ગુણકારણ્ડવ્યૂહસૂત્ર · ભાગ 121140

કિમિદં સત્યમેવં સ્યાદિતિ તં પર્યપૃચ્છત ॥
સત્યમેવ પ્રદિપેયં રાક્ષસી યન્ન માનુષી ।
કથં ભવાન્ વિજાનાસિ સત્યમેતત્ સમાદિશ ॥
ઇતિ સંપ્રાર્થિતે તેન સ પ્રદીપઃ પુનર્હસન્ ।
સિંહલં સાર્થવાહં તં સમામન્ત્ર્યૈવમાદિશત્ ॥
સત્યમેતન્મયખ્યાતં યદિ ન ત્વં પ્રતીચ્છસિ ।
દક્ષિણસ્યાં મહારણ્યે ગત્વા પશ્ય ત્વમાત્મના ॥
તત્રારણ્યે મહદ્દુર્ગે આયસકોટ્ટ ઉચ્ચકે ।
વણિક્શતસહસ્ત્રાણિ પ્રક્ષિપ્ય સ્થાપિતાનિ હિ ॥
કેચિજ્જીવન્તિ કેચિચ્ચ મૃતાઃ કેચિચ્ચ ભક્ષિતાઃ ।
અસ્થીનિ ચાવકીર્ણાન્નિપ્રતિણિ સમન્તતઃ ॥
તત્ર ગત્વા સમાલોક્ય સર્વમેતન્મયોદિતમ્ ।
સત્યં વા યદિ વા ઽસત્યં શ્રદ્દધ્યા મે વચસ્તદા ॥
ઇત્યેવં તદુપાખ્યાતં શ્રુત્વા સ પરિબોધિતઃ ।
તત્ર ગત્વા તથા દ્રષ્ટું સર્વમેતસ્તમુત્સુકઃ ॥
પ્રસુપ્તાં રાક્ષસીં મોહજાલનિદ્રાવૃતેન્દ્રિયામ્ ।
કૃત્વા ચન્દ્રપ્રભં ખડ્ગં ધૃત્વા સંપ્રસ્થિતો દ્રુતમ્ ॥
તતો ગચ્છન્ સ એકાકી નિશીયે સંવિલોકયન્ ।
દક્ષિણસ્યાં મહારણ્યે દુર્ગમે સમુપાચરત્ ॥
તત્રાત્યુચ્ચે મહકોટ્ટમયઃપ્રાકારસંવૃતમ્ ।
ગવાક્ષદ્વારે નિર્યૂહવીહીનં લોકસંસ્કૃતમ્ ॥
તં દૃષ્ટ્વા સમુપાસૃત્ય પરિભ્રમન્સમન્તતઃ ।
લોકવિષાદવૈલાપ્યં શ્રુત્વા સ વિસ્મયાકુલઃ ॥
તત્ર ચમ્પકવૃક્ષાગ્રમારેહ્ય સ સમાશ્રિતઃ ।
મહોત્કાશરવો નૈવ નાજુહાવ તદાશ્રિતાન્ ॥
ભવન્તઃ કે કિયન્તો ઽત્ર પ્રક્ષિપ્તાઃ કેન નિશ્રિતાઃ ।
કિં ભુક્ત્વા વસથાત્રાપિ તત્સર્વં વક્તુમર્હથ ॥
ઇતિ તદુક્તમાકર્ણ્ય તત્રસ્થાસ્તે વણિગ્જનાઃ ।
વૃક્ષશાખાગ્રમારુઢં તમાલોક્યૈવમબ્રુવન્ ॥
કસ્ત્વં ભો કથમાયાસિ કસ્માદિહાગતઃ કુતઃ ।
સર્વમેતત્ પ્રવૃત્તાન્તં સમુપાખાતુમર્હતિ ॥
ઇતિ તદુક્તમાકર્ણ્ય સાઅર્થવાહઃ સ સિંહલઃ ।
તત્રસ્થાંસ્તાન્ જનાન્ સર્વાન્ સમામન્ત્ર્યૈવમબ્રવીત્ ॥
સિંહલઃ સાર્થવાહો ઽહં જમ્બૂદ્વીપાદિહાગતઃ ।
ગન્તું રત્નાકરે ઽમ્ભોધૌ વણિક્પંચશતૈઃ સહ ॥
અબ્ધિમધ્યે મહાવાતૈર્હતા નૌકા વિખણ્ડિતા ।
ઉદકે પતિતાસ્સર્વે વયુમુત્તીર્ય બાહુભિઃ ॥
તીરમાસાદ્ય વૃક્ષસ્ય છાયાયાં સમુપાશ્રિતાઃ ।
સ્વદેશમનુશોચન્તો ન્યષીદામ વિષાદિતાઃ ॥
તત્રાતિસુન્દરીકાન્તાઃ કુમારિકા મનોહરાઃ ।

તાઃ સર્વાઃ પુરતો ઽસ્માકં સમાશ્રિત્યૈવમબ્રુવન્ ॥
મા ભૈષ્ટ કિં વિષાદં વા ધૈર્યમાલમ્બ્ય તિષ્ઠત ।
સર્વાસામપિ હ્યસ્માકં કશ્ચિત્ સ્વામી ન વિદ્યતે ॥
તદ્યૂયં સ્વામિનો ઽસ્માકં ભૂત્વા ભુક્ત્વા યથેપ્સિતમ્ ।
યથાકામં રમિત્વેહ સંચરધ્વં સદા સુખમ્ ॥
ઇત્યસ્માનાલોક્ય સર્વાસ્તાન્ સર્વાનસ્માન્ વિમોહિતાન્ ।
એકૈકં સ્વામિનં ધૃત્વા સ્વાસ્વાલયં ન્યવેશયન્ ॥
તત્રાસ્માન્ યથાકામં ભોજયિત્વાત્યમોદયન્ ।
યથેચ્છયા રમિત્વાપિ ચારયન્તિ સદા સુખમ્ ॥
ઇત્યેવં મહદાશ્ચર્યં સુખં ભુક્ત્વાતિવિસ્મિતઃ ।
કિમત્ર વિષયે વૃત્તમિતિ દ્રષ્ટુમિહાવ્રજે ॥
ઇતિ તેન સમાખ્યાતં શ્રુત્વા તે ઽપિ વણિગ્જનાઃ ।
સર્વે સ્વકં પ્રવૃત્તાન્તં કથિત્વા તં વ્યનોદયન્ ॥
યત્ખલુ સાર્થવાહો ઽસિ જાનીહિ તાભિ રાક્ષસીઃ ।
તદત્ર રતિસંરક્તા મા તિષ્ઠાશુ વ્રજ સ્વં પુરમ્ ॥
વયમપ્યેવમમ્ભોધૌ પતિતા વ્યસનિતાસ્તથા ।
રાક્ષસીભિઃ સમુત્તાર્ત્ય સ્વસ્વગૃહે નિવેશિતાઃ ॥
ભોજયિત્વા યથાકામં રમિત્વાપિ યથેચ્છયા ।
વિનોદ્ય સ્વવશે સ્થાપ્ય સંચારિતાઃ સુખે સદા ॥
યદા યૂયમિહ પ્રાપ્તાસ્તદ તાભિર્વયં દ્રુતમ્ ।
કોટે ઽત્ર સર્વ આનીય પ્રક્ષિપ્તા બન્ધનાલયે ॥
ગૃહીત્વામીભિરસ્સ્માકં રાક્ષસીભિર્દિવાનિશમ્ ।
ખાદિત્વા પુરુષાન્ નિત્યં સંચર્યન્તે યથેચ્છયા ॥
યૂયમપિ તથામીભી રાક્ષસીભિર્યથેચ્છયા ।
ગૃહીત્વાત્ર પ્રતિક્ષિપ્તા ભક્ષિષ્યધ્વે ન સંશયઃ ॥
ઇત્યવશ્યં ભવેદેવં વિજ્ઞાય સહસા ભવાન્ ।
સર્વાન્ સાર્થાન્ સમાહૂય સ્વદેશં દ્રુતમ્ ॥
યદીતઃ સહસા યૂયં સર્વે ગચ્છત સાંપ્રતમ્ ।
કુશલં વા ભવેન્નૈવં યદિ સર્વે વિનક્ષ્યથ ॥
ઇતિ તદુક્તમાકર્ણ્ય સિંહલં સ પ્રબોધિતઃ ।
અવતીર્ય દ્રુતં વૃક્ષાત્ સહસા સ્વાલયં યયૌ ॥
તત્ર રતિકરં દીપમુદ્દીપ્તં તં સમીક્ષ્ય સઃ ।
સાંજલિઃ પ્રણતિં કૃત્વા પુરતઃ સમુપાશ્રયત્ ॥
તં પુરસ્થં સમાલોક્ય પ્રદીપઃ સ સમુજ્જ્વલન્ ।
સાધો સત્યં ત્વયા દૃષ્ટમિત્યેવં સમપૃચ્છત ॥
ઇતિ દીપોદિતં શ્રુત્વા પુનરાહ સ વિસ્મિતઃ ।
સર્વં સત્યં મયા દૃષ્ટમાદિષ્ટં ભવતા યથા ॥
કિમુપાયમિહાપ્યસ્તિ યેનેતઃ સહસા પુનઃ ।
જમ્બૂદ્વીપં ગમિષ્યામ તત્સમાદેષ્ટુમર્હતિ ॥
ઇતિ સંપ્રાર્થિતે તેન સ પ્રદીપઃ સમુજ્જ્વલન્ ।

પ્રહસંસ્તં સમાશ્વસ્ય પુનરેવમુપાદિશત્ ॥
તદુપાયમિહાપ્યસ્તિ યેનેતઃ સહસા વ્રજેઃ ।
જમ્બૂદ્વીપં પુનર્ગન્તું યદીચ્છસિ શૃણુષ્વ તત્ ॥
અત્ર તીરે મહામ્ભોધેઃ સુવર્ણબાલુકાસ્થલે ।
બાલાહો ઽશ્વો મહા..ત્રો વિદ્યતે કરુણાત્મકઃ ॥
સ શ્વેતા ઔષધીર્ભુક્ત્વા પ્રાવર્ત્ય પરિવર્ત્ય ચ ।
સમુત્થાય સ્વમાત્માનં પ્રચ્છોડિત્વૈવમાલપેત્ ॥
ક ઇતો ઽબ્ધિં સમુત્તિર્ય ગન્તુમિચ્છન્તિ યે પુનઃ ।
સ્વદેશં મે સમારુહ્ય પૃષ્ઠે તિષ્ઠન્તુ તે દૃઢમ્ ॥
યદિ ગન્તું તવેચ્છાસ્તિ જમ્બૂદ્વીપમિતઃ પુનઃ ।
તત્ર ગત્વાશ્વરાજં તં નત્વા સંપ્રાર્થયાદરાત્ ॥
વયમિચ્છામહે ગન્તું જમ્બૂદ્વિપમિતઃ પુનઃ ।
તદસ્માન્ કૃપયા સર્વાન્ સંપ્રાપયિમર્હતિ ॥
તતઃ સો ઽશ્વો મહાભિજ્ઞઃ સર્વાન્ યુષ્માનિતો દ્રુતમ્ ।
સ્વપૃષ્ઠેન સમાવાહ્ય પારે ઽબ્ધેઃ પ્રાપયિષ્યતિ ॥
ઇત્યેવં સમુપાદિશ્ય સ દીપો ઽન્તર્હિતો ઽભવત્ ।
સો ઽપિ શયનમારુહ્ય રાક્ષસ્યા શયિતો ઽભવત્ ॥
તદંગશીતત્વં સ્પૃષ્ટા વિબુદ્ધા સા નિશાચરી ।
કથં તે શીતલં દેહમિત્યેવં પર્યપૃચ્છત ॥
તચ્છ્રુત્વા સાર્થવાહો ઽસૌ સિંહલો ભીતમાનસઃ ।
તાં કાન્તાં પ્રમદામેવં પ્રબોધયિતુમબ્રવીત્ ॥
કાન્તે ઽહં નિર્ગતો ગેહામ્મુલમૂત્રં વિસૃજ્ય ચ ।
આગમ્ય શયિતસ્તેન શીતલિતા તનુ મમ ॥
ઇતિ તાં મિથ્યયા કાન્તાં બોધિયિત્વાપિ શંકિતઃ ।
સિંહલઃ સ વિષણ્ણાત્મા તસ્થૌ નિદ્રાપરાઙ્મુખઃ ॥
તતઃ સ પ્રાતરુત્થાય સર્વાંસ્તાન્ વણિજઃ સત્ત્વાન્ ।
સમાહૂય બહિર્દેશે ગત્વા યાનમુપાશ્રયત્ ।
તથા તે વણિજશ્ચાપિ સર્વે તત્ર સમાશ્રિતાઃ ।
પરસ્પરં સમાભાષ્ય સંતસ્થિરે ઽભિનન્દિતાઃ ॥
તત્ર તાન્ વણિજઃ સર્વાન્ નિર્વિશંકાભિનન્દિતાન્ ।
સિંહલઃ સ સમાલોક્ય સમામન્ત્ર્યૈવમબ્રવીત્ ॥
ભવન્તઃ પ્રષ્ટુમિચ્છામિ સત્યં ભાષન્તુ નાન્યથા ।
કિદૃક્સ્નેહોપચારૈર્વઃ કાન્તાઃ સંમાનયન્તિ હિ ॥
ઇતિ તદુક્તમાકર્ણ્ય તત્રઓકો ઽતિપ્રગલ્ભિતઃ ।
સિંહલં તં સમાલોક્ય સહર્ષમેવમબ્રવીત્ ॥
ધન્યો ઽસ્મિ સાર્થવાહાત્ર ભાગ્યેન પ્રેરિતઃ ખલુ ।
ઈદૃગ્ભોગ્યમહત્સૌખ્યં મન્યે સ્વર્ગે ઽપિ દુર્લભમ્ ॥
યન્મે કાન્તા સુભદ્રાંગી સુસ્નેહોપચારિણી ।
યથેચ્છા સુરસૈર્ભોગ્યૈર્માનયન્તિ દિવાનિશમ્ ॥
તથાન્યઃ પ્રાવદત્તત્ર મહર્સૌખ્યમિહાપ્તવાન્ ।

ભાગ્યેન પ્રેરિતો ઽત્રાહમીદૃક્સૌખ્યં કુહાપિ ન ॥
યન્મે કાન્તા વરૈર્ભોગ્યૈસ્તોષયિત્વા દિવાનિશમ્ ।
રમયન્તી યથાકામં માનયન્તી સમાદરાત્ ॥
તથાપરો વણિક્પ્રાહ ધન્યો ઽહમતીભાગ્યવાન્ ।
ઈદૃક્સમ્પન્મહત્સૌખ્યં લપ્સ્યે કુત્ર કથં કદા ।
ઈદૃક્ મહત્તરં સૌખ્યં મન્યે સ્વર્ગે ઽપિ દુર્લભમ્ ॥
યન્મે સ્નેહવતી ભાર્યા દિવ્યવસ્ત્રાદિભૂષણૈઃ ।
મણ્ડયિત્વા યથાકામં રમયિત્વા દિવાનિશમ્ ॥
યથાભિલષિતૈર્ભોગ્યૈસ્સન્તર્પ્ય પ્રતિપાતિ મામ્ ।
તથાન્યો ઽપિ વણિક્પ્રાહ ભાગ્યેનેહાહમાપ્તવાન્ ॥
યદીદૃક્ મહદૈશ્વર્યં સંપત્તિર્લપ્સ્યતે કુતઃ ॥
સ્વર્ગે ઽપિ દુર્લભં મન્યે કુત્રાત્ર પૃથિવીતલે ।
યન્મે ભાર્યા મનોરમ્યા કાન્તા દિવ્યાતિસુન્દરી ॥
વિવિધદિન્યસૌરભ્યગન્ધદ્રવ્યૈર્દિવાશમ્ ।
અનુલિપ્ય યથાકામં ક્રિડયતિ સમાદરાત્ ॥
ભોજનૈર્વિવિધાસ્વાદૈઃ પાનૈર્દિવ્યામૃતાત્તમૈઃ ।
વસ્ત્રૈશ્ચ વિવિધૈઃ કામ્યૈર્ભૂષણૈર્વિવિધૈરપિ ॥
મણ્ડયિત્વા યથાકામં ભોજયિત્વા દિવાનિશમ્ ।
યથાભિલષિતૈઃ સૌખ્યૈઃ રમયન્ત્યભિપાતિ મામ્ ॥
એવં તે વણિજ્યઃ સર્વે સ્વસ્વભાર્યાકૃતાદરમ્ ।
સ્નેહોપચારસત્સૌખ્યં નિવેધૈવં બભાષિરે ॥
અહો ભાગ્યં તદસ્માકં યદિહ પ્રેષિતા વયમ્ ।
ઈદૃક્સંપન્મહત્સૌખ્યં સ્વર્ગે ઽપિ દુર્લભં ખલુ ॥
તદિહૈવ સદા ભુક્ત્વા યથાકામં ચરેમહિ ।
જમ્બૂદ્વીપે પુનર્ગન્તું નોત્સહેમ કદાચન ॥
કિમીદૃક્સુખસંપત્તિર્હિત્વા યાસ્યામહે વયમ્ ।
સ્વદેશે ઽપિ પુર્નગત્વા કિં કિં ભોક્ષ્યામહે સુખમ્ ॥
કુત્રેદૃગ્ગુણસંપન્ના દિવ્યકાન્તા મનોરમાઃ ।
સર્વવિદ્યાકલાભિજ્ઞા લભ્યન્તે દુર્લભા ભુવિ ॥
એતાઃ કાન્તાઃ સુભદ્રાંગાઃ સ્વામિસ્નેહો ઽનુચારિકાઃ ।
હિત્વા ગત્ચા સ્વદેશે ઽપિ કિં સ્થિત્વા સ્વજનૈઃ સહ ॥
ધન્યાસ્તે પુરુષા મર્ત્યાઃ કાન્તાભિર્યે સદા રતાઃ ।
યથાકામં સુખં ભુક્ત્વા સંચરન્તે યથેચ્છયા ॥
એવં શ્રીગુણસંપન્ના દિવ્યકાન્તાસહારતાઃ ।
યાવજ્જીવં સુખં ભુક્ત્વા સંતિષ્ઠેમહિ સર્વદા ॥
જમ્બૂદ્વિપે પુનર્ગન્તું નાભીચ્છામઃ કદાપિ હિ ।
કિં લપ્સ્યામહ એતાદૃક્ મહત્સૌખ્યં કદા કથમ્ ॥
ઇત્યેવં તૈઃ સમાખ્યાતં સર્વૈરપિ નિશમ્ય સઃ ।
સિંહલસ્તાન્ સમાલોક્ય નિષ્શ્વસન્નેવમબ્રવીત્ ॥
ભવન્તઃ શ્રૂયતાં વાક્યં યન્મયા સત્યમુચ્યતે ।

યદિ ભદ્રે ઽસ્તિ વાંછા વઃ તત્કુરુધ્વં યથોદિતમ્ ॥
ઇતિ તેનોદિતં શ્રુત્વા સર્વે તે વિસ્મતાશયાઃ ।
સિંહલં સાર્થવાહં તં સમાલોક્યૈવમબ્રુવન્ ॥
કિં વાક્યં સમુપાખ્યાહિ યદિ ભદ્રે સમીહસિ ।
ભવતા યત્સમાદિષ્ટં કરિષ્યામસ્તથા વયમ્ ॥
ઇતિ તૈઃ કથિતં સર્વૈઃ શ્રુત્વા સ સિંહલઃ સુધીઃ ।
સર્વાંસ્તાન્ વણિજઃ સાર્થાન્ સંપશ્યન્નેવમબ્રવીત્ ॥
સર્વૈઃ સત્ય સમાધાય સમયં ધાસ્યતે યદિ ।
તદાહમુપદેક્ષ્યામિ સત્યમેતદ્યથાશ્રુતમ્ ॥
ઇતિ તેનોદિતં શ્રુત્વા સર્વે ઽપિ તે ઽતિવિસ્મિતાઃ ।
કિં સમયં ધરિષ્યામસ્તદાદિશેતિ ચાબ્રુવન્ ॥
એતત્તૈઃ કથિતે સર્વૈઃ સાર્થવાહઃ સ સિંહલઃ ।
સર્વાંસ્તાન્ વણિજઃ સંઘાન્ સમાલોક્યૈવમબ્રવીત્ ॥
ભવન્તઃ શ્રૂયતાં સર્વૈઃ સમયમુદિતં મયા ।
નૈતત્કેનાપિ વક્તવ્યં ભાર્યાયાઃ પુરતો ઽપિ વઃ ॥
કશ્ચિદ્ભાષેત ભાર્યાયાઃ પુરા યદિ પ્રમાદતઃ ।
તદા સર્વે વયં હ્યત્ર વ્રજેમ નિધનં ખલુ ॥
ઇતિ સત્યં સમાધાય સમયં ધાતુમર્હથ ।
યદિ સંધાર્યતે સત્યં સર્વેષામપિ ભદ્રતા ॥
ઇતિ તદુક્તમાકર્ણ્ય સર્વે ઽપિ તે વણિગ્જનાઃ ।
સત્યમેતદ્ધરિષ્યામઃ સમાદિશેતિ ચાબ્રુવન્ ॥
ઇતિ સર્વૈ સમાખ્યાતં શ્રુત્વા સ સિંહલઃ સુધીઃ ।
સર્વાંસ્તાન્ વણિજઃ સંઘાન્ સંપશ્યન્નેવમબ્રવીત્ ॥
શૃણુધ્વં ધૈર્યમાલમ્બ્ય તિષ્ઠત મા વિષીદત ।
ઇમા હિ પ્રમદાઃ સર્વા રાક્ષસ્યો નૈવ માનુષાઃ ॥
ઇતિ સત્યં મયાખ્યાતં શ્રુત્વા સર્વે ઽપિ બોધિતાઃ ।
કશ્ચિદપિ સ્વભાર્યાયાઃ પુરતો વક્તુમર્હતિ ॥
ઇતિ તેન સમાખ્યાતં શ્રુત્વા સર્વે વણિગ્જનાઃ ।
ભીતિસંત્રસિતાત્માનઃ ક્ષણં તસ્થુર્વિમોહિતાઃ ॥
તતસ્તે વણીજઃ સર્વે સંત્રાસાભિહતાશયાઃ ।
સિંહલં સાર્થવાહં તં સમાલોક્યૈવમબ્રુવન્ ॥
સાર્થવાહ કથં જ્ઞાતં કુત્ર દૃષ્ટં શ્રુતં ત્વયા ।
એતાઃ કાન્તા ન માનુષ્યો રાક્ષસ્ય ઇતિ તદ્વદ ॥
યદ્યેતા નૈવ માનુષ્યો રાક્ષસ્ય એવ તત્કથમ્ ।
અસ્માકં ક ઇહ ત્રાતા ગતિર્વા સ્યાત્પરાયણઃ ॥
યદ્યેતત્સત્યમેવેહ તિષ્ઠેમહિ કથં વયમ્ ।
પલાયેમહિ કુત્રેતસ્તદુપાયમુપાદિશ ॥
ઇતિ તૈઃ કથિતં શ્રુત્વા સાર્થવાહઃ સ સિંહલઃ ।
સર્વાન્સ્તાન્ વણિજઃ સંઘાન્ સમાશ્વાસ્યૈવમબ્રનીત્ ॥
સત્યમેવ મૃષા નૈવ તથાપિ મા વિષીદત ।

ઉપાયં વિદ્યતે ઽત્રાપિ તચ્છૃણુધ્વં મયોદિતમ્ ॥
યો ઽશ્વાજો ઽત્ર બાલાહો નામ તીરે મહોદધેઃ ।
સ્થિતઃ સત્ત્વાનુકમ્પાર્થં સ નઃ ત્રાતા ગતિર્ભવેત્ ॥
સ તિષ્ઠેદુધેસ્તીરે સુવર્ણબાલુકાસ્થલે ।
આવર્ત્ય પરિવર્ત્તાપિ ભુક્ત્વા શ્વેતા મહોષધીઃ ॥
તત્ર ગત્વા વયં સર્વ ઉપસરેમ વન્દિતુમ્ ।
સંપશ્યેત્કરુણાત્મા સ સર્વાનસ્માનુપાસૃતાન્ ॥
દૃષ્ટ્વાસ્માન્ સ સમુત્થાય પ્રચ્છાદયેત્ સ્વમાશ્રયમ્ ।
કો ઽત્ર પારમિતો ગન્તું ઇચ્છન્તીતિ વદેત્ ત્રિધા ॥
તદા સર્વે વયં નત્વા તમેવં પ્રાર્થયેમહિ ।
ઇચ્છામહે ઇતો ગન્તું પારં તત્સહસા નય ॥
ઇત્યસ્મત્પ્રાર્થિત શ્રુત્વા સર્વાનસ્માન્ સ્વપૃષ્ઠકે ।
આરોપ્ય સમસોત્તીર્ય નયેત્ પારં મહોદધેઃ ॥
સ એવાસ્માકમિહ ત્રાતા ગતિર્નાન્યો હિ વિદ્યતે ।
તદ્વયમશ્વરાજં તં નત્વૈવં પ્રાર્થયેમહિ ॥
એતદુપાયમત્રાપિ વિદ્યતે ઽસ્મત્પરાયણે ।
કશ્ચિદેતત્સ્વભાર્યાયા વક્તું નૈવાર્હતિ ધ્રુવમ્ ॥
પ્રમોદાદ્યદિ ભાર્યાયાઃ સ્નેહાત્ કશ્ચિદ્વદેત્પુરઃ ।
રાક્ષસ્યો ઽસ્માન્સ્તદ સર્વાન્ ભક્ષિષ્યન્તે ન સંશયઃ ॥
ઇતિ સ્નેહો ઽસ્તિ જીવે વો ધૃત્વૈતત્સમયં દૃઢમ્ ।
કસ્યાશ્ચિત્પુરતઃ કિંચિદ્વક્તવ્યં નૈવ કેનચિત્ ॥
ઇતિ તેનોદિતં શ્રુત્વા સર્વે ઽપિ તે વણિગ્જનાઃ ।
મૃત્યુત્રાસાહતાત્માનઃ સિઃહલમેવમબ્રુવન્ ॥
સાર્થવાહ ભવન્નાથસ્ત્રાતા મિત્રં સુહૃદ્ગતિઃ ।
અસ્માકં નાપરઃ કશ્ચિત્તદન્વાહર્તુમર્હતિ ॥
કસ્મિન્દિને ગમિષ્યામ ઇતસ્તીરે મહોદધેઃ ।
યત્ર તિષ્ઠેદશ્વરાજ ઇતિ સત્યં સમાદિશ ॥
ઇત્યુક્તં તૈર્નિશમ્યાસૌ સાર્થવાહો નિરીક્ષ્ય તાન્ ।
ઇતો ઽહિન તૃતીયે ઽવશ્યં ગચ્છેમહીતિ ચાબ્રવીત્ ॥
ન કસ્યાશ્ચિત્પુરઃ કશ્ચત્સત્યમેતદ્વદેન્ન હિ ।
ગોપનીયં પ્રયત્નેન ત્રિધેતિ સો ઽબ્રવીત્ પુનઃ ॥
ઇતિ સંમતમાધાય સર્વે ઽપિ તે વણિગ્જનાઃ ।
તત્પુરે પુનરાગત્ય સ્વસ્વાલયં સમાવિશત્ ॥
તત્ર તાઃ પ્રમદાઃ કાન્તા દૃષ્ટ્વા તાન્ સ્વગૃહાગતાન્ ।
સ્વં સ્વં સ્વામિતનમાલોક્ય પપ્રચ્છુરેવમાદરાત્ ॥
કુત્ર ભવાન્ પ્રયાતો ઽત્ર સમાયાતો ઽસિ સામ્પ્રતમ્ ।
સત્યમેતત્ સમાખ્યાહિ યદિ સ્નેહો ઽસ્તિ તે મયિ ॥
ઇતિ ભાર્યોદિતં શ્રુત્વા સર્વે ઽપિ તે વણિગ્જનાઃ ।
દેશાદ્બહિર્વયં ગત્વાગતાઃ સ્મ ઇતિ ચાબ્રુવન્ ॥
એતચ્છ્રુત્વા ચ તાઃ કાન્તાઃ સર્વાઃ સ્વં સ્વં પ્રિયં મુદા ।

સમીક્ષ્ય સમુપાસીનાઃ પપ્રચ્છુરેવમાદરાત્ ॥
દૃષ્ટં કિં મહદુદ્યાનં દૃષ્ટં વાપિ સરોવરમ્ ।
fઅલપુષ્પાભિનમ્રાશ્ચ દૃષ્ટાઃ કિં પાદપા અપિ ॥
ઇતિ ભાર્યોદિતં શ્રુત્વા સર્વે ઽપિ તે વણિગ્જનાઃ ।
કિંચિન્ન દૃશ્યતે ઽસ્માભિરિતિ પ્રત્યુત્તરં દદુઃ ॥
તચ્છ્રુત્વા પ્રમદાઃ સર્વાઃ સમીક્ષ્ય તા સ્વકં પ્રિયમ્ ।
સંપ્રહાસં કુર્વન્ત્યઃ પુનરેવં બભાષિરે ॥
કથં ન દૃશ્યતે ઽત્રાસ્તિ મહોદ્યાનં સરોવરમ્ ।
વિવિધાસ્તરવઃ સન્તિ fઅલપુષ્પભરાનતાઃ ॥
અહો યૂયં ગતાઃ કુત્ર દૃશ્યન્તે ન કથં ખલુ ।
એતત્સત્યં સમાખ્યાહિ યદિ પ્રિયાસ્મ્યહં તવ ॥
એતચ્છ્રુત્વાપિ તે સર્વે વણિજઃ સ્વસ્વપ્રિયાં પ્રતિ ।
પ્રહસન્ સંનિરીક્ષ્યાપિ પુનરેવં બભાષિરે ॥
ઇતો ઽહ્નિ તૃતીયે ઽવશ્યં તદુદ્યાનં સરોવરમ્ ।
સર્વાનપિ તરુન્ દ્ર્ષ્ટું ગમિષ્યામો વયં પ્રિયે ॥
તાનિ સર્વાણિ સંવીક્ષ્ય ગૃહીત્વાપિ fઅલાનિ ચ ।
પુષ્પાણ્યપિ સમાહૃત્ય સમાયાસ્યામહે દ્રુતમ્ ॥
તચ્છ્રુત્વા તાસ્તથેત્યુક્ત્વા સર્વાઃ સ્વં સ્વં પ્ત્રિયં મુદા ।
યથાભિલષિતાઇર્ભોગ્યૈઃ સાદરં સમતોષયન્ ॥
ભુક્ત્વા તે ઽપિ યથાકામં સર્વૈઃ સંતોષિતા અપિઓ ।
દિર્ઘોચ્છ્વાસં સમુત્સૃજ્ય તસ્થુઃ ક્ષણં વિષાદિતાઃ ॥
તદૃષ્ટ્વા પ્રમદાસ્તાશ્ચ સર્વાઃ સ્વસ્વપ્રભું પ્રતિ ।
કિમુચ્છ્વાસં સમુત્સૃષ્ટં વદેતિ પ્રાવદત્ પુનઃ ॥
સ્વદેશવિષયં સ્મૃત્વા સમુચ્છ્વાસં સમુત્થિતમ્ ।
ઇતિ સ્વસ્વપ્રિયાસ્તે સર્વે ઽપિ પુરતો ઽવદન્ ॥
તચ્છ્રુત્વા પ્રમદાસ્તાશ્ચ સર્વાઃ સ્વસ્વપતેઃ પુનઃ ।
ઉપાસીના વિહસન્ત્યઃ સંનિરીક્ષ્યૈવમબ્રુવન્ ॥
કિં સ્વદેશસ્મૃતિં કૃત્વા સુખં ભુક્ત્વેહ તિષ્ઠત ।
સંરમિત્વા યથાકામં સંચરધ્વં યથેચ્છયા ॥
દ્રવ્યાણ્યપિ ચ સર્વાણિ ભોગ્યાનિ વિવિધાનિ ચ ।
સર્વોપકરણવસ્તૂનિ વસ્ત્રાણિ ભૂષણાન્યપિ ॥
ઉદ્યાનાનિ સુરમ્યાનિ પુષ્કરિણ્યો મનોરમાઃ ।
fઅલપુષ્પાભિનમ્રાશ્ચ પાદપા વિવિધા અપિ ॥
પ્રાસાદાશ્ચ મનોરમ્યા ગૃહાશ્ચાટ્ટાભિશોભિતાઃ ।
મણ્ડપાશ્ચ મઠાશ્ચાપિ રથા અશ્વાશ્ચ હસ્તિનઃ ॥
ગાવશ્ચ મહિષાશ્ચાપિ સર્વે ઽપિ પશુજાતિકાઃ ।
વિદ્યતે સકલો ઽન્યત્ર કિં નાસ્તીહ નિરીક્ષ્યતામ્ ॥
તદેતાન્યપિ સર્વાણિ ત્વદધીનાનિ સર્વદા ।
યથેચ્છયા સમાદાય ભુક્ત્વા રમન્સુખં ચર ॥
નાત્ર કિંચિદ્વિષાદત્વં ભયં ચાપિ ન કિંચન ॥

યથાકામં પ્રભુક્ત્વૈવ રમ ચરન્ સુખં વસ ॥
ઇતિ તાભિઃ સમાખ્યાતં સર્વે ઽપિ તે વણિગ્જનાઃ ।
તથેતિ પ્રભાષિત્વા તસ્થુઃ વિનોદિતા ઇવ ॥
તતસ્તાઃ પ્રમદાઃ સર્વા રાત્રો સ્વસ્વપ્રિયૈઃ સહ ।
યથાકામં રમિત્વાપિ સુષેયુઃ શયનાશ્રિતાઃ ॥
તે ઽપ્યેવં વણિજઃ સર્વે રમિત્વા શયનાશ્રિતાઃ ।
મૃત્યુશંકાહતાત્માનસ્તસ્થુર્નિદ્રાપરાઙ્મુખાઃ ॥
તતઃ પ્રાતઃ સમુત્થાય સર્વે ઽપિ તે વણિગ્જનાઃ ।
સ્વાં સ્વાં ભાર્યાં સમામન્ત્ર્ય સમાલોક્યૈવમબ્રુવન્ ॥
વયં યાસ્યામહે દ્રષ્ટું તડાગોદ્યાનપાદપાન્ ।
સજ્જીકૃત્ય તદાહારં સંસ્થાપયત સંવરમ્ ।
તચ્છ્રુત્વા પ્રમદાઃ સર્વાસ્તાસ્તથેતિ પ્રબોધિતાઃ ।
સજ્જીકૃત્યોપસંસ્થાપ્ય સ્વસ્વપ્રિયં વ્યનોદયન્ ॥
તસ્મિંશ્ચ દિવસે ઽપ્યેવં સર્વે ઽપિ તે વણિગ્જનાઃ ।
ભુક્ત્વા ભોગ્યં રમિત્વાપિ તસ્થુર્જાગર્તિકા નિશિ ॥
તતઃ પ્રાતઃ સમુત્થાય સર્વે તે સિંહલાદયઃ ।
સ્વાં સ્વાં ભાર્યાં સમામન્ત્ર્ય ગૃહીત્વા સ્વસ્વસંવરમ્ ॥
સંમીલ્ય સહસા સર્વે દેશાદ્બહિર્વિનિર્ગતાઃ ।
ગત્વા દૂરમનોદ્યનસમીપં સમુપાશ્રયન્ ॥
તત્ર સ સિંહલઃ સર્વાન્ વણીજસ્તાન્ વિલોકયન્ ।
સમામન્ત્ર્ય ક્રિયાકાઅરં કર્તુમેવમભાષત ॥
ભવન્તઃ શ્રૂયતાં વાક્યં યન્ત્રયાત્ર નિગદ્યતે ।
તત્સર્વે સત્યમાધાય કર્તુમર્હન્તિ નાન્યથા ॥
યદિ સ્નેહઃ સ્વજિવો ઽસ્તિ જ્ઞાતિબન્ધુસુહૃત્સ્વપિ ।
યુષ્માભિર્મદ્વચઃ શ્રુત્વા સત્યં ધર્તવ્યમત્ર હિ ॥
શૃણુધ્વં તત્ક્રિયાબન્ધં ક્રિયતે યન્મયા હિતે ।
ત્રિરત્નશરણં ધૃત્વા ચરિતવ્યં સમાહિતૈઃ ॥
કેનાપિ સ્મરણીયા ન ભર્યા કાન્તા પ્રિયા અપિ ।
પશ્ચાન્નૈવાભિલોક્યં ચ યાવત્પારં ન ગમ્યતે ॥
ઇતિ કૃત્વા ક્રિયાબન્ધં સર્વે તે સિંહલાદયઃ ।
તતઃ સંપ્રસ્થિતાઃ શીઘ્રં તીરં પ્રાપ્તો મહોદધેઃ ॥
તત્ર તમશ્વમદ્રાક્ષુઃ સવર્ણવાલુકાસ્થલે ।
આવર્ત્યપરિવર્તિત્વા ભુક્ત્વૌષધીઃ સમાશ્રિતમ્ ॥
તત્ર તાન્ સમુપયાતાન્ દૃષ્ટ્વા સો ઽશ્વઃ સમુત્થિતઃ ।
પ્રચ્છાડિત્વા ત્રિધા કો ઽતઃ પારગામીતિ પ્રાવદત્ ॥
તદા તે વણિજ્યઃ સર્વે સાંજલયસ્તમાદરાત્ ।
ત્રિધા પ્રદક્ષિણીકૃત્ય પ્રણત્વૈવં બભાષિરે ॥
દેવ સર્વે વયં પારં ગન્તુમિચ્છામહે ખલુ ।
તદ્ભવાન્નો દ્રુતં પારં સંપ્રાપયિતુમર્હતિ ॥
ઇતિ તૈઃ પ્રાર્થિતં શ્રુત્વા સો ઽશ્વરાજો દયાનિધિઃ ।

સર્વાંસ્તાન્ વણિજઃ પશ્યન્ પુનરેવમભાષત ॥
યદિ પારમિતો ગન્તું યૂયં સર્વે સમિચ્છથ ।
મત્પૃષ્ઠં દૃઢમારુહ્ય સંતિષ્ઠધ્વં સમાશ્રિતાઃ ॥
યાવત્ર છોદિતં કાયં મયા તાવત્ર કેનચિત્ ।
કર્તવ્યો દૃષ્ટિવિક્ષેપો યદિ જીવિતમિચ્છથ ॥
ઇતિ તેન સમાદિષ્ટં શ્રુત્વા સ સિંહલાગ્રતઃ ।
નત્વા તત્પૃષ્ટમારુહ્ય સંશ્રિતઃ સમતિષ્ઠત ॥
તતસ્તે વણિજ્યઃ સર્વે નત્વા તં સહસા ક્રમાત્ ।
રુહ્યતે પૃષ્ઠમાશ્રિત્ય સંશ્લેષિતા નિષેદિરે ॥
તતઃ સો ઽશ્વો મહાવેગી સંવહન્સ્તાન્ વણિગ્જનાન્ ।
સંક્રમન્ સહસામ્ભોધેર્મધ્યે દ્વીપમુપાયયૌ ॥
તદાશ્વેનાહૂતાન્ સર્વાન્ રાક્ષસ્યસ્તાન્ વણિગ્જનાન્ ।
દૃષ્ટવા તાઃ સકલાસ્તત્ર સહસા ખાદુપાચરન્ ॥
હા કાન્તા પ્રિયભર્તાસિ માં વિહાયાધુના કથમ્ ।
નિઃસ્નેહો મયિ કુત્રૈક એવ ગન્તું ત્વમિચ્છસિ ॥
અહમપિ ત્વયા સાર્ધં ગન્તુમિહાવ્રજામિ હિ ।
તન્માં પશ્યન્ભવાકાન્ત સમત્વહર્તુમર્હતિ ॥
હા કાન્ત કથમેકાન્તે ત્યક્ત્વા માં ભક્તિચારિણીઇમ્ ।
નિઃસ્નેહો રતિસંભોગો ક્વ પ્રયાતું ત્વમિચ્છસિ ॥
કથં મત્સ્નેહસંભોગરતિસૌખ્યમહોત્સવમ્ ।
વિસ્મૃતં ભવતા કાન્ત તત્સ્મૃત્વા પશ્યેમાં પ્રિયામ્ ॥
હા પ્રાણસમકાન્તો ઽસિ નૈવાસ્તિ મે સુહત્પ્રિયઃ ।
તવાપ્યસ્મિ પ્રિયા ભાર્યા તત્કથં નૌ વિયોગતા ॥
સુદુષ્યકોમલૈવસ્ત્રૈઃ પ્રાવૃતો ઽસિ મયેપ્સિતૈઃ ।
તત્સ્નેહતિમુત્સૃજ્ય કુત્ર ગન્તું ત્વમિચ્છસિ ॥
યથાભિલષિતૈર્ભોગ્યૈઃ પાનૈશ્ચ પરિતોષિતઃ ।
વિસ્મૃત્ય કથમેકાન્તે માં ત્યક્ત્વા ગન્તુમિચ્છસિ ॥
વિવિધસુરભિદ્રવ્યૈસ્ત્વં લિપ્ત્વા મોદિતો મયા ।
સૌગન્ધિદ્રવ્યમુજ્ઝિત્વા કુત્ર ગન્તું ત્વમિચ્છસિ ॥
મુક્તાહારાદ્યલંકારૈર્ભૂષિતો ઽસિ યથેપ્સિતૈઃ ।
તત્તે સર્વમલંકારં ત્યક્ત્વા ગન્તું કુહેચ્છસિ ॥
ભુક્ત્વા ભોગ્યં યથાકામં રમિત્વાપિ દિવાનિશમ્ ।
તદ્ભોગ્યરતિસત્સૌખ્યં હિત્વા ગન્તું કુહેચ્છસિ ॥
હા કાન્ત મમ નાથો ઽસિ કૃત્વનાથામિમાં સતીમ્ ।
નિર્દયો માં પરિત્યજ્ય કથં ગન્તું કુહેચ્છસિ ॥
હા કાન્ત પસ્ય માં ભાર્યાં ભવદ્ધર્માનુચારિણીમ્ ।
દેહિ મે દર્શનં સ્વામિ મા ત્યજેમાં પ્રિયંવદામ્ ॥
યદિ મે દર્શનં કાન્ત ન દદાસીહ કિંચન ।
ભવન્નામ સમુચ્ચાર્ય મરિષ્યે શ્વો નિરાશિતા ॥
તદા ભવાનપિ માં સ્મૃત્વા ભોગ્યક્રીડાસુખાન્યપિ ।

કિયત્કાલં ધરેત્ પ્રાણં યાસ્યસિ મરણં ધ્રુવમ્ ॥
ઇતિ સ્નેહો ઽસ્તિ તે ભર્તઃ સ્વજિવે મયિ વા યદિ ।
એકધાપીહ માં સ્મૃત્વા ભવાન્ સંદ્રષ્ટુમર્હતિ ॥
ઇત્યેવં વિલપન્ત્યસ્તા રાક્ષસ્યઃ સકલા અપિ ।
સ્વસ્વભર્તારમાલોક્ય રુદન્ત્યો ઽનુયયુર્દ્રુતમ્ ॥
તત્કારુણ્યવિલાપં તે શ્રુત્વા સર્વે વણિગ્જનાઃ ॥
સ્નેહરતિસુખોત્સાહં સ્મૃત્વા તા દ્રષ્ટુમિચ્છિરે ॥
તત્ર યે યે ઽતિસ્તેનેહાર્દ્રાષુ કારુણ્યાધૈર્યમોહિતાઃ ।
તાન્ દ્રષ્ટું પૃષ્ટમદ્રાક્ષુસ્તે તે ઽશ્વાન્ન્યપતન્ જલે ॥
યે યે ઽશ્વાન્નિપતતન્તો ઽબ્ધૌ તાન્સ્તાનાલોક્ય તા દ્રુતમ્ ।
રાક્ષસ્યઃ સહસોદ્ધૃત્ય પ્રાદનત્સ્વસ્વપતિં મુદા ॥
એવં તે વણિજઃ સર્વે નિપતન્તો મહામ્બુધૌ ।
સહસોદ્ધૃત્ય સર્વાભી રાક્ષસીભિઃ પ્રભક્ષિતાઃ ॥
સિંહલ એક એવાશ્વપૃષ્ઠે સંશ્લિષ્ય સંશ્રિતઃ ।
ત્રિરત્નસ્મરણં ધૃત્વા સંતસ્થૌ નિશ્ચલેન્દ્રિયઃ ॥
તમેવૈકં મહાસત્ત્વમુહિત્વા સો ઽશ્વરાટ્લઘુઃ ।
સહસા સંક્રમત્પારમબ્ધેરસ્તીરં સમાયયૌ ॥
તત્ર સ તીરમાસાદ્ય પ્રચ્છોડિત્વા સ્વમાશ્રયમ્ ।
અવતાર્ય સ્વપૃષ્ઠાત્તં સિંહલમેવમબ્રવીત્ ॥
સાધો વ્રજ સમાધાય સંપશ્યન્ પથિ સર્વતઃ ।
સર્વત્ર તે શુભં ભૂયાદ્રમસ્વ બન્ધુભિઃ સુખમ્ ॥
ઇતિ તેન સમાદિષ્ટં શ્રુત્વા સ સિંહલઃ કૃતી ।
તમશ્વં સાંજલિર્નત્વા સંપશ્યન્નેમવમબ્રવીત્ ॥
ધન્યો ઽસિ ત્વં મહાસત્વ યન્માં મૃત્યુમુખગતમ્ ।
આદાય સહસોત્તાર્ય રક્ષસિ સ્વયમાગતઃ ॥
તન્મે નાથો ઽસિ શાસ્તા પિણ્ડાનુત્રાતા સુહૃદ્ગતિઃ ।
યાવજ્જીવં ભવત્પાદં સ્મૃત્વા ભજેય સર્વદા ॥
મન્યે ભવન્તમીશાંશનિર્મિતં ત્રિજગત્પ્રભુમ્ ।
બોધિસત્ત્વં મહાસત્વં સર્વસત્ત્વાનુપાલકમ્ ॥
ઇત્થં માં સર્વદાલોક્ય ભવાન્ સર્વત્ર સંકટે ।
બોધયિત્યા પ્રયત્નેન કૃપયા ત્રાતુમર્હતિ ॥
ઇતિ સંપ્રાર્થ્ય તં નાથમશ્વરાજં સ સિંહલઃ ।
ત્રિધા પ્રદક્ષિણીઇકૃત્ય નનામ તત્પદાન્ પુનઃ ॥
તતઃ સો ઽશ્વસ્તમાલોક્ય કિંચિદ્દૂરે ચરન્ સ્વયમ્ ।
અન્તર્હિતો જ્વલદ્વહ્નિરિવાકાશે યયૌ દ્રુતમ્ ॥
તમેવં ખે ગતં દૃષ્ટ્વા સિંહલઃ સો ઽતિવિસ્મિતઃ ।
યાવદ્દૃષ્ટિપથં પશ્યંસ્તસ્થૌ નત્વા કૃતાંજલિઃ ॥
તતઃ સ સિંહલો ધીરઃ પશ્યન્ ન્માર્ગે સહાહિતઃ ।
એકાકી સંક્રમન્ જમ્બૂદ્વીપારણ્યમુપાયયૌ ॥
તદા યા રાક્ષસી ભાર્યા સિંહલસ્ય વણિક્પતેઃ ।

રાક્ષસ્યઃ સકલાસ્તાસ્તાં પરિવૃત્યૈવમબ્રુવન્ ॥
અસ્માભિર્ભક્ષિતાઃ સર્વસ્વામિનો ઽપિ સ્વકસ્વકાઃ ।
ભક્ષિતો ન ત્વયૈવૈકઃ સ્વામી નિર્વાહિતઃ કથમ્ ॥
યદિ તાવત્તમાનીય ભક્ષસે ન ત્વમાત્મના ।
ત્વાં વિહત્ય વયં સર્વા ભક્ષિષ્યામ ઇતિ ધ્રુવમ્ ॥
ઇત્યેવં કથિતં તાભિઃ સર્વાભિસ્તન્નિશમ્ય સા ।
સંત્રસ્તા પુરતસ્તાસાં વિષણ્ણાસ્યૈવબ્રવીત્ ॥
ભગિન્યો યદિ યુષ્માકં નિર્બન્ધ એષ નિશ્ચયઃ ।
સર્વથાહં તમાનીય ભક્ષેયમિતિ નિશ્ચિતમ્ ॥
ઇતિ તયોક્તમાકર્ણ્ય રાક્ષસ્યઃ સકલા અપિ ।
એવં ચેત્તે ભવેદ્ભદ્રં નોચેન્નેતિ હિ ચાબ્રુવન્ ॥
તતઃ સા રાક્ષસી ધૃત્વા પરમભીષણાકૃતિમ્ ।
આકાશાત્ સહસા ગત્વા સિંહલસ્ય પુરો ઽસરત્ ॥
દૃષ્ટ્વા તાં રાક્ષસીં ભીમાં પુરતઃ સમુપાસૃતામ્ ।
સિંહલો ઽસિં સમુત્થાપ્ય સંત્રાસયિતુમુદ્યયૌ ॥
સિંહલં તમસિં ધૃત્વા નિહન્તું સંમુખાગતમ્ ।
દૃષ્ટ્વા સા રાક્ષસી ત્રસ્તા પ્રદુદ્રાવ વનાન્તરે ॥
તદા તત્ર વણિક્સાર્થો મધ્યદેશાત્ સમાયયૌ ।
તં દૃષ્ટ્વા સા સુન્દરીરુપં ધૃત્વા પુર ઉપાસરત્ ॥
તાં કાન્તાં સુન્દરીં રમ્યાં પુરતઃ સમુપાસૃતામ્ ।
સાર્થવાહઃ સમાલોક્ય પપ્રચ્છૈવં સમાદરાત્ ॥
ભગિનિ કો ભવન્તીહ કાન્તારે તુ મિતાશ્રયા ।
એકાકી કુત આયાસિ તત્સત્યં વક્તુમર્હસિ ॥
ઇતિ સાર્થભૃતા પૃષ્ટે રુદન્તી સા કૃતાંજલિઃ ।
તસ્ય સાર્થપતેઃ પાદૌ પ્રણત્વૈવં ન્યવેદયત્ ॥
અહં સાર્થપતે રાજ્ઞસ્તામ્રદ્વિપપતેઃ સુતા ।
સિંહલસ્યાસ્ય ભાર્યાર્થં દત્ત તેન મહીભુજા ॥
અનેન સાર્થવાહેન પરિનીયાહમાત્મના ।
દત્વા વિશ્રમ્ભમાનીતા સ્વદેશગમનં પ્રતિ ॥
અબ્ધિતીરોસંપ્રાપ્તા નૌકાયાદૌ વિભગ્નિતા ।
અમંગલેતિ કૃત્વાહં છોરિતાનેન જંગલે ॥
તદ્ભવાન્ બોધયિત્વૈનં સાર્થવાહં મમ પ્રિયમ્ ।
મયિ સ્નેહભિસમ્બન્ધે સંયોજયિતુમર્હતિ ॥
તયેતિ પ્રાર્થિતં શ્રુત્વા સાર્થવાહસ્તથેતિ સઃ ।
પ્રતિશ્રુય તસ્ય સાર્થવાહસ્ય સમુપાસરત્ ॥
તં દૃષ્ટ્વા સમુપાયાતં સિંહલઃ સ પ્રસાદિતઃ ।
આસને સંપ્રતિષ્ઠાપ્ય સમાલોક્યૈવમબ્રવીત્ ॥
વયસ્ય કૌશલં કશ્ચિદ્દેહે સર્વત્ર ચાપિ તે ।
ઇત્યેવં સંકથાલાપં કૃત્વા તસ્થૌ વિનોદયન્ ॥
તથા સ સાર્થવાહસ્તં સિંહલં કૌશલં મુદા ।

પૃષ્ટ્વા સંમોદયન્ વીક્ષ્ય પુનરેવમભાષત ॥
વયસ્યાસૌ રાજપુત્રી પરિણીતા ત્વયા સ્વયમ્ ।
અસ્થાને મા પરિત્યાજ્યા ક્ષમસ્વાસ્યા વિરોધતામ્ ॥
ઇતિ તેનોદિતં શ્રુત્વા સિંહલઃ સ મહામતિઃ ।
સાર્થવાહં તમાલોક્ય પુનરેવં ન્યવેદયત્ ॥
સુખેન રાજપુત્રીયં પરિણીતાપિ ના મયા ।
રાક્ષસીયમિહાયાતા તામ્રદ્વીપનિવાસિની ॥
ઇતિ તેનોદિતં શ્રુત્વા સાર્થવાહઃ સ વિસ્મિતઃ ।
સિંહલં સુહૃદં તં ચ સમાલોક્યૈવમબ્રવીત્ ॥
વયસ્ય રાક્ષસીયં કિ કથમેવમિહાગતા ।
જ્ઞાતાપિ ચ ત્વયા કેન તત્સત્યં વક્તુમર્હસિ ॥
ઇતિ તેનોદિતે સર્વવૃત્તાન્તં વિસ્તરેણ સઃ ।
સિંહલસ્ય મિત્રસ્ય પુરતઃ સંન્યવેદયત્ ॥
તદુક્તં સર્વૃત્તાન્તં શ્રુત્વા સ સાર્થભૃત્ સુધીઃ ।
સત્યમિતિ પરિજ્ઞાય બભુવ ત્રસિતાશયઃ ॥
તતઃ સ સિંહલસ્તસ્માત્ સંપ્રસ્થિતઃ સમાહિતઃ ।
સંપશ્યન્ પથિ સર્તત્ર સંચરન્ સ્વપુરં યયૌ ॥
તત્ર સ સ્વગૃહે ગત્વા માતાપિત્રોઃ પુરો ગતઃ ।
તત્પાદાન્ સહસા નત્વા કૌશલ્યં સમપૃચ્છત ॥
ત્વન્મુખદર્શનાદેવ કૌશલ્યં નૌ સદા ભવેત્ ।
તવાપિ કૌશલં કચ્ચિદિતિ તૌ પર્યપૃચ્છતામ્ ॥
તચ્છ્રુત્વા સિંહલશ્ચાસૌ સ્વપ્રવૃત્તિમનુસ્મરન્ ।
ગલદશ્રુવિલિપ્તાસ્યો પિત્રોરેવં ન્યવેદયત્ ॥
કિં તાતાવિહ વક્ષામિ દૈવેન પ્રેરિતો ઽસ્મિ હિ ।
એક એવાહમાયાતઃ સર્વે નષ્ટાઃ સહાયકાઃ ॥
કથમિતિ પુનઃ પૃષ્ટઃ પિતૃભ્યાં સિંહલઃ સુતઃ ।
સર્વમેતત્ સ વૃત્તાન્તં વિસ્તરેણ ન્યવેદયત્ ॥
તદુક્તં સર્વમાકર્ણ્ય પિતરૌ પ્રહતાશયૌ ।
ચિરં નિઃશ્વસ્ય તં પુત્રં પશ્યન્ તાવેવમૂચતુઃ ।
હા પુત્ર ભાગ્યતો નૌ ત્વં જીવન્નિહ સમાગતઃ ।
મા શુચસ્તદ્ધનં નષ્ટં ધૈર્યં ધૃત્વા સુખં ચર ॥
કિમેવ બહુભિર્દ્રવ્યૈર્વિના પુત્રેણ નૌ ગૃહે ।
પુત્ર એવ મહારત્નં ધર્માર્થવંશસાધનમ્ ॥
બહુરત્નાનિ નઃ સન્તિ યદિ ત્વમિહ નાગતઃ ।
એતાન્યપિ હિ સર્વાણિ વ્યર્થં ક્ષિણુયુરાવયોઃ ॥
દ્રવ્યે નષ્ટે પુનર્દ્રવ્યં સાધયયં પ્રયત્નતઃ ।
ત્વયિ પુત્રે વિનષ્ટે ઽહં સાધયેયં કથં પરમ્ ॥
કિં કરિષ્યન્તિ રત્નાનિ વિના પુત્રેણ સાધુના ।
નિર્ધનો ઽપિ વરં સાધુઃ પુત્રો ધર્માર્થસાધનઃ ॥
મૃતે રત્નાનિ કિં કુર્યુર્વિના પુત્રેણ સાધુના ।

સત્પુત્રઃ પિણ્ડદાનાદીન્ કૃત્વા સ્વર્ગે ઽપિ પ્રેર્સ્યેત્ ॥
સત્પુત્ર એવં સદ્રત્નમિહ ધર્માર્થસદ્ગુણાન્ ।
સાધયેદ્યત્પરત્રાપિ સંસ્કૃત્ય પ્રેરયોદ્દિવિ ॥
તત્ત્વમેવાવયો રત્નમિહ ધર્માર્થસૌખ્યદમ્ ।
સંસ્કારપિણ્ડદાનૈશ્ચ પરત્ર પ્રેરયેદ્દિવિ ॥
ઇત્યાવયોર્હિ સંસારે ત્વન્મુખામ્ભોજદર્શનાત્ ।
જન્મજીવિતસમ્પત્તિસાધનં સfઅલં ભવેત્ ॥
ઇતિ વિજ્ઞાય સત્પુત્ર ત્વમાવાભ્યાં સહાન્વિતઃ ।
સદ્ધર્મસાધનં કૃત્વા ભુક્ત્વા કામં સમાચર ॥
ધૃત્વા સ્વકુલસંવૃત્તિં ત્રિરત્નશરણં ગતઃ ।
દત્વાર્થિભ્યો યથાકામં સંરમસ્વ ગૃહાશ્રિતઃ ॥
તસ્મિન્નવસરે તત્ર રાક્ષસી સાતિસુન્દરી ।
ભૂત્વા સિંહલસંકાશં પુત્રં ધૃત્વા સમાયયૌ ॥
તત્ર તં બાલકં પુત્રમંક આરોપ્ય સર્વતઃ ।
પૃચ્છન્તિ સિંહલગેહં બભ્રામ સા પ્રગલ્ભિકા ॥
તત્ર સા પ્રેરિતા લોકૈઃ સિંહલસ્ય ગૃહાન્તિકે ।
ગત્વા સમીક્ષ્યમાના તદ્દ્વારમૂલમુપાશ્રયત્ ॥
તત્ર લોકાઃ સમાલોક્ય બાલકં તં મનોહરમ્ ।
સિંહલસદૃશાકારં પશ્યન્ત એવમબ્રુવન્ ।
ભવન્તો જ્ઞાયતામેષ બાલકઃ સિંહલાત્મજઃ ।
યદસ્ય સિંહલસ્યેવ નિર્વિશેષં મુખેન્દ્રિયમ્ ।
ઇત્યુક્તં જનકાયેન નિશમ્ય સા ક્ષપાચરા ।
ભવદ્વિર્જ્ઞાતે ઽસ્યાયં પુત્ર ઇત્યેવમબ્રવીત્ ॥
ભગિનિ ત્વં સુતા કસ્ય કુતઃ કથમિહાગતા ।
ઇતિ તૈશ્ચ જનૈઃ પૃષ્ટા સા પુનરેવમબ્રવીત્ ॥
ભવન્તો ઽહં સુતા રાજ્ઞસ્તામ્રદ્વીપાધિપસ્ય હિ ।
પિત્રાસ્ય સાર્થવાહસ્ય દત્તા ભાર્યાર્થમાત્મના ॥
અનેન સાર્થવાહેન પરિણીતા સહાગતા ।
અબ્ધિતીરોપપ્રાપ્તા નૌર્ભગ્ના યાદો ઽનિલાહતા ॥
અમંગલેતિ કૃત્વાહં છોરિતાનેન જંગલે ।
ક્ષુદ્રં પુત્રમિમં ધૃત્વા કષ્ટેનેહાહમાગતા ॥
અસ્યાત્મજો હ્યયં બાલો ભાર્યાહં ધર્મચારિણી ।
ઇત્યેનં સ્વામિનં સર્વં સંબોધયિતુમર્હથ ॥
તયેતિ પ્રાર્થિતં શ્રુત્વા સર્વે લોકાસ્તથેતિ તે ।
પ્રતિજ્ઞાય દ્રુતં તસ્ય સિંહલસ્ય પુરો ગતાઃ ॥
સર્વમેતત્ પ્રવૃત્તાન્તં યથોદિતં તથા તથા ।
વિસ્તરેણ સમાખ્યાય સિંહલમેવમવ્રુવન્ ॥
સાર્થવાહ ત્વયા ભાર્યા ક્ષુદ્રપુત્રા તપસ્વિની ।
બાલકશ્ચ સુતસ્તે ઽસૌ ત્યક્તાવેનાવુભૌ કથમ્ ।
તદસ્માકં વચઃ શ્રુત્વા ભાર્યાં તાં સ્વાત્મજં ચ તમ્ ।

સંપશ્યન્ કૃપયા સાધો સમન્વાહર્તુમર્હસિ ॥
ઇતિ તૈઃ પ્રાર્થ્યમાનો ઽસૌ સિંહલસ્તાન્ સુહૃજ્જનાન્ ।
સર્વાનપિ સમાલોક્ય પુર એવમભાષત ॥
ભવન્તો ન સુતા રાજ્ઞો ભાર્યાપીયં ન મે ખલુ ।
રાક્ષસી હિ નરાહારા તામ્રદ્વીપનિવાસિની ॥
બાલો ઽપ્યયં ન મે પુત્રો નિર્મિતો માયયાનયા ।
ઇતિ સત્યં મયા જ્ઞાત્વા કથ્યતે ન મૃષા ખલુ ॥
તચ્છ્રુત્વા તે જનાઃ સર્વે તસ્ય પિત્રોઃ પુરો ગતાઃ ।
સર્વમેતત્ પ્રવૃત્તાન્તં વિસ્તરેણ ન્યવેદયન્ ॥
તન્નિવેદિતમાકર્ણ્ય પિતરૌ તૌ પ્રબોધિતૌ ।
સ્વાત્મજં તં સમામન્ત્ર્ય પુર એવમભાષતામ્ ॥
ક્ષમસ્વ સ્વાત્મજસ્નેહાદ્દુહિતુર્નૃપતેસ્તવ ।
ભાર્યાયાઃ પરિણીયાત અપરાધં સહસ્રશઃ ॥
ઇતિ તદુક્તમાકર્ણ્ય સિંહલઃ સો ઽભિરોષિતઃ ।
પિત્રોરેતત્ પ્રવૃત્તાન્તં નિવેદ્ય ચૈવમબ્રવીત્ ॥
તાત નેયં સુતા રાજ્ઞઃ ભાર્યાપિ ચ ન મે ખલુ ।
દારકો ઽયં ન મે પુત્રો નિર્મિતો માયયાનયા ॥
રાક્ષસીયં નરાહારા તામ્રદ્વીપનિવાસિની ।
અસ્માનપિ સમાહર્તું તામ્રદ્વીપાદિહાગતા ॥
ઇતિ પુત્રોદિતં શ્રુત્વા તૌ માતાપિતરાવપિ ।
તમાત્મજં સમાલોક્ય પુનરેવમભાષતામ્ ॥
સર્વા અપિ સ્ત્રિયઃ પુત્ર રાક્ષસ્ય એવ માયિકાઃ ।
તેનાસ્યા અપરાધત્વં ક્ષન્તુમર્હસિ સર્વથા ॥
ઇત્યેતત્કથિતં તાભ્યાં શ્રુત્વા સ સિંહલઃ સુતઃ ।
તૌ માતાપિતરૌ પશ્યન્ પુનેરેવમભાષત ॥
યદ્યેષા તાત યુષ્માકમભિપ્રેતા મનોરમા ।
ધારયત ગૃહે હ્યેતાં યાસ્યામ્યન્યત્ર સામ્પ્રતમ્ ॥
ઇતિ પુત્રોદિતં શ્રુત્વા તૌ માતાપિતરૌ પુનઃ ।
આત્મજં તં સમાલોક્ય સ્નેહાદેવમભાષતામ્ ॥
ધાસ્યામઃ સુત તામેનાં તવૈવાર્થે ગૃહે સદા ।
યદિ તે રુચિતા નેયં કિમસ્માકમનયાત્મજ ॥
ઇતિ તાભ્યાં કથિત્વાસૌ નિષ્કાસિતા બલાત્તતઃ ।
સિંહકેશલિનો રાજ્ઞઃ સકાશં સહસા યયૌ ॥
તત્ર સા સુન્દરી કાન્તા સપુત્રા દ્વારે સન્નિધૌ ।
સમુપાસૃત્ય પશ્યન્તી મોહયન્તી સમાશ્રયત્ ॥
તાં દૃષ્ટ્વા મન્ત્રિણો ઽમાત્યાઃ સર્વે કૌતૂહલાન્વિતાઃ ।
નૃપતેઃ પુરતો ગત્વા સમીક્ષ્યૈવં ન્યવેદયન્ ॥
દેવાતિસુન્દરી કાન્તા સકાન્તબાલકાત્મજા ।
રાજદ્વારમુપાશ્રિત્ય સંપિષ્ઠતે પ્રગલ્ભિકા ॥
ઇતિ તૈર્નિવેદિતં શ્રુત્વા રાજા સ સિંહકેશલી ।

પ્રવેશયાત્ર પશ્યેયમિતિ તાન્ મન્ત્રિણો ઽબ્રવીત્ ॥
મન્ત્રિણસ્તથેત્યુક્ત્વા ગચ્છન્તઃ સહસા તતઃ ।
વનિતાં તાં સમાહૂય પ્રાવેશયન્નૃપાલયમ્ ॥
દૃષ્ટ્વા તાં સુન્દરી કાન્તાં રાજાસૌ રાગમોહિતઃ ।
સુચિરં તાં સમાલોક્ય તસ્થૌ નિશ્ચરિતેન્દ્રિયઃ ॥
તતઃ સ નૃપતિઃ પશ્યન્ પૃષ્ટ્વા તાં કૌશલં મુદા ।
કુતસ્ત્વમાગતા કસ્ય પુત્રીતિ પર્યપૃચ્છત ॥
તચ્છ્રુત્વા પ્રમદા સા તં પશ્યન્તી નૃપતિં ચિરાત્ ।
ગલદશ્રુવિલિપ્તાસ્યા પ્રણત્વૈવમભાષત ॥
દેવ જાનીહિ માં પુત્રીં તામ્રદ્વીપમહીપતેઃ ।
સાર્થવાહસ્ય ભાર્યાર્થં દદૌ સ નૃપતિઃ સ્વયમ્ ॥
તેનાપિ સાર્થવાહેન પરિણીતાસમાદરાત્ ।
તતઃ સંપ્રસ્થિતાનેન સહેહાગન્તુમુત્સુકા ॥
અબ્ધિતીરે પ્રાપ્તા નૌર્ભગ્ના યાદો ઽનિલાહતા ।
કૃચ્છ્રાત્તતઃ સમુત્તીર્ય તીરમાસદ્ય પ્રાચરન્ ॥
અમંગલેતિ કૃત્વાહં છોરિતાનેન જંગલે ।
તદાત્મજમિમં ધૃત્વા શનૈરિહ સમાગતા ॥
પૃષ્ટ્વાહં સાર્થવાહસ્ય ગૃહં ગત્વા સમાશ્રિતા ।
પિતૃભ્યામપિ સંત્યક્તા નિર્વાહિતા ગૃહાદ્ બલાત્ ॥
તદ્ભવચ્છરણે રાજન્ ક્ષુદ્રપુત્રાહમાગતા ।
તદ્ભવાન્સિંહલં પૌરૈં ક્ષમાપયિતુમર્હતિ ॥
ઇતિ તયોક્તમાકર્ણ્ય નૃપતિઃ સ સમીક્ષ્ય તામ્ ।
સમાશ્વાસ્ય સમાહૂય મન્ત્રિણ એવમબ્રવીત્ ॥
મન્ત્રિણઃ સાર્થવાહં તં સિંહલં સિંહનન્દનમ્ ।
ગત્વાહં સહસાહૂય સમાનયત સામ્પ્રતમ્ ॥
ઇતિ રાજ્ઞા સમાદિષ્ટં શ્રુત્વા તે મન્ત્રિણો દ્રુતમ્ ।
સિંહલં તં સમાહૂય નૃપસ્ય સમુપાનયત્ ॥
દૃષ્ટ્વા તં સમુપાયાતં સિંહલં સ નરાધિપઃ ।
સાદરં સમુપામન્યિં સમીક્ષ્યૈવં સમાદિશત્ ॥
સિંહલં કેન ભાર્યેષા ત્વયા ત્યક્તા નૃપાત્મજા ।
ક્ષમસ્વૈનાં ગૃહે નીત્વા સાત્મજામભિપાલય ॥
ઇત્યાદિષ્ટં નરેન્દ્રેણ શ્રુત્વા સ સિંહલો વણિક્ ।
સાંજલિસ્તં નૃપં નત્વા સમાલોક્યૈવમબ્રવીત્ ॥
દેવ નૈષા સુતા રાજ્ઞો ભાર્યાપિ મે સુતો ઽપ્યયમ્ ।
રાક્ષસીયં નરાહારા તામ્રદ્વીપાદિહાગતા ॥
તેનૈતત્કથિતં શ્રુત્વા સ રાજા રાગમોહિતઃ ।
સિંહલં તાં ચ સમીક્ષ્ય પુનરેવં સમાદિશત્ ॥
સર્વાઃ સ્ત્રિયો ઽપિ રાક્ષસ્ય એવ તત્ક્ષન્તુમર્હતિ ।
યેદ્યેષા નાભિપ્રેતા તે ત્યક્ત્વા મે દીયતાં ત્વયા ॥
એતદ્રાજોદિતં શ્રુત્વા સિંહલઃ સ વણિક્સુધીઃ ।

નૃપતિં તં સમાલોક્ય પુનરેવં ન્યવેદયત્ ॥
રાક્ષસીયં મહારાજ ન દદ્યામ્ નાપિ વારયે ।
ભવાન્ સમ્યગ્વિચાર્યૈવ કરોતુ તે હિતં યથા ॥
ઇતિ તદુક્તમાકર્ણ્ય રાજા સ રાગમોહિતઃ ।
ઇત્યુક્ત્વા સિંહતો ધીરઃ તતઃ સંપ્રેસ્થિતો ગૃહે ॥
ત્રિરત્નસ્મૃતિમાધાય તસ્થૌ ધૈર્યસમાહિતઃ ।
તાં કાન્તાં સસુતાં સ્વાન્તઃપુરે પ્રાવેશયન્મુદા ॥
તતઃ સા રમણી કાન્તા રાજાનં તં પ્રમોહિતમ્ ।
રમયન્તી યથાકામૈઃ સુખૈર્હૃત્વા વશે ઽનયત્ ॥
તયૈવ સહ સંરક્તો રાજા સ કામનન્દિતઃ ।
યથાકામં સુખં ભુક્ત્વા ચચાર સ્વેચ્છયા રમન્ ॥
એવં સા રાક્ષસી નિત્યં રમયિત્વા યથેચ્છયા ।
નૃપતિં તં વશીકૃત્ય સ્વચ્છન્દં સમચારયત્ ॥
તતઃ સા રાક્ષસી રાત્રો રાજકુલાશ્રિતાન્ જનાન્ ।
નૃપતિપ્રમુખાન્ સર્વાન્ સંપ્રાસ્વપિતાન્ વ્યધાત્ ॥
કૃત્વા સર્વાન્ પ્રસુપ્તાંસ્તાન્ પ્રાસ્વાપનાભિમોહિતાન્ ।
તતઃ સા સહસાકાશાત્તામ્રદ્વીપં મુદાચરત્ ॥
તત્ર સા સહસોપેય તાઃ સર્વા અપિ રાક્ષસી ।
પુરતઃ સમુપાહૂય સમાલોક્યૈવમબ્રવીત્ ॥
ભગિન્યસ્તેન યુષ્માકમેકેન સિંહલેન કિમ્ ।
સિંહકેશરિણો રાજ્ઞઃ સિંહકલ્પાભિધે પુરે ॥
નૃપતિપ્રમુખાઃ સર્વે જના અન્તઃપુરાશ્રિતાઃ ।
મયા કૃતાઃ પ્રસુપ્તાસ્તે પ્રાસ્વાપનાભિમોહિતાઃ ॥
આગચ્છત મયા સાર્ધં સહસા તત્ર ચરેમહિ ।
નૃપતિપ્રમુખાન્ સર્વાન્ ભક્ષિષ્યામો ઽધુના વયમ્ ॥
ઇતિ તયોક્તમાકર્ણ્ય રાક્ષસ્યઃ સકલા અપિ ।
આકાશાત્ સહસા ગત્વા સિંહકલ્પં મુદાચરન્ ॥
તત્ર તાઃ સહસોપેત્ય સર્વા રાજકુલે સ્થિતાન્ ।
નૃપતિપ્રમુખાન્ સર્વાંલ્લોકાન્ મુદા ચ ખાદિરે ॥
સર્વે ઽપિ ભક્ષિતાસ્તાભી રાક્ષસીભિર્નૃપાદયઃ ।
જના રાજકુલદ્વારં નોદ્ઘાટિતમુષસ્યપિ ॥
રાજકુલોપરિ પ્રાતઃ પક્ષિણઃ કુણપાશિનઃ ।
ગૃધ્રાદયો વિરાવન્તઃ પ્રભ્રમન્તઃ પ્રેચિરિરે ॥
તત્ર પ્રાતઃ સમાયાતા અમાત્યા મન્ત્રિણો જનાઃ ।
પક્ષિણો ભ્રમતો દૃષ્ટ્વા તસ્થુઃ સર્વે ઽપિ વિસ્મિતાઃ ॥
કથં રાજકુલં દ્વારં નોદ્ઘાટિતં ચ સામ્પ્રતમ્ ।
ભ્રમન્તઃ પક્ષિણો ઽનેકે ઇત્યુક્ત્વા તસ્થુરુન્મુખાઃ ॥
તત્પ્રવૃત્તાન્તમાકર્ણ્ય સિંહલઃ સહસોત્થિતઃ ।
નિશિતં ખડ્ગમાદાય પ્રાચરત્તત્ર સત્વરઃ ॥
તત્ર તાં જનતાં પશ્યન્સિંહલઃ સ ઉપાશ્રિતઃ ।

ગલદશ્રુવિલિપ્તાસ્યઃ પુરત એવમબ્રવીત્ ॥
ભવન્તઃ કુણપાહારા ભ્રમન્ત્યત્ર ખગા યતઃ ।
તદ્રાજાપિ જનાઃ સર્વે રાક્ષસ્યા ભક્ષિતા ખલુ ॥
તદુક્તમિતિ તચ્છ્રુત્વા સર્વે ઽપિ મન્ત્રિણો જનાઃ ।
કથમેવં ત્વયા જ્ઞાતમિત્યપ્રાક્ષુસ્તમાદરાત્ ॥
તચ્છ્રુત્વા સિંહલશ્ચાસૌ સર્વાન્સ્તાન્ મન્ત્રિણો જનાન્ ।
સમીક્ષ્ય તત્પુરઃ સ્થિત્વા સહસૌવમભાષત ॥
ભવન્તો દીર્ઘનિઃશ્રેણિઃ સહસાનીયતામિહ ।
આરુહ્યોપરિ ગત્વાહં પશ્યામ્યત્ર સમન્તતઃ ॥
તદુક્તં મન્ત્રિણઃ શ્રુત્વા નિઃશ્રેણિં સહસા જનૈઃ ।
આનયિત્વાશુ પ્રાસાદે પ્રાન્તે સમધ્યરોપયન્ ॥
તાન્ દૃષ્ટ્વા સિંહલઃ ખડ્ગં ધૃત્વાભિરુહ્ય સંક્રમન્ ।
પ્રાસાદોપરિ સંસ્થિત્વા ત્રાસયત્તાઃ નિશાચરીઃ ॥
સિંહલં ખડ્ગપાણિં તં પ્રાસાદોપરિ સંસ્થિતમ્ ।
રાક્ષસ્યસ્તાઃ સમાલોક્ય સર્વા ભીતા વિબભ્રમુઃ ॥
તાસાં કાશ્ચિચ્છિરો ધૃત્વા કાશ્ચિત્પાદાન્ ભુજાન્ પરાઃ ।
તાઃ સર્વા અપિ રાક્ષસ્યઃ પલાયિતાસ્તતો દ્રુતમ્ ॥
તતઃ સિંહલ આલોક્ય સર્વાસ્તા નિષ્પલાયિતાઃ ।
પ્રાસાદાદવતીર્યાશુ દ્વારં સમુદઘાટયત્ ॥
તતસ્તે મન્ત્રિણો ઽમાત્યા જનાઃ સર્વે ઽપિ સૈનિકાઃ ।
ગત્વ સમીક્ષ્ય રાજાદીન્ સર્વાન્ ભુક્તાન્ વિચુક્રુશુઃ ॥
સુચિરં વિલપિત્વા તે સર્વે ઽપિ મન્ત્રિણો જનાઃ ।
અમાત્યાઃ સૈનિકાઃ પૌરા વિચેરુઃ સંત્રસિતાશયાઃ ॥
તતઃ સ સિંહલો દૃષ્ટ્વા સર્વાંસ્તાન્ મન્ત્રિણો જનાન્ ।
અમાત્યાન્ સૈનિકાન્ પૌરાન્ સમામન્ત્ર્યૈવમબ્રવીત્ ॥
ભવન્તો મા વિચરન્ત્યત્ર નાસ્તિ કાચિન્નિશાચરી ।
તત્સર્વે સમુપાવિશ્ય પશ્યન્તાં સર્વતઃ પુનઃ ॥
તતસ્તે મન્ત્રિણો ઽમાત્યા જનાઃ સંવીક્ષ્ય સર્વતઃ ।
સર્વરાજકુલં સાન્તર્બહિસ્તં સમશોધયન્ ॥
તતસ્તે મન્ત્રિણો ઽમાત્યા બ્રહ્મણાદીન્ મહાજનાન્ ।
સન્નિપાત્ય પ્રજાશ્ચાપિ સમામર્નયૈવમબ્રુવન્ ॥
ભવન્તો ઽત્ર મૃતો રાજા વંશસ્તસ્ય ન વિદ્યતે ।
તદત્ર કં કૃત્વા મિમીમહિ વદન્ત્વિદમ્ ॥
ઇતિ તૈર્મન્ત્રિભિઃ પ્રોક્તં શ્રુત્વા તે બ્રાહ્મણાદયઃ ।
મહાજનાઃ પ્રજાશ્ચાપિ સર્વે ઽપ્યેવં ન્યવેદયન્ ॥
યઃ પ્રાજ્ઞઃ સાત્વિકો વિરો નીતિશાસ્ત્રવિચક્ષણઃ ।
દયાકારુણ્યભદ્રાત્મા સર્વધર્મહિતાર્થભૃત્ ॥
તં વિધિનાભિંષિંચ્યાત્ર પ્રતિષ્ઠાપ્ય નૃપાસને ।
સર્વરાજ્યાધિપં કૃત્વા પ્રમાણયન્તુ સર્વદા ॥
ઇતિ તૈઃ કથિતં શ્રુત્વા કેચિદ્વિજ્ઞા મહાજનાઃ ।

સર્વેષાં મન્ત્રિણાં તેષાં પુરત એવમબ્રુવન્ ॥
સિંહલો ઽયં સાર્થાવાહઃ સાત્વિકો નીતિવિત્કૃતી ।
દયાકારુણ્યભદ્રાત્મા સર્વસત્ત્વહિતાર્થભૃત્ ॥
ઈદૃગ્વીરો મહાપ્રાજ્ઞો દયાકારુણ્યસન્મતિઃ ।
મૈત્રીશ્રીસદ્ગુણાધારો નાસ્તિ કશ્ચિન્મહાજનઃ ॥
તદેનં સિંહલં વીરમભીષિંચ્ય નૃપાસને ।
પ્રતિષ્ઠાપ્ય નૃપં કૃત્વાભિમતાં સકલૈઃ સહ ॥
ઇતિ તૈરુદિતં શ્રુત્વા તે ઽમાત્યા મન્ત્રિણો જનાઃ ।
સર્વે ઽપ્યનુમતં કૃત્વા તથા કર્તું સમારભન્ ॥
તતસ્તે મન્ત્રિણો ઽમાત્યા બ્રાહ્મણાશ્ચ મહાજનાઃ ।
સિંહલં તં સમામન્યિં પુરત એવમબ્રવન્ ॥
સિંહલાત્ર યદસ્માકં પ્રજાનામપિ સંમતમ્ ।
તદનુમોદ્ય રાજ્યો ઽત્ર રાજા ભવિતુર્હસિ ॥
ઇતિ તૈર્મન્ત્રિભિઃ સર્વૈરમાત્યૈઃ સુજનૈર્દ્વિજૈઃ ।
પ્રાર્થિતં સિંહલઃ શ્રુત્વા તત્પર એવમબ્રવીત્ ॥
ભવન્તો ઽહં વણિગ્વૃત્તિવ્યવહારોપજીવિકઃ ।
તત્કથં રાજ્યસંભારં સંવોઢુમભિશક્નુયામ્ ॥
તદેતન્મમ યોગ્યં ન ક્ષમન્તુ તદશક્યતામ્ ॥
યદ્યોગ્યં કર્મ તત્રૈવ યોજનીયો હિ મન્ત્રિભિઃ ॥
ઇતિ તેનોદિતં શ્રુત્વા તે ઽમાત્યા મન્ત્રિણો જનાઃ ।
સર્વે તં સિંહલં વીક્ષ્ય સમામન્ત્ર્યૈવમબ્રુવન્ ॥
ભવત્સદૃશઃ સદ્બુદ્ધિર્વિર્યવાન્ સદયઃ કૃતી ।
સાત્વિકો લોકવિખ્યાતઃ કશ્ચિદન્યો ન નિદ્યતે ॥
યચ્ચાસ્ય નૃપતેર્વંશે વિદ્યતે ઽપિ ન કશ્ચન ।
તદત્રેદં ભવાન્ રાજ્યમનુશાસિતુમર્હતિ ॥
ઇતિ તૈર્મન્ત્રિભિઃ સર્વૈઃ સંપ્રાર્થિતં નિશમ્ય સઃ ।
સિંહલો મન્ત્રિણઃ સર્વાન્ સમાલોક્યૈવમબ્રવીત્ ॥
ભવન્તો યદિ માં સર્વે રાજાનં કર્તુમિચ્છથ ।
સમયે નાહમિચ્છામિ રાજ્યં સમનુશાસિતુમ્ ॥
ઇતિ તેનોદિતં શ્રુત્વા સર્વે તે મન્ત્રિણો જનાઃ ।
અમાત્યાસ્તં મહાભિજ્ઞં સમલોક્યૈવમબ્રુવન્ ॥
યથા યદ્ભવતાખ્યાતં સમયં તત્તથા ખલુ ।
સર્વે વયં સમાધાય ચરિષ્યામઃ સમાઅહિતાઃ ॥
ઇતિ તદુત્તમાકર્ણ્ય સિંહલઃ સંપ્રબોધિતઃ ।
સર્વાન્સ્તાન્ મન્ત્રિણો ઽમાત્યાન્ સમાલોક્યૈવમબ્રવીત્ ॥
યદ્યેતત્સત્યમાધાય સર્વે ચરિતુમચ્છથ ।
તથાત્ર રાજ્યસંભારં સંવોઢુમુત્સહે ઽપ્યહમ્ ॥
તદ્ભવન્તો ઽત્ર મે વાક્યં ધૃત્વા ધર્માનુસાધિનઃ ।
ત્રિરત્નભજનં કૃત્વા ચરેયુઃ સર્વેદા શુભે ॥
ઇત્યનુશાસનં ધૃત્વા મમ ધર્માસહાયીનઃ ।

સર્વેસત્ત્વહિતાધારે દહ્ર્મે ચરિતુમર્હથ ॥
ઇતિ તેનોદિતં શ્રુત્વા સર્વે મન્ત્રિણો જનાઃ ।
અમાત્યા દ્વિજપૌરાશ્ચ તથેતિ પ્રતિશુશ્રુવુઃ ॥
તતસ્તે મન્ત્રિણો ઽમાત્યા જના દ્વિજા મહાજનાઃ ।
સર્વે ઽપિ સંમતં કૃત્વા તં નૃપં કર્તુમારભન્ ॥
તતસ્તે ઽત્ર પુરે સમ્યગ્છોધયિત્વા સમન્તતઃ ।
ધ્વજછત્રાદ્યાલંકારૈર્મણ્ડનૈઃ સમશોધયન્ ॥
તતસ્તે પરિશુદ્ધે ઽહિન સિંહલં યથાવિધિમ્ ।
અભિષિંચ્ય મહોત્સાહૈશ્ચક્રુઃ લોકાધિપં નૃપમ્ ॥
નૃપાસને પ્રતિસ્ઠાપ્ય સર્વે લોકાઃ સમન્ત્રિણઃ ।
સિંહલં તં મહારાજં સંસેવિરે સમાદરાત્ ॥
તતઃ સ સિંહલો રાજ સર્વાંલ્લોકાઅન્ વિનોદયન્ ।
સ્વસ્વધર્મે પ્રતિષ્ઠાપ્ય શશાસ સ્વાત્મજાનિવ ॥
તદનુશાસનં ધૃત્વા સર્વે લોકા દ્વિજાદયઃ ।
ત્રિરત્નભજનં કૃત્વા સંચેવિરે શુભે સદા ॥
તદા તસ્ય પ્રભો રાજ્યે સર્વત્ર વિષયેષ્વપિ ।
નિરુત્પાતં શુભોર્સાહ પ્રાવર્ત્તત નિરન્તરમ્ ॥
તથા સ મન્ત્રિભિઃ સદ્ભિઃ નીતિધર્મવિચક્ષણૈઃ ।
સેવ્યમાનો મહાવિજ્ઞો રરાજ દેવરાડિવ ॥
તત્ર સ નૃપતિર્જિત્વા જન્બૂદ્વીપે મહીભુજઃ ।
સર્વાન્સ્તાન્ મન્ત્રિણો ઽમાત્યાન્ સમામર્નયૈવમાદિશત્ ॥
સજ્જીક્રિયતામાશ્વત્ર ચતુરંગબલૈઃ સહ ।
તામ્રદ્વિપે ગમિષ્યામિ જેતું તા રાક્ષસીરપિ ॥
તદાદિષ્ટં સમાકર્ણ્ય સર્વે મન્ત્રિણો જનાઃ ।
ચતુરંગબલાન્યેવં સહસા સમસજ્જયન્ ॥
તતઃ સન્નાહ્ય સ ભૂમીન્દ્રશ્ચતુરંગબલૈઃ સહ ।
સંપ્રસ્થિતો મહોત્સાહૈસ્તીરં પ્રાપ મહોદધેઃ ॥
તત્ર સ તાનિ સર્વાણિ ચતુરંગબલાન્યપિ ।
આરોપ્ય વહનેષ્વબ્ધૌ સંપ્રસ્થિતો ચરન્ મુદા ॥
તત્ર સ સંતરન્ સર્વૈશ્ચતુરંગવલૈઃ સહ ।
સ્વસ્તિના સહસામ્બોધેઃ પારતીરમુપાયયૌ ॥
તામ્રદ્વીપે તદા તત્ર રાક્ષસીનાં મહદ્ધ્વજઃ ।
રેપિત આપણસ્થાને કમ્પિતો ઽસૂચયદ્ભયમ્ ॥
તં પ્રકમ્પિતમાલોક્ય રાક્ષસ્યો ભયશંકિતાઃ ।
સર્વા એકત્ર સંમિલ્ય મિથ એવં સમૂચિરે ॥
ભવન્ત્ય આપણસ્થો ઽથં ધ્વજઃ પ્રકમ્પિતો ઽધુના ।
જામ્બુદ્વીપનૃપા નૂનમસ્ભિર્યોદ્ધુમાગતાઃ ॥
સજ્જીકૃત્વા તદસ્માભિઃ સ્થાતવ્યમિહ સામ્પ્રતમ્ ।
ઇતિ સંભાષ્ય તા દ્રષ્ટુમબ્ધિતીરમુપાચરન્ ॥
તત્રસ્થાઃ સકલાસ્તાસ્તાન્ સિંહલાદીન્ નરાધિપાન્ ।

તીરોત્તીર્ણાન્ મહોત્સાહૈર્દદૃશુર્યોદ્ધુમાગતાન્ ॥
દૃષ્ટ્વા તાન્ સમુપાયાતાન્ રાક્ષસ્યસ્તા ભયાન્વિતાઃ ।
કાશ્ચિત્ પલાયિતા ભીતાઃ કાશ્ચદ્યોદ્ધં સમાશ્રિતાઃ ॥
યોદ્ધં પ્રત્યુદ્ગતાઃ કાશ્ચિત્ કાશ્ચિત્તસ્થુર્નિરીક્ષ્ય ખે ॥
તાન્ પ્રત્યુદ્ગતાન્ દૃષ્ટ્વા સિંહલસ્યાġયાયા દ્રુતમ્ ।
વિદ્યાધરિભિરાવિષ્ટા વીરૈઃ શસ્ત્રૈઃ પ્રદ્યોતિતાઃ ॥
અવશિષ્ટા અભિસ્તાઃ સિંહલસ્ય નૃપપ્રભોઃ ।
કૃતાંજલિપુટા નત્વા પાદયોરેવમબ્રુવન્ ॥
ક્ષમસ્વ નો મહારાજ વ્રજામઃ શરણે તવ ।
તદસ્માન્ યોષિતો બાલા હન્તું નાર્હતિ ક્ષત્રિયઃ ॥
ઇતિ સંપ્રાર્થિતં તાભિઃ શ્રુત્વા સ સિંહલઃ પ્રભુઃ ।
સમયેન ક્ષયં વ ઇતિ તા વીક્ષ્યાબ્રવીત્ ॥
તચ્છુત્વા સકલા તાસ્તં સિંહલં ક્ષત્રિયાધિપમ ।
સાંજલયઃ પુનર્નત્વા સમાલોક્યૈવમબ્રવીત્ ॥
કિં સમયં સમાખ્યાતું ભવતાભિહિતં યથા ।
તથા સર્વે વયં ધૃત્વા ચરિષ્યામઃ સદાપિ હિ ॥
ઇતિઃ તાભિઃ સમાખ્યાતં નિશમ્ય સ નૃપઃ સુધીઃ ।
તાં સર્વા રાક્ષસીઃ પશ્યન્ પુનરેવમભાષત ॥
યદીદં નગરં ત્યક્ત્વા સર્વે ઽન્યત્રાધિતિષ્ઠથ ।
મદ્વિજિતે ચ યદ્યત્ર નાપરાધ્યેથ કસ્યચિત્ ॥
તદા યુષ્માકમેવાહમપરાધ્યક્ષયમેનહિ ।
તદન્યથા કૃતે યુષ્માન્ સર્વા હન્યાં સ સંશયઃ ॥
ઇતિ તેન સમાખ્યાતં શ્રુત્વા તાઃ સકલા અપિ ।
સિંહલં તં પ્રણત્વા ચ સમાલોક્યૈવમબ્રુવન્ ॥
સ્વામિંસ્તથા કરિષ્યામો ભવાનભિહિતં યથા ।
તદસ્માન્ યોષિતા બાલાઃ સંપાલયિતુમર્હતિ ॥
ઇતિ સંપ્રાર્થ્ય સર્વાસ્તા રાક્ષસ્યઃ પરિબોધિતાઃ ।
ત્યક્ત્વા તદ્વિષયં ગત્વા વને ઽન્યત્ર સમાશ્રયન્ ॥
તત્ર સ સિંહલો રાજા સામાત્યા મન્ત્રિણો જનાઃ ।
સ્થિત્વા લોકાનધિષ્ઠાપ્ય સ્વસ્વધર્મે ઽન્વશાસત ॥
તત્ર તે સકલા લોકા ધૃત્વા તન્નુપશાસનમ્ ।
ત્રિરત્નભજનં કૃત્વા સ્વસ્વર્ધં સમાચરન્ ॥
તદૈતદ્ધર્મભાવેન સુભિક્ષં નિરુપદ્રવમ્ ।
સદ્ધર્મમંગલોત્સાહં પ્રાવર્તત સમન્તતઃ ॥
સિંહલેન નરેન્દ્રેણ જિત્વા સંવાસિતં સ્વયમ્ ।
તેનાસૌ સિંહલદ્વીપ ઇતિ પ્રખ્યાપિતો ઽભવત્ ॥
યો ઽસૌ સિંહલો રાજા તદાહમભવં ખલુ ।
યઃ સિંહકેશરી રાજા જ્યેષ્ઠ એવ મહલ્લકઃ ॥
તદાભૂદ્રાક્ષસી યા સા વેષા એવાનુપમા ખલુ ।
યો વલાહો ઽશ્વરાજો ઽભૂદેષો ઽવલોકિતેશ્વરઃ ॥