //
svadeśaviṣayaṃ smṛtvā samucchvāsaṃ samutthitam /
iti svasvapriyāste sarve 'pi purato 'vadan //
tacchrutvā pramadāstāśca sarvāḥ svasvapateḥ punaḥ /
upāsīnā vihasantyaḥ saṃnirīkṣyaivamabruvan //
kiṃ svadeśasmṛtiṃ kṛtvā sukhaṃ bhuktveha tiṣṭhata /
saṃramitvā yathākāmaṃ saṃcaradhvaṃ yathecchayā //
dravyāṇyapi ca sarvāṇi bhogyāni vividhāni ca /
sarvopakaraṇavastūni vastrāṇi bhūṣaṇānyapi //
udyānāni suramyāni puṣkariṇyo manoramāḥ /
falapuṣpābhinamrāśca pādapā vividhā api //
prāsādāśca manoramyā gṛhāścāṭṭābhiśobhitāḥ /
maṇḍapāśca maṭhāścāpi rathā aśvāśca hastinaḥ //
gāvaśca mahiṣāścāpi sarve 'pi paśujātikāḥ /
vidyate sakalo 'nyatra kiṃ nāstīha nirīkṣyatām //
tadetānyapi sarvāṇi tvadadhīnāni sarvadā /
yathecchayā samādāya bhuktvā ramansukhaṃ cara //
nātra kiṃcidviṣādatvaṃ bhayaṃ cāpi na kiṃcana //

yathākāmaṃ prabhuktvaiva rama caran sukhaṃ vasa //
iti tābhiḥ samākhyātaṃ sarve 'pi te vaṇigjanāḥ /
tatheti prabhāṣitvā tasthuḥ vinoditā iva //
tatastāḥ pramadāḥ sarvā rātro svasvapriyaiḥ saha /
yathākāmaṃ ramitvāpi suṣeyuḥ śayanāśritāḥ //
te 'pyevaṃ vaṇijaḥ sarve ramitvā śayanāśritāḥ /
mṛtyuśaṃkāhatātmānastasthurnidrāparāṅmukhāḥ //
tataḥ prātaḥ samutthāya sarve 'pi te vaṇigjanāḥ /
svāṃ svāṃ bhāryāṃ samāmantrya samālokyaivamabruvan //
vayaṃ yāsyāmahe draṣṭuṃ taḍāgodyānapādapān /
sajjīkṛtya tadāhāraṃ saṃsthāpayata saṃvaram /
tacchrutvā pramadāḥ sarvāstāstatheti prabodhitāḥ /
sajjīkṛtyopasaṃsthāpya svasvapriyaṃ vyanodayan //
tasmiṃśca divase 'pyevaṃ sarve 'pi te vaṇigjanāḥ /
bhuktvā bhogyaṃ ramitvāpi tasthurjāgartikā niśi //
tataḥ prātaḥ samutthāya sarve te siṃhalādayaḥ /
svāṃ svāṃ bhāryāṃ samāmantrya gṛhītvā svasvasaṃvaram //
saṃmīlya sahasā sarve deśādbahirvinirgatāḥ /
gatvā dūramanodyanasamīpaṃ samupāśrayan //
tatra sa siṃhalaḥ sarvān vaṇījastān vilokayan /
samāmantrya kriyākāaraṃ kartumevamabhāṣata //
bhavantaḥ śrūyatāṃ vākyaṃ yantrayātra nigadyate /
tatsarve satyamādhāya kartumarhanti nānyathā //
yadi snehaḥ svajivo 'sti jñātibandhusuhṛtsvapi /
yuṣmābhirmadvacaḥ śrutvā satyaṃ dhartavyamatra hi //
śṛṇudhvaṃ tatkriyābandhaṃ kriyate yanmayā hite /
triratnaśaraṇaṃ dhṛtvā caritavyaṃ samāhitaiḥ //
kenāpi smaraṇīyā na bharyā kāntā priyā api /
paścānnaivābhilokyaṃ ca yāvatpāraṃ na gamyate //
iti kṛtvā kriyābandhaṃ sarve te siṃhalādayaḥ /
tataḥ saṃprasthitāḥ śīghraṃ tīraṃ prāpto mahodadheḥ //
tatra tamaśvamadrākṣuḥ savarṇavālukāsthale /
āvartyaparivartitvā bhuktvauṣadhīḥ samāśritam //
tatra tān samupayātān dṛṣṭvā so 'śvaḥ samutthitaḥ /
pracchāḍitvā tridhā ko 'taḥ pāragāmīti prāvadat //
tadā te vaṇijyaḥ sarve sāṃjalayastamādarāt /
tridhā pradakṣiṇīkṛtya praṇatvaivaṃ babhāṣire //
deva sarve vayaṃ pāraṃ gantumicchāmahe khalu /
tadbhavānno drutaṃ pāraṃ saṃprāpayitumarhati //
iti taiḥ prārthitaṃ śrutvā so 'śvarājo dayānidhiḥ /

sarvāṃstān vaṇijaḥ paśyan punarevamabhāṣata //
yadi pāramito gantuṃ yūyaṃ sarve samicchatha /
matpṛṣṭhaṃ dṛḍhamāruhya saṃtiṣṭhadhvaṃ samāśritāḥ //
yāvatra choditaṃ kāyaṃ mayā tāvatra kenacit /
kartavyo dṛṣṭivikṣepo yadi jīvitamicchatha //
iti tena samādiṣṭaṃ śrutvā sa siṃhalāgrataḥ /
natvā tatpṛṣṭamāruhya saṃśritaḥ samatiṣṭhata //
tataste vaṇijyaḥ sarve natvā taṃ sahasā kramāt /
ruhyate pṛṣṭhamāśritya saṃśleṣitā niṣedire //
tataḥ so 'śvo mahāvegī saṃvahanstān vaṇigjanān /
saṃkraman sahasāmbhodhermadhye dvīpamupāyayau //
tadāśvenāhūtān sarvān rākṣasyastān vaṇigjanān /
dṛṣṭavā tāḥ sakalāstatra sahasā khādupācaran //
hā kāntā priyabhartāsi māṃ vihāyādhunā katham /
niḥsneho mayi kutraika eva gantuṃ tvamicchasi //
ahamapi tvayā sārdhaṃ gantumihāvrajāmi hi /
tanmāṃ paśyanbhavākānta samatvahartumarhati //
hā kānta kathamekānte tyaktvā māṃ bhakticāriṇīim /
niḥsneho ratisaṃbhogo kva prayātuṃ tvamicchasi //
kathaṃ matsnehasaṃbhogaratisaukhyamahotsavam /
vismṛtaṃ bhavatā kānta tatsmṛtvā paśyemāṃ priyām //
hā prāṇasamakānto 'si naivāsti me suhatpriyaḥ /
tavāpyasmi priyā bhāryā tatkathaṃ nau viyogatā //
suduṣyakomalaivastraiḥ prāvṛto 'si mayepsitaiḥ /
tatsnehatimutsṛjya kutra gantuṃ tvamicchasi //
yathābhilaṣitairbhogyaiḥ pānaiśca paritoṣitaḥ /
vismṛtya kathamekānte māṃ tyaktvā gantumicchasi //
vividhasurabhidravyaistvaṃ liptvā modito mayā /
saugandhidravyamujjhitvā kutra gantuṃ tvamicchasi //
muktāhārādyalaṃkārairbhūṣito 'si yathepsitaiḥ /
tatte sarvamalaṃkāraṃ tyaktvā gantuṃ kuhecchasi //
bhuktvā bhogyaṃ yathākāmaṃ ramitvāpi divāniśam /
tadbhogyaratisatsaukhyaṃ hitvā gantuṃ kuhecchasi //
hā kānta mama nātho 'si kṛtvanāthāmimāṃ satīm /
nirdayo māṃ parityajya kathaṃ gantuṃ kuhecchasi //
hā kānta pasya māṃ bhāryāṃ bhavaddharmānucāriṇīm /
dehi me darśanaṃ svāmi mā tyajemāṃ priyaṃvadām //
yadi me darśanaṃ kānta na dadāsīha kiṃcana /
bhavannāma samuccārya mariṣye śvo nirāśitā //
tadā bhavānapi māṃ smṛtvā bhogyakrīḍāsukhānyapi /

kiyatkālaṃ dharet prāṇaṃ yāsyasi maraṇaṃ dhruvam //
iti sneho 'sti te bhartaḥ svajive mayi vā yadi /
ekadhāpīha māṃ smṛtvā bhavān saṃdraṣṭumarhati //
ityevaṃ vilapantyastā rākṣasyaḥ sakalā api /
svasvabhartāramālokya rudantyo 'nuyayurdrutam //
tatkāruṇyavilāpaṃ te śrutvā sarve vaṇigjanāḥ //
sneharatisukhotsāhaṃ smṛtvā tā draṣṭumicchire //
tatra ye ye 'tistenehārdrāṣu kāruṇyādhairyamohitāḥ /
tān draṣṭuṃ pṛṣṭamadrākṣuste te 'śvānnyapatan jale //
ye ye 'śvānnipatatanto 'bdhau tānstānālokya tā drutam /
rākṣasyaḥ sahasoddhṛtya prādanatsvasvapatiṃ mudā //
evaṃ te vaṇijaḥ sarve nipatanto mahāmbudhau /
sahasoddhṛtya sarvābhī rākṣasībhiḥ prabhakṣitāḥ //
siṃhala eka evāśvapṛṣṭhe saṃśliṣya saṃśritaḥ /
triratnasmaraṇaṃ dhṛtvā saṃtasthau niścalendriyaḥ //
tamevaikaṃ mahāsattvamuhitvā so 'śvarāṭlaghuḥ /
sahasā saṃkramatpāramabdherastīraṃ samāyayau //
tatra sa tīramāsādya pracchoḍitvā svamāśrayam /
avatārya svapṛṣṭhāttaṃ siṃhalamevamabravīt //
sādho vraja samādhāya saṃpaśyan pathi sarvataḥ /
sarvatra te śubhaṃ bhūyādramasva bandhubhiḥ sukham //
iti tena samādiṣṭaṃ śrutvā sa siṃhalaḥ kṛtī /
tamaśvaṃ sāṃjalirnatvā saṃpaśyannemavamabravīt //
dhanyo 'si tvaṃ mahāsatva yanmāṃ mṛtyumukhagatam /
ādāya sahasottārya rakṣasi svayamāgataḥ //
tanme nātho 'si śāstā piṇḍānutrātā suhṛdgatiḥ /
yāvajjīvaṃ bhavatpādaṃ smṛtvā bhajeya sarvadā //
manye bhavantamīśāṃśanirmitaṃ trijagatprabhum /
bodhisattvaṃ mahāsatvaṃ sarvasattvānupālakam //
itthaṃ māṃ sarvadālokya bhavān sarvatra saṃkaṭe /
bodhayityā prayatnena kṛpayā trātumarhati //
iti saṃprārthya taṃ nāthamaśvarājaṃ sa siṃhalaḥ /
tridhā pradakṣiṇīikṛtya nanāma tatpadān punaḥ //
tataḥ so 'śvastamālokya kiṃciddūre caran svayam /
antarhito jvaladvahnirivākāśe yayau drutam //
tamevaṃ khe gataṃ dṛṣṭvā siṃhalaḥ so 'tivismitaḥ /
yāvaddṛṣṭipathaṃ paśyaṃstasthau natvā kṛtāṃjaliḥ //
tataḥ sa siṃhalo dhīraḥ paśyan nmārge sahāhitaḥ /
ekākī saṃkraman jambūdvīpāraṇyamupāyayau //
tadā yā rākṣasī bhāryā siṃhalasya vaṇikpateḥ /

rākṣasyaḥ sakalāstāstāṃ parivṛtyaivamabruvan //
asmābhirbhakṣitāḥ sarvasvāmino 'pi svakasvakāḥ /
bhakṣito na tvayaivaikaḥ svāmī nirvāhitaḥ katham //
yadi tāvattamānīya bhakṣase na tvamātmanā /
tvāṃ vihatya vayaṃ sarvā bhakṣiṣyāma iti dhruvam //
ityevaṃ kathitaṃ tābhiḥ sarvābhistanniśamya sā /
saṃtrastā puratastāsāṃ viṣaṇṇāsyaivabravīt //
bhaginyo yadi yuṣmākaṃ nirbandha eṣa niścayaḥ /
sarvathāhaṃ tamānīya bhakṣeyamiti niścitam //
iti tayoktamākarṇya rākṣasyaḥ sakalā api /
evaṃ cette bhavedbhadraṃ nocenneti hi cābruvan //
tataḥ sā rākṣasī dhṛtvā paramabhīṣaṇākṛtim /
ākāśāt sahasā gatvā siṃhalasya puro 'sarat //
dṛṣṭvā tāṃ rākṣasīṃ bhīmāṃ purataḥ samupāsṛtām /
siṃhalo 'siṃ samutthāpya saṃtrāsayitumudyayau //
siṃhalaṃ tamasiṃ dhṛtvā nihantuṃ saṃmukhāgatam /
dṛṣṭvā sā rākṣasī trastā pradudrāva vanāntare //
tadā tatra vaṇiksārtho madhyadeśāt samāyayau /
taṃ dṛṣṭvā sā sundarīrupaṃ dhṛtvā pura upāsarat //
tāṃ kāntāṃ sundarīṃ ramyāṃ purataḥ samupāsṛtām /
sārthavāhaḥ samālokya papracchaivaṃ samādarāt //
bhagini ko bhavantīha kāntāre tu mitāśrayā /
ekākī kuta āyāsi tatsatyaṃ vaktumarhasi //
iti sārthabhṛtā pṛṣṭe rudantī sā kṛtāṃjaliḥ /
tasya sārthapateḥ pādau praṇatvaivaṃ nyavedayat //
ahaṃ sārthapate rājñastāmradvipapateḥ sutā /
siṃhalasyāsya bhāryārthaṃ datta tena mahībhujā //
anena sārthavāhena parinīyāhamātmanā /
datvā viśrambhamānītā svadeśagamanaṃ prati //
abdhitīrosaṃprāptā naukāyādau vibhagnitā /
amaṃgaleti kṛtvāhaṃ choritānena jaṃgale //
tadbhavān bodhayitvainaṃ sārthavāhaṃ mama priyam /
mayi snehabhisambandhe saṃyojayitumarhati //
tayeti prārthitaṃ śrutvā sārthavāhastatheti saḥ /
pratiśruya tasya sārthavāhasya samupāsarat //
taṃ dṛṣṭvā samupāyātaṃ siṃhalaḥ sa prasāditaḥ /
āsane saṃpratiṣṭhāpya samālokyaivamabravīt //
vayasya kauśalaṃ kaściddehe sarvatra cāpi te /
ityevaṃ saṃkathālāpaṃ kṛtvā tasthau vinodayan //
tathā sa sārthavāhastaṃ siṃhalaṃ kauśalaṃ mudā /

pṛṣṭvā saṃmodayan vīkṣya punarevamabhāṣata //
vayasyāsau rājaputrī pariṇītā tvayā svayam /
asthāne mā parityājyā kṣamasvāsyā virodhatām //
iti tenoditaṃ śrutvā siṃhalaḥ sa mahāmatiḥ /
sārthavāhaṃ tamālokya punarevaṃ nyavedayat //
sukhena rājaputrīyaṃ pariṇītāpi nā mayā /
rākṣasīyamihāyātā tāmradvīpanivāsinī //
iti tenoditaṃ śrutvā sārthavāhaḥ sa vismitaḥ /
siṃhalaṃ suhṛdaṃ taṃ ca samālokyaivamabravīt //
vayasya rākṣasīyaṃ ki kathamevamihāgatā /
jñātāpi ca tvayā kena tatsatyaṃ vaktumarhasi //
iti tenodite sarvavṛttāntaṃ vistareṇa saḥ /
siṃhalasya mitrasya purataḥ saṃnyavedayat //
taduktaṃ sarvṛttāntaṃ śrutvā sa sārthabhṛt sudhīḥ /
satyamiti parijñāya babhuva trasitāśayaḥ //
tataḥ sa siṃhalastasmāt saṃprasthitaḥ samāhitaḥ /
saṃpaśyan pathi sartatra saṃcaran svapuraṃ yayau //
tatra sa svagṛhe gatvā mātāpitroḥ puro gataḥ /
tatpādān sahasā natvā kauśalyaṃ samapṛcchata //
tvanmukhadarśanādeva kauśalyaṃ nau sadā bhavet /
tavāpi kauśalaṃ kacciditi tau paryapṛcchatām //
tacchrutvā siṃhalaścāsau svapravṛttimanusmaran /
galadaśruviliptāsyo pitrorevaṃ nyavedayat //
kiṃ tātāviha vakṣāmi daivena prerito 'smi hi /
eka evāhamāyātaḥ sarve naṣṭāḥ sahāyakāḥ //
kathamiti punaḥ pṛṣṭaḥ pitṛbhyāṃ siṃhalaḥ sutaḥ /
sarvametat sa vṛttāntaṃ vistareṇa nyavedayat //
taduktaṃ sarvamākarṇya pitarau prahatāśayau /
ciraṃ niḥśvasya taṃ putraṃ paśyan tāvevamūcatuḥ /
hā putra bhāgyato nau tvaṃ jīvanniha samāgataḥ /
mā śucastaddhanaṃ naṣṭaṃ dhairyaṃ dhṛtvā sukhaṃ cara //
kimeva bahubhirdravyairvinā putreṇa nau gṛhe /
putra eva mahāratnaṃ dharmārthavaṃśasādhanam //
bahuratnāni naḥ santi yadi tvamiha nāgataḥ /
etānyapi hi sarvāṇi vyarthaṃ kṣiṇuyurāvayoḥ //
dravye naṣṭe punardravyaṃ sādhayayaṃ prayatnataḥ /
tvayi putre vinaṣṭe 'haṃ sādhayeyaṃ kathaṃ param //
kiṃ kariṣyanti ratnāni vinā putreṇa sādhunā /
nirdhano 'pi varaṃ sādhuḥ putro dharmārthasādhanaḥ //
mṛte ratnāni kiṃ kuryurvinā putreṇa sādhunā /

satputraḥ piṇḍadānādīn kṛtvā svarge 'pi prersyet //
satputra evaṃ sadratnamiha dharmārthasadguṇān /
sādhayedyatparatrāpi saṃskṛtya prerayoddivi //
tattvamevāvayo ratnamiha dharmārthasaukhyadam /
saṃskārapiṇḍadānaiśca paratra prerayeddivi //
ityāvayorhi saṃsāre tvanmukhāmbhojadarśanāt /
janmajīvitasampattisādhanaṃ safalaṃ bhavet //
iti vijñāya satputra tvamāvābhyāṃ sahānvitaḥ /
saddharmasādhanaṃ kṛtvā bhuktvā kāmaṃ samācara //
dhṛtvā svakulasaṃvṛttiṃ triratnaśaraṇaṃ gataḥ /
datvārthibhyo yathākāmaṃ saṃramasva gṛhāśritaḥ //
tasminnavasare tatra rākṣasī sātisundarī /
bhūtvā siṃhalasaṃkāśaṃ putraṃ dhṛtvā samāyayau //
tatra taṃ bālakaṃ putramaṃka āropya sarvataḥ /
pṛcchanti siṃhalagehaṃ babhrāma sā pragalbhikā //
tatra sā preritā lokaiḥ siṃhalasya gṛhāntike /
gatvā samīkṣyamānā taddvāramūlamupāśrayat //
tatra lokāḥ samālokya bālakaṃ taṃ manoharam /
siṃhalasadṛśākāraṃ paśyanta evamabruvan /
bhavanto jñāyatāmeṣa bālakaḥ siṃhalātmajaḥ /
yadasya siṃhalasyeva nirviśeṣaṃ mukhendriyam /
ityuktaṃ janakāyena niśamya sā kṣapācarā /
bhavadvirjñāte 'syāyaṃ putra ityevamabravīt //
bhagini tvaṃ sutā kasya kutaḥ kathamihāgatā /
iti taiśca janaiḥ pṛṣṭā sā punarevamabravīt //
bhavanto 'haṃ sutā rājñastāmradvīpādhipasya hi /
pitrāsya sārthavāhasya dattā bhāryārthamātmanā //
anena sārthavāhena pariṇītā sahāgatā /
abdhitīropaprāptā naurbhagnā yādo 'nilāhatā //
amaṃgaleti kṛtvāhaṃ choritānena jaṃgale /
kṣudraṃ putramimaṃ dhṛtvā kaṣṭenehāhamāgatā //
asyātmajo hyayaṃ bālo bhāryāhaṃ dharmacāriṇī /
ityenaṃ svāminaṃ sarvaṃ saṃbodhayitumarhatha //
tayeti prārthitaṃ śrutvā sarve lokāstatheti te /
pratijñāya drutaṃ tasya siṃhalasya puro gatāḥ //
sarvametat pravṛttāntaṃ yathoditaṃ tathā tathā /
vistareṇa samākhyāya siṃhalamevamavruvan //
sārthavāha tvayā bhāryā kṣudraputrā tapasvinī /
bālakaśca sutaste 'sau tyaktāvenāvubhau katham /
tadasmākaṃ vacaḥ śrutvā bhāryāṃ tāṃ svātmajaṃ ca tam /

saṃpaśyan kṛpayā sādho samanvāhartumarhasi //
iti taiḥ prārthyamāno 'sau siṃhalastān suhṛjjanān /
sarvānapi samālokya pura evamabhāṣata //
bhavanto na sutā rājño bhāryāpīyaṃ na me khalu /
rākṣasī hi narāhārā tāmradvīpanivāsinī //
bālo 'pyayaṃ na me putro nirmito māyayānayā /
iti satyaṃ mayā jñātvā kathyate na mṛṣā khalu //
tacchrutvā te janāḥ sarve tasya pitroḥ puro gatāḥ /
sarvametat pravṛttāntaṃ vistareṇa nyavedayan //
tanniveditamākarṇya pitarau tau prabodhitau /
svātmajaṃ taṃ samāmantrya pura evamabhāṣatām //
kṣamasva svātmajasnehādduhiturnṛpatestava /
bhāryāyāḥ pariṇīyāta aparādhaṃ sahasraśaḥ //
iti taduktamākarṇya siṃhalaḥ so 'bhiroṣitaḥ /
pitroretat pravṛttāntaṃ nivedya caivamabravīt //
tāta neyaṃ sutā rājñaḥ bhāryāpi ca na me khalu /
dārako 'yaṃ na me putro nirmito māyayānayā //
rākṣasīyaṃ narāhārā tāmradvīpanivāsinī /
asmānapi samāhartuṃ tāmradvīpādihāgatā //
iti putroditaṃ śrutvā tau mātāpitarāvapi /
tamātmajaṃ samālokya punarevamabhāṣatām //
sarvā api striyaḥ putra rākṣasya eva māyikāḥ /
tenāsyā aparādhatvaṃ kṣantumarhasi sarvathā //
ityetatkathitaṃ tābhyāṃ śrutvā sa siṃhalaḥ sutaḥ /
tau mātāpitarau paśyan punerevamabhāṣata //
yadyeṣā tāta yuṣmākamabhipretā manoramā /
dhārayata gṛhe hyetāṃ yāsyāmyanyatra sāmpratam //
iti putroditaṃ śrutvā tau mātāpitarau punaḥ /
ātmajaṃ taṃ samālokya snehādevamabhāṣatām //
dhāsyāmaḥ suta tāmenāṃ tavaivārthe gṛhe sadā /
yadi te rucitā neyaṃ kimasmākamanayātmaja //
iti tābhyāṃ kathitvāsau niṣkāsitā balāttataḥ /
siṃhakeśalino rājñaḥ sakāśaṃ sahasā yayau //
tatra sā sundarī kāntā saputrā dvāre sannidhau /
samupāsṛtya paśyantī mohayantī samāśrayat //
tāṃ dṛṣṭvā mantriṇo 'mātyāḥ sarve kautūhalānvitāḥ /
nṛpateḥ purato gatvā samīkṣyaivaṃ nyavedayan //
devātisundarī kāntā sakāntabālakātmajā /
rājadvāramupāśritya saṃpiṣṭhate pragalbhikā //
iti tairniveditaṃ śrutvā rājā sa siṃhakeśalī /

praveśayātra paśyeyamiti tān mantriṇo 'bravīt //
mantriṇastathetyuktvā gacchantaḥ sahasā tataḥ /
vanitāṃ tāṃ samāhūya prāveśayannṛpālayam //
dṛṣṭvā tāṃ sundarī kāntāṃ rājāsau rāgamohitaḥ /
suciraṃ tāṃ samālokya tasthau niścaritendriyaḥ //
tataḥ sa nṛpatiḥ paśyan pṛṣṭvā tāṃ kauśalaṃ mudā /
kutastvamāgatā kasya putrīti paryapṛcchata //
tacchrutvā pramadā sā taṃ paśyantī nṛpatiṃ cirāt /
galadaśruviliptāsyā praṇatvaivamabhāṣata //
deva jānīhi māṃ putrīṃ tāmradvīpamahīpateḥ /
sārthavāhasya bhāryārthaṃ dadau sa nṛpatiḥ svayam //
tenāpi sārthavāhena pariṇītāsamādarāt /
tataḥ saṃprasthitānena sahehāgantumutsukā //
abdhitīre prāptā naurbhagnā yādo 'nilāhatā /
kṛcchrāttataḥ samuttīrya tīramāsadya prācaran //
amaṃgaleti kṛtvāhaṃ choritānena jaṃgale /
tadātmajamimaṃ dhṛtvā śanairiha samāgatā //
pṛṣṭvāhaṃ sārthavāhasya gṛhaṃ gatvā samāśritā /
pitṛbhyāmapi saṃtyaktā nirvāhitā gṛhād balāt //
tadbhavaccharaṇe rājan kṣudraputrāhamāgatā /
tadbhavānsiṃhalaṃ pauraiṃ kṣamāpayitumarhati //
iti tayoktamākarṇya nṛpatiḥ sa samīkṣya tām /
samāśvāsya samāhūya mantriṇa evamabravīt //
mantriṇaḥ sārthavāhaṃ taṃ siṃhalaṃ siṃhanandanam /
gatvāhaṃ sahasāhūya samānayata sāmpratam //
iti rājñā samādiṣṭaṃ śrutvā te mantriṇo drutam /
siṃhalaṃ taṃ samāhūya nṛpasya samupānayat //
dṛṣṭvā taṃ samupāyātaṃ siṃhalaṃ sa narādhipaḥ /
sādaraṃ samupāmanyiṃ samīkṣyaivaṃ samādiśat //
siṃhalaṃ kena bhāryeṣā tvayā tyaktā nṛpātmajā /
kṣamasvaināṃ gṛhe nītvā sātmajāmabhipālaya //
ityādiṣṭaṃ narendreṇa śrutvā sa siṃhalo vaṇik /
sāṃjalistaṃ nṛpaṃ natvā samālokyaivamabravīt //
deva naiṣā sutā rājño bhāryāpi me suto 'pyayam /
rākṣasīyaṃ narāhārā tāmradvīpādihāgatā //
tenaitatkathitaṃ śrutvā sa rājā rāgamohitaḥ /
siṃhalaṃ tāṃ ca samīkṣya punarevaṃ samādiśat //
sarvāḥ striyo 'pi rākṣasya eva tatkṣantumarhati /
yedyeṣā nābhipretā te tyaktvā me dīyatāṃ tvayā //
etadrājoditaṃ śrutvā siṃhalaḥ sa vaṇiksudhīḥ /

nṛpatiṃ taṃ samālokya punarevaṃ nyavedayat //
rākṣasīyaṃ mahārāja na dadyām nāpi vāraye /
bhavān samyagvicāryaiva karotu te hitaṃ yathā //
iti taduktamākarṇya rājā sa rāgamohitaḥ /
ityuktvā siṃhato dhīraḥ tataḥ saṃpresthito gṛhe //
triratnasmṛtimādhāya tasthau dhairyasamāhitaḥ /
tāṃ kāntāṃ sasutāṃ svāntaḥpure prāveśayanmudā //
tataḥ sā ramaṇī kāntā rājānaṃ taṃ pramohitam /
ramayantī yathākāmaiḥ sukhairhṛtvā vaśe 'nayat //
tayaiva saha saṃrakto rājā sa kāmananditaḥ /
yathākāmaṃ sukhaṃ bhuktvā cacāra svecchayā raman //
evaṃ sā rākṣasī nityaṃ ramayitvā yathecchayā /
nṛpatiṃ taṃ vaśīkṛtya svacchandaṃ samacārayat //
tataḥ sā rākṣasī rātro rājakulāśritān janān /
nṛpatipramukhān sarvān saṃprāsvapitān vyadhāt //
kṛtvā sarvān prasuptāṃstān prāsvāpanābhimohitān /
tataḥ sā sahasākāśāttāmradvīpaṃ mudācarat //
tatra sā sahasopeya tāḥ sarvā api rākṣasī /
purataḥ samupāhūya samālokyaivamabravīt //
bhaginyastena yuṣmākamekena siṃhalena kim /
siṃhakeśariṇo rājñaḥ siṃhakalpābhidhe pure //
nṛpatipramukhāḥ sarve janā antaḥpurāśritāḥ /
mayā kṛtāḥ prasuptāste prāsvāpanābhimohitāḥ //
āgacchata mayā sārdhaṃ sahasā tatra caremahi /
nṛpatipramukhān sarvān bhakṣiṣyāmo 'dhunā vayam //
iti tayoktamākarṇya rākṣasyaḥ sakalā api /
ākāśāt sahasā gatvā siṃhakalpaṃ mudācaran //
tatra tāḥ sahasopetya sarvā rājakule sthitān /
nṛpatipramukhān sarvāṃllokān mudā ca khādire //
sarve 'pi bhakṣitāstābhī rākṣasībhirnṛpādayaḥ /
janā rājakuladvāraṃ nodghāṭitamuṣasyapi //
rājakulopari prātaḥ pakṣiṇaḥ kuṇapāśinaḥ /
gṛdhrādayo virāvantaḥ prabhramantaḥ precirire //
tatra prātaḥ samāyātā amātyā mantriṇo janāḥ /
pakṣiṇo bhramato dṛṣṭvā tasthuḥ sarve 'pi vismitāḥ //
kathaṃ rājakulaṃ dvāraṃ nodghāṭitaṃ ca sāmpratam /
bhramantaḥ pakṣiṇo 'neke ityuktvā tasthurunmukhāḥ //
tatpravṛttāntamākarṇya siṃhalaḥ sahasotthitaḥ /
niśitaṃ khaḍgamādāya prācarattatra satvaraḥ //
tatra tāṃ janatāṃ paśyansiṃhalaḥ sa upāśritaḥ /

galadaśruviliptāsyaḥ purata evamabravīt //
bhavantaḥ kuṇapāhārā bhramantyatra khagā yataḥ /
tadrājāpi janāḥ sarve rākṣasyā bhakṣitā khalu //
taduktamiti tacchrutvā sarve 'pi mantriṇo janāḥ /
kathamevaṃ tvayā jñātamityaprākṣustamādarāt //
tacchrutvā siṃhalaścāsau sarvānstān mantriṇo janān /
samīkṣya tatpuraḥ sthitvā sahasauvamabhāṣata //
bhavanto dīrghaniḥśreṇiḥ sahasānīyatāmiha /
āruhyopari gatvāhaṃ paśyāmyatra samantataḥ //
taduktaṃ mantriṇaḥ śrutvā niḥśreṇiṃ sahasā janaiḥ /
ānayitvāśu prāsāde prānte samadhyaropayan //
tān dṛṣṭvā siṃhalaḥ khaḍgaṃ dhṛtvābhiruhya saṃkraman /
prāsādopari saṃsthitvā trāsayattāḥ niśācarīḥ //
siṃhalaṃ khaḍgapāṇiṃ taṃ prāsādopari saṃsthitam /
rākṣasyastāḥ samālokya sarvā bhītā vibabhramuḥ //
tāsāṃ kāścicchiro dhṛtvā kāścitpādān bhujān parāḥ /
tāḥ sarvā api rākṣasyaḥ palāyitāstato drutam //
tataḥ siṃhala ālokya sarvāstā niṣpalāyitāḥ /
prāsādādavatīryāśu dvāraṃ samudaghāṭayat //
tataste mantriṇo 'mātyā janāḥ sarve 'pi sainikāḥ /
gatva samīkṣya rājādīn sarvān bhuktān vicukruśuḥ //
suciraṃ vilapitvā te sarve 'pi mantriṇo janāḥ /
amātyāḥ sainikāḥ paurā viceruḥ saṃtrasitāśayāḥ //
tataḥ sa siṃhalo dṛṣṭvā sarvāṃstān mantriṇo janān /
amātyān sainikān paurān samāmantryaivamabravīt //
bhavanto mā vicarantyatra nāsti kācinniśācarī /
tatsarve samupāviśya paśyantāṃ sarvataḥ punaḥ //
tataste mantriṇo 'mātyā janāḥ saṃvīkṣya sarvataḥ /
sarvarājakulaṃ sāntarbahistaṃ samaśodhayan //
tataste mantriṇo 'mātyā brahmaṇādīn mahājanān /
sannipātya prajāścāpi samāmarnayaivamabruvan //
bhavanto 'tra mṛto rājā vaṃśastasya na vidyate /
tadatra kaṃ kṛtvā mimīmahi vadantvidam //
iti tairmantribhiḥ proktaṃ śrutvā te brāhmaṇādayaḥ /
mahājanāḥ prajāścāpi sarve 'pyevaṃ nyavedayan //
yaḥ prājñaḥ sātviko viro nītiśāstravicakṣaṇaḥ /
dayākāruṇyabhadrātmā sarvadharmahitārthabhṛt //
taṃ vidhinābhiṃṣiṃcyātra pratiṣṭhāpya nṛpāsane /
sarvarājyādhipaṃ kṛtvā pramāṇayantu sarvadā //
iti taiḥ kathitaṃ śrutvā kecidvijñā mahājanāḥ /

sarveṣāṃ mantriṇāṃ teṣāṃ purata evamabruvan //
siṃhalo 'yaṃ sārthāvāhaḥ sātviko nītivitkṛtī /
dayākāruṇyabhadrātmā sarvasattvahitārthabhṛt //
īdṛgvīro mahāprājño dayākāruṇyasanmatiḥ /
maitrīśrīsadguṇādhāro nāsti kaścinmahājanaḥ //
tadenaṃ siṃhalaṃ vīramabhīṣiṃcya nṛpāsane /
pratiṣṭhāpya nṛpaṃ kṛtvābhimatāṃ sakalaiḥ saha //
iti tairuditaṃ śrutvā te 'mātyā mantriṇo janāḥ /
sarve 'pyanumataṃ kṛtvā tathā kartuṃ samārabhan //
tataste mantriṇo 'mātyā brāhmaṇāśca mahājanāḥ /
siṃhalaṃ taṃ samāmanyiṃ purata evamabravan //
siṃhalātra yadasmākaṃ prajānāmapi saṃmatam /
tadanumodya rājyo 'tra rājā bhaviturhasi //
iti tairmantribhiḥ sarvairamātyaiḥ sujanairdvijaiḥ /
prārthitaṃ siṃhalaḥ śrutvā tatpara evamabravīt //
bhavanto 'haṃ vaṇigvṛttivyavahāropajīvikaḥ /
tatkathaṃ rājyasaṃbhāraṃ saṃvoḍhumabhiśaknuyām //
tadetanmama yogyaṃ na kṣamantu tadaśakyatām //
yadyogyaṃ karma tatraiva yojanīyo hi mantribhiḥ //
iti tenoditaṃ śrutvā te 'mātyā mantriṇo janāḥ /
sarve taṃ siṃhalaṃ vīkṣya samāmantryaivamabruvan //
bhavatsadṛśaḥ sadbuddhirviryavān sadayaḥ kṛtī /
sātviko lokavikhyātaḥ kaścidanyo na nidyate //
yaccāsya nṛpatervaṃśe vidyate 'pi na kaścana /
tadatredaṃ bhavān rājyamanuśāsitumarhati //
iti tairmantribhiḥ sarvaiḥ saṃprārthitaṃ niśamya saḥ /
siṃhalo mantriṇaḥ sarvān samālokyaivamabravīt //
bhavanto yadi māṃ sarve rājānaṃ kartumicchatha /
samaye nāhamicchāmi rājyaṃ samanuśāsitum //
iti tenoditaṃ śrutvā sarve te mantriṇo janāḥ /
amātyāstaṃ mahābhijñaṃ samalokyaivamabruvan //
yathā yadbhavatākhyātaṃ samayaṃ tattathā khalu /
sarve vayaṃ samādhāya cariṣyāmaḥ samāahitāḥ //
iti taduttamākarṇya siṃhalaḥ saṃprabodhitaḥ /
sarvānstān mantriṇo 'mātyān samālokyaivamabravīt //
yadyetatsatyamādhāya sarve caritumacchatha /
tathātra rājyasaṃbhāraṃ saṃvoḍhumutsahe 'pyaham //
tadbhavanto 'tra me vākyaṃ dhṛtvā dharmānusādhinaḥ /
triratnabhajanaṃ kṛtvā careyuḥ sarvedā śubhe //
ityanuśāsanaṃ dhṛtvā mama dharmāsahāyīnaḥ /

sarvesattvahitādhāre dahrme caritumarhatha //
iti tenoditaṃ śrutvā sarve mantriṇo janāḥ /
amātyā dvijapaurāśca tatheti pratiśuśruvuḥ //
tataste mantriṇo 'mātyā janā dvijā mahājanāḥ /
sarve 'pi saṃmataṃ kṛtvā taṃ nṛpaṃ kartumārabhan //
tataste 'tra pure samyagchodhayitvā samantataḥ /
dhvajachatrādyālaṃkārairmaṇḍanaiḥ samaśodhayan //
tataste pariśuddhe 'hina siṃhalaṃ yathāvidhim /
abhiṣiṃcya mahotsāhaiścakruḥ lokādhipaṃ nṛpam //
nṛpāsane pratisṭhāpya sarve lokāḥ samantriṇaḥ /
siṃhalaṃ taṃ mahārājaṃ saṃsevire samādarāt //
tataḥ sa siṃhalo rāja sarvāṃllokāan vinodayan /
svasvadharme pratiṣṭhāpya śaśāsa svātmajāniva //
tadanuśāsanaṃ dhṛtvā sarve lokā dvijādayaḥ /
triratnabhajanaṃ kṛtvā saṃcevire śubhe sadā //
tadā tasya prabho rājye sarvatra viṣayeṣvapi /
nirutpātaṃ śubhorsāha prāvarttata nirantaram //
tathā sa mantribhiḥ sadbhiḥ nītidharmavicakṣaṇaiḥ /
sevyamāno mahāvijño rarāja devarāḍiva //
tatra sa nṛpatirjitvā janbūdvīpe mahībhujaḥ /
sarvānstān mantriṇo 'mātyān samāmarnayaivamādiśat //
sajjīkriyatāmāśvatra caturaṃgabalaiḥ saha /
tāmradvipe gamiṣyāmi jetuṃ tā rākṣasīrapi //
tadādiṣṭaṃ samākarṇya sarve mantriṇo janāḥ /
caturaṃgabalānyevaṃ sahasā samasajjayan //
tataḥ sannāhya sa bhūmīndraścaturaṃgabalaiḥ saha /
saṃprasthito mahotsāhaistīraṃ prāpa mahodadheḥ //
tatra sa tāni sarvāṇi caturaṃgabalānyapi /
āropya vahaneṣvabdhau saṃprasthito caran mudā //
tatra sa saṃtaran sarvaiścaturaṃgavalaiḥ saha /
svastinā sahasāmbodheḥ pāratīramupāyayau //
tāmradvīpe tadā tatra rākṣasīnāṃ mahaddhvajaḥ /
repita āpaṇasthāne kampito 'sūcayadbhayam //
taṃ prakampitamālokya rākṣasyo bhayaśaṃkitāḥ /
sarvā ekatra saṃmilya mitha evaṃ samūcire //
bhavantya āpaṇastho 'thaṃ dhvajaḥ prakampito 'dhunā /
jāmbudvīpanṛpā nūnamasbhiryoddhumāgatāḥ //
sajjīkṛtvā tadasmābhiḥ sthātavyamiha sāmpratam /
iti saṃbhāṣya tā draṣṭumabdhitīramupācaran //
tatrasthāḥ sakalāstāstān siṃhalādīn narādhipān /

tīrottīrṇān mahotsāhairdadṛśuryoddhumāgatān //
dṛṣṭvā tān samupāyātān rākṣasyastā bhayānvitāḥ /
kāścit palāyitā bhītāḥ kāścadyoddhaṃ samāśritāḥ //
yoddhaṃ pratyudgatāḥ kāścit kāścittasthurnirīkṣya khe //
tān pratyudgatān dṛṣṭvā siṃhalasyāġyāyā drutam /
vidyādharibhirāviṣṭā vīraiḥ śastraiḥ pradyotitāḥ //
avaśiṣṭā abhistāḥ siṃhalasya nṛpaprabhoḥ /
kṛtāṃjalipuṭā natvā pādayorevamabruvan //
kṣamasva no mahārāja vrajāmaḥ śaraṇe tava /
tadasmān yoṣito bālā hantuṃ nārhati kṣatriyaḥ //
iti saṃprārthitaṃ tābhiḥ śrutvā sa siṃhalaḥ prabhuḥ /
samayena kṣayaṃ va iti tā vīkṣyābravīt //
tacchutvā sakalā tāstaṃ siṃhalaṃ kṣatriyādhipama /
sāṃjalayaḥ punarnatvā samālokyaivamabravīt //
kiṃ samayaṃ samākhyātuṃ bhavatābhihitaṃ yathā /
tathā sarve vayaṃ dhṛtvā cariṣyāmaḥ sadāpi hi //
itiḥ tābhiḥ samākhyātaṃ niśamya sa nṛpaḥ sudhīḥ /
tāṃ sarvā rākṣasīḥ paśyan punarevamabhāṣata //
yadīdaṃ nagaraṃ tyaktvā sarve 'nyatrādhitiṣṭhatha /
madvijite ca yadyatra nāparādhyetha kasyacit //
tadā yuṣmākamevāhamaparādhyakṣayamenahi /
tadanyathā kṛte yuṣmān sarvā hanyāṃ sa saṃśayaḥ //
iti tena samākhyātaṃ śrutvā tāḥ sakalā api /
siṃhalaṃ taṃ praṇatvā ca samālokyaivamabruvan //
svāmiṃstathā kariṣyāmo bhavānabhihitaṃ yathā /
tadasmān yoṣitā bālāḥ saṃpālayitumarhati //
iti saṃprārthya sarvāstā rākṣasyaḥ paribodhitāḥ /
tyaktvā tadviṣayaṃ gatvā vane 'nyatra samāśrayan //
tatra sa siṃhalo rājā sāmātyā mantriṇo janāḥ /
sthitvā lokānadhiṣṭhāpya svasvadharme 'nvaśāsata //
tatra te sakalā lokā dhṛtvā tannupaśāsanam /
triratnabhajanaṃ kṛtvā svasvardhaṃ samācaran //
tadaitaddharmabhāvena subhikṣaṃ nirupadravam /
saddharmamaṃgalotsāhaṃ prāvartata samantataḥ //
siṃhalena narendreṇa jitvā saṃvāsitaṃ svayam /
tenāsau siṃhaladvīpa iti prakhyāpito 'bhavat //
yo 'sau siṃhalo rājā tadāhamabhavaṃ khalu /
yaḥ siṃhakeśarī rājā jyeṣṭha eva mahallakaḥ //
tadābhūdrākṣasī yā sā veṣā evānupamā khalu /
yo valāho 'śvarājo 'bhūdeṣo 'valokiteśvaraḥ //