Guṇakāraṇḍavyūhasūtra · Part 101120

bhavatā yadyathādiṣṭaṃ tatkariṣyāmahe tathā //
na purā rākṣasīvṛttiṃ kariṣyāmaḥ kadācana /
śikṣāsaṃvaramādhāya cariṣyāmo vrataṃ sadā //
jambūdvīpe yathā martyā viramya daśapāpataḥ /
saṃvṛtisukhabhuṃjānā jīvanti sadguṇāratāḥ //
tathā vayaṃ viramyātra daśakulamārgataḥ /
sadvṛtisukhabhuṃjānā jīvema sadguṇāratāḥ //
sadaitad vratamādhāya triratnabhajanāratāḥ /
sarvaṃ sattvahitaṃ kṛtvā saṃcariṣyāmahe śubhe //
tadasmān kṛpayā paśyannevaṃ cānugrahaṃ sadā /
kṛtvā saddharmamādiśya viharatviha mānyataḥ //
iti saṃprārthitaṃ tābhiḥ sarvābhiḥ sa jinātmajaḥ /
lokeśvaraḥ samākarṇya tā vīkṣya vadate punaḥ //
nāhaṃ sadeha tiṣṭheyaṃ sarvatrāpi suduḥkhinaḥ /
prāṇinaḥ svayamālokya samuddhartuṃ caremahi //
tadetatsaṃvaraṃ dhṛtvā yūyamevaṃ samāhitāḥ /
triratnabhajanaṃ kṛtvā saukhyaṃ bhuktvābhitiṣṭhata //
kāle kāle 'hamāgatya yuṣmākaṃ hitasādhane /
deśayiṣyāmi saddharmasaṃbuddhapadasādhānam //
evaṃ saṃbodhayan sarvā rākṣasīstāḥ sa rākṣasaḥ /
lokeśvaro mahāsattvaḥ saṃprasthitastato drutam //
tato 'ntarhita ākāśe gatvenduriva bhāsayan /
prahlādayan jagallokaṃ carate satvahitotsukaḥ //
taṃ khe gataṃ prabhāsvantaṃ dṛṣṭvā tāḥ sakalā api /
rākṣasyo vismayotpannāstiṣṭhanti pratinanditāḥ //
tataḥ prabhṛtī tāḥ sarvā rākṣasyo 'pi samāhitāḥ /
tacchikṣāsaṃvaraṃ dhṛtvā saṃcarante sadā śubhe //
evaṃ sa trijagannātho rākṣasīrapi bodhayan /
bodhimārge niyujyāpi cārayati sadā śubhe //
evaṃ tasya jagadbhartuḥ puṇyaskandhaṃ mahattaram /
aprameyasaṃkhyemityākhyātaṃ munīśvaraiḥ //
tattasya trijagadgartuḥ śaraṇaṃ samupāśritāḥ /
dhyātvāpyuccārya nāmāpi smṛtvāpi bhajatādbhavam //
ye tasya trijagadbhartuḥ śraddhayā śaraṇe sthitāḥ /
dhyātvāpyuccārya nāmāpi smṛtvā bhajanti sarvadā //
te sadā sadgatiṃ yāntiṃ na kadācana /
bhadraśrīguṇasaṃpattisamāpannā bhavantyapi //
sadā sattvahitādhāne saddharmasādhanāratāḥ /
triratnabhajanaṃ kṛtvā saṃprayāyuḥ sukhāvatīm //
tatrāmitābhanāthasya pītvā dharmāmṛtaṃ sadā /

arhanto bodhimāsādya saṃbuddhapadamāpnuyuḥ //
ityādiṣṭaṃ munīndreṇa viśvabhuvā niśamya te /
sarve sabhāśritā lokāḥ prābhyanandan prabodhitāḥ //
// itisiṃhaladvīparākṣasīparibodhanoddharaṇa prakaraṇam //
13. vārāṇasī kṛmi kīṭoddhāraṇa prakaraṇa
atha gaganagaṃjo 'sau bodhisattvaḥ kṛtāṃjaliḥ /
viśvabhuvaṃ munīndraṃ ca praṇatvaivamavocata //
bhagavan sa mahāsattvo lokeśvaro jinātmajaḥ /
nādyāpiha samāyāti kadāgacchettadādiśa //
iti tenoditaṃ śrutvā viśvabhūḥ sa munīśvaraḥ /
gaganagaṃjamālokya taṃ punarevamabravīt //
tataḥ saṃprasthitaścāsau lokeśvaro vilokayan /
vārāṇasyāṃ samuddhartuṃ sattvān samabhigatcchati //
dṛṣṭvā sa prāṇino 'nekānasaṃkhyeyān suduḥkhitān /
saviṇmūtramṛdālagnāṃstiṣṭhatyevaṃ vicintayan //
hā pāpaṃ kathametāni saviṇmutrāśrītānyaham /
kṛmyasaṃkhyasahastrāṇi proddhareyaṃ prabodhayan //
tatra sa cintayan matvā sattvān kṛpayā saṃvilokayan /
bhramararupamādhāya bharmate tadupācaran //
namo buddhāya dharmāya saṃghāyeti praṇoditam /
madhuraśabdamuccārya bhramate sa viyaccaran //
taṃ khe bhramantamālokya sarve te prāṇakā api /
tatkalārāvamākarṇya cintayanyevamutsukāḥ //
aho 'yaṃ sukhavān pakṣī bhramate khe 'tiyathecchayā /
kimanena kṛtaṃ puṇyaṃ carate sukham //
kimasmābhiḥ kṛtaṃ pāpaṃ yenāmedhyāśritā vayam /
iti vicintya te sarve kṛmayastatsukhecchitāḥ //
tadviṇvamanuśrutvā saṃtiṣṭhante tadunmukhāḥ //
tathā te kṛmayaḥ sarve tannāmasmṛtibhāvitāḥ /
tattriratnanamaskāraṃ dhṛtvā tiṣṭhanti cetasā //
tathā caivaṃ samuccārya triratnanāma cetasā /
smṛtvā kṛtvā namaskaraṃ tiṣṭhanti trimaṇermudā //
etatpuṇyaviliptāste sarve saṃjātapakṣakāḥ /
tata uḍḍīya gaṃgāyāṃ nipatantastyajantyasūn //
tataste vimalātmānaḥ saṃprayātāḥ sukhāvatīm /
sarve sugandhamukhā nāma bodhisattvā bhavantyapi //
te tatrāmitabhāsasya pītvā dharmāmṛtaṃ sadā /
trividhāṃ bodhimāsādya nirvṛpadamāpnuyuḥ //
evamasau mahāsattvo lokeśvaraḥ kṛmīnapi /
prayatnena samuddhṛtya preṣayati sukhāvatīm //

tathā tasya jagacchāstuḥ puṇyaskandhaṃ mahattaram /
aprameyamasaṃkhyeyamityākhyātaṃ munīśvaraiḥ //
ye cāsya lokanāthasya śraddhayā śaraṇe sthitāḥ /
dhyātvā smṛtvā samuccārya nāma bhajanti sarvadā //
sadā te sadgatau jātā durgatau na kadācana /
saddharmaśrīsukhāpannāḥ saṃprayāyuḥ sukhāvatīm //
tatrāmitāabhanāthasya pītvā dharmāmṛtaṃ sadā /
trividhāṃ bodhimāsādya saṃprāpsyanti jinālayam //
iti matvā sadā bhadrasaukhyamicchanti ye bhave /
te 'sya trailokanāthasya bhajantu śaraṇe sthitāḥ //
ityādiṣṭaṃ munīndreṇa viśvabhuvā niśamya te /
sarve samāśritā lokāḥ prābhyanandan prabodhitāḥ //
// iti vārāṇasīkṛmikīṭoddhāraṇaprakaraṇaṃ samāptam //
14. māgadhika sattva prabodhanoddhāraṇa prakaraṇa
atha gaganagaṃjo 'sau bodhisattvaḥ pramoditaḥ /
viśvabhuvaṃ munīndraṃ taṃ praṇatvaivamuvāca ca //
bhagavan sa mahābhijñaḥ kadeha samupāsaret /
idānīṃ kva prayāto 'sau hyetadādeṣṭumarhati //
iti saṃprārthite tena viśvabhūḥ sa munīśvaraḥ /
bodhisattvaṃ tamālokya sabhāṃ cāpyevamabravīt //
tato 'sau trijagannātho vārāṇasyāṃ viniścaran /
sattvān paśyan samuddhartuṃ magadhe 'bhigato 'dhunā //
tatra sa samupāśritya durbhikṣaparipīḍitān /
nṛmāṃsānyapi bhuṃjānān pibato rudhirāṇyapi //
parasparaṃ yudhyamānān mahāpātakacāriṇaḥ /
kleśāgnitāpitān duṣṭān saṃpaśyannanupṛcchati //
kasmādyūyamihānyonyaṃ yuddhaṃ kṛtvāvirodhitāḥ /
nṛmāṃsānyapi bhuktvaivaṃ pītvā nṛrudhirāṇyapi //
kleśāgnidahitātmāno mahāpātacāriṇaḥ /
bhūtayakṣā iva kṣurāśvarathaivamabhadrake //
iti tatpṛṣṭamālokya sarve te durjanā api /
tatpuṇyāṃśuparispṛṣṭā bhavanti damitāśayāḥ //
tataḥ sarve 'pi te tasya purataḥ samupāśritāḥ /
taṃ samīkṣya mahāsattvaṃ nivedayanti tadvṛtim //
sādho yadatra durbhikṣamahotpātaṃ pravartate /
tannātra vidyate kiṃcidannaṃ pānaṃ ca bhojanam //
viṃśativarṣaṃjāto sa dahatiḥ pravartitā /
tatkṣuttṛṣṇāgnisaṃdagdhāḥ sarve 'tikleśitā vayam //
yadevaṃ kleśasaṃtaptā duḥsahavedanāturāḥ /
niḥsnehā nirdayāḥ krūrāścāṇḍālavṛtticāriṇaḥ //

tadanyonyaṃ nihatyāpi yuddhaṃ kṛtvā divāniśam /
nṛmāṃsānyapi bhuṃjānāḥ pītvā nṛrudhirāṇyapi //
kṛtvātidāruṇaṃ karma mahāpātakacāriṇaḥ /
svātmānameva saṃtṛpya pālayantaścarāmahe //
viṃśativarṣaparyāptaṃ kāntāramiha vartate /
abhakṣyānyapi tadbhuktvā pālayāmaḥ svajīvitam //
tadbhavān yadi śaknoti durbhikṣaṃ śamayanniha /
kṛtvā subhikṣamasmākaṃ trātā bhavitumarhati //
iti taiḥ kathitaṃ śrutvā bodhisattvaḥ sa ṛddhimān /
gatvā khe vividhaṃ dravyaṃ pravarṣayati sarvataḥ //
prathamamaudakaṃ varṣaṃ pravartitaṃ samantataḥ /
tad dṛṣṭvā te janāḥ sarve sāścaryaharṣitāśayāḥ //
tad mṛtaṃ sukhaṃ pītvā yathecchayā pramoditāḥ /
saṃtṛptarisantuṣṭā bhavanti prīṇītāśrayāḥ //
tataścāsau mahābhijño bhogyāni vividhāni ca /
supiṣṭādīni khādyāni varṣayati samantataḥ //
tāni dṛṣṭvā ca te sarve samāgṛhya yathecchayā /
prabhuktvā sukhamāsādya tiṣṭhanti vismayānvitāḥ //
yadāhāreaṇa saṃtṛptāḥ sarve te saṃpramoditāḥ /
tadā dhānyādisarvāṇi vrīhiśasyāni varṣayan //
vividhāni ca vastrāṇi dravyāṇi vividhānyapi /
sarvāṇi dhāturatnāni sarvāṇi bhūṣaṇāni ca //
varṣayaṃstatra sarvatra karoti tān pramoditān /
taddṛṣṭvā sakalā lokā bhavanti vismayānvitāḥ //
tāni sarvāṇi te sarve dṛṣṭvādāya yathecchayā /
pūrayitvā gṛhe koṣṭhe bhavanti pratinanditāḥ //
yadā teṣāmabhiprāyaṃ sarvesāmanusidhyate /
tadā te nanditāḥ sarve sametyekānta āśritāḥ //
parasparaṃ samālokya sāścaryaharṣitāśayāḥ /
aho kasyānubhāvo 'yamityuktvā samupāsthitāḥ //
tadāsau trijagacchāstā vṛddhamekaṃ mahallakam /
sudṛṣṭyā samadhiṣṭhāya preṣayanti tadantike //
tatra sa saṃcaran vṛddho jīrṇaḥ kubjo mahallakaḥ /
daṇḍaparāyaṇo gatvā śanaiḥ paścanniṣīdati //
tatra madhye niṣītvā sa vṛddhastān samupāśritān /
sarvāṃllokān samālokya kathayatyevamānataḥ //
kiṃ manyadhva idaṃ bhadraṃ jātaṃ kasyānubhāvataḥ /
kasyāpīdṛkprabhāvaṃ hi nāsti traidhātukeṣvapi //
jñāyāaṃ hyanubhāvo 'yaṃ lokeśasya jagatprabhoḥ /
śrūyatāṃ vakṣyate tasya prabhāvo 'tra mayādhunā //

yo lokeśvaro nāma bodhisattvo jinātmajaḥ /
mahāsattvo mahābhijñastraidhātukādhipeśvaraḥ //
sa sarveṣāmapi trātā nāthaḥ śāstā hitārthabhṛt /
dharmaśrīguṇasaṃpattisukhabhartā guruṃ prabhuḥ //
andhānāmapi sanmārgaṃ darśayati pradīpavat /
sūryāditāpadagdhānāṃ chatrībhūtaḥ sudhāṃśuvat //
tṛṣitānāṃ nadībhūtaḥ kṣudhitānāṃ suradrumaḥ /
rogiṇāṃ śalyahṛdvaidyaḥ mātā pitā ca duḥkhinām //
narakābhyuopapannānāmuddhartā nirvṛtipradaḥ /
daridrānāṃ pradātā ca śaraṇyaṃ śaraṇārthinām //
agatīnāṃ gatirbandhumitraṃ dvipaḥ parāyaṇaḥ /
kimeva bahunākhyāya sarvadharmādhipo 'pyasau //
sukhitāste mahābhāgā bhadrāḥ saddharmalābhinaḥ /
ye 'sya traidhātunāthasya smṛtvā bhajanti sarvadā //
te 'pi dhanyā mahātmānaḥ saddharmaguṇalābhinaḥ /
ye 'sya nāma samuccārya bhajanti śraddhayā sadā //
te bhavaduḥkhanirmuktā niḥkleśā vimalāśayāḥ /
pūjāṃgaiḥ śraddhayābhyarcya bhajanti ye samādarāt //
ye cāsya maṇḍalaṃ kṛtvaṃ samabhyarcya yathāvidhi /
japastotrapraṇāmādyairbhajante śaraṇāśritāḥ //
te bhavanti mahārājā narendrāścakravartinaḥ /
dharmaśrīguṇasatkīrtisaptaratnasamanvitāḥ //
saumyāḥ sugandhikāyāśca pūrṇagātrāḥ śubhendriyāḥ /
jātismarāḥ subhadrāṃśāḥ saddharmaguṇasādhinaḥ //
evaṃ tasya jagattrātuḥ sadguṇaṃ varṇyate katham /
aprameyamasaṃkhyemityākhyātaṃ munīśvaraiḥ //
evaṃ tasya mahatpuṇyaskandhamahattaraṃ varam /
yūyaṃ vijñāya nāmāpi smṛtvā bhajata sarvadā //
ye cāsya śraddhayā nityaṃ smṛtvā dhyātvā samāhitāḥ /
nāmāpi ca samuccārya bhajanti śaraṇāśritāḥ //
durgatiṃ te na gacchanti kadācidapi kutracit /
sadā sadgatisaṃjātā bhavanti śrīguṇāśrayāḥ //
kṛtvā bhadrāṇi sattvānāṃ bhuktvā saukhyāni sarvadā /
bodhicaryāvrataṃ dhṛtvā prānte yānti sukhāvatīm //
tatrāmitaruceḥ śāstuḥ pītvā dharmāmṛtaṃ sadā /
trividhāṃ bodhimāsādya nirvṛtipadamāpnuyuḥ //
iti tena samādiṣṭaṃ śrutvā sarve 'pi te janāḥ /
tatheti pratinanditvā vrajanti svagṛhaṃ tataḥ //
so 'pi mahallako vṛddhaḥ saddharmaguṇavistaram /
samākhyāya samutthāya saṃprayāti svamālayam //

tadā sarve 'pi te loka māgadhikāḥ prabodhitāḥ /
lokeścaramanusmṛtvā bhajanti sarvadā mudā //
tadārabhya sadā tatra subhikṣaṃ saṃpravartitam /
sarve sattvā yathākāmaṃ bhuktvā caranti sadvṛṣe //
sarve te vimalātmānaścaturbrahmavihāriṇaḥ /
bodhicaryāvrataṃ dhṛtvā saṃcarante śubhe sadā //
evaṃ sa trijagannātho lokeśvaro jinātmajaḥ /
sarvadharmādhipaḥ śāstā bodhisattvaḥ kṛpānidhiḥ //
svayaṃ sattvān samāalokya pāpino durjanānapi /
bodhayitvā prayatnena cārayati śubhe vrate //
evaṃ tasya jagadbhartuḥ puṇyaskandhaṃ mahattaram /
aprameyamasaṃkhyeyamityākhyātaṃ jinairapi //
tenāsau trijagannāthaḥ sarvatraidhātukādhipaḥ /
sarvarmābhisaṃbhartā bodhiśrīguṇaratnabhṛt //
sarvairmunīśvaraiścāpi praśaṃsito 'bhisaṃṣṭutaḥ /
sarvairlokādhipaiścāpi nityaṃ smṛtvābhivanditaḥ //
ityevaṃ tasya saddharmaguṇamāhātmyamuttamam /
vijñāya smaraṇaṃ dhṛtvā bhajantu bodhivāṃchinaḥ //
ye tasya śaraṇe sthitvā smṛtvā dhvātvāpi cetasā /
nāmoccāryābhivanditvā stutvā bhajanti sarvadā //
durgatiṃ te na gacchanti kvacidapi kadācana /
sadā sadgatisaṃjātā bhavanti bodhicāriṇaḥ //
bodhicaryāvrataṃ dhṛtvā sarvasattvahitodyatāḥ /
bodhiśrīguṇasaṃpannāḥ saṃprayānti sukhāvatīm //
tatrāmitaruceḥ śāstuḥ pītvā dharmāmṛtaṃ sadā /
trividhāṃ bodhimāsādya saṃbuddhapadamāpnuyuḥ //
iti yūyamapi jñātvā smṛtvā taṃ triguṇādhipam /
dhyātvā smṛtvābhivanditvā bhajadhvaṃ sarvadādarāt //
ityādiṣṭaṃ munīndreṇa viśvabhuvā niśamya te /
sarve lokāstathetyuktvā prābhyanandan prabodhitāḥ //
// iti māgadhikasattvaprabodhanoddhāraṇaprakaraṇaṃ samāptam //
15. śrījetārāma viśvabhū darśana sukhāvatī pratyudgama prakaraṇam
atha sarvanīvaraṇaviṣkambhī sa jinātmajaḥ /
sāṃjaliḥ śrīghanaṃ natvā samālokyaivamabravīt //
bhagavan sa mahāsattvo lokeśvarastataścaran /
kutra sattvān samuddhartuṃ saṃprayātastadādiśa //
iti taduktamākarṇya bhagavan sa munīśvaraḥ /
sabhāṃ viṣkambhinaṃ taṃ ca samālokyaivamādiśat //
tato 'pyantarhitaścāsau lokeśvaro viyadgataḥ /
saṃbhāsayan jagallokaṃ sthitvā caivaṃ vyacintayat //

jetārāme vihāre 'dya sarvadevāsurādayaḥ /
lokāḥ sametya saddharmaṃ śrotuṃ sabhāsamāśritāḥ //
ahamapi munīndraṃ taṃ viśvabhuvaṃ jagadgurum /
vandituṃ tasya dharmaṃ ca śrotuṃ gaccheyaṃ sāmpratam //
iti dhyātvā sa lokeśvaraḥ prabhāsayan samantataḥ /
prahlādayan jagallokaṃ jetārāmamupācarat //
tatra sa samupāviśya saṃpaśyanstaṃ munīśvaram /
sarvāvatīṃ sabhāṃ tāṃ ca saṃbhāsayannupāsarat //
taṃ dṛṣṭvā samupāyātaṃ gaganagaṃja utthitaḥ /
upetya taṃ muniṃ natvā sāṃjalirevamabravīt //
bhagavannayamāyātaḥ katamassugatātmajaḥ /
bodhisattvo jagallokaṃ prabhāsayan samāgataḥ //
iti tatpṛṣṭamālokya viśvabhūḥ sa munīśvaraḥ /
lokeśvaro 'yamāyāta iti paśyanstamabravīt //
tatropetya sa lokeśo bodhisattvo vilokayan /
tridhā pradakṣiṇīkṛtya viśvabhuvo jagadguroḥ /
sāṃjaliḥ praṇatiṃ kṛtvā vāmapārśve samāśrayat //
kaccite kuśalaṃ kāye śrāntaḥ klāntaśca māsyapi /
ityevaṃ kuśalaṃ pṛṣṭvāpṛcchat sa bhagavān punaḥ //
kulaputra tvayā kutera sattvāḥ samuddhṛtāḥ /
kiyanto bodhayitvā ca niyujya sthāpitā śubhe //
iti pṛṣṭe munīndrena lokeśvaraḥ sa āditaḥ /
vistareṇa munīndrasya pura evaṃ nyavedayat //
pretalokeṣu ye sattvāḥ pretāḥ sūcīmukhādayaḥ /
te 'pi sarve mayoddhṛtya saṃpreṣitāḥ sūkhāvatīm //
ye cāvīcau nimagnāste sarve mayā samuddhṛtāḥ //
kālasūtre ca ye sattvā ye cāpi rauravāśritāḥ /
hāhe ca tapane ye ca śītodake caye sthitāḥ //
asicchade ca ye sattvāḥ saṃvṛte cāpi ye sthitāḥ /
evamanyatra sarvatra narakeṣu samāsthitāḥ //
te 'pi sarve mayoddhṛtya saṃpreṣitāḥ sukhāvatīm //
ye cāpi pāpino duṣṭāste 'pi mayā prayatnataḥ /
bodhayitvā pratiṣṭhāpya bodhimārge niyojitāḥ //
tathā kāṃcanabhūmyāṃ ca sattvā ye 'dhomukhāḥ /
api te sarve 'pi mayā yatnād bodhimārge niyojitāḥ //
tathā rupamayībhūmyāṃ sattvāḥ puruṣapuṃgalāḥ /
te 'pi mayā prayatnena bodhimārge niyojitāḥ //
tataścāyomayībhūmyāṃ pātāle nivasanti ye /
balipramukhadaityāśca durdāntā madamāninaḥ //
te 'pi sarve mayā yatnād bodhayitvā prasāditāḥ /

bodhimārge pratiṣṭhāpya cārayitvā jagaddhite //
tamo 'ndhakārabhūmyaṃ ca ye sattvā yakṣarākṣasāḥ /
te sarve bodhimārgeṣu bodhayitvā niyojitāḥ //
śuddhāvāse devaloke sukuṇḍalādayo 'marāḥ /
bodhayitvā prayatnena bodhimārge niyojitāḥ //
tataḥ siṃhaladvīpe ca rākṣasyo 'pi prayatnataḥ /
bodhayitvā bodhimārge sarvāḥ sthāpitā mayā //
vārāṇasyāṃ ca ye 'medhyanimagnāḥ kṛmayo 'pi te /
sarve mayā samṛddhṛtya saṃpreṣitāḥ sukhāvatīm //
tato māgadhikā lokā duṣṭā api prayatnataḥ /
bodhayitvā bodhimārge niyujya pālitā mayā //
evamanye 'pi sattvāśca duṣṭāḥ pātakino 'pi te /
sarve mayā samuddhṛtya saṃpreṣitāḥ sukhāvatīm //
evaṃ bhūtāḥ piśācāśca pretāścāpi niśācarāḥ /
sarve pāpino magnāḥ sarveṣu narakeṣvapi /
mayā samuddhṛtya saṃpreṣitāḥ sukhāvatīm //
tiryaṃco 'pi sarve sadgatau sthāpitā mayā /
te 'pi mayā samuddhṛtya saṃpreṣitāḥ sukhāvatīm //
evaṃ nāgāśca daityāśca yakṣagandharvakinnarāḥ /
kumbhāṇḍā rākṣyaścāpi duṣṭā darpābhimāninaḥ //
te 'pi sarve prayatnena bodhimārge mayeritāḥ //
evaṃ ca mānavā duṣṭāḥ pāpiṣṭhā api yatnataḥ /
śodhayitvā samālokya bodhimārge niyojitāḥ //
evaṃ divyasukhāraktā devāścāpi prayatnataḥ /
bodhayitvā mayā sarve bodhimārge niyojitāḥ //
evaṃ sarve 'pi sattvāśca traidhātukanivāsinaḥ /
bodhimārge pratiṣṭhāpya preṣaṇīyāḥ sukhāvatīm //
evaṃ sarvān samālokya samuddhṛtya samantataḥ /
bhavatāṃ darśanaṃ kartumihāhamāgato 'dhunā //
bhavatāṃ darśanaṃ prāpya sāfalyaṃ me pariśramam /
ito 'haṃ bhagavaṃcchāstā gamiṣyāmi sukhāvatīm //
bhavāniha samāśritya puṇyābhairbhāsayan jagat /
saddharmam sarvadādiśya viharatu jagaddhite //
iti tena samākhyātaṃ śrutvā sa saṃpraharṣitaḥ /
gaganagaṃja ālokya lokeśamevamavravīt //
aho īdṛkmahābhijñaṃ dṛṣṭaṃ śrutaṃ na kasyacit /
saṃbuddhānāṃ na vidyante tatkasyānyasya vidyate //
ityuktvā sa mahāsattvo gaganagaṃja utthitaḥ /
tasya lokeśvarasyāgre sāṃjaliḥ samupācaran //
mā tvaṃ śrānto 'si lokeśa kaccitte kauśalaṃ tanau /

iti pṛṣṭvā padāmbhoje natvā paśyan samāśritaḥ //
ityevaṃ tena saṃpṛṣṭe lokeśvaro niśamya te /
gaganagaṃjamālokya sasmita evamabravīt //
nātrāhaṃ bhavatāṃ madhye śrāntaḥ kliṣṭo 'pi vā care /
bhavatāṃ darśanenāpi kauśalyaṃ mama sarvataḥ //
iti tena samādiṣtaṃ niśamya saṃpramoditaḥ /
gaganagaṃja ālokya taṃ lokeśamabhāṣata //
sadātrāsmaddhite śāstarviharasva kṛpāmate /
bhavaddharmāmṛtaṃ pītvā kariṣyāmo jagaddhitam //
iti taduktamākarṇya lokeśvaro jinātmajaḥ /
gaganagaṃjamālokya taṃ punarevamabravīt //
nāhaṃ sadeha tiṣṭheyaṃ sarvatrāpi careya hi /
yathā mayā pratijñātaṃ kartavyaṃ tajjagaddhitam //
sarve sattvā mayālokya bodhayitvā prayatnataḥ /
bodhimārge pratiṣṭhāpya preṣaṇīyāḥ sukhāvatīm //
tatsattvān samuddhṛtya śodhayitvābhibodhayan /
bodhimārge pratiṣṭhāpya gamiṣyāmi sukhāvatīm //
tadbhantaḥ sadāpyevaṃ saṃbuddhaśaraṇāśritāḥ /
bodhicaryāvrataṃ dhṛtvā viharantu jagaddhite //
sadā vo maṃgalaṃ bhūyātkārye saṃbodhisādhane /
saṃsidhyatu jagadbhadrasādhanaśrīḥ samṛddhyatu //
ityādiṣṭaṃ jagadbhartrā śrutvā sa saṃpraharṣitaḥ /
gaganagaṃja enaṃ ca samālokyaivamabravīt //
bhavatāmapi sidhyantu kāryāṇi trijagaddhite /
maṃgalaṃ ca sadā bhūyāt saṃbodhiśrīḥ samṛddhyatu //
ityevaṃ tau mahāsatvau pṛṣṭvānyonyaṃ sakauśalam /
mithau bhadrāśiṣaṃ datvā tūṣṇībhūtvāvatiṣṭhatuḥ //
tadāsau bhagavāṃcchāstā viśvabhūstān sabhāśritān /
sarvāṃllokān samālokya saddharmaṃ samupādiśat //
śṛṇvantu kulaputrā yatsaṃbodhijñānasādhanam /
saddharmaṃ tanmayākhyātaṃ sattvānāṃ bhadrakāraṇam //
prathamaṃ bodhisattvena saṃbodhijñānasiddhaye /
saṃbodhiṃ praṇidhiṃ kṛtvā kartavyaṃ dānamīpsitam //
tato viramya pāpebhyo daśabhyo 'pi samādarāt /
śuddhaśīlaṃ samādhāya caritavyaṃ susaṃvaram //
tataḥ kleśān vinirjitya caturbrahmavihāriṇaḥ /
kṣāntivrataṃ sadā dhṛtvā caritavyaṃ jagaddhitam //
tato dharmamahotsāhaṃ dhṛtvā sattvārthasādhane /
pāpamitrāratiṃ tyaktvā sādhanīyaṃ mahadguṇam //
tato duṣṭāśayaṃ tyaktvā kāmabhogyavirāginā /

sudhīracittamādhāya dhyātavyaṃ trijagaddhitam //
tato durmitrasaṃrāgaṃ tyaktvā saṃbodhirāginā /
prajñābdhau bodhisadratnaṃ sādhanīyaṃ jagacchubhe //
etāḥ pāramitāḥ ṣaḍ vā pūrayitvā yathākramam /
sarvān māragaṇān jitvā saṃbodhijñānamāpsyate //
tata evaṃ mahābhijñaśrīīsaṃpadvīryasadguṇaiḥ /
sarvasattvahitaṃ kṛtvā saṃbuddhapadamāpsyate //
evaṃ yūyaṃ parijñāya saṃbuddhatvaṃ yadīcchatha /
evaṃ pāramitāḥ sarvāḥ pūrayadhvaṃ yathākramam //
saṃbodhipraṇidhiṃ dhṛtvā caturbrahmavihāriṇaḥ /
triratnabhajanaṃ kṛtvā saṃcaradhvaṃ jagaddhite //
etatpuṇyānubhāvena sarve yūyaṃ jitendriyāḥ /
arhantaḥ prāpya saṃbodhiṃ saṃbuddhapadamāpsyatha //
ityādiṣṭaṃ munīndreṇa viśvabhuvā niśamya te /
sarve lokāḥ sabhāsīnastathetyabhyanumoditāḥ //
viśvabhuvaṃ munīndraṃ taṃ tantralokādhipeśvaram /
kṛtāṃjalipuṭā natvā svasvālayaṃ yayurmudā //
tato lokeśvaro gatvā khe 'gnipiṇḍa ivojjavalan /
saṃbhāsayan jagallokaṃ drutaṃ sukhāvatīṃ yayau //
ityevaṃ trijagattrāturlokeśasya mahātmanaḥ /
viśvabhuvā samādiṣṭaṃ mahābhijñaṃ mayā śrutam //
dṛṣṭaṃ cāpi tathā tasya lokeśasya jagatprabhoḥ /
mahābhijñānubhāvatvaṃ mayā tadvo nigadyate //
evaṃ tasya mahābhijñaṃ matvā yūyaṃ samādarāt /
dhyātvā smṛtvā samuccārya nāmāpi bhajatābhavam //
ye tasya śaraṇe sthitvā dhyātvā smṛtvāpi sarvadā /
nāmāpi ca samuccārya bhajanti bodhimānasāḥ //
durgatiṃ te na gacchanti kadācana kvacidbhave /
sadā sadgatisaṃjātāḥ saddharmaguṇasādhinaḥ //
bhadraśrīguṇasaṃpattisamṛddhisiddhibhāvinaḥ /
sadā loke śubhaṃ kṛtvā prānte yāyuḥ sukhāvatīm //
tatrāmitābhanāthasya pītvā dharmāmṛtaṃ sadā /
trividhāṃ bodhimāsādya saṃbuddhapadamāpnuyuḥ //
ityādiṣṭaṃ munīndreṇa śrīghanena niśamya te /
sarve lokāḥ sabhāsīnāḥ prābhyanandan prabodhitāḥ //
// iti śrījetārāmaviśvabhūdarśanasukhāvatīpratyudgamaprakaraṇaṃ samāptam //
16. siṃhala sārthavāhoddhāraṇa prakaraṇam
atha sarvanīvaraṇaviṣkambhī sa jinātmajaḥ /
śrīghanaṃ taṃ punarnatvā sāṃjalirevamabrabīt //
bhagavan yadasau śrīmadāryāvalokiteśvaraḥ /

bodhisattvo mahāsattvastraidhātukādhipeśvaraḥ //
sarvān sattvān svayaṃ paśyan tridhātubhuvaneṣvapi /
samuddhṛtyābhisaṃbodhya preṣayati sukhāvatīm //
pāpino 'pi samālokya svayamuddhṛya bodhayan /
bodhimārge pratiṣṭhāpya saṃcārayate saṃvaram //
tatkathaṃ sa mahāsattvaḥ samuddhṛtyābhiśodhayan /
kṛtvā śuddhendriyān sarvān preṣayati sukhāvatīm //
kenopāyena pāpiṣṭhān duṣṭānapi prabodhayan /
bodhimārge niyujyāpi pracārayani saṃcaran //
kathaṃ suduḥkhinaḥ sarvān karoti satsukhānvitān /
daridrān durbhagān dīnān dhaninaḥ subhagān sataḥ //
durdāntān dānavān yakṣān rākṣasān rākṣasīrapi /
bodhimārge pratiṣṭhāpya cārayati kathaṃ vratam //
tadupāyaṃ samākhyātuṃ sattvānāṃ hitasādhanam /
yenopāyena sa sarvān karoti bodhibhāginaḥ //
iti saṃprārthite tena viṣkambhinā subhāvinā /
bhagavān sa tamālokya sabhāṃ cāpyevamādiśat //
kutraputra sa lokeśo mahopāyavidhānavit /
yena sattvān samuddhṛtya karoti bodhibhāginaḥ //
samāadhistasya prājñasya mahopāyo jagaddhite /
yena sa sahasoddhṛtya yojayati śubhe jagat //
ityādiṣṭaṃ munīndreṇa śrutvā sa vismitāśayaḥ /
viskambhī bhagavantaṃ taṃ prārthayadevamādarāt //
bhagavāṃstatsamādhiṃ me samupādeṣṭumarhati /
yena sahasoddhṛtya cārayate śubhe jagat //
iti saṃprārthite tena bhagavān sa munīśvaraḥ /
viṣkambhinaṃ tamālokya punarevaṃ samādiśat //
bahavastasya vidyante kulaputra samādhayaḥ /
yaiḥ sa sattvān samuddhṛtya preṣayati sukhāvatīm //
apremeyairasaṃkhyeyaiḥ sarvākārakarādibhiḥ /
samādhibhiḥ samāpanno bhavati sa jagatprabhuḥ //
dhāraṇīnāṃ ca vidyānāṃ paramāṇāṃ sahasrakaiḥ /
aprameyairasaṃkhyeyaiḥ samāpanno virājate //
eteṣāmanubhāvaiḥ sa samuddhṛtya bhavodadheḥ /
bodhimārge pratiṣṭhāpya pālayati jagattrayam //
etatpuṇyānubhāvaiḥ sa lokeśvaro maharddhimān /
śodhayitvā jagatsattvaṃ cārayati susaṃvaram //
evaṃ tasya jagattrātuḥ puṇyaskandhaṃ mahattaram /
aprameyamasaṃkhyeyamityākhyātaṃ munīśvaraiḥ //
tenāsau trijagacchāstā sarvatraidhātukeśvaraḥ /

sarvadharmādhipo nātho jagattrāteti kathyate //
tena tasya bhaye duḥkhe rakṣā na kriyate kvacit /
sarvatrāpi sadā rakṣā kriyate sarvaprāṇinām //
nānopāyavidhānena samuddhṛtya prabodhayan /
bodhicaryāvrataṃ datvā prāpayati sukhāvatīm //
evamasau mahāsatvo bodhisattvo maharddhimān /
sarvasattvahittaṃ kṛtvā saṃcarate samantataḥ //
ahamapi purā tena saṃrakṣito mahābhayāt /
yanmamaitatpurāvṛttaṃ śṛṇudhvaṃ vakṣyate 'dhunā //
tadyathā siṃhakalpāyāṃ rājadhānāṃ vaṇikprabhoḥ /
siṃhasya sārthavāhasya putro 'bhūt siṃhalābhidhaḥ //
bālye 'pi sa mahāsattvaḥ sarvasattvahitāśayaḥ /
divyātisundaraḥ kāntaḥ sarvasattvamanoharaḥ //
kaumārye 'pi sa sarvāsāṃ vidyānāṃ pāramāgataḥ /
sarvasattvahitaṃ kṛtvā reme suhṛtsahāyakaiḥ //
datvārthibhyo yathākāmaṃ śrutvā nityaṃ subhāṣitam /
guruṇāṃ satkṛtiṃ kṛtvā kuladharmābhisaṃrataḥ //
svakuladevatādīn ca sarvān devān samarcayan /
mānayan sakalāṃllokān bhṛtyān dāsān ca toṣayan //
jñātibandhusuhṛnmitrasacivān cābhinandayan /
yathākāmaṃ sukhaṃ bhuktvā reme pitroranujñayā //
tato nūtanayauvanye prauḍhaḥ puṣṭāṃgikaḥ kṛtī /
śūro dhīraḥ samutsāhī vyavahāravicakṣaṇaḥ //
medhāvī sadguṇāraktaḥ sarvavidyāviśāradaḥ /
yadupacāra ātmajñaḥ satyadharmayaśo 'rthabhṛt //
yathāmūlyaṃ samādāya dranyaṃ datvā vaṇigjanān /
sarvānvinīya saṃsthāpya svavaśe 'bhyanvamodayat //
sarveṣāmapi ratnānāṃ parīkṣāsu vicakṣaṇaḥ /
sārthavāhān vaṇignāthānapi sarvān vyanodayat //
evaṃ sa sakalāṃllokān dharmaśrīguṇavikramaiḥ /
jitvā rājeva sannītyā viharannabhyarājata //
tasyaitadguṇasaṃpattiṃ dṛṣṭverṣyālurvaṇikkudhīḥ /
rahasi taṃ samāgamya suhṛdvadevamabravīt //
sādho dhanyo 'si satputraḥ sarvalokābhinandanaḥ /
tatkularjitasaṃvṛttau caran dharmārthamarjaya //
iti tenoditaṃ śrutvā siṃhalaḥ sa vicakṣaṇaḥ /
ko kulārjitasaṃvṛttistadvaktuṃ me tvamarhati //
iti tenoditaṃ śrutvā sa īrṣyākulitāśayaḥ /
siṃhalaṃ taṃ samālokya bodhitumevabravīt //
janakaste mahābhāga sārthavāho vaṇikpatiḥ /

sadā ratnākare gatvā so dhayati susaṃpade //
dhanyāste eva satputrā ye kuladharmacāriṇaḥ /
anye kiṃpuruṣāste hi bhuktvaiva gṛhacāriṇaḥ //
piturdravyaṃ samādāya datvārthibhyo na te falam /
svārjitameva tandadyādyaśodharmārthasiddhaye //
tattvaṃ kulārjitāṃ vṛttiṃ dadhānaḥ śrīguṇotsāhaḥ /
abdhau ratnākare gatvā ratnadravyāṇi sādhaya //
tato gṛhaṃ samāgatya datvārthibhyo yathepsitam /
yathākāmaṃ sukhaṃ bhuktvā saṃcarasva yaśo 'nvitaḥ //
evaṃ śrīguṇasaṃpattiyaśodharmāsukhānvitaḥ /
svakulavṛttisaṃcāramahotsāhaiḥ sadā rama //
evaṃ taduktamākarṇya siṃhalaḥ sa prabodhitaḥ /
samudraṃ gantumutsāhaṃ pravardhayan mudācarat //
tataḥ sa siṃhalo 'mbhodhiyātrāṃ gantuṃ samutsukaḥ /
sārthavāhātmajān sarvān samāmantryaivamabravīt //
bhavanto 'haṃ samicchāmi gantuṃ ratnākare 'dhunā /
bhavatāṃ yadi vāṃchāsti prāgacchantu mayā saha //
iti taduktamākarṇya sarve te vaṇigātmajāḥ /
tatheti pratinandataḥ saharṣamevamabruvan //
sārthavāha samicchāmo gantuṃ ratnākare vayam /
yadasmākaṃ bhavānnetā tadanvāhartumarhati //
iti taiḥ saha saṃbhāṣya sa siṃhalaḥ samunmanāḥ /
pituḥ pādāmbuje natvā sāṃjalirevamabravīt //
tato 'haṃ gantumicchāmi ratnākare mahāmbudhai /
tadbhavān sudṛśā mahyamanujñāṃ dātumarhati //
iti putroditaṃ śrutvā siṃhaḥ saḥ sārthabhṛtpitā /
svātmajaṃ taṃ samālokya sucintādevamabravīt //
putra śṛṇu hitaṃ vākyaṃ mayoditaṃ tvayātmaja /
yattāvat sukumāro 'si tatkathamambudhau vrajeḥ //
tāvanme 'sti mahāsaṃpanmayā kaṣṭairupārjitā /
sarvā etāstavādhīnā bhuktvā rama yathecchayā //
yāvajjīvāmyahaṃ putra tāvadgṛhe sukhaṃ raman /
yathākāmaṃ prabhujyaivaṃ saṃcarasva yathepsite //
tatraiva ca mahāmbhodhau tāvanmā vrajathāḥ kvacit /
mṛte 'pi mayi tatrābdhau gantuṃ neha kadācana //
yāvaddravye gṛhe pūrṇe tāvanmā gāḥ kuhāpi ca /
yadā kṣīṇe gṛhe dravyaṃ tadāpi svagṛhe 'rjaya //
sarvadāpi tvayā putra mahāmbudhai sudustare /
gantuṃ naivābhivāchāṃ te bhavedvāṃchāsti te yadi //
kimeva bahubhirdravyaiḥ kleśa eva yadudbhavet /

kleśinā hi sadā duḥkhaṃ saṃsāre sukhatā kutaḥ //
bahudravyavatāṃ nityaṃ kleśaduḥkhamahadbhayam /
tannirarthaṃ bahudravyaṃ sādhane mā samudyama //
yadarjitaṃ bahudravyaṃ gṛhe 'sti tāvadātmaja /
etatsarvaṃ tavādhīnaṃ tatkimarthatvamarjitum //
etatasarvaṃ tvamādāya datvārthibhyo yathecchayā /
yathākāmaṃ svayaṃ bhuktvā yāvajjīvaṃ sukhaṃ cara //
iti pitrā samādiṣṭaṃ śrutvātnajassa siṃhalaḥ /
janakaṃ taṃ samālokya punarevaṃ nyavedayat //
satyameva tvayādiṣṭaṃ tathāpi śrūyatāṃ mama /
abhiprāyaṃ pravakṣyāmi śrutvānubudhyatāṃ pitaḥ //
vidhinā prerito yatra jātastadvṛttisādhitaiḥ /
dharmavidyāguṇadravyasaṃpadbhireva śobhate //
tadanyathārjitairetairdharmavidyāguṇādibhiḥ /
sarvadravyaiḥ samāpannaḥ pumānapi na śobhate //
yadahaṃ karmaṇā jātaḥ sārthavāhakule tathā /
tatkulavṛttivibhrāṇaḥ saṃcarituṃ samutsahe //
tadahaṃ svakulācāravīryotsāhābhimānabhṛt /
gatvā ratnākare 'pyabdhau ratnāyarjitumutsahe //
svayamevārjitaṃ dravyaṃ datvārthibhyo yathepsitam /
bhuktvaiva svajanān bandhūnapi saṃbhartumutsahe //
ityevaṃ sa kulācāravṛttidharmārthasādhinam /
svātmajaṃ māṃ samālokya prābhinanditumarhasi //
nivāraṇā na kāryātra mama dharmārthasādhane /
tvayānujñāpradānena nandanīyo 'hamātmajaḥ //
yadi daivādvipattiḥ syāt sarvatīrthādhipe 'mbudhau /
patitvā sarvamutsṛjya saṃprayāyāṃ surālayam //
tathāpi māṃ mahatpuṇyakīrttiḥ saṃśodhayet kulam /
iti vijñāya me tāta hyanujñāṃ dātumarhati //
gṛhe 'pi no bhavedeva vipittirdaivayogataḥ /
avaśyaṃbhāvino vā bhaveyureva sarvataḥ //
iti śaṃkāviṣaṃ hitvā saddharmasmṛtimānasaḥ /
dharmārthasādhane nityaṃ mahotsāhī samācaret //
athāhaṃ kṣamakauśalyaṃ saṃpanno nirupadravaḥ /
ratnaśrīsukhasaṃyuktaṃ saṃprāyāṃ svagṛhe mudā //
tadā kimucyate saukhyaṃ yaśodharmotsavānvitam /
datvārthibhyo yathākāmaṃ bhuktvā śubhe caremahi //
tato 'smatkulajāścāpi dharmācārasamanvitāḥ /
datvārthibhyo yathākāmaṃ bhuktvā yāyuḥ surālayam //
etatsatyamiti jñātvā yadīcchasi hitaṃ mama /

sudṛśānugrahaṃ kṛtvā tadanujñāṃ pradehi me //
yadyanujñāṃ dadāsi na viyogo nau bhaveddhruvam /
mṛtyurhi sarvajantūnāṃ sarvatrāpi puraḥ sadā //
iti putroditaṃ śrutvā siṃhaḥ pitā sa bodhitaḥ /
ātmajaṃ taṃ samālokya siṃhamevamabravīt //
yadyevaṃ niścayaṃ putra samudre gantumicchasi /
tava nirbandhitaṃ citāṃ vārayituṃ na śakyate //
tadgaccha sasahāyastvaṃ mārge 'raṇye vane 'mbudhau /
mahābhayāni vidyante tatsamīkṣya samantataḥ //
śītavātātapādīni duḥkhāni duḥsahānyapi /
sahitvā dhairyamālambya śanairvrajābhilokayan //
sidhyatu te visaṃyātrā bhūyāt sarvatra maṃgalam /
yathā hi vāṃchitaṃ dravyaṃ gṛhītvāyāhyavighnataḥ //
iti pitrābhyanujñāte siṃhalaḥ saṃpramoditaḥ /
pitroḥ pādān praṇatvaiva sahasā gantumārabhet //
tadā mātā samāliṃgya siṃhalaṃ taṃ priyātmajam /
rudantyaśrubhirliptāsyā vilapantyaivamabravīt //
hā putra māṃ parityajya kathaṃ gantuṃ tvamicchasi /
nānyo me vidyate kaścideka eva tvamātmajaḥ //
hā jivananandano me 'si vallabho hi na cāparaḥ /
hā prāṇa mātāri snehaḥ kathaṃ te vidyate na hi //
yadā garbhapraviṣṭo me tadārambha samādarāt /
mayā sadābhinandantyā saṃpālyase prayatnataḥ //
jāyamāno 'pi saṃdṛṣṭvā mayā saṃpālito mudā /
bālye 'pi ca sadālokya saṃpālya paripuṣyase //
kaumārye 'pi samārādhya sahānandena varddhitaḥ /
mayā saṃpālitaḥ prauḍhabhūto 'si navayauvanaḥ //
idānīṃ tvaṃ yuvā bhūtvā kathaṃ māṃ tyaktumicchasi /
putraḥ svāṃ mātaraṃ vṛddhāṃ rakṣadeva tyajenna tu //
idānīṃ kathamevaṃ tvaṃ niḥsnehaścarase mayi /
hā putra kathaṃ me ko māṃ jīrṇitāṃ tyaktumarhati //
yāvajjīvāmyahaṃ putra kutrāpi mā vrajo 'nyataḥ /
yathākāmaṃ sukhaṃ bhuktvā saṃcarasva gṛhe raman //
mṛtāyāṃ mayi te putra yatrecchā vartate tadā /
tatra gatvā yathākāmaṃ kuru dharmārthasādhanam //
iti mātroditaṃ śrutvā siṃhalaḥ sa vinoditaḥ /
mātaraṃ tāṃ vilapantīṃ samāśvasyaivamabratīt //
mā rautsīḥ kiṃ viṣādaṃ te dhairyamālambya mā śucaḥ /
vidhinā prerito yatra tatrāvaśyaṃ gatirbhave //
yadabhāvi bhavettatra sarvatrāpi bhave sadā /

bhāvi cedṛgbhavedeva naivānyathā kvacid bhavet /
avaśyaṃbhāvino bhāvā bhavantyeva hi nānyathā /
sarveṣāmapi jantūnāṃ ṣaḍgatibhavacāriṇām //
sarveṣāṃścāpi jantūnāṃ sarvatra mṛtyuragrataḥ /
saṃpattiśca vipattiśca svasvadaivānuyogataḥ //
iti vijñāya kiṃ mātaviryogaduḥkhaśaṃkayā /
avaśyameva sarveṣāṃ viyogaṃ bhavacāriṇām //
iti me 'tra mahatkārye kuladharmārthasādhane /
ruditvaivaṃ nivārantī vighnaṃ kartuṃ na cārhasi //
yadi te 'sti mayi sneho paśyantī sudṛśaiva mām /
datvā bhadrāśiṣaṃ mahyamanujñāṃ dātumarhasi //
mamārthe devatāṃ smṛtvā prārthayantī sumaṃgalam /
pitrā saha sukhaṃ bhuktvā pālayantī gṛhe vasa //
acireṇāgamiṣyāmi tanme smṛtvāpi mā śucaḥ /
vimucaṃ mā viṣādaṃ ca prasīdāhaṃ vrajāni hi //
ityuktvā sa mahāsattvo mātaraṃ saṃvinodayan /
gāḍhābhiliṃganānmuktaḥ praṇatvaiva tato 'carat //
tataḥ sa nagare tatra ghaṇṭāghoṣamacārayat /
siṃhalaḥ sārthavāho 'bdhau ratnākare vrajediti //
tadghaṇṭāghoṣṇaṃ śrutvā paṃcavaṇikśtānyapi /
tathā ratnākare tena saha gantuṃ samīcchire //
tataste vaṇijassarve samīlya sahasā mudrā /
siṃhalasya puro gatvā prārthayannevamānatāḥ //
sārthavāha vayaṃ sarve sārthavāhātmajā api /
ratnākare tvayā sārdhaṃ gantumicchāmahe khalu //
yatsarvaṇijāṃ netā sārthavāhātmajā bhavān /
tannānugrahamādhāya samanvāhartumarhati //
iti taiḥ prārthite sarvaiḥ sa siṃhalo mahāmatiḥ /
sarvāṃstān samupāmantrya saṃpaśyannevamabravīt //
bho bhavantaḥ samicchanti yadyāgantuṃ mayā saha /
tatsarvaṃ paṇyamādāya samāyāntu vrajāmahe //
iti tenoditaṃ śrutvā sarve te saṃpraharṣitāḥ /
sahasā svasvagṛhaṃ gatvā jñātīn sarvān vinodayan //
labdhānujñāḥ piturmāturdhṛtvā svastyayanaṃ mudā /
sarve te paṇyamādāya saṃprasthitāḥ samācaran //
so 'pi mahāasattvaḥ dhṛvā svastyayanaṃ mudā /
pitroḥ pādān praṇatvā ca paṇyamādāya prasthitaḥ //
tatra tān vaṇijaḥ sarvān dṛṣṭavā sa samupācaran /
saṃmīlya saṃmataṃ kṛtvā saṃprasthito mudācarat //
tatra so 'nugatān sarvān bandhumitrasuhṛjjanān /

saṃbodhayan samālokya saṃnirvārya nyavartayat //
tataḥ saṃsaṃcaran paṃcavaṇikśataiḥ samanvitaḥ /
anekairgardabhairgobhiruṣṭraiśca bhāravāhakaiḥ //
sāmudrapaṇyabhārāttaiḥ śanaiḥ saṃprasthitaḥ kramāt /
grāmāraṇyavanodyānanigamapattanāni ca //
nagararājyasaurāṣṭrarājadhānīpyurādiṣu /
caṃcūryamāṇa ālokya samutsāhaiḥ samācarat //
tato deśāntare 'raṇyakāntāraśailaparvatān /
śanaiścaran vilaṃghyāpi sudūravipine yayau //
tatra prāptā viṣaṇṇāste sarve trāsaviṣāditāḥ /
bhagnotsāhāḥ śanairgatvā dadṛśurdūrato 'mbudhim //
dṛtvā sarve 'pi te 'mbodhiṃ durabhisaṃpraharṣitāḥ /
protsāhavīryasaṃkāntāstīraṃ prāpurmahodadheḥ //
tatra te samupāsṛtya sarve sahaṃrṣitāśayāḥ /
praṇatvā taṃ mahāmbodhiṃ paśyantaḥ samupāśrayan //
atha te vaṇijaḥ sarve samīkṣya taṃ mahāmbudhim /
prāṇasnehanirutsāhāstasthuḥ saṃtrasitāśyāḥ //
tadā sa siṃhalo dṛṣṭvā sarvāṃstāṃstrāsitāśayān /
karṇadhāraṃ samāmantrya pura evaṃ nyavedayat //
karṇadhāra mahābhāga yadvayamāgatā iha /
sarvasaṃpattimicchanto gantum ratnākare 'mbudhau //
tadbhavānatra sanmitraṃ netāasmākaṃ hitārthadik /
samīkṣyānugrahaṃ kṛtvā saṃtārayitumarhati //
ityevaṃ prārthitaṃ sarvaiḥ karṇadhāro niśamya saḥ /
sarvāṃstān vaṇijaḥ paśyan samāmantryaivamabravīt //
bhavanto yadi vāṃchanti gantuṃ ratnāśayāmbudhau /
taddhairyadevatāṃ smṛtvā tiṣṭhantu nausamāśritāḥ //
iti tenoditaṃ śrutvā sarve 'pi te vaṇigjanāḥ /
natvā nāvaṃ samāruhya saṃtasthire samāhitāḥ //
tataḥ sa karṇadhāroro 'pi saṃsmṛtvā kuladevatām /
sāṃjaliḥ praṇatiṃ kṛtvā prārthayadevamambudhim //
mahodadhe jagadbhartā bhavān ratnāmṛtākaraḥ /
tadime vaṇijaḥ sarve bhavaccharaṇa āśritāḥ //
tadbhavān kṛpayā dhṛtvā sarvānimān dhanārthinaḥ /
ratnākare subhadreṇa saṃprāpayitumarhasi //
iti saṃprārthya natvā tamambhodhiṃ taraṇiṃ ca tām /
nāvikaḥ sa samāruhya prācārayan śanaiḥ kramāt //
tataḥ saṃcāritā sā nau sadā gatisamīritā /
krameṇa saṃvahantyabdhermadhyadvīpamupāyayau //
tatra naukā bhramantyeva tasthai vātābhitāḍitā /

taddṛṣṭvā karṇadhārastaṃ siṃhalamevamabravīt //
sārthavāha vijānīyādbhavānatra mahadbhayam /
yadiyaṃ naurmahāvātairāhatā bhramate muhuḥ //
kutra gantuṃ samīhā vo vātā vānti mahājavāḥ /
svakuladevatāḥ smṛtvā saṃprārthya trāṇamambudhim //
dhairyamālambya sarvatra saṃtiṣṭhadhvaṃ samāhitāḥ //
iti tenoditaṃ śrutvā sarve te trasitāśayāḥ /
svasveṣṭadevatāḥ smṛtvā prārthayadevamambudhim //
mahodadhe jagadbhartarvayaṃ te śaraṇe sthitāḥ /
tadasmān kṛpayā dhṛtvā saṃtārayitumarhasi //
ityevaṃ prārthayantaste sarve smṛtvā svadevatām /
dhairyamālambya saṃtrastāstasthurjīvarāśitāḥ //
tataḥ sa karṇadhāro 'pi saṃprārthya taṃ mahodadhim /
svakuladevatāṃ smṛtvā tasthau jīvanirāśitaḥ /
siṃhalaḥ sārthavāho 'pi saṃprārthya trāṇamambudhim /
triratnasmaraṇaṃ kṛtvā tasthai dhairyasamāhitaḥ //
tataste vāyavaḥ śāntā naukā saṃcaritā kramāt /
taddṛṣṭvā vaṇizaḥ sarve tasthuḥ saṃharṣitāśayāḥ //
tatra tāṃ samupāyātāṃ nāvaṃ vaṇiksamāśritām /
tāmradvīpanivāsinyo rākṣasyoyo 'drākṣurambudhau //
tatastābhiḥ sametyāśu rākṣasībhiḥ prabhaṃjanāḥ /
utsṛṣṭāḥ kālikā vātāstannaukābhimukhā vavuḥ //
tairāśu prahatā sā nau bhrāmyamānā pralolitā /
tīvrātivegakallolo 'bhihatābhūdvibhinnitā /
tadā te vaṇijaḥ sarve saṃtrāsābhihatāśayāḥ /
hā daiveti vilapantastasthuḥ prāṇanirāśitāḥ //
tadā sa sihaṃlo dṛṣṭvā taraṇiṃ tāṃ vibhinnitām /
sarvāṃstān suhṛdo bhītān samālokyaivabravīt //
bhavantaḥ kiṃ viṣādena daiva eva gatirbhavet /
tattriratnasmṛtiṃ dhṛtvā dhairyamālambya tiṣṭhata //
yadi daivādvipattiḥ syādatra tīrthādhipe 'mbudhau /
dravyaiḥ sārdhaṃ vayaṃ sarve patitā nidhanaṃ gatāḥ //
sarvapātakanirmuktāḥ pariśuddhatrimaṇḍalāḥ /
sadgatau sukule jātā bhavema śrīguṇāśrayāaḥ //
ityuktā tena te sarve tīrthikānāmupāsakāḥ /
triratnasmaraṇaṃ dhātuṃ śraddadhurna kathaṃcana //
sa eva siṃhalaḥ smṛtvā triratnaṃ śaraṇaṃ gatāḥ /
dhyātvā nāma samuccārya tasthai saṃbodhimānasaḥ //
tadāpi daivatasteṣāṃ kālikāvātaghātitā /
kallolabhramaṇākrāntā naukābhūcchatakhaṇḍitā //

sarve te vaṇijaścāpi vibhagnāśā vimohitāḥ /
patitāstatra mahāmbhodhau saha dravyairnimajjitāḥ //
tatra te vaṇijaḥ sarve nimagnānyapi daivataḥ /
svasvabāhubalenaiva samuterustaṭāntikam //
dṛṣṭvā tān vaṇijaḥ sarvāṃstīrāntikasamāgatān /
tāmradvīpanivāsinyo rākṣasyaḥ saṃpramoditāḥ //
divyakaumārikārupaṃ dhṛtvā sarvāḥ samāgatāḥ /
tīre sthitvā samuttārya sarvānstānevamabruvan //
mā bhaiṣṭa dhairyamālambya samāgamya taroradhaḥ /
chāyāmāśritya sarvatra viśrāntuṃ tiṣṭhata kṣaṇam //
ityevaṃ kathitaṃ tābhiḥ śrutvā te vaṇijastataḥ /
gatvā campakavṛkṣasya chāyāyāṃ samupāśrayan //
tatra viśramya te sarve saṃnirīkṣya parasparam /
jñātīn smṛtvānuśocanto niśvasyaivaṃ babhāṣire //
hā daiva kathamasmākaṃ vipattirbhavatīdṛśī /
ka iha sāmprataṃ trātā hitārthī sadgatirbhavet //
iti taiḥ kathitaṃ śrutvā sārthavāhaḥ sa siṃhalaḥ /
sarvānstān trāsabhinnātmān samāśvāsyaivamabravīt //
nāstyasmākamiha trātā ko hitārthī suhṛdgatiḥ /
dharma eva bhavet trātā sarvatrāpi suhṛdgatiḥ //
avaśyaṃbhāvino bhāvā bhavanti mahatāmapi /
sarveṣāmapi jantūnāṃ sarvatrāpi na cānyathā //
tadatra śraddhayā sarve triratnasya samāhitāḥ /
smṛtvā nāma samuccārya dhyātvāpi bhajatānatāḥ //
etadeva hi saṃsāre dharmamūlaṃ nigadyate /
dharma eva hi sarvatra trātā bhartā suhṛdgatiḥ //
evaṃ vijñāya sarve 'pi triratnasya samāhitāḥ /
smṛtvā nāma samuccārya dhyātvāpi bhajatānatāḥ //
iti tenoditaṃ śrutvā sarve te paribodhitāḥ /
tīrthikā śrāvakā naiva triratnaṃ smartumīcchire //
sa eva siṃhalaḥ smṛtvā triratnasya samāhitaḥ /
dhyātvā nāma samuccārya tasthau saṃbodhimānasaḥ //
tatastāḥ pramadāḥ kāntāḥ kumārikā manoramāḥ /
sarvānstān vaṇijān dṛṣṭvā purasthā evamabruvan //
vaiṣādyaṃ vaḥ kimatrāpi naiva cintyo hi duḥkhatā /
yathepsitaṃ sukhaṃ bhuktvā saṃcaradhvaṃ yathecchayā //
asmākaṃ svāmino naiva gatirvāpi na kaścana /
parāyaṇo 'pi naivāsti bhartāpi na suhṛtpriyaḥ //
tadyūyaṃ bhavatāsmākaṃ svāmino gatayo 'pi ca /
parāyaṇāśca bhartāraḥ patayaḥ suhṛdaḥ priyāḥ //

vidyante 'tra gṛhā ramyā bhogyāni vividhānyapi /
pānāni surasānyevaṃ vastrāṇi vividhāni ca //
sarvadravyāṇi ratnāni sarvāṇi bhūṣaṇānyapi /
sarvartuphalapuṣpādiramyodyānavanānyapi //
puṣkariṇyo 'pi santyatra divyagandhāmbupūritāḥ //
tadatra kiṃ viṣādaṃ vaḥ saṃramadhvaṃ yathecchayā /
yathākāmaṃ sukhaṃ bhuktvā saṃcaradhvaṃ pramoditāḥ //
ityevaṃ kathitaṃ tābhirniśamya te vaṇigjanāḥ /
sarve 'pi tāḥ samālokya vismayaṃ samupāyayuḥ //
tatastāḥ pramadāḥ sarvān matvā tān kāmamohitān /
ekaikaṃ puruṣaṃ dhṛtvā svasvagehaṃ nyaveśayan //
tāsāṃ vṛddhāpi yā kāntā sā dṛṣṭvā samupāsṛtā /
siṃhalaṃ taṃ samādāya svālayaṃ saṃnyaveśayat /
atha tāḥ pramadāḥ sarvān svān svāṃstān svāmino mudā /
svasvālaye pratiṣṭhāpya divyabhogairatarpayan //
tatastān bhogasaṃtṛptān sarvānstāḥ pramadāśayāḥ /
rahikrīḍārasābhogaiḥ santarpayitumārabhan //
evaṃ te vaṇijaḥ sarve bhuktvā bhojyaṃ yathepsitam /
saṃkrīḍitvā yathākāmaṃ saṃcarite pramoditāḥ //
evaṃ bhuktvā yathākāmaṃ ramitvā te divāniśam /
mahānandasukhāsaktāḥ saptāhāni vyalaṃghayan //
athāpare kṣapāyāṃ sa siṃhalaḥ /
triratnasmṛtimādhāya tasthau dhyānasamāhitaḥ //
tadā tatrālaye dīpaḥ saṃpradīptamahojjvalaḥ /
rākṣasyāṃ nidritāyāṃ sa prāhasan saṃprabhāsayan //
taṃ pradīptaṃ hasantaṃ sa dṛṣṭvātivismitāśayaḥ /
suciraṃ saṃnirīkṣyaivaṃ dhyātvā caivaṃ vyacintayat //
aho citraṃ kimarthe 'yaṃ pradīpo yatprahasyate /
evaṃ hi hasito dīpo dṛṣṭo naiva śruto 'pi na //
iti dhyātvā ciraṃ paśyan siṃhalaḥ sa samutthitaḥ /
samupāśritya taṃ natvā papracchaivaṃ kṛtāṃjaliḥ //
kimarthaṃ hasase dīpa tadatra me samādiśa /
ko 'tra dīpe praviṣṭo hi mayā na jñāyate bhavān //
iti tenābhiṃsaṃpṛṣṭe pradīpaḥ sa samujjvalan /
siṃhalaṃ taṃ samāmantrya prahasannevamabravīt //
siṃhala kiṃ na jānāsi rākṣasīyaṃ na mānuṣī /
ramitvāpi yathākāmaṃ bhakṣettvāṃ naiva saṃśayaḥ //
sarvāstāḥ pramadāḥ kāntā rākṣasyo naiva mānavāḥ /
sarvāṃstāṃstvatsahāyāṃśca bhakṣiṣyanti na saṃśayaḥ //
iti dīpasamākhyāutaṃ śrutvā bhītaḥ sa siṃhalaḥ /