ગુણકારણ્ડવ્યૂહસૂત્ર · ભાગ 101120

ભવતા યદ્યથાદિષ્ટં તત્કરિષ્યામહે તથા ॥
ન પુરા રાક્ષસીવૃત્તિં કરિષ્યામઃ કદાચન ।
શિક્ષાસંવરમાધાય ચરિષ્યામો વ્રતં સદા ॥
જમ્બૂદ્વીપે યથા મર્ત્યા વિરમ્ય દશપાપતઃ ।
સંવૃતિસુખભુંજાના જીવન્તિ સદ્ગુણારતાઃ ॥
તથા વયં વિરમ્યાત્ર દશકુલમાર્ગતઃ ।
સદ્વૃતિસુખભુંજાના જીવેમ સદ્ગુણારતાઃ ॥
સદૈતદ્ વ્રતમાધાય ત્રિરત્નભજનારતાઃ ।
સર્વં સત્ત્વહિતં કૃત્વા સંચરિષ્યામહે શુભે ॥
તદસ્માન્ કૃપયા પશ્યન્નેવં ચાનુગ્રહં સદા ।
કૃત્વા સદ્ધર્મમાદિશ્ય વિહરત્વિહ માન્યતઃ ॥
ઇતિ સંપ્રાર્થિતં તાભિઃ સર્વાભિઃ સ જિનાત્મજઃ ।
લોકેશ્વરઃ સમાકર્ણ્ય તા વીક્ષ્ય વદતે પુનઃ ॥
નાહં સદેહ તિષ્ઠેયં સર્વત્રાપિ સુદુઃખિનઃ ।
પ્રાણિનઃ સ્વયમાલોક્ય સમુદ્ધર્તું ચરેમહિ ॥
તદેતત્સંવરં ધૃત્વા યૂયમેવં સમાહિતાઃ ।
ત્રિરત્નભજનં કૃત્વા સૌખ્યં ભુક્ત્વાભિતિષ્ઠત ॥
કાલે કાલે ઽહમાગત્ય યુષ્માકં હિતસાધને ।
દેશયિષ્યામિ સદ્ધર્મસંબુદ્ધપદસાધાનમ્ ॥
એવં સંબોધયન્ સર્વા રાક્ષસીસ્તાઃ સ રાક્ષસઃ ।
લોકેશ્વરો મહાસત્ત્વઃ સંપ્રસ્થિતસ્તતો દ્રુતમ્ ॥
તતો ઽન્તર્હિત આકાશે ગત્વેન્દુરિવ ભાસયન્ ।
પ્રહ્લાદયન્ જગલ્લોકં ચરતે સત્વહિતોત્સુકઃ ॥
તં ખે ગતં પ્રભાસ્વન્તં દૃષ્ટ્વા તાઃ સકલા અપિ ।
રાક્ષસ્યો વિસ્મયોત્પન્નાસ્તિષ્ઠન્તિ પ્રતિનન્દિતાઃ ॥
તતઃ પ્રભૃતી તાઃ સર્વા રાક્ષસ્યો ઽપિ સમાહિતાઃ ।
તચ્છિક્ષાસંવરં ધૃત્વા સંચરન્તે સદા શુભે ॥
એવં સ ત્રિજગન્નાથો રાક્ષસીરપિ બોધયન્ ।
બોધિમાર્ગે નિયુજ્યાપિ ચારયતિ સદા શુભે ॥
એવં તસ્ય જગદ્ભર્તુઃ પુણ્યસ્કન્ધં મહત્તરમ્ ।
અપ્રમેયસંખ્યેમિત્યાખ્યાતં મુનીશ્વરૈઃ ॥
તત્તસ્ય ત્રિજગદ્ગર્તુઃ શરણં સમુપાશ્રિતાઃ ।
ધ્યાત્વાપ્યુચ્ચાર્ય નામાપિ સ્મૃત્વાપિ ભજતાદ્ભવમ્ ॥
યે તસ્ય ત્રિજગદ્ભર્તુઃ શ્રદ્ધયા શરણે સ્થિતાઃ ।
ધ્યાત્વાપ્યુચ્ચાર્ય નામાપિ સ્મૃત્વા ભજન્તિ સર્વદા ॥
તે સદા સદ્ગતિં યાન્તિં ન કદાચન ।
ભદ્રશ્રીગુણસંપત્તિસમાપન્ના ભવન્ત્યપિ ॥
સદા સત્ત્વહિતાધાને સદ્ધર્મસાધનારતાઃ ।
ત્રિરત્નભજનં કૃત્વા સંપ્રયાયુઃ સુખાવતીમ્ ॥
તત્રામિતાભનાથસ્ય પીત્વા ધર્મામૃતં સદા ।

અર્હન્તો બોધિમાસાદ્ય સંબુદ્ધપદમાપ્નુયુઃ ॥
ઇત્યાદિષ્ટં મુનીન્દ્રેણ વિશ્વભુવા નિશમ્ય તે ।
સર્વે સભાશ્રિતા લોકાઃ પ્રાભ્યનન્દન્ પ્રબોધિતાઃ ॥
॥ ઇતિસિંહલદ્વીપરાક્ષસીપરિબોધનોદ્ધરણ પ્રકરણમ્ ॥
13. વારાણસી કૃમિ કીટોદ્ધારણ પ્રકરણ
અથ ગગનગંજો ઽસૌ બોધિસત્ત્વઃ કૃતાંજલિઃ ।
વિશ્વભુવં મુનીન્દ્રં ચ પ્રણત્વૈવમવોચત ॥
ભગવન્ સ મહાસત્ત્વો લોકેશ્વરો જિનાત્મજઃ ।
નાદ્યાપિહ સમાયાતિ કદાગચ્છેત્તદાદિશ ॥
ઇતિ તેનોદિતં શ્રુત્વા વિશ્વભૂઃ સ મુનીશ્વરઃ ।
ગગનગંજમાલોક્ય તં પુનરેવમબ્રવીત્ ॥
તતઃ સંપ્રસ્થિતશ્ચાસૌ લોકેશ્વરો વિલોકયન્ ।
વારાણસ્યાં સમુદ્ધર્તું સત્ત્વાન્ સમભિગત્ચ્છતિ ॥
દૃષ્ટ્વા સ પ્રાણિનો ઽનેકાનસંખ્યેયાન્ સુદુઃખિતાન્ ।
સવિણ્મૂત્રમૃદાલગ્નાંસ્તિષ્ઠત્યેવં વિચિન્તયન્ ॥
હા પાપં કથમેતાનિ સવિણ્મુત્રાશ્રીતાન્યહમ્ ।
કૃમ્યસંખ્યસહસ્ત્રાણિ પ્રોદ્ધરેયં પ્રબોધયન્ ॥
તત્ર સ ચિન્તયન્ મત્વા સત્ત્વાન્ કૃપયા સંવિલોકયન્ ।
ભ્રમરરુપમાધાય ભર્મતે તદુપાચરન્ ॥
નમો બુદ્ધાય ધર્માય સંઘાયેતિ પ્રણોદિતમ્ ।
મધુરશબ્દમુચ્ચાર્ય ભ્રમતે સ વિયચ્ચરન્ ॥
તં ખે ભ્રમન્તમાલોક્ય સર્વે તે પ્રાણકા અપિ ।
તત્કલારાવમાકર્ણ્ય ચિન્તયન્યેવમુત્સુકાઃ ॥
અહો ઽયં સુખવાન્ પક્ષી ભ્રમતે ખે ઽતિયથેચ્છયા ।
કિમનેન કૃતં પુણ્યં ચરતે સુખમ્ ॥
કિમસ્માભિઃ કૃતં પાપં યેનામેધ્યાશ્રિતા વયમ્ ।
ઇતિ વિચિન્ત્ય તે સર્વે કૃમયસ્તત્સુખેચ્છિતાઃ ॥
તદ્વિણ્વમનુશ્રુત્વા સંતિષ્ઠન્તે તદુન્મુખાઃ ॥
તથા તે કૃમયઃ સર્વે તન્નામસ્મૃતિભાવિતાઃ ।
તત્ત્રિરત્નનમસ્કારં ધૃત્વા તિષ્ઠન્તિ ચેતસા ॥
તથા ચૈવં સમુચ્ચાર્ય ત્રિરત્નનામ ચેતસા ।
સ્મૃત્વા કૃત્વા નમસ્કરં તિષ્ઠન્તિ ત્રિમણેર્મુદા ॥
એતત્પુણ્યવિલિપ્તાસ્તે સર્વે સંજાતપક્ષકાઃ ।
તત ઉડ્ડીય ગંગાયાં નિપતન્તસ્ત્યજન્ત્યસૂન્ ॥
તતસ્તે વિમલાત્માનઃ સંપ્રયાતાઃ સુખાવતીમ્ ।
સર્વે સુગન્ધમુખા નામ બોધિસત્ત્વા ભવન્ત્યપિ ॥
તે તત્રામિતભાસસ્ય પીત્વા ધર્મામૃતં સદા ।
ત્રિવિધાં બોધિમાસાદ્ય નિર્વૃપદમાપ્નુયુઃ ॥
એવમસૌ મહાસત્ત્વો લોકેશ્વરઃ કૃમીનપિ ।
પ્રયત્નેન સમુદ્ધૃત્ય પ્રેષયતિ સુખાવતીમ્ ॥

તથા તસ્ય જગચ્છાસ્તુઃ પુણ્યસ્કન્ધં મહત્તરમ્ ।
અપ્રમેયમસંખ્યેયમિત્યાખ્યાતં મુનીશ્વરૈઃ ॥
યે ચાસ્ય લોકનાથસ્ય શ્રદ્ધયા શરણે સ્થિતાઃ ।
ધ્યાત્વા સ્મૃત્વા સમુચ્ચાર્ય નામ ભજન્તિ સર્વદા ॥
સદા તે સદ્ગતૌ જાતા દુર્ગતૌ ન કદાચન ।
સદ્ધર્મશ્રીસુખાપન્નાઃ સંપ્રયાયુઃ સુખાવતીમ્ ॥
તત્રામિતાઅભનાથસ્ય પીત્વા ધર્મામૃતં સદા ।
ત્રિવિધાં બોધિમાસાદ્ય સંપ્રાપ્સ્યન્તિ જિનાલયમ્ ॥
ઇતિ મત્વા સદા ભદ્રસૌખ્યમિચ્છન્તિ યે ભવે ।
તે ઽસ્ય ત્રૈલોકનાથસ્ય ભજન્તુ શરણે સ્થિતાઃ ॥
ઇત્યાદિષ્ટં મુનીન્દ્રેણ વિશ્વભુવા નિશમ્ય તે ।
સર્વે સમાશ્રિતા લોકાઃ પ્રાભ્યનન્દન્ પ્રબોધિતાઃ ॥
॥ ઇતિ વારાણસીકૃમિકીટોદ્ધારણપ્રકરણં સમાપ્તમ્ ॥
14. માગધિક સત્ત્વ પ્રબોધનોદ્ધારણ પ્રકરણ
અથ ગગનગંજો ઽસૌ બોધિસત્ત્વઃ પ્રમોદિતઃ ।
વિશ્વભુવં મુનીન્દ્રં તં પ્રણત્વૈવમુવાચ ચ ॥
ભગવન્ સ મહાભિજ્ઞઃ કદેહ સમુપાસરેત્ ।
ઇદાનીં ક્વ પ્રયાતો ઽસૌ હ્યેતદાદેષ્ટુમર્હતિ ॥
ઇતિ સંપ્રાર્થિતે તેન વિશ્વભૂઃ સ મુનીશ્વરઃ ।
બોધિસત્ત્વં તમાલોક્ય સભાં ચાપ્યેવમબ્રવીત્ ॥
તતો ઽસૌ ત્રિજગન્નાથો વારાણસ્યાં વિનિશ્ચરન્ ।
સત્ત્વાન્ પશ્યન્ સમુદ્ધર્તું મગધે ઽભિગતો ઽધુના ॥
તત્ર સ સમુપાશ્રિત્ય દુર્ભિક્ષપરિપીડિતાન્ ।
નૃમાંસાન્યપિ ભુંજાનાન્ પિબતો રુધિરાણ્યપિ ॥
પરસ્પરં યુધ્યમાનાન્ મહાપાતકચારિણઃ ।
ક્લેશાગ્નિતાપિતાન્ દુષ્ટાન્ સંપશ્યન્નનુપૃચ્છતિ ॥
કસ્માદ્યૂયમિહાન્યોન્યં યુદ્ધં કૃત્વાવિરોધિતાઃ ।
નૃમાંસાન્યપિ ભુક્ત્વૈવં પીત્વા નૃરુધિરાણ્યપિ ॥
ક્લેશાગ્નિદહિતાત્માનો મહાપાતચારિણઃ ।
ભૂતયક્ષા ઇવ ક્ષુરાશ્વરથૈવમભદ્રકે ॥
ઇતિ તત્પૃષ્ટમાલોક્ય સર્વે તે દુર્જના અપિ ।
તત્પુણ્યાંશુપરિસ્પૃષ્ટા ભવન્તિ દમિતાશયાઃ ॥
તતઃ સર્વે ઽપિ તે તસ્ય પુરતઃ સમુપાશ્રિતાઃ ।
તં સમીક્ષ્ય મહાસત્ત્વં નિવેદયન્તિ તદ્વૃતિમ્ ॥
સાધો યદત્ર દુર્ભિક્ષમહોત્પાતં પ્રવર્તતે ।
તન્નાત્ર વિદ્યતે કિંચિદન્નં પાનં ચ ભોજનમ્ ॥
વિંશતિવર્ષંજાતો સ દહતિઃ પ્રવર્તિતા ।
તત્ક્ષુત્તૃષ્ણાગ્નિસંદગ્ધાઃ સર્વે ઽતિક્લેશિતા વયમ્ ॥
યદેવં ક્લેશસંતપ્તા દુઃસહવેદનાતુરાઃ ।
નિઃસ્નેહા નિર્દયાઃ ક્રૂરાશ્ચાણ્ડાલવૃત્તિચારિણઃ ॥

તદન્યોન્યં નિહત્યાપિ યુદ્ધં કૃત્વા દિવાનિશમ્ ।
નૃમાંસાન્યપિ ભુંજાનાઃ પીત્વા નૃરુધિરાણ્યપિ ॥
કૃત્વાતિદારુણં કર્મ મહાપાતકચારિણઃ ।
સ્વાત્માનમેવ સંતૃપ્ય પાલયન્તશ્ચરામહે ॥
વિંશતિવર્ષપર્યાપ્તં કાન્તારમિહ વર્તતે ।
અભક્ષ્યાન્યપિ તદ્ભુક્ત્વા પાલયામઃ સ્વજીવિતમ્ ॥
તદ્ભવાન્ યદિ શક્નોતિ દુર્ભિક્ષં શમયન્નિહ ।
કૃત્વા સુભિક્ષમસ્માકં ત્રાતા ભવિતુમર્હતિ ॥
ઇતિ તૈઃ કથિતં શ્રુત્વા બોધિસત્ત્વઃ સ ઋદ્ધિમાન્ ।
ગત્વા ખે વિવિધં દ્રવ્યં પ્રવર્ષયતિ સર્વતઃ ॥
પ્રથમમૌદકં વર્ષં પ્રવર્તિતં સમન્તતઃ ।
તદ્ દૃષ્ટ્વા તે જનાઃ સર્વે સાશ્ચર્યહર્ષિતાશયાઃ ॥
તદ્ મૃતં સુખં પીત્વા યથેચ્છયા પ્રમોદિતાઃ ।
સંતૃપ્તરિસન્તુષ્ટા ભવન્તિ પ્રીણીતાશ્રયાઃ ॥
તતશ્ચાસૌ મહાભિજ્ઞો ભોગ્યાનિ વિવિધાનિ ચ ।
સુપિષ્ટાદીનિ ખાદ્યાનિ વર્ષયતિ સમન્તતઃ ॥
તાનિ દૃષ્ટ્વા ચ તે સર્વે સમાગૃહ્ય યથેચ્છયા ।
પ્રભુક્ત્વા સુખમાસાદ્ય તિષ્ઠન્તિ વિસ્મયાન્વિતાઃ ॥
યદાહારેઅણ સંતૃપ્તાઃ સર્વે તે સંપ્રમોદિતાઃ ।
તદા ધાન્યાદિસર્વાણિ વ્રીહિશસ્યાનિ વર્ષયન્ ॥
વિવિધાનિ ચ વસ્ત્રાણિ દ્રવ્યાણિ વિવિધાન્યપિ ।
સર્વાણિ ધાતુરત્નાનિ સર્વાણિ ભૂષણાનિ ચ ॥
વર્ષયંસ્તત્ર સર્વત્ર કરોતિ તાન્ પ્રમોદિતાન્ ।
તદ્દૃષ્ટ્વા સકલા લોકા ભવન્તિ વિસ્મયાન્વિતાઃ ॥
તાનિ સર્વાણિ તે સર્વે દૃષ્ટ્વાદાય યથેચ્છયા ।
પૂરયિત્વા ગૃહે કોષ્ઠે ભવન્તિ પ્રતિનન્દિતાઃ ॥
યદા તેષામભિપ્રાયં સર્વેસામનુસિધ્યતે ।
તદા તે નન્દિતાઃ સર્વે સમેત્યેકાન્ત આશ્રિતાઃ ॥
પરસ્પરં સમાલોક્ય સાશ્ચર્યહર્ષિતાશયાઃ ।
અહો કસ્યાનુભાવો ઽયમિત્યુક્ત્વા સમુપાસ્થિતાઃ ॥
તદાસૌ ત્રિજગચ્છાસ્તા વૃદ્ધમેકં મહલ્લકમ્ ।
સુદૃષ્ટ્યા સમધિષ્ઠાય પ્રેષયન્તિ તદન્તિકે ॥
તત્ર સ સંચરન્ વૃદ્ધો જીર્ણઃ કુબ્જો મહલ્લકઃ ।
દણ્ડપરાયણો ગત્વા શનૈઃ પશ્ચન્નિષીદતિ ॥
તત્ર મધ્યે નિષીત્વા સ વૃદ્ધસ્તાન્ સમુપાશ્રિતાન્ ।
સર્વાંલ્લોકાન્ સમાલોક્ય કથયત્યેવમાનતઃ ॥
કિં મન્યધ્વ ઇદં ભદ્રં જાતં કસ્યાનુભાવતઃ ।
કસ્યાપીદૃક્પ્રભાવં હિ નાસ્તિ ત્રૈધાતુકેષ્વપિ ॥
જ્ઞાયાઅં હ્યનુભાવો ઽયં લોકેશસ્ય જગત્પ્રભોઃ ।
શ્રૂયતાં વક્ષ્યતે તસ્ય પ્રભાવો ઽત્ર મયાધુના ॥

યો લોકેશ્વરો નામ બોધિસત્ત્વો જિનાત્મજઃ ।
મહાસત્ત્વો મહાભિજ્ઞસ્ત્રૈધાતુકાધિપેશ્વરઃ ॥
સ સર્વેષામપિ ત્રાતા નાથઃ શાસ્તા હિતાર્થભૃત્ ।
ધર્મશ્રીગુણસંપત્તિસુખભર્તા ગુરું પ્રભુઃ ॥
અન્ધાનામપિ સન્માર્ગં દર્શયતિ પ્રદીપવત્ ।
સૂર્યાદિતાપદગ્ધાનાં છત્રીભૂતઃ સુધાંશુવત્ ॥
તૃષિતાનાં નદીભૂતઃ ક્ષુધિતાનાં સુરદ્રુમઃ ।
રોગિણાં શલ્યહૃદ્વૈદ્યઃ માતા પિતા ચ દુઃખિનામ્ ॥
નરકાભ્યુઓપપન્નાનામુદ્ધર્તા નિર્વૃતિપ્રદઃ ।
દરિદ્રાનાં પ્રદાતા ચ શરણ્યં શરણાર્થિનામ્ ॥
અગતીનાં ગતિર્બન્ધુમિત્રં દ્વિપઃ પરાયણઃ ।
કિમેવ બહુનાખ્યાય સર્વધર્માધિપો ઽપ્યસૌ ॥
સુખિતાસ્તે મહાભાગા ભદ્રાઃ સદ્ધર્મલાભિનઃ ।
યે ઽસ્ય ત્રૈધાતુનાથસ્ય સ્મૃત્વા ભજન્તિ સર્વદા ॥
તે ઽપિ ધન્યા મહાત્માનઃ સદ્ધર્મગુણલાભિનઃ ।
યે ઽસ્ય નામ સમુચ્ચાર્ય ભજન્તિ શ્રદ્ધયા સદા ॥
તે ભવદુઃખનિર્મુક્તા નિઃક્લેશા વિમલાશયાઃ ।
પૂજાંગૈઃ શ્રદ્ધયાભ્યર્ચ્ય ભજન્તિ યે સમાદરાત્ ॥
યે ચાસ્ય મણ્ડલં કૃત્વં સમભ્યર્ચ્ય યથાવિધિ ।
જપસ્તોત્રપ્રણામાદ્યૈર્ભજન્તે શરણાશ્રિતાઃ ॥
તે ભવન્તિ મહારાજા નરેન્દ્રાશ્ચક્રવર્તિનઃ ।
ધર્મશ્રીગુણસત્કીર્તિસપ્તરત્નસમન્વિતાઃ ॥
સૌમ્યાઃ સુગન્ધિકાયાશ્ચ પૂર્ણગાત્રાઃ શુભેન્દ્રિયાઃ ।
જાતિસ્મરાઃ સુભદ્રાંશાઃ સદ્ધર્મગુણસાધિનઃ ॥
એવં તસ્ય જગત્ત્રાતુઃ સદ્ગુણં વર્ણ્યતે કથમ્ ।
અપ્રમેયમસંખ્યેમિત્યાખ્યાતં મુનીશ્વરૈઃ ॥
એવં તસ્ય મહત્પુણ્યસ્કન્ધમહત્તરં વરમ્ ।
યૂયં વિજ્ઞાય નામાપિ સ્મૃત્વા ભજત સર્વદા ॥
યે ચાસ્ય શ્રદ્ધયા નિત્યં સ્મૃત્વા ધ્યાત્વા સમાહિતાઃ ।
નામાપિ ચ સમુચ્ચાર્ય ભજન્તિ શરણાશ્રિતાઃ ॥
દુર્ગતિં તે ન ગચ્છન્તિ કદાચિદપિ કુત્રચિત્ ।
સદા સદ્ગતિસંજાતા ભવન્તિ શ્રીગુણાશ્રયાઃ ॥
કૃત્વા ભદ્રાણિ સત્ત્વાનાં ભુક્ત્વા સૌખ્યાનિ સર્વદા ।
બોધિચર્યાવ્રતં ધૃત્વા પ્રાન્તે યાન્તિ સુખાવતીમ્ ॥
તત્રામિતરુચેઃ શાસ્તુઃ પીત્વા ધર્મામૃતં સદા ।
ત્રિવિધાં બોધિમાસાદ્ય નિર્વૃતિપદમાપ્નુયુઃ ॥
ઇતિ તેન સમાદિષ્ટં શ્રુત્વા સર્વે ઽપિ તે જનાઃ ।
તથેતિ પ્રતિનન્દિત્વા વ્રજન્તિ સ્વગૃહં તતઃ ॥
સો ઽપિ મહલ્લકો વૃદ્ધઃ સદ્ધર્મગુણવિસ્તરમ્ ।
સમાખ્યાય સમુત્થાય સંપ્રયાતિ સ્વમાલયમ્ ॥

તદા સર્વે ઽપિ તે લોક માગધિકાઃ પ્રબોધિતાઃ ।
લોકેશ્ચરમનુસ્મૃત્વા ભજન્તિ સર્વદા મુદા ॥
તદારભ્ય સદા તત્ર સુભિક્ષં સંપ્રવર્તિતમ્ ।
સર્વે સત્ત્વા યથાકામં ભુક્ત્વા ચરન્તિ સદ્વૃષે ॥
સર્વે તે વિમલાત્માનશ્ચતુર્બ્રહ્મવિહારિણઃ ।
બોધિચર્યાવ્રતં ધૃત્વા સંચરન્તે શુભે સદા ॥
એવં સ ત્રિજગન્નાથો લોકેશ્વરો જિનાત્મજઃ ।
સર્વધર્માધિપઃ શાસ્તા બોધિસત્ત્વઃ કૃપાનિધિઃ ॥
સ્વયં સત્ત્વાન્ સમાઅલોક્ય પાપિનો દુર્જનાનપિ ।
બોધયિત્વા પ્રયત્નેન ચારયતિ શુભે વ્રતે ॥
એવં તસ્ય જગદ્ભર્તુઃ પુણ્યસ્કન્ધં મહત્તરમ્ ।
અપ્રમેયમસંખ્યેયમિત્યાખ્યાતં જિનૈરપિ ॥
તેનાસૌ ત્રિજગન્નાથઃ સર્વત્રૈધાતુકાધિપઃ ।
સર્વર્માભિસંભર્તા બોધિશ્રીગુણરત્નભૃત્ ॥
સર્વૈર્મુનીશ્વરૈશ્ચાપિ પ્રશંસિતો ઽભિસંષ્ટુતઃ ।
સર્વૈર્લોકાધિપૈશ્ચાપિ નિત્યં સ્મૃત્વાભિવન્દિતઃ ॥
ઇત્યેવં તસ્ય સદ્ધર્મગુણમાહાત્મ્યમુત્તમમ્ ।
વિજ્ઞાય સ્મરણં ધૃત્વા ભજન્તુ બોધિવાંછિનઃ ॥
યે તસ્ય શરણે સ્થિત્વા સ્મૃત્વા ધ્વાત્વાપિ ચેતસા ।
નામોચ્ચાર્યાભિવન્દિત્વા સ્તુત્વા ભજન્તિ સર્વદા ॥
દુર્ગતિં તે ન ગચ્છન્તિ ક્વચિદપિ કદાચન ।
સદા સદ્ગતિસંજાતા ભવન્તિ બોધિચારિણઃ ॥
બોધિચર્યાવ્રતં ધૃત્વા સર્વસત્ત્વહિતોદ્યતાઃ ।
બોધિશ્રીગુણસંપન્નાઃ સંપ્રયાન્તિ સુખાવતીમ્ ॥
તત્રામિતરુચેઃ શાસ્તુઃ પીત્વા ધર્મામૃતં સદા ।
ત્રિવિધાં બોધિમાસાદ્ય સંબુદ્ધપદમાપ્નુયુઃ ॥
ઇતિ યૂયમપિ જ્ઞાત્વા સ્મૃત્વા તં ત્રિગુણાધિપમ્ ।
ધ્યાત્વા સ્મૃત્વાભિવન્દિત્વા ભજધ્વં સર્વદાદરાત્ ॥
ઇત્યાદિષ્ટં મુનીન્દ્રેણ વિશ્વભુવા નિશમ્ય તે ।
સર્વે લોકાસ્તથેત્યુક્ત્વા પ્રાભ્યનન્દન્ પ્રબોધિતાઃ ॥
॥ ઇતિ માગધિકસત્ત્વપ્રબોધનોદ્ધારણપ્રકરણં સમાપ્તમ્ ॥
15. શ્રીજેતારામ વિશ્વભૂ દર્શન સુખાવતી પ્રત્યુદ્ગમ પ્રકરણમ્
અથ સર્વનીવરણવિષ્કમ્ભી સ જિનાત્મજઃ ।
સાંજલિઃ શ્રીઘનં નત્વા સમાલોક્યૈવમબ્રવીત્ ॥
ભગવન્ સ મહાસત્ત્વો લોકેશ્વરસ્તતશ્ચરન્ ।
કુત્ર સત્ત્વાન્ સમુદ્ધર્તું સંપ્રયાતસ્તદાદિશ ॥
ઇતિ તદુક્તમાકર્ણ્ય ભગવન્ સ મુનીશ્વરઃ ।
સભાં વિષ્કમ્ભિનં તં ચ સમાલોક્યૈવમાદિશત્ ॥
તતો ઽપ્યન્તર્હિતશ્ચાસૌ લોકેશ્વરો વિયદ્ગતઃ ।
સંભાસયન્ જગલ્લોકં સ્થિત્વા ચૈવં વ્યચિન્તયત્ ॥

જેતારામે વિહારે ઽદ્ય સર્વદેવાસુરાદયઃ ।
લોકાઃ સમેત્ય સદ્ધર્મં શ્રોતું સભાસમાશ્રિતાઃ ॥
અહમપિ મુનીન્દ્રં તં વિશ્વભુવં જગદ્ગુરુમ્ ।
વન્દિતું તસ્ય ધર્મં ચ શ્રોતું ગચ્છેયં સામ્પ્રતમ્ ॥
ઇતિ ધ્યાત્વા સ લોકેશ્વરઃ પ્રભાસયન્ સમન્તતઃ ।
પ્રહ્લાદયન્ જગલ્લોકં જેતારામમુપાચરત્ ॥
તત્ર સ સમુપાવિશ્ય સંપશ્યન્સ્તં મુનીશ્વરમ્ ।
સર્વાવતીં સભાં તાં ચ સંભાસયન્નુપાસરત્ ॥
તં દૃષ્ટ્વા સમુપાયાતં ગગનગંજ ઉત્થિતઃ ।
ઉપેત્ય તં મુનિં નત્વા સાંજલિરેવમબ્રવીત્ ॥
ભગવન્નયમાયાતઃ કતમસ્સુગતાત્મજઃ ।
બોધિસત્ત્વો જગલ્લોકં પ્રભાસયન્ સમાગતઃ ॥
ઇતિ તત્પૃષ્ટમાલોક્ય વિશ્વભૂઃ સ મુનીશ્વરઃ ।
લોકેશ્વરો ઽયમાયાત ઇતિ પશ્યન્સ્તમબ્રવીત્ ॥
તત્રોપેત્ય સ લોકેશો બોધિસત્ત્વો વિલોકયન્ ।
ત્રિધા પ્રદક્ષિણીકૃત્ય વિશ્વભુવો જગદ્ગુરોઃ ।
સાંજલિઃ પ્રણતિં કૃત્વા વામપાર્શ્વે સમાશ્રયત્ ॥
કચ્ચિતે કુશલં કાયે શ્રાન્તઃ ક્લાન્તશ્ચ માસ્યપિ ।
ઇત્યેવં કુશલં પૃષ્ટ્વાપૃચ્છત્ સ ભગવાન્ પુનઃ ॥
કુલપુત્ર ત્વયા કુતેર સત્ત્વાઃ સમુદ્ધૃતાઃ ।
કિયન્તો બોધયિત્વા ચ નિયુજ્ય સ્થાપિતા શુભે ॥
ઇતિ પૃષ્ટે મુનીન્દ્રેન લોકેશ્વરઃ સ આદિતઃ ।
વિસ્તરેણ મુનીન્દ્રસ્ય પુર એવં ન્યવેદયત્ ॥
પ્રેતલોકેષુ યે સત્ત્વાઃ પ્રેતાઃ સૂચીમુખાદયઃ ।
તે ઽપિ સર્વે મયોદ્ધૃત્ય સંપ્રેષિતાઃ સૂખાવતીમ્ ॥
યે ચાવીચૌ નિમગ્નાસ્તે સર્વે મયા સમુદ્ધૃતાઃ ॥
કાલસૂત્રે ચ યે સત્ત્વા યે ચાપિ રૌરવાશ્રિતાઃ ।
હાહે ચ તપને યે ચ શીતોદકે ચયે સ્થિતાઃ ॥
અસિચ્છદે ચ યે સત્ત્વાઃ સંવૃતે ચાપિ યે સ્થિતાઃ ।
એવમન્યત્ર સર્વત્ર નરકેષુ સમાસ્થિતાઃ ॥
તે ઽપિ સર્વે મયોદ્ધૃત્ય સંપ્રેષિતાઃ સુખાવતીમ્ ॥
યે ચાપિ પાપિનો દુષ્ટાસ્તે ઽપિ મયા પ્રયત્નતઃ ।
બોધયિત્વા પ્રતિષ્ઠાપ્ય બોધિમાર્ગે નિયોજિતાઃ ॥
તથા કાંચનભૂમ્યાં ચ સત્ત્વા યે ઽધોમુખાઃ ।
અપિ તે સર્વે ઽપિ મયા યત્નાદ્ બોધિમાર્ગે નિયોજિતાઃ ॥
તથા રુપમયીભૂમ્યાં સત્ત્વાઃ પુરુષપુંગલાઃ ।
તે ઽપિ મયા પ્રયત્નેન બોધિમાર્ગે નિયોજિતાઃ ॥
તતશ્ચાયોમયીભૂમ્યાં પાતાલે નિવસન્તિ યે ।
બલિપ્રમુખદૈત્યાશ્ચ દુર્દાન્તા મદમાનિનઃ ॥
તે ઽપિ સર્વે મયા યત્નાદ્ બોધયિત્વા પ્રસાદિતાઃ ।

બોધિમાર્ગે પ્રતિષ્ઠાપ્ય ચારયિત્વા જગદ્ધિતે ॥
તમો ઽન્ધકારભૂમ્યં ચ યે સત્ત્વા યક્ષરાક્ષસાઃ ।
તે સર્વે બોધિમાર્ગેષુ બોધયિત્વા નિયોજિતાઃ ॥
શુદ્ધાવાસે દેવલોકે સુકુણ્ડલાદયો ઽમરાઃ ।
બોધયિત્વા પ્રયત્નેન બોધિમાર્ગે નિયોજિતાઃ ॥
તતઃ સિંહલદ્વીપે ચ રાક્ષસ્યો ઽપિ પ્રયત્નતઃ ।
બોધયિત્વા બોધિમાર્ગે સર્વાઃ સ્થાપિતા મયા ॥
વારાણસ્યાં ચ યે ઽમેધ્યનિમગ્નાઃ કૃમયો ઽપિ તે ।
સર્વે મયા સમૃદ્ધૃત્ય સંપ્રેષિતાઃ સુખાવતીમ્ ॥
તતો માગધિકા લોકા દુષ્ટા અપિ પ્રયત્નતઃ ।
બોધયિત્વા બોધિમાર્ગે નિયુજ્ય પાલિતા મયા ॥
એવમન્યે ઽપિ સત્ત્વાશ્ચ દુષ્ટાઃ પાતકિનો ઽપિ તે ।
સર્વે મયા સમુદ્ધૃત્ય સંપ્રેષિતાઃ સુખાવતીમ્ ॥
એવં ભૂતાઃ પિશાચાશ્ચ પ્રેતાશ્ચાપિ નિશાચરાઃ ।
સર્વે પાપિનો મગ્નાઃ સર્વેષુ નરકેષ્વપિ ।
મયા સમુદ્ધૃત્ય સંપ્રેષિતાઃ સુખાવતીમ્ ॥
તિર્યંચો ઽપિ સર્વે સદ્ગતૌ સ્થાપિતા મયા ।
તે ઽપિ મયા સમુદ્ધૃત્ય સંપ્રેષિતાઃ સુખાવતીમ્ ॥
એવં નાગાશ્ચ દૈત્યાશ્ચ યક્ષગન્ધર્વકિન્નરાઃ ।
કુમ્ભાણ્ડા રાક્ષ્યશ્ચાપિ દુષ્ટા દર્પાભિમાનિનઃ ॥
તે ઽપિ સર્વે પ્રયત્નેન બોધિમાર્ગે મયેરિતાઃ ॥
એવં ચ માનવા દુષ્ટાઃ પાપિષ્ઠા અપિ યત્નતઃ ।
શોધયિત્વા સમાલોક્ય બોધિમાર્ગે નિયોજિતાઃ ॥
એવં દિવ્યસુખારક્તા દેવાશ્ચાપિ પ્રયત્નતઃ ।
બોધયિત્વા મયા સર્વે બોધિમાર્ગે નિયોજિતાઃ ॥
એવં સર્વે ઽપિ સત્ત્વાશ્ચ ત્રૈધાતુકનિવાસિનઃ ।
બોધિમાર્ગે પ્રતિષ્ઠાપ્ય પ્રેષણીયાઃ સુખાવતીમ્ ॥
એવં સર્વાન્ સમાલોક્ય સમુદ્ધૃત્ય સમન્તતઃ ।
ભવતાં દર્શનં કર્તુમિહાહમાગતો ઽધુના ॥
ભવતાં દર્શનં પ્રાપ્ય સાfઅલ્યં મે પરિશ્રમમ્ ।
ઇતો ઽહં ભગવંચ્છાસ્તા ગમિષ્યામિ સુખાવતીમ્ ॥
ભવાનિહ સમાશ્રિત્ય પુણ્યાભૈર્ભાસયન્ જગત્ ।
સદ્ધર્મમ્ સર્વદાદિશ્ય વિહરતુ જગદ્ધિતે ॥
ઇતિ તેન સમાખ્યાતં શ્રુત્વા સ સંપ્રહર્ષિતઃ ।
ગગનગંજ આલોક્ય લોકેશમેવમવ્રવીત્ ॥
અહો ઈદૃક્મહાભિજ્ઞં દૃષ્ટં શ્રુતં ન કસ્યચિત્ ।
સંબુદ્ધાનાં ન વિદ્યન્તે તત્કસ્યાન્યસ્ય વિદ્યતે ॥
ઇત્યુક્ત્વા સ મહાસત્ત્વો ગગનગંજ ઉત્થિતઃ ।
તસ્ય લોકેશ્વરસ્યાગ્રે સાંજલિઃ સમુપાચરન્ ॥
મા ત્વં શ્રાન્તો ઽસિ લોકેશ કચ્ચિત્તે કૌશલં તનૌ ।

ઇતિ પૃષ્ટ્વા પદામ્ભોજે નત્વા પશ્યન્ સમાશ્રિતઃ ॥
ઇત્યેવં તેન સંપૃષ્ટે લોકેશ્વરો નિશમ્ય તે ।
ગગનગંજમાલોક્ય સસ્મિત એવમબ્રવીત્ ॥
નાત્રાહં ભવતાં મધ્યે શ્રાન્તઃ ક્લિષ્ટો ઽપિ વા ચરે ।
ભવતાં દર્શનેનાપિ કૌશલ્યં મમ સર્વતઃ ॥
ઇતિ તેન સમાદિષ્તં નિશમ્ય સંપ્રમોદિતઃ ।
ગગનગંજ આલોક્ય તં લોકેશમભાષત ॥
સદાત્રાસ્મદ્ધિતે શાસ્તર્વિહરસ્વ કૃપામતે ।
ભવદ્ધર્મામૃતં પીત્વા કરિષ્યામો જગદ્ધિતમ્ ॥
ઇતિ તદુક્તમાકર્ણ્ય લોકેશ્વરો જિનાત્મજઃ ।
ગગનગંજમાલોક્ય તં પુનરેવમબ્રવીત્ ॥
નાહં સદેહ તિષ્ઠેયં સર્વત્રાપિ ચરેય હિ ।
યથા મયા પ્રતિજ્ઞાતં કર્તવ્યં તજ્જગદ્ધિતમ્ ॥
સર્વે સત્ત્વા મયાલોક્ય બોધયિત્વા પ્રયત્નતઃ ।
બોધિમાર્ગે પ્રતિષ્ઠાપ્ય પ્રેષણીયાઃ સુખાવતીમ્ ॥
તત્સત્ત્વાન્ સમુદ્ધૃત્ય શોધયિત્વાભિબોધયન્ ।
બોધિમાર્ગે પ્રતિષ્ઠાપ્ય ગમિષ્યામિ સુખાવતીમ્ ॥
તદ્ભન્તઃ સદાપ્યેવં સંબુદ્ધશરણાશ્રિતાઃ ।
બોધિચર્યાવ્રતં ધૃત્વા વિહરન્તુ જગદ્ધિતે ॥
સદા વો મંગલં ભૂયાત્કાર્યે સંબોધિસાધને ।
સંસિધ્યતુ જગદ્ભદ્રસાધનશ્રીઃ સમૃદ્ધ્યતુ ॥
ઇત્યાદિષ્ટં જગદ્ભર્ત્રા શ્રુત્વા સ સંપ્રહર્ષિતઃ ।
ગગનગંજ એનં ચ સમાલોક્યૈવમબ્રવીત્ ॥
ભવતામપિ સિધ્યન્તુ કાર્યાણિ ત્રિજગદ્ધિતે ।
મંગલં ચ સદા ભૂયાત્ સંબોધિશ્રીઃ સમૃદ્ધ્યતુ ॥
ઇત્યેવં તૌ મહાસત્વૌ પૃષ્ટ્વાન્યોન્યં સકૌશલમ્ ।
મિથૌ ભદ્રાશિષં દત્વા તૂષ્ણીભૂત્વાવતિષ્ઠતુઃ ॥
તદાસૌ ભગવાંચ્છાસ્તા વિશ્વભૂસ્તાન્ સભાશ્રિતાન્ ।
સર્વાંલ્લોકાન્ સમાલોક્ય સદ્ધર્મં સમુપાદિશત્ ॥
શૃણ્વન્તુ કુલપુત્રા યત્સંબોધિજ્ઞાનસાધનમ્ ।
સદ્ધર્મં તન્મયાખ્યાતં સત્ત્વાનાં ભદ્રકારણમ્ ॥
પ્રથમં બોધિસત્ત્વેન સંબોધિજ્ઞાનસિદ્ધયે ।
સંબોધિં પ્રણિધિં કૃત્વા કર્તવ્યં દાનમીપ્સિતમ્ ॥
તતો વિરમ્ય પાપેભ્યો દશભ્યો ઽપિ સમાદરાત્ ।
શુદ્ધશીલં સમાધાય ચરિતવ્યં સુસંવરમ્ ॥
તતઃ ક્લેશાન્ વિનિર્જિત્ય ચતુર્બ્રહ્મવિહારિણઃ ।
ક્ષાન્તિવ્રતં સદા ધૃત્વા ચરિતવ્યં જગદ્ધિતમ્ ॥
તતો ધર્મમહોત્સાહં ધૃત્વા સત્ત્વાર્થસાધને ।
પાપમિત્રારતિં ત્યક્ત્વા સાધનીયં મહદ્ગુણમ્ ॥
તતો દુષ્ટાશયં ત્યક્ત્વા કામભોગ્યવિરાગિના ।

સુધીરચિત્તમાધાય ધ્યાતવ્યં ત્રિજગદ્ધિતમ્ ॥
તતો દુર્મિત્રસંરાગં ત્યક્ત્વા સંબોધિરાગિના ।
પ્રજ્ઞાબ્ધૌ બોધિસદ્રત્નં સાધનીયં જગચ્છુભે ॥
એતાઃ પારમિતાઃ ષડ્ વા પૂરયિત્વા યથાક્રમમ્ ।
સર્વાન્ મારગણાન્ જિત્વા સંબોધિજ્ઞાનમાપ્સ્યતે ॥
તત એવં મહાભિજ્ઞશ્રીઈસંપદ્વીર્યસદ્ગુણૈઃ ।
સર્વસત્ત્વહિતં કૃત્વા સંબુદ્ધપદમાપ્સ્યતે ॥
એવં યૂયં પરિજ્ઞાય સંબુદ્ધત્વં યદીચ્છથ ।
એવં પારમિતાઃ સર્વાઃ પૂરયધ્વં યથાક્રમમ્ ॥
સંબોધિપ્રણિધિં ધૃત્વા ચતુર્બ્રહ્મવિહારિણઃ ।
ત્રિરત્નભજનં કૃત્વા સંચરધ્વં જગદ્ધિતે ॥
એતત્પુણ્યાનુભાવેન સર્વે યૂયં જિતેન્દ્રિયાઃ ।
અર્હન્તઃ પ્રાપ્ય સંબોધિં સંબુદ્ધપદમાપ્સ્યથ ॥
ઇત્યાદિષ્ટં મુનીન્દ્રેણ વિશ્વભુવા નિશમ્ય તે ।
સર્વે લોકાઃ સભાસીનસ્તથેત્યભ્યનુમોદિતાઃ ॥
વિશ્વભુવં મુનીન્દ્રં તં તન્ત્રલોકાધિપેશ્વરમ્ ।
કૃતાંજલિપુટા નત્વા સ્વસ્વાલયં યયુર્મુદા ॥
તતો લોકેશ્વરો ગત્વા ખે ઽગ્નિપિણ્ડ ઇવોજ્જવલન્ ।
સંભાસયન્ જગલ્લોકં દ્રુતં સુખાવતીં યયૌ ॥
ઇત્યેવં ત્રિજગત્ત્રાતુર્લોકેશસ્ય મહાત્મનઃ ।
વિશ્વભુવા સમાદિષ્ટં મહાભિજ્ઞં મયા શ્રુતમ્ ॥
દૃષ્ટં ચાપિ તથા તસ્ય લોકેશસ્ય જગત્પ્રભોઃ ।
મહાભિજ્ઞાનુભાવત્વં મયા તદ્વો નિગદ્યતે ॥
એવં તસ્ય મહાભિજ્ઞં મત્વા યૂયં સમાદરાત્ ।
ધ્યાત્વા સ્મૃત્વા સમુચ્ચાર્ય નામાપિ ભજતાભવમ્ ॥
યે તસ્ય શરણે સ્થિત્વા ધ્યાત્વા સ્મૃત્વાપિ સર્વદા ।
નામાપિ ચ સમુચ્ચાર્ય ભજન્તિ બોધિમાનસાઃ ॥
દુર્ગતિં તે ન ગચ્છન્તિ કદાચન ક્વચિદ્ભવે ।
સદા સદ્ગતિસંજાતાઃ સદ્ધર્મગુણસાધિનઃ ॥
ભદ્રશ્રીગુણસંપત્તિસમૃદ્ધિસિદ્ધિભાવિનઃ ।
સદા લોકે શુભં કૃત્વા પ્રાન્તે યાયુઃ સુખાવતીમ્ ॥
તત્રામિતાભનાથસ્ય પીત્વા ધર્મામૃતં સદા ।
ત્રિવિધાં બોધિમાસાદ્ય સંબુદ્ધપદમાપ્નુયુઃ ॥
ઇત્યાદિષ્ટં મુનીન્દ્રેણ શ્રીઘનેન નિશમ્ય તે ।
સર્વે લોકાઃ સભાસીનાઃ પ્રાભ્યનન્દન્ પ્રબોધિતાઃ ॥
॥ ઇતિ શ્રીજેતારામવિશ્વભૂદર્શનસુખાવતીપ્રત્યુદ્ગમપ્રકરણં સમાપ્તમ્ ॥
16. સિંહલ સાર્થવાહોદ્ધારણ પ્રકરણમ્
અથ સર્વનીવરણવિષ્કમ્ભી સ જિનાત્મજઃ ।
શ્રીઘનં તં પુનર્નત્વા સાંજલિરેવમબ્રબીત્ ॥
ભગવન્ યદસૌ શ્રીમદાર્યાવલોકિતેશ્વરઃ ।

બોધિસત્ત્વો મહાસત્ત્વસ્ત્રૈધાતુકાધિપેશ્વરઃ ॥
સર્વાન્ સત્ત્વાન્ સ્વયં પશ્યન્ ત્રિધાતુભુવનેષ્વપિ ।
સમુદ્ધૃત્યાભિસંબોધ્ય પ્રેષયતિ સુખાવતીમ્ ॥
પાપિનો ઽપિ સમાલોક્ય સ્વયમુદ્ધૃય બોધયન્ ।
બોધિમાર્ગે પ્રતિષ્ઠાપ્ય સંચારયતે સંવરમ્ ॥
તત્કથં સ મહાસત્ત્વઃ સમુદ્ધૃત્યાભિશોધયન્ ।
કૃત્વા શુદ્ધેન્દ્રિયાન્ સર્વાન્ પ્રેષયતિ સુખાવતીમ્ ॥
કેનોપાયેન પાપિષ્ઠાન્ દુષ્ટાનપિ પ્રબોધયન્ ।
બોધિમાર્ગે નિયુજ્યાપિ પ્રચારયનિ સંચરન્ ॥
કથં સુદુઃખિનઃ સર્વાન્ કરોતિ સત્સુખાન્વિતાન્ ।
દરિદ્રાન્ દુર્ભગાન્ દીનાન્ ધનિનઃ સુભગાન્ સતઃ ॥
દુર્દાન્તાન્ દાનવાન્ યક્ષાન્ રાક્ષસાન્ રાક્ષસીરપિ ।
બોધિમાર્ગે પ્રતિષ્ઠાપ્ય ચારયતિ કથં વ્રતમ્ ॥
તદુપાયં સમાખ્યાતું સત્ત્વાનાં હિતસાધનમ્ ।
યેનોપાયેન સ સર્વાન્ કરોતિ બોધિભાગિનઃ ॥
ઇતિ સંપ્રાર્થિતે તેન વિષ્કમ્ભિના સુભાવિના ।
ભગવાન્ સ તમાલોક્ય સભાં ચાપ્યેવમાદિશત્ ॥
કુત્રપુત્ર સ લોકેશો મહોપાયવિધાનવિત્ ।
યેન સત્ત્વાન્ સમુદ્ધૃત્ય કરોતિ બોધિભાગિનઃ ॥
સમાઅધિસ્તસ્ય પ્રાજ્ઞસ્ય મહોપાયો જગદ્ધિતે ।
યેન સ સહસોદ્ધૃત્ય યોજયતિ શુભે જગત્ ॥
ઇત્યાદિષ્ટં મુનીન્દ્રેણ શ્રુત્વા સ વિસ્મિતાશયઃ ।
વિસ્કમ્ભી ભગવન્તં તં પ્રાર્થયદેવમાદરાત્ ॥
ભગવાંસ્તત્સમાધિં મે સમુપાદેષ્ટુમર્હતિ ।
યેન સહસોદ્ધૃત્ય ચારયતે શુભે જગત્ ॥
ઇતિ સંપ્રાર્થિતે તેન ભગવાન્ સ મુનીશ્વરઃ ।
વિષ્કમ્ભિનં તમાલોક્ય પુનરેવં સમાદિશત્ ॥
બહવસ્તસ્ય વિદ્યન્તે કુલપુત્ર સમાધયઃ ।
યૈઃ સ સત્ત્વાન્ સમુદ્ધૃત્ય પ્રેષયતિ સુખાવતીમ્ ॥
અપ્રેમેયૈરસંખ્યેયૈઃ સર્વાકારકરાદિભિઃ ।
સમાધિભિઃ સમાપન્નો ભવતિ સ જગત્પ્રભુઃ ॥
ધારણીનાં ચ વિદ્યાનાં પરમાણાં સહસ્રકૈઃ ।
અપ્રમેયૈરસંખ્યેયૈઃ સમાપન્નો વિરાજતે ॥
એતેષામનુભાવૈઃ સ સમુદ્ધૃત્ય ભવોદધેઃ ।
બોધિમાર્ગે પ્રતિષ્ઠાપ્ય પાલયતિ જગત્ત્રયમ્ ॥
એતત્પુણ્યાનુભાવૈઃ સ લોકેશ્વરો મહર્દ્ધિમાન્ ।
શોધયિત્વા જગત્સત્ત્વં ચારયતિ સુસંવરમ્ ॥
એવં તસ્ય જગત્ત્રાતુઃ પુણ્યસ્કન્ધં મહત્તરમ્ ।
અપ્રમેયમસંખ્યેયમિત્યાખ્યાતં મુનીશ્વરૈઃ ॥
તેનાસૌ ત્રિજગચ્છાસ્તા સર્વત્રૈધાતુકેશ્વરઃ ।

સર્વધર્માધિપો નાથો જગત્ત્રાતેતિ કથ્યતે ॥
તેન તસ્ય ભયે દુઃખે રક્ષા ન ક્રિયતે ક્વચિત્ ।
સર્વત્રાપિ સદા રક્ષા ક્રિયતે સર્વપ્રાણિનામ્ ॥
નાનોપાયવિધાનેન સમુદ્ધૃત્ય પ્રબોધયન્ ।
બોધિચર્યાવ્રતં દત્વા પ્રાપયતિ સુખાવતીમ્ ॥
એવમસૌ મહાસત્વો બોધિસત્ત્વો મહર્દ્ધિમાન્ ।
સર્વસત્ત્વહિત્તં કૃત્વા સંચરતે સમન્તતઃ ॥
અહમપિ પુરા તેન સંરક્ષિતો મહાભયાત્ ।
યન્મમૈતત્પુરાવૃત્તં શૃણુધ્વં વક્ષ્યતે ઽધુના ॥
તદ્યથા સિંહકલ્પાયાં રાજધાનાં વણિક્પ્રભોઃ ।
સિંહસ્ય સાર્થવાહસ્ય પુત્રો ઽભૂત્ સિંહલાભિધઃ ॥
બાલ્યે ઽપિ સ મહાસત્ત્વઃ સર્વસત્ત્વહિતાશયઃ ।
દિવ્યાતિસુન્દરઃ કાન્તઃ સર્વસત્ત્વમનોહરઃ ॥
કૌમાર્યે ઽપિ સ સર્વાસાં વિદ્યાનાં પારમાગતઃ ।
સર્વસત્ત્વહિતં કૃત્વા રેમે સુહૃત્સહાયકૈઃ ॥
દત્વાર્થિભ્યો યથાકામં શ્રુત્વા નિત્યં સુભાષિતમ્ ।
ગુરુણાં સત્કૃતિં કૃત્વા કુલધર્માભિસંરતઃ ॥
સ્વકુલદેવતાદીન્ ચ સર્વાન્ દેવાન્ સમર્ચયન્ ।
માનયન્ સકલાંલ્લોકાન્ ભૃત્યાન્ દાસાન્ ચ તોષયન્ ॥
જ્ઞાતિબન્ધુસુહૃન્મિત્રસચિવાન્ ચાભિનન્દયન્ ।
યથાકામં સુખં ભુક્ત્વા રેમે પિત્રોરનુજ્ઞયા ॥
તતો નૂતનયૌવન્યે પ્રૌઢઃ પુષ્ટાંગિકઃ કૃતી ।
શૂરો ધીરઃ સમુત્સાહી વ્યવહારવિચક્ષણઃ ॥
મેધાવી સદ્ગુણારક્તઃ સર્વવિદ્યાવિશારદઃ ।
યદુપચાર આત્મજ્ઞઃ સત્યધર્મયશો ઽર્થભૃત્ ॥
યથામૂલ્યં સમાદાય દ્રન્યં દત્વા વણિગ્જનાન્ ।
સર્વાન્વિનીય સંસ્થાપ્ય સ્વવશે ઽભ્યન્વમોદયત્ ॥
સર્વેષામપિ રત્નાનાં પરીક્ષાસુ વિચક્ષણઃ ।
સાર્થવાહાન્ વણિગ્નાથાનપિ સર્વાન્ વ્યનોદયત્ ॥
એવં સ સકલાંલ્લોકાન્ ધર્મશ્રીગુણવિક્રમૈઃ ।
જિત્વા રાજેવ સન્નીત્યા વિહરન્નભ્યરાજત ॥
તસ્યૈતદ્ગુણસંપત્તિં દૃષ્ટ્વેર્ષ્યાલુર્વણિક્કુધીઃ ।
રહસિ તં સમાગમ્ય સુહૃદ્વદેવમબ્રવીત્ ॥
સાધો ધન્યો ઽસિ સત્પુત્રઃ સર્વલોકાભિનન્દનઃ ।
તત્કુલર્જિતસંવૃત્તૌ ચરન્ ધર્માર્થમર્જય ॥
ઇતિ તેનોદિતં શ્રુત્વા સિંહલઃ સ વિચક્ષણઃ ।
કો કુલાર્જિતસંવૃત્તિસ્તદ્વક્તું મે ત્વમર્હતિ ॥
ઇતિ તેનોદિતં શ્રુત્વા સ ઈર્ષ્યાકુલિતાશયઃ ।
સિંહલં તં સમાલોક્ય બોધિતુમેવબ્રવીત્ ॥
જનકસ્તે મહાભાગ સાર્થવાહો વણિક્પતિઃ ।

સદા રત્નાકરે ગત્વા સો ધયતિ સુસંપદે ॥
ધન્યાસ્તે એવ સત્પુત્રા યે કુલધર્મચારિણઃ ।
અન્યે કિંપુરુષાસ્તે હિ ભુક્ત્વૈવ ગૃહચારિણઃ ॥
પિતુર્દ્રવ્યં સમાદાય દત્વાર્થિભ્યો ન તે fઅલમ્ ।
સ્વાર્જિતમેવ તન્દદ્યાદ્યશોધર્માર્થસિદ્ધયે ॥
તત્ત્વં કુલાર્જિતાં વૃત્તિં દધાનઃ શ્રીગુણોત્સાહઃ ।
અબ્ધૌ રત્નાકરે ગત્વા રત્નદ્રવ્યાણિ સાધય ॥
તતો ગૃહં સમાગત્ય દત્વાર્થિભ્યો યથેપ્સિતમ્ ।
યથાકામં સુખં ભુક્ત્વા સંચરસ્વ યશો ઽન્વિતઃ ॥
એવં શ્રીગુણસંપત્તિયશોધર્માસુખાન્વિતઃ ।
સ્વકુલવૃત્તિસંચારમહોત્સાહૈઃ સદા રમ ॥
એવં તદુક્તમાકર્ણ્ય સિંહલઃ સ પ્રબોધિતઃ ।
સમુદ્રં ગન્તુમુત્સાહં પ્રવર્ધયન્ મુદાચરત્ ॥
તતઃ સ સિંહલો ઽમ્ભોધિયાત્રાં ગન્તું સમુત્સુકઃ ।
સાર્થવાહાત્મજાન્ સર્વાન્ સમામન્ત્ર્યૈવમબ્રવીત્ ॥
ભવન્તો ઽહં સમિચ્છામિ ગન્તું રત્નાકરે ઽધુના ।
ભવતાં યદિ વાંછાસ્તિ પ્રાગચ્છન્તુ મયા સહ ॥
ઇતિ તદુક્તમાકર્ણ્ય સર્વે તે વણિગાત્મજાઃ ।
તથેતિ પ્રતિનન્દતઃ સહર્ષમેવમબ્રુવન્ ॥
સાર્થવાહ સમિચ્છામો ગન્તું રત્નાકરે વયમ્ ।
યદસ્માકં ભવાન્નેતા તદન્વાહર્તુમર્હતિ ॥
ઇતિ તૈઃ સહ સંભાષ્ય સ સિંહલઃ સમુન્મનાઃ ।
પિતુઃ પાદામ્બુજે નત્વા સાંજલિરેવમબ્રવીત્ ॥
તતો ઽહં ગન્તુમિચ્છામિ રત્નાકરે મહામ્બુધૈ ।
તદ્ભવાન્ સુદૃશા મહ્યમનુજ્ઞાં દાતુમર્હતિ ॥
ઇતિ પુત્રોદિતં શ્રુત્વા સિંહઃ સઃ સાર્થભૃત્પિતા ।
સ્વાત્મજં તં સમાલોક્ય સુચિન્તાદેવમબ્રવીત્ ॥
પુત્ર શૃણુ હિતં વાક્યં મયોદિતં ત્વયાત્મજ ।
યત્તાવત્ સુકુમારો ઽસિ તત્કથમમ્બુધૌ વ્રજેઃ ॥
તાવન્મે ઽસ્તિ મહાસંપન્મયા કષ્ટૈરુપાર્જિતા ।
સર્વા એતાસ્તવાધીના ભુક્ત્વા રમ યથેચ્છયા ॥
યાવજ્જીવામ્યહં પુત્ર તાવદ્ગૃહે સુખં રમન્ ।
યથાકામં પ્રભુજ્યૈવં સંચરસ્વ યથેપ્સિતે ॥
તત્રૈવ ચ મહામ્ભોધૌ તાવન્મા વ્રજથાઃ ક્વચિત્ ।
મૃતે ઽપિ મયિ તત્રાબ્ધૌ ગન્તું નેહ કદાચન ॥
યાવદ્દ્રવ્યે ગૃહે પૂર્ણે તાવન્મા ગાઃ કુહાપિ ચ ।
યદા ક્ષીણે ગૃહે દ્રવ્યં તદાપિ સ્વગૃહે ઽર્જય ॥
સર્વદાપિ ત્વયા પુત્ર મહામ્બુધૈ સુદુસ્તરે ।
ગન્તું નૈવાભિવાછાં તે ભવેદ્વાંછાસ્તિ તે યદિ ॥
કિમેવ બહુભિર્દ્રવ્યૈઃ ક્લેશ એવ યદુદ્ભવેત્ ।

ક્લેશિના હિ સદા દુઃખં સંસારે સુખતા કુતઃ ॥
બહુદ્રવ્યવતાં નિત્યં ક્લેશદુઃખમહદ્ભયમ્ ।
તન્નિરર્થં બહુદ્રવ્યં સાધને મા સમુદ્યમ ॥
યદર્જિતં બહુદ્રવ્યં ગૃહે ઽસ્તિ તાવદાત્મજ ।
એતત્સર્વં તવાધીનં તત્કિમર્થત્વમર્જિતુમ્ ॥
એતતસર્વં ત્વમાદાય દત્વાર્થિભ્યો યથેચ્છયા ।
યથાકામં સ્વયં ભુક્ત્વા યાવજ્જીવં સુખં ચર ॥
ઇતિ પિત્રા સમાદિષ્ટં શ્રુત્વાત્નજસ્સ સિંહલઃ ।
જનકં તં સમાલોક્ય પુનરેવં ન્યવેદયત્ ॥
સત્યમેવ ત્વયાદિષ્ટં તથાપિ શ્રૂયતાં મમ ।
અભિપ્રાયં પ્રવક્ષ્યામિ શ્રુત્વાનુબુધ્યતાં પિતઃ ॥
વિધિના પ્રેરિતો યત્ર જાતસ્તદ્વૃત્તિસાધિતૈઃ ।
ધર્મવિદ્યાગુણદ્રવ્યસંપદ્ભિરેવ શોભતે ॥
તદન્યથાર્જિતૈરેતૈર્ધર્મવિદ્યાગુણાદિભિઃ ।
સર્વદ્રવ્યૈઃ સમાપન્નઃ પુમાનપિ ન શોભતે ॥
યદહં કર્મણા જાતઃ સાર્થવાહકુલે તથા ।
તત્કુલવૃત્તિવિભ્રાણઃ સંચરિતું સમુત્સહે ॥
તદહં સ્વકુલાચારવીર્યોત્સાહાભિમાનભૃત્ ।
ગત્વા રત્નાકરે ઽપ્યબ્ધૌ રત્નાયર્જિતુમુત્સહે ॥
સ્વયમેવાર્જિતં દ્રવ્યં દત્વાર્થિભ્યો યથેપ્સિતમ્ ।
ભુક્ત્વૈવ સ્વજનાન્ બન્ધૂનપિ સંભર્તુમુત્સહે ॥
ઇત્યેવં સ કુલાચારવૃત્તિધર્માર્થસાધિનમ્ ।
સ્વાત્મજં માં સમાલોક્ય પ્રાભિનન્દિતુમર્હસિ ॥
નિવારણા ન કાર્યાત્ર મમ ધર્માર્થસાધને ।
ત્વયાનુજ્ઞાપ્રદાનેન નન્દનીયો ઽહમાત્મજઃ ॥
યદિ દૈવાદ્વિપત્તિઃ સ્યાત્ સર્વતીર્થાધિપે ઽમ્બુધૌ ।
પતિત્વા સર્વમુત્સૃજ્ય સંપ્રયાયાં સુરાલયમ્ ॥
તથાપિ માં મહત્પુણ્યકીર્ત્તિઃ સંશોધયેત્ કુલમ્ ।
ઇતિ વિજ્ઞાય મે તાત હ્યનુજ્ઞાં દાતુમર્હતિ ॥
ગૃહે ઽપિ નો ભવેદેવ વિપિત્તિર્દૈવયોગતઃ ।
અવશ્યંભાવિનો વા ભવેયુરેવ સર્વતઃ ॥
ઇતિ શંકાવિષં હિત્વા સદ્ધર્મસ્મૃતિમાનસઃ ।
ધર્માર્થસાધને નિત્યં મહોત્સાહી સમાચરેત્ ॥
અથાહં ક્ષમકૌશલ્યં સંપન્નો નિરુપદ્રવઃ ।
રત્નશ્રીસુખસંયુક્તં સંપ્રાયાં સ્વગૃહે મુદા ॥
તદા કિમુચ્યતે સૌખ્યં યશોધર્મોત્સવાન્વિતમ્ ।
દત્વાર્થિભ્યો યથાકામં ભુક્ત્વા શુભે ચરેમહિ ॥
તતો ઽસ્મત્કુલજાશ્ચાપિ ધર્માચારસમન્વિતાઃ ।
દત્વાર્થિભ્યો યથાકામં ભુક્ત્વા યાયુઃ સુરાલયમ્ ॥
એતત્સત્યમિતિ જ્ઞાત્વા યદીચ્છસિ હિતં મમ ।

સુદૃશાનુગ્રહં કૃત્વા તદનુજ્ઞાં પ્રદેહિ મે ॥
યદ્યનુજ્ઞાં દદાસિ ન વિયોગો નૌ ભવેદ્ધ્રુવમ્ ।
મૃત્યુર્હિ સર્વજન્તૂનાં સર્વત્રાપિ પુરઃ સદા ॥
ઇતિ પુત્રોદિતં શ્રુત્વા સિંહઃ પિતા સ બોધિતઃ ।
આત્મજં તં સમાલોક્ય સિંહમેવમબ્રવીત્ ॥
યદ્યેવં નિશ્ચયં પુત્ર સમુદ્રે ગન્તુમિચ્છસિ ।
તવ નિર્બન્ધિતં ચિતાં વારયિતું ન શક્યતે ॥
તદ્ગચ્છ સસહાયસ્ત્વં માર્ગે ઽરણ્યે વને ઽમ્બુધૌ ।
મહાભયાનિ વિદ્યન્તે તત્સમીક્ષ્ય સમન્તતઃ ॥
શીતવાતાતપાદીનિ દુઃખાનિ દુઃસહાન્યપિ ।
સહિત્વા ધૈર્યમાલમ્બ્ય શનૈર્વ્રજાભિલોકયન્ ॥
સિધ્યતુ તે વિસંયાત્રા ભૂયાત્ સર્વત્ર મંગલમ્ ।
યથા હિ વાંછિતં દ્રવ્યં ગૃહીત્વાયાહ્યવિઘ્નતઃ ॥
ઇતિ પિત્રાભ્યનુજ્ઞાતે સિંહલઃ સંપ્રમોદિતઃ ।
પિત્રોઃ પાદાન્ પ્રણત્વૈવ સહસા ગન્તુમારભેત્ ॥
તદા માતા સમાલિંગ્ય સિંહલં તં પ્રિયાત્મજમ્ ।
રુદન્ત્યશ્રુભિર્લિપ્તાસ્યા વિલપન્ત્યૈવમબ્રવીત્ ॥
હા પુત્ર માં પરિત્યજ્ય કથં ગન્તું ત્વમિચ્છસિ ।
નાન્યો મે વિદ્યતે કશ્ચિદેક એવ ત્વમાત્મજઃ ॥
હા જિવનનન્દનો મે ઽસિ વલ્લભો હિ ન ચાપરઃ ।
હા પ્રાણ માતારિ સ્નેહઃ કથં તે વિદ્યતે ન હિ ॥
યદા ગર્ભપ્રવિષ્ટો મે તદારમ્ભ સમાદરાત્ ।
મયા સદાભિનન્દન્ત્યા સંપાલ્યસે પ્રયત્નતઃ ॥
જાયમાનો ઽપિ સંદૃષ્ટ્વા મયા સંપાલિતો મુદા ।
બાલ્યે ઽપિ ચ સદાલોક્ય સંપાલ્ય પરિપુષ્યસે ॥
કૌમાર્યે ઽપિ સમારાધ્ય સહાનન્દેન વર્દ્ધિતઃ ।
મયા સંપાલિતઃ પ્રૌઢભૂતો ઽસિ નવયૌવનઃ ॥
ઇદાનીં ત્વં યુવા ભૂત્વા કથં માં ત્યક્તુમિચ્છસિ ।
પુત્રઃ સ્વાં માતરં વૃદ્ધાં રક્ષદેવ ત્યજેન્ન તુ ॥
ઇદાનીં કથમેવં ત્વં નિઃસ્નેહશ્ચરસે મયિ ।
હા પુત્ર કથં મે કો માં જીર્ણિતાં ત્યક્તુમર્હતિ ॥
યાવજ્જીવામ્યહં પુત્ર કુત્રાપિ મા વ્રજો ઽન્યતઃ ।
યથાકામં સુખં ભુક્ત્વા સંચરસ્વ ગૃહે રમન્ ॥
મૃતાયાં મયિ તે પુત્ર યત્રેચ્છા વર્તતે તદા ।
તત્ર ગત્વા યથાકામં કુરુ ધર્માર્થસાધનમ્ ॥
ઇતિ માત્રોદિતં શ્રુત્વા સિંહલઃ સ વિનોદિતઃ ।
માતરં તાં વિલપન્તીં સમાશ્વસ્યૈવમબ્રતીત્ ॥
મા રૌત્સીઃ કિં વિષાદં તે ધૈર્યમાલમ્બ્ય મા શુચઃ ।
વિધિના પ્રેરિતો યત્ર તત્રાવશ્યં ગતિર્ભવે ॥
યદભાવિ ભવેત્તત્ર સર્વત્રાપિ ભવે સદા ।

ભાવિ ચેદૃગ્ભવેદેવ નૈવાન્યથા ક્વચિદ્ ભવેત્ ।
અવશ્યંભાવિનો ભાવા ભવન્ત્યેવ હિ નાન્યથા ।
સર્વેષામપિ જન્તૂનાં ષડ્ગતિભવચારિણામ્ ॥
સર્વેષાંશ્ચાપિ જન્તૂનાં સર્વત્ર મૃત્યુરગ્રતઃ ।
સંપત્તિશ્ચ વિપત્તિશ્ચ સ્વસ્વદૈવાનુયોગતઃ ॥
ઇતિ વિજ્ઞાય કિં માતવિર્યોગદુઃખશંકયા ।
અવશ્યમેવ સર્વેષાં વિયોગં ભવચારિણામ્ ॥
ઇતિ મે ઽત્ર મહત્કાર્યે કુલધર્માર્થસાધને ।
રુદિત્વૈવં નિવારન્તી વિઘ્નં કર્તું ન ચાર્હસિ ॥
યદિ તે ઽસ્તિ મયિ સ્નેહો પશ્યન્તી સુદૃશૈવ મામ્ ।
દત્વા ભદ્રાશિષં મહ્યમનુજ્ઞાં દાતુમર્હસિ ॥
મમાર્થે દેવતાં સ્મૃત્વા પ્રાર્થયન્તી સુમંગલમ્ ।
પિત્રા સહ સુખં ભુક્ત્વા પાલયન્તી ગૃહે વસ ॥
અચિરેણાગમિષ્યામિ તન્મે સ્મૃત્વાપિ મા શુચઃ ।
વિમુચં મા વિષાદં ચ પ્રસીદાહં વ્રજાનિ હિ ॥
ઇત્યુક્ત્વા સ મહાસત્ત્વો માતરં સંવિનોદયન્ ।
ગાઢાભિલિંગનાન્મુક્તઃ પ્રણત્વૈવ તતો ઽચરત્ ॥
તતઃ સ નગરે તત્ર ઘણ્ટાઘોષમચારયત્ ।
સિંહલઃ સાર્થવાહો ઽબ્ધૌ રત્નાકરે વ્રજેદિતિ ॥
તદ્ઘણ્ટાઘોષ્ણં શ્રુત્વા પંચવણિક્શ્તાન્યપિ ।
તથા રત્નાકરે તેન સહ ગન્તું સમીચ્છિરે ॥
તતસ્તે વણિજસ્સર્વે સમીલ્ય સહસા મુદ્રા ।
સિંહલસ્ય પુરો ગત્વા પ્રાર્થયન્નેવમાનતાઃ ॥
સાર્થવાહ વયં સર્વે સાર્થવાહાત્મજા અપિ ।
રત્નાકરે ત્વયા સાર્ધં ગન્તુમિચ્છામહે ખલુ ॥
યત્સર્વણિજાં નેતા સાર્થવાહાત્મજા ભવાન્ ।
તન્નાનુગ્રહમાધાય સમન્વાહર્તુમર્હતિ ॥
ઇતિ તૈઃ પ્રાર્થિતે સર્વૈઃ સ સિંહલો મહામતિઃ ।
સર્વાંસ્તાન્ સમુપામન્ત્ર્ય સંપશ્યન્નેવમબ્રવીત્ ॥
ભો ભવન્તઃ સમિચ્છન્તિ યદ્યાગન્તું મયા સહ ।
તત્સર્વં પણ્યમાદાય સમાયાન્તુ વ્રજામહે ॥
ઇતિ તેનોદિતં શ્રુત્વા સર્વે તે સંપ્રહર્ષિતાઃ ।
સહસા સ્વસ્વગૃહં ગત્વા જ્ઞાતીન્ સર્વાન્ વિનોદયન્ ॥
લબ્ધાનુજ્ઞાઃ પિતુર્માતુર્ધૃત્વા સ્વસ્ત્યયનં મુદા ।
સર્વે તે પણ્યમાદાય સંપ્રસ્થિતાઃ સમાચરન્ ॥
સો ઽપિ મહાઅસત્ત્વઃ ધૃવા સ્વસ્ત્યયનં મુદા ।
પિત્રોઃ પાદાન્ પ્રણત્વા ચ પણ્યમાદાય પ્રસ્થિતઃ ॥
તત્ર તાન્ વણિજઃ સર્વાન્ દૃષ્ટવા સ સમુપાચરન્ ।
સંમીલ્ય સંમતં કૃત્વા સંપ્રસ્થિતો મુદાચરત્ ॥
તત્ર સો ઽનુગતાન્ સર્વાન્ બન્ધુમિત્રસુહૃજ્જનાન્ ।

સંબોધયન્ સમાલોક્ય સંનિર્વાર્ય ન્યવર્તયત્ ॥
તતઃ સંસંચરન્ પંચવણિક્શતૈઃ સમન્વિતઃ ।
અનેકૈર્ગર્દભૈર્ગોભિરુષ્ટ્રૈશ્ચ ભારવાહકૈઃ ॥
સામુદ્રપણ્યભારાત્તૈઃ શનૈઃ સંપ્રસ્થિતઃ ક્રમાત્ ।
ગ્રામારણ્યવનોદ્યાનનિગમપત્તનાનિ ચ ॥
નગરરાજ્યસૌરાષ્ટ્રરાજધાનીપ્યુરાદિષુ ।
ચંચૂર્યમાણ આલોક્ય સમુત્સાહૈઃ સમાચરત્ ॥
તતો દેશાન્તરે ઽરણ્યકાન્તારશૈલપર્વતાન્ ।
શનૈશ્ચરન્ વિલંઘ્યાપિ સુદૂરવિપિને યયૌ ॥
તત્ર પ્રાપ્તા વિષણ્ણાસ્તે સર્વે ત્રાસવિષાદિતાઃ ।
ભગ્નોત્સાહાઃ શનૈર્ગત્વા દદૃશુર્દૂરતો ઽમ્બુધિમ્ ॥
દૃત્વા સર્વે ઽપિ તે ઽમ્બોધિં દુરભિસંપ્રહર્ષિતાઃ ।
પ્રોત્સાહવીર્યસંકાન્તાસ્તીરં પ્રાપુર્મહોદધેઃ ॥
તત્ર તે સમુપાસૃત્ય સર્વે સહંર્ષિતાશયાઃ ।
પ્રણત્વા તં મહામ્બોધિં પશ્યન્તઃ સમુપાશ્રયન્ ॥
અથ તે વણિજઃ સર્વે સમીક્ષ્ય તં મહામ્બુધિમ્ ।
પ્રાણસ્નેહનિરુત્સાહાસ્તસ્થુઃ સંત્રસિતાશ્યાઃ ॥
તદા સ સિંહલો દૃષ્ટ્વા સર્વાંસ્તાંસ્ત્રાસિતાશયાન્ ।
કર્ણધારં સમામન્ત્ર્ય પુર એવં ન્યવેદયત્ ॥
કર્ણધાર મહાભાગ યદ્વયમાગતા ઇહ ।
સર્વસંપત્તિમિચ્છન્તો ગન્તુમ્ રત્નાકરે ઽમ્બુધૌ ॥
તદ્ભવાનત્ર સન્મિત્રં નેતાઅસ્માકં હિતાર્થદિક્ ।
સમીક્ષ્યાનુગ્રહં કૃત્વા સંતારયિતુમર્હતિ ॥
ઇત્યેવં પ્રાર્થિતં સર્વૈઃ કર્ણધારો નિશમ્ય સઃ ।
સર્વાંસ્તાન્ વણિજઃ પશ્યન્ સમામન્ત્ર્યૈવમબ્રવીત્ ॥
ભવન્તો યદિ વાંછન્તિ ગન્તું રત્નાશયામ્બુધૌ ।
તદ્ધૈર્યદેવતાં સ્મૃત્વા તિષ્ઠન્તુ નૌસમાશ્રિતાઃ ॥
ઇતિ તેનોદિતં શ્રુત્વા સર્વે ઽપિ તે વણિગ્જનાઃ ।
નત્વા નાવં સમારુહ્ય સંતસ્થિરે સમાહિતાઃ ॥
તતઃ સ કર્ણધારોરો ઽપિ સંસ્મૃત્વા કુલદેવતામ્ ।
સાંજલિઃ પ્રણતિં કૃત્વા પ્રાર્થયદેવમમ્બુધિમ્ ॥
મહોદધે જગદ્ભર્તા ભવાન્ રત્નામૃતાકરઃ ।
તદિમે વણિજઃ સર્વે ભવચ્છરણ આશ્રિતાઃ ॥
તદ્ભવાન્ કૃપયા ધૃત્વા સર્વાનિમાન્ ધનાર્થિનઃ ।
રત્નાકરે સુભદ્રેણ સંપ્રાપયિતુમર્હસિ ॥
ઇતિ સંપ્રાર્થ્ય નત્વા તમમ્ભોધિં તરણિં ચ તામ્ ।
નાવિકઃ સ સમારુહ્ય પ્રાચારયન્ શનૈઃ ક્રમાત્ ॥
તતઃ સંચારિતા સા નૌ સદા ગતિસમીરિતા ।
ક્રમેણ સંવહન્ત્યબ્ધેર્મધ્યદ્વીપમુપાયયૌ ॥
તત્ર નૌકા ભ્રમન્ત્યેવ તસ્થૈ વાતાભિતાડિતા ।

તદ્દૃષ્ટ્વા કર્ણધારસ્તં સિંહલમેવમબ્રવીત્ ॥
સાર્થવાહ વિજાનીયાદ્ભવાનત્ર મહદ્ભયમ્ ।
યદિયં નૌર્મહાવાતૈરાહતા ભ્રમતે મુહુઃ ॥
કુત્ર ગન્તું સમીહા વો વાતા વાન્તિ મહાજવાઃ ।
સ્વકુલદેવતાઃ સ્મૃત્વા સંપ્રાર્થ્ય ત્રાણમમ્બુધિમ્ ॥
ધૈર્યમાલમ્બ્ય સર્વત્ર સંતિષ્ઠધ્વં સમાહિતાઃ ॥
ઇતિ તેનોદિતં શ્રુત્વા સર્વે તે ત્રસિતાશયાઃ ।
સ્વસ્વેષ્ટદેવતાઃ સ્મૃત્વા પ્રાર્થયદેવમમ્બુધિમ્ ॥
મહોદધે જગદ્ભર્તર્વયં તે શરણે સ્થિતાઃ ।
તદસ્માન્ કૃપયા ધૃત્વા સંતારયિતુમર્હસિ ॥
ઇત્યેવં પ્રાર્થયન્તસ્તે સર્વે સ્મૃત્વા સ્વદેવતામ્ ।
ધૈર્યમાલમ્બ્ય સંત્રસ્તાસ્તસ્થુર્જીવરાશિતાઃ ॥
તતઃ સ કર્ણધારો ઽપિ સંપ્રાર્થ્ય તં મહોદધિમ્ ।
સ્વકુલદેવતાં સ્મૃત્વા તસ્થૌ જીવનિરાશિતઃ ।
સિંહલઃ સાર્થવાહો ઽપિ સંપ્રાર્થ્ય ત્રાણમમ્બુધિમ્ ।
ત્રિરત્નસ્મરણં કૃત્વા તસ્થૈ ધૈર્યસમાહિતઃ ॥
તતસ્તે વાયવઃ શાન્તા નૌકા સંચરિતા ક્રમાત્ ।
તદ્દૃષ્ટ્વા વણિzઅઃ સર્વે તસ્થુઃ સંહર્ષિતાશયાઃ ॥
તત્ર તાં સમુપાયાતાં નાવં વણિક્સમાશ્રિતામ્ ।
તામ્રદ્વીપનિવાસિન્યો રાક્ષસ્યોયો ઽદ્રાક્ષુરમ્બુધૌ ॥
તતસ્તાભિઃ સમેત્યાશુ રાક્ષસીભિઃ પ્રભંજનાઃ ।
ઉત્સૃષ્ટાઃ કાલિકા વાતાસ્તન્નૌકાભિમુખા વવુઃ ॥
તૈરાશુ પ્રહતા સા નૌ ભ્રામ્યમાના પ્રલોલિતા ।
તીવ્રાતિવેગકલ્લોલો ઽભિહતાભૂદ્વિભિન્નિતા ।
તદા તે વણિજઃ સર્વે સંત્રાસાભિહતાશયાઃ ।
હા દૈવેતિ વિલપન્તસ્તસ્થુઃ પ્રાણનિરાશિતાઃ ॥
તદા સ સિહંલો દૃષ્ટ્વા તરણિં તાં વિભિન્નિતામ્ ।
સર્વાંસ્તાન્ સુહૃદો ભીતાન્ સમાલોક્યૈવબ્રવીત્ ॥
ભવન્તઃ કિં વિષાદેન દૈવ એવ ગતિર્ભવેત્ ।
તત્ત્રિરત્નસ્મૃતિં ધૃત્વા ધૈર્યમાલમ્બ્ય તિષ્ઠત ॥
યદિ દૈવાદ્વિપત્તિઃ સ્યાદત્ર તીર્થાધિપે ઽમ્બુધૌ ।
દ્રવ્યૈઃ સાર્ધં વયં સર્વે પતિતા નિધનં ગતાઃ ॥
સર્વપાતકનિર્મુક્તાઃ પરિશુદ્ધત્રિમણ્ડલાઃ ।
સદ્ગતૌ સુકુલે જાતા ભવેમ શ્રીગુણાશ્રયાઅઃ ॥
ઇત્યુક્તા તેન તે સર્વે તીર્થિકાનામુપાસકાઃ ।
ત્રિરત્નસ્મરણં ધાતું શ્રદ્દધુર્ન કથંચન ॥
સ એવ સિંહલઃ સ્મૃત્વા ત્રિરત્નં શરણં ગતાઃ ।
ધ્યાત્વા નામ સમુચ્ચાર્ય તસ્થૈ સંબોધિમાનસઃ ॥
તદાપિ દૈવતસ્તેષાં કાલિકાવાતઘાતિતા ।
કલ્લોલભ્રમણાક્રાન્તા નૌકાભૂચ્છતખણ્ડિતા ॥

સર્વે તે વણિજશ્ચાપિ વિભગ્નાશા વિમોહિતાઃ ।
પતિતાસ્તત્ર મહામ્ભોધૌ સહ દ્રવ્યૈર્નિમજ્જિતાઃ ॥
તત્ર તે વણિજઃ સર્વે નિમગ્નાન્યપિ દૈવતઃ ।
સ્વસ્વબાહુબલેનૈવ સમુતેરુસ્તટાન્તિકમ્ ॥
દૃષ્ટ્વા તાન્ વણિજઃ સર્વાંસ્તીરાન્તિકસમાગતાન્ ।
તામ્રદ્વીપનિવાસિન્યો રાક્ષસ્યઃ સંપ્રમોદિતાઃ ॥
દિવ્યકૌમારિકારુપં ધૃત્વા સર્વાઃ સમાગતાઃ ।
તીરે સ્થિત્વા સમુત્તાર્ય સર્વાન્સ્તાનેવમબ્રુવન્ ॥
મા ભૈષ્ટ ધૈર્યમાલમ્બ્ય સમાગમ્ય તરોરધઃ ।
છાયામાશ્રિત્ય સર્વત્ર વિશ્રાન્તું તિષ્ઠત ક્ષણમ્ ॥
ઇત્યેવં કથિતં તાભિઃ શ્રુત્વા તે વણિજસ્તતઃ ।
ગત્વા ચમ્પકવૃક્ષસ્ય છાયાયાં સમુપાશ્રયન્ ॥
તત્ર વિશ્રમ્ય તે સર્વે સંનિરીક્ષ્ય પરસ્પરમ્ ।
જ્ઞાતીન્ સ્મૃત્વાનુશોચન્તો નિશ્વસ્યૈવં બભાષિરે ॥
હા દૈવ કથમસ્માકં વિપત્તિર્ભવતીદૃશી ।
ક ઇહ સામ્પ્રતં ત્રાતા હિતાર્થી સદ્ગતિર્ભવેત્ ॥
ઇતિ તૈઃ કથિતં શ્રુત્વા સાર્થવાહઃ સ સિંહલઃ ।
સર્વાન્સ્તાન્ ત્રાસભિન્નાત્માન્ સમાશ્વાસ્યૈવમબ્રવીત્ ॥
નાસ્ત્યસ્માકમિહ ત્રાતા કો હિતાર્થી સુહૃદ્ગતિઃ ।
ધર્મ એવ ભવેત્ ત્રાતા સર્વત્રાપિ સુહૃદ્ગતિઃ ॥
અવશ્યંભાવિનો ભાવા ભવન્તિ મહતામપિ ।
સર્વેષામપિ જન્તૂનાં સર્વત્રાપિ ન ચાન્યથા ॥
તદત્ર શ્રદ્ધયા સર્વે ત્રિરત્નસ્ય સમાહિતાઃ ।
સ્મૃત્વા નામ સમુચ્ચાર્ય ધ્યાત્વાપિ ભજતાનતાઃ ॥
એતદેવ હિ સંસારે ધર્મમૂલં નિગદ્યતે ।
ધર્મ એવ હિ સર્વત્ર ત્રાતા ભર્તા સુહૃદ્ગતિઃ ॥
એવં વિજ્ઞાય સર્વે ઽપિ ત્રિરત્નસ્ય સમાહિતાઃ ।
સ્મૃત્વા નામ સમુચ્ચાર્ય ધ્યાત્વાપિ ભજતાનતાઃ ॥
ઇતિ તેનોદિતં શ્રુત્વા સર્વે તે પરિબોધિતાઃ ।
તીર્થિકા શ્રાવકા નૈવ ત્રિરત્નં સ્મર્તુમીચ્છિરે ॥
સ એવ સિંહલઃ સ્મૃત્વા ત્રિરત્નસ્ય સમાહિતઃ ।
ધ્યાત્વા નામ સમુચ્ચાર્ય તસ્થૌ સંબોધિમાનસઃ ॥
તતસ્તાઃ પ્રમદાઃ કાન્તાઃ કુમારિકા મનોરમાઃ ।
સર્વાન્સ્તાન્ વણિજાન્ દૃષ્ટ્વા પુરસ્થા એવમબ્રુવન્ ॥
વૈષાદ્યં વઃ કિમત્રાપિ નૈવ ચિન્ત્યો હિ દુઃખતા ।
યથેપ્સિતં સુખં ભુક્ત્વા સંચરધ્વં યથેચ્છયા ॥
અસ્માકં સ્વામિનો નૈવ ગતિર્વાપિ ન કશ્ચન ।
પરાયણો ઽપિ નૈવાસ્તિ ભર્તાપિ ન સુહૃત્પ્રિયઃ ॥
તદ્યૂયં ભવતાસ્માકં સ્વામિનો ગતયો ઽપિ ચ ।
પરાયણાશ્ચ ભર્તારઃ પતયઃ સુહૃદઃ પ્રિયાઃ ॥

વિદ્યન્તે ઽત્ર ગૃહા રમ્યા ભોગ્યાનિ વિવિધાન્યપિ ।
પાનાનિ સુરસાન્યેવં વસ્ત્રાણિ વિવિધાનિ ચ ॥
સર્વદ્રવ્યાણિ રત્નાનિ સર્વાણિ ભૂષણાન્યપિ ।
સર્વર્તુફલપુષ્પાદિરમ્યોદ્યાનવનાન્યપિ ॥
પુષ્કરિણ્યો ઽપિ સન્ત્યત્ર દિવ્યગન્ધામ્બુપૂરિતાઃ ॥
તદત્ર કિં વિષાદં વઃ સંરમધ્વં યથેચ્છયા ।
યથાકામં સુખં ભુક્ત્વા સંચરધ્વં પ્રમોદિતાઃ ॥
ઇત્યેવં કથિતં તાભિર્નિશમ્ય તે વણિગ્જનાઃ ।
સર્વે ઽપિ તાઃ સમાલોક્ય વિસ્મયં સમુપાયયુઃ ॥
તતસ્તાઃ પ્રમદાઃ સર્વાન્ મત્વા તાન્ કામમોહિતાન્ ।
એકૈકં પુરુષં ધૃત્વા સ્વસ્વગેહં ન્યવેશયન્ ॥
તાસાં વૃદ્ધાપિ યા કાન્તા સા દૃષ્ટ્વા સમુપાસૃતા ।
સિંહલં તં સમાદાય સ્વાલયં સંન્યવેશયત્ ।
અથ તાઃ પ્રમદાઃ સર્વાન્ સ્વાન્ સ્વાંસ્તાન્ સ્વામિનો મુદા ।
સ્વસ્વાલયે પ્રતિષ્ઠાપ્ય દિવ્યભોગૈરતર્પયન્ ॥
તતસ્તાન્ ભોગસંતૃપ્તાન્ સર્વાન્સ્તાઃ પ્રમદાશયાઃ ।
રહિક્રીડારસાભોગૈઃ સન્તર્પયિતુમારભન્ ॥
એવં તે વણિજઃ સર્વે ભુક્ત્વા ભોજ્યં યથેપ્સિતમ્ ।
સંક્રીડિત્વા યથાકામં સંચરિતે પ્રમોદિતાઃ ॥
એવં ભુક્ત્વા યથાકામં રમિત્વા તે દિવાનિશમ્ ।
મહાનન્દસુખાસક્તાઃ સપ્તાહાનિ વ્યલંઘયન્ ॥
અથાપરે ક્ષપાયાં સ સિંહલઃ ।
ત્રિરત્નસ્મૃતિમાધાય તસ્થૌ ધ્યાનસમાહિતઃ ॥
તદા તત્રાલયે દીપઃ સંપ્રદીપ્તમહોજ્જ્વલઃ ।
રાક્ષસ્યાં નિદ્રિતાયાં સ પ્રાહસન્ સંપ્રભાસયન્ ॥
તં પ્રદીપ્તં હસન્તં સ દૃષ્ટ્વાતિવિસ્મિતાશયઃ ।
સુચિરં સંનિરીક્ષ્યૈવં ધ્યાત્વા ચૈવં વ્યચિન્તયત્ ॥
અહો ચિત્રં કિમર્થે ઽયં પ્રદીપો યત્પ્રહસ્યતે ।
એવં હિ હસિતો દીપો દૃષ્ટો નૈવ શ્રુતો ઽપિ ન ॥
ઇતિ ધ્યાત્વા ચિરં પશ્યન્ સિંહલઃ સ સમુત્થિતઃ ।
સમુપાશ્રિત્ય તં નત્વા પપ્રચ્છૈવં કૃતાંજલિઃ ॥
કિમર્થં હસસે દીપ તદત્ર મે સમાદિશ ।
કો ઽત્ર દીપે પ્રવિષ્ટો હિ મયા ન જ્ઞાયતે ભવાન્ ॥
ઇતિ તેનાભિંસંપૃષ્ટે પ્રદીપઃ સ સમુજ્જ્વલન્ ।
સિંહલં તં સમામન્ત્ર્ય પ્રહસન્નેવમબ્રવીત્ ॥
સિંહલ કિં ન જાનાસિ રાક્ષસીયં ન માનુષી ।
રમિત્વાપિ યથાકામં ભક્ષેત્ત્વાં નૈવ સંશયઃ ॥
સર્વાસ્તાઃ પ્રમદાઃ કાન્તા રાક્ષસ્યો નૈવ માનવાઃ ।
સર્વાંસ્તાંસ્ત્વત્સહાયાંશ્ચ ભક્ષિષ્યન્તિ ન સંશયઃ ॥
ઇતિ દીપસમાખ્યાઉતં શ્રુત્વા ભીતઃ સ સિંહલઃ ।