Gopatha Brahmana · Chapter 8

(GBr_2,2.24col) ity atharvavede gopathabrāhmaṇottarabhāge dvitīyaḥ prapāṭhakaḥ ||
(GBr_2,3.1a) oṃ devapātraṃ vai vaṣaṭkāraḥ_
(GBr_2,3.1b) yad vaṣaṭkaroti devapātreṇaiva tad devatās tarpayati_
(GBr_2,3.1c) atho yad ābhitṛṣyantīr abhisaṃsthaṃ tarpayaty evam eva tad devatās tarpayati yad anuvaṣaṭkaroti
(GBr_2,3.1d) tad yathaivādo 'śvān vā gā vā punarabhyākāraṃ tarpayaty evam eva tad devatās tarpayati yad anuvaṣaṭkaroti_
(GBr_2,3.1e) imān evāgnīn upāsata ity āhur dhiṣṇyān
(GBr_2,3.1f) atha kasmāt pūrvasminn evāgnau juhvati pūrvasmin vaṣaṭkaroti
(GBr_2,3.1g) yad eva somasyāgne vīhīty anuvaṣaṭkaroti tenaiva vaṣaṭkaroti dhiṣṇyān prīṇāti_
(GBr_2,3.1h) atha saṃsthitān somān bhakṣayantīty āhur yeṣāṃ nānuvaṣaṭkaroti
(GBr_2,3.1i) tad āhuḥ ko nu somasya sviṣṭakṛdbhāga iti
(GBr_2,3.1j) yad eva somasyāgne vīhīty anuvaṣaṭkaroti tenaiva saṃsthitān somān bhakṣayantīty āhuḥ
(GBr_2,3.1k) sa u eṣa somasya sviṣṭakṛdbhāgo yad anuvaṣaṭkaroti

(GBr_2,3.2a) vajro vai vaṣaṭkāraḥ
(GBr_2,3.2b) sa yaṃ dviṣyāt taṃ manasā dhyāyan vaṣaṭkuryāt
(GBr_2,3.2c) tasmiṃs tad vajram āsthāpayati
(GBr_2,3.2d) ṣaḍ iti vaṣaṭkaroti
(GBr_2,3.2e) ṣaḍ vā ṛtavaḥ_
(GBr_2,3.2f) ṛtūnām āptyai
(GBr_2,3.2g) vauṣaḍ iti vaṣaṭkaroti_
(GBr_2,3.2h) asau vāva vāv ṛtavaḥ ṣaṭ_
(GBr_2,3.2i) etam eva tad ṛtuṣv ādadhāti_
(GBr_2,3.2j) ṛtuṣu pratiṣṭhāpayati
(GBr_2,3.2k) tad u ha smāha vaida etāni vā etena ṣaṭ pratiṣṭhāpayati
(GBr_2,3.2l) dyaur antarikṣe pratiṣṭhitā_
(GBr_2,3.2m) antarikṣaṃ pṛthivyām_
(GBr_2,3.2n) pṛthivy apsu_
(GBr_2,3.2o) āpaḥ satye
(GBr_2,3.2p) satyaṃ brahmaṇi
(GBr_2,3.2q) brahma tapasīti_
(GBr_2,3.2r) etā eva tad devatāḥ pratiṣṭhānyāḥ pratitiṣṭhantīr idaṃ sarvam anu pratitiṣṭhati [ed. pratisthānyāḥ, corr. Patyal]
(GBr_2,3.2s) pratitiṣṭhati prajayā paśubhir ya evaṃ veda

(GBr_2,3.3a) trayo vai vaṣaṭkārāḥ_
(GBr_2,3.3b) vajro dhāmacchad riktaḥ
(GBr_2,3.3c) sa yad evoccair balaṃ vaṣaṭkaroti sa vajras
(GBr_2,3.3d) taṃ taṃ praharati dviṣate bhrātṛvyāya vadhaṃ yo 'sya stṛtyas tasmai starītave
(GBr_2,3.3e) tasmāt sa bhrātṛvyavatā vaṣaṭkṛtyaḥ_
(GBr_2,3.3f) atha yaḥ samaḥ saṃtato nirhāṇacchatsva dhāmacchat
(GBr_2,3.3g) taṃ taṃ prajāś ca paśavaś cānūpatiṣṭhante
(GBr_2,3.3h) tasmāt sa prajākāmena paśukāmena vaṣaṭkṛtyaḥ_
(GBr_2,3.3i) atha yenaiva ṣaḍ aparādhnoti sa riktaḥ_
(GBr_2,3.3j) riṇakty ātmānaṃ riṇakti yajamānam_
(GBr_2,3.3k) pāpīyān vaṣaṭkartā bhavati pāpīyān yasmai vaṣaṭkaroti
(GBr_2,3.3l) tasmāt tasyāśāṃ neyāt
(GBr_2,3.3m) kiṃ svit sa yajamānasya pāpabhadram ādriyeteti ha smāha yo 'sya vaṣaṭkartā bhavati_
(GBr_2,3.3n) atraivainaṃ yathā kāmayeta tathā kuryāt_
(GBr_2,3.3o) yaṃ kāmayeta yathaivānījāno 'bhūt tathaivejānaḥ syād iti yathaivāsyarcaṃ brūyāt tathaivāsya vaṣaṭkuryāt
(GBr_2,3.3p) samānam evainaṃ tat karoti
(GBr_2,3.3q) yaṃ kāmayeta pāpīyān syād ity uccaistarām asyarcaṃ brūyān nīcaistarāṃ vaṣaṭkuryāt
(GBr_2,3.3r) pāpīyāṃsam evainaṃ tat karoti
(GBr_2,3.3s) yaṃ kāmayeta śreyān syād iti nīcaistarām asyarcaṃ brūyād uccaistarāṃ vaṣaṭkuryāt_
(GBr_2,3.3t) śreyāṃsam evainaṃ tat karoti
(GBr_2,3.3u) śriya evainaṃ tac chriyam ādadhāti

(GBr_2,3.4a) yasyai devatāyai havir gṛhītaṃ syāt tāṃ manasā dhyāyan vaṣaṭkuryāt [ed. davatāyai]
(GBr_2,3.4b) sākṣād eva tad devatāṃ prīṇāti
(GBr_2,3.4c) pratyakṣād devatāṃ parigṛhṇāti
(GBr_2,3.4d) saṃtatam ṛcā vaṣaṭkṛtyam_
(GBr_2,3.4e) saṃtatyai
(GBr_2,3.4f) saṃdhīyate prajayā paśubhir ya evaṃ veda

(GBr_2,3.5a) vajro vai vaṣaṭkāraḥ
(GBr_2,3.5b) sa u eṣa prahṛto 'śānto dīdāya tasya ha na sarva eva śāntiṃ veda no pratiṣṭhām_
(GBr_2,3.5c) tasmād dhāpy etarhi bhūyān iva mṛtyus
(GBr_2,3.5d) tasya haiṣaiva śāntir eṣā pratiṣṭhā yad vāg iti
(GBr_2,3.5e) vaṣaṭkṛtya vāg ity anumantrayate
(GBr_2,3.5f) vaṣaṭkāra mā māṃ pramṛkṣo māhaṃ tvāṃ pramṛkṣaṃ bṛhatā mana upahvaye vyānena śarīraṃ pratiṣṭhāsi pratiṣṭhāṃ gaccha pratiṣṭhāṃ mā gamayed iti [ed. pratiṣṭhīsi, corrected p. 302]
(GBr_2,3.5g) tad u smāha dīrgham evaitait sadaprabhv ojaḥ saha oja ity anumantrayeta_
(GBr_2,3.5h) ojaś ca ha vai sahaś ca vaṣaṭkārasya priyatame tanvau
(GBr_2,3.5i) priyābhyām eva tat tanūbhyāṃ samardhayati
(GBr_2,3.5j) priyayā tanvā samṛdhyate ya evaṃ veda

(GBr_2,3.6a) vāk ca vai prāṇāpānau ca vaṣaṭkāras
(GBr_2,3.6b) te vaṣaṭkṛte vaṣaṭkṛte vyutkrāmanti
(GBr_2,3.6c) tān anumantrayate vāg ojaḥ saha ojo mayi prāṇāpānāv iti
(GBr_2,3.6d) vācaṃ caiva tat prāṇāpānau ca hotātmani pratiṣṭhāpayati
(GBr_2,3.6e) sarvam āyur eti
(GBr_2,3.6f) na purā jarasaḥ pramīyate ya evaṃ veda
(GBr_2,3.6g) <śaṃ no bhava hṛda ā pīta indo piteva soma sūnave suśevaḥ | sakheva sakhya uruśaṃsa dhīraḥ pra ṇa āyur jīvase soma tārīḥ [ṚV 8.48.4, VaitS 19.18]>_ity ātmānaṃ pratyabhimṛśati_
(GBr_2,3.6h) īśvaro vā eṣo 'pratyabhimṛṣṭo yajamānasyāyuḥ pratyavahartum anarhan mā bhakṣayed iti
(GBr_2,3.6i) tad yad etena pratyabhimṛśaty āyur evāsmai tat pratirate_
(GBr_2,3.6j) āpyāyasva saṃ te payāṃsīti dvābhyāṃ camasān āpyāyayanty abhirūpābhyām_
(GBr_2,3.6k) yad yajñe 'bhirūpaṃ tat samṛddham

(GBr_2,3.7a) prāṇā vā ṛtuyājās
(GBr_2,3.7b) tad yad ṛtuyājaiś caranti prāṇān eva tad yajamāne dadhati
(GBr_2,3.7c) ṣaḍ ṛtuneti yajanti
(GBr_2,3.7d) prāṇam eva tad yajamāne dadhati
(GBr_2,3.7e) catvāra ṛtubhir iti yajanti_
(GBr_2,3.7f) apānam eva tad yajamāne dadhati
(GBr_2,3.7g) dvir ṛtunety upariṣṭāt_
(GBr_2,3.7h) vyānam eva tad yajamāne dadhati
(GBr_2,3.7i) sa cāsu saṃbhṛtas tredhā vihṛtaḥ prāṇo 'pāno vyāna iti [ed. 'pāṇo]
(GBr_2,3.7j) tato 'nyatra guṇitas
(GBr_2,3.7k) tathā ha yajamānaḥ sarvam āyur ety asmiṃl loka ārdhnoti_
(GBr_2,3.7l) āpnoty amṛtatvam akṣitaṃ svarge loke
(GBr_2,3.7m) te vā ete prāṇā eva yad ṛtuyājās
(GBr_2,3.7n) tasmād anavānaṃ tato yajanti [ed. anavānanto, corr. Patyal]
(GBr_2,3.7o) prāṇānāṃ santatyai
(GBr_2,3.7p) santantā iva hīme prāṇāḥ_
(GBr_2,3.7q) atho ṛtavo vā ṛtuyājāḥ
(GBr_2,3.7r) saṃsthānuvaṣaṭkāraḥ_ [ed. anuvaṣaṭkuāro]
(GBr_2,3.7s) yo 'trānuvaṣaṭkuryād asaṃsthitān ṛtūn saṃsthāpayet_
(GBr_2,3.7t) yas taṃ tatra brūyād asaṃsthitān ṛtūn samatiṣṭhipad duḥṣamaṃ bhaviṣyatīti śaśvat tathā syāt

(GBr_2,3.8a) tad āhur yad dhotā yakṣad dhotā yakṣad iti maitrāvaruṇo hotre preṣyaty atha kasmād ahotṛbhyaḥ sadbhyo hotrāśaṃsibhyo hotā yakṣad dhotā yakṣad iti preṣyatīti
(GBr_2,3.8b) vāg vai hotā vāk sarva ṛtvijaḥ_
(GBr_2,3.8c) vāg yakṣad vāg yakṣad iti_
(GBr_2,3.8d) atho sarve vā ete sapta hotāro 'pi vā ṛcābhyuditaṃ sapta hotāra ṛtuthā yajantīti_
(GBr_2,3.8e) atha ya upariṣṭād dvādaśarcajāmitāyai
(GBr_2,3.8f) te vai dvādaśa bhavanti
(GBr_2,3.8g) dvādaśa vai māsāḥ saṃvatsaraḥ [ed. dvadaśa, corr. Patyal]
(GBr_2,3.8h) saṃvatsaraḥ prajāpatiḥ
(GBr_2,3.8i) prajāpatir yajñaḥ
(GBr_2,3.8j) sa yo 'tra bhakṣayed yas taṃ tatra brūyād aśānto bhakṣo 'nanuvaṣaṭkṛta ātmānam antaragān na jīviṣyatīti tathā ha syāt_ [ed. 'nānuvaṣaṭkṛta, corr. Patyal]
(GBr_2,3.8k) yo vai bhakṣayet prāṇo bhakṣaḥ prāṇa ātmānam antaragād iti tathaiva bhavati
(GBr_2,3.8l) limped ivaivāvajighred atra ca dvidevatyeṣu ceti
(GBr_2,3.8m) tad u tatra śāsanaṃ vedayante_
(GBr_2,3.8n) atha yad abhū vyabhicarato nānyonyam anuprapadyete adhvaryū tasmād ṛtur ṛtuṃ nānuprapadyate

(GBr_2,3.9a) prajāpatir vai yat prajā asṛjata tā vai tāntā asṛjata
(GBr_2,3.9b) tā hiṃkāreṇaivābhyajighrat [ed. hiṃkārena, corr. Patyal]
(GBr_2,3.9c) tāḥ prajā aśvam āraṃs tad badhyate vā etad yajño yad dhavīṃṣi pacyante yat somaḥ sūyate yat paśur ālabhyate
(GBr_2,3.9d) hiṃkāreṇa vā etat prajāpatir hatam abhijighrati yajñasyāhatatāyai yajñasyāptyai yajñasya vīryavattāyā iti
(GBr_2,3.9e) tasmād u hiṃkriyate
(GBr_2,3.9f) tasmād u ya eva pitā putrāṇāṃ sūrkṣati sa śreṣṭho bhavati
(GBr_2,3.9g) prajāpatir hi tam abhijighrati
(GBr_2,3.9h) yac chakunir āṇḍam adhyāste yan na sūyate tad dhi sāpi hiṃkṛṇoti_
(GBr_2,3.9i) atho khalv āhur maharṣir vā etad yajñasyāgre geyam apaśyat
(GBr_2,3.9j) tad etad yajñasyāgre geyaṃ yad dhiṃkāras
(GBr_2,3.9k) taṃ devāś ca ṛṣayaś cābruvan vasiṣṭho 'yam astu yo no yajñasyāgre geyam adrāg iti
(GBr_2,3.9l) tad etad yajñasyāgre geyaṃ yad dhiṃkāras
(GBr_2,3.9m) tato vai sa devānāṃ śreṣṭho 'bhavat_
(GBr_2,3.9n) yena vai śreṣṭhas tena vasiṣṭhas
(GBr_2,3.9o) tasmād yasmin vāsiṣṭho brāhmaṇaḥ syāt taṃ dakṣiṇāyā nāntarīyāt [ed. syāṃt]
(GBr_2,3.9p) tathā hāsya prīto hiṃkāro bhavati_
(GBr_2,3.9q) atha devāś ca ha vā ṛṣayaś ca yad ṛksāme apaśyaṃs te ha smaite apaśyan_
(GBr_2,3.9r) te yatraite apaśyaṃs tata evainaṃ sarvaṃ doham aduhan_
(GBr_2,3.9s) te vā ete dugdhe yātayāme ye ṛksāme
(GBr_2,3.9t) te hiṃkāreṇaivāpyāyete
(GBr_2,3.9u) hiṃkāreṇa vā ṛksāme āpīne yajamānāya dohaṃ duhāte
(GBr_2,3.9v) tasmād u hiṃkṛtyādhvaryavaḥ somam abhiṣuṇvanti
(GBr_2,3.9w) hiṃkṛtyodgātāraḥ sāmnā stuvanti
(GBr_2,3.9x) hiṃkṛtyokthaśa ṛcārtvijyaṃ kurvanti
(GBr_2,3.9y) hiṃkṛtyātharvāṇo brahmatvaṃ kurvanti
(GBr_2,3.9z) tasmād u hiṃkriyate
(GBr_2,3.9aa) prajāpatir hi tam abhijighrati_
(GBr_2,3.9bb) atho khalv āhur eko vai prajāpater vrataṃ bibharti gaur eva
(GBr_2,3.9cc) tad ubhaye paśava upajīvanti ye ca grāmyā ye cāraṇyā iti

(GBr_2,3.10a) devaviśaḥ kalpayitavyā ity āhuḥ_
(GBr_2,3.10b) chandaś chandasi pratiṣṭhāpyam iti
(GBr_2,3.10c) śaṃsāvom ity āhvayate prātaḥsavane tryakṣareṇa
(GBr_2,3.10d) śaṃsāvo daivety adhvaryuḥ pratigṛṇāti pañcākṣareṇa
(GBr_2,3.10e) tad aṣṭākṣaraṃ saṃpadyate_
(GBr_2,3.10f) aṣṭākṣarā vai gāyatrī
(GBr_2,3.10g) gāyatrīm evaitat purastāt prātaḥsavane 'cīkḷpatām
(GBr_2,3.10h) ukthaṃ vācīty āha śastvā caturakṣaram
(GBr_2,3.10i) omukthaśā ity adhvaryuḥ pratigṛṇāti caturakṣaram_
(GBr_2,3.10j) tad aṣṭākṣaraṃ saṃpadyate_
(GBr_2,3.10k) aṣṭākṣarā vai gāyatrī
(GBr_2,3.10l) gāyatrīm evaitad ubhayataḥ prātaḥsavane 'cīkḷpatām
(GBr_2,3.10m) adhvaryo śaṃsāvom ity āhvayate mādhyaṃdine ṣaḍakṣareṇa
(GBr_2,3.10n) śaṃsāvo daivety adhvaryuḥ pratigṛṇāti pañcākṣareṇa
(GBr_2,3.10o) tad ekādaśākṣaraṃ saṃpadyate_
(GBr_2,3.10p) ekādaśākṣarā vai triṣṭup triṣṭubham evaitat purastān mādhyaṃdine 'cīkḷpatām
(GBr_2,3.10q) ukthaṃ vācīndrāyety āha śastvā ṣaḍakṣaram
(GBr_2,3.10r) omukthaśā yajety adhvaryuḥ pratigṛṇāti pañcākṣaram_
(GBr_2,3.10s) tad ekādaśākṣaraṃ saṃpadyate_
(GBr_2,3.10t) ekādaśākṣarā vai triṣṭup triṣṭubham evaitad ubhayato mādhyaṃdine 'cīkḷpatām
(GBr_2,3.10u) adhvaryo śaṃśaṃsāvom ity āhvayate tṛtīyasavane saptākṣareṇa
(GBr_2,3.10v) śaṃsavo daivety adhvaryuḥ pratigṛṇāti pañcākṣaram_
(GBr_2,3.10w) tad dvādaśākṣaraṃ saṃpadyate
(GBr_2,3.10x) dvādaśākṣarā vai jagatī
(GBr_2,3.10y) jagatīm evaitat purastāt tṛtīyasavane 'cīkḷpatām
(GBr_2,3.10z) ukthaṃ vācīndrāya devebhya ity āha śastvā navākṣaram
(GBr_2,3.10aa) omukthaśā ity adhvaryuḥ pratigṛṇāti tryakṣaram_
(GBr_2,3.10bb) tad dvādaśākṣaraṃ saṃpadyate
(GBr_2,3.10cc) dvādaśākṣarā vai jagatī
(GBr_2,3.10dd) jagatīm evaitad ubhayatas tṛtīyasavane 'cīkḷpatām iti_
(GBr_2,3.10ee) etad vai tac chandaś chandasi pratiṣṭhāpayati
(GBr_2,3.10ff) kalpayaty eva devaviśo ya evaṃ veda
(GBr_2,3.10gg) tad apy eṣābhyanūktā yad gāyatre adhi gāyatram āhitam iti

(GBr_2,3.11a) athaitan nānā chandāṃsy antareṇa gartā iva_
(GBr_2,3.11b) athaite sthaviṣṭhe baliṣṭhe nāntare devate
(GBr_2,3.11c) tābhyāṃ pratipadyate
(GBr_2,3.11d) tad gartaskandaṃ rohasya rūpaṃ svargyam_
(GBr_2,3.11e) tad anavānaṃ saṃkrāmet_
(GBr_2,3.11f) amṛtaṃ vai praṇavaḥ_
(GBr_2,3.11g) amṛtenaiva tan mṛtyuṃ tarati
(GBr_2,3.11h) tad yathā matyena vā vaṃśena vā gartaṃ saṃkrāmed evaṃ tat praṇavenopasaṃtanoti
(GBr_2,3.11i) brahma ha vai praṇavaḥ_
(GBr_2,3.11j) brahmaṇaivāsmai tad brahmopasaṃtanoti
(GBr_2,3.11k) śuddhaḥ praṇavaḥ syāt prajākāmānām_
(GBr_2,3.11l) makārāntaḥ pratiṣṭhākāmānām_
(GBr_2,3.11m) makārāntaḥ praṇavaḥ syād iti haika āhuḥ
(GBr_2,3.11n) śuddha iti tv eva sthitaḥ_
(GBr_2,3.11o) mīmāṃsitaḥ praṇavaḥ_
(GBr_2,3.11p) athāta iha śuddha iha pūrṇa iti
(GBr_2,3.11q) śuddhaḥ praṇavaḥ syāt_
(GBr_2,3.11r) śastrānuvacanayor madhya iti ha smāha kauṣītakis
(GBr_2,3.11s) tathā saṃhitaṃ bhavati
(GBr_2,3.11t) makārānto 'vasānārthe
(GBr_2,3.11u) pratiṣṭhā vā avasānam_
(GBr_2,3.11v) pratiṣṭhityā eva_
(GBr_2,3.11w) athobhayoḥ kāmayor āptyai_
(GBr_2,3.11x) etau vai chandaḥpravāhāv avaraṃ chandaḥ paraṃ chando 'tipravahatas
(GBr_2,3.11y) tasyāyur na hinasti
(GBr_2,3.11z) chandasāṃ chando 'tiproḍhaṃ syāt tatraiva yaṃ dviṣyāt taṃ manasā praiva vidhyet_
(GBr_2,3.11aa) chandasāṃ kṛntatre dravati vā saṃ vā śīryata iti
(GBr_2,3.11bb) triḥ prathamāṃ trir uttamām anvāha yajñasyaiva tad barhiso nahyati
(GBr_2,3.11cc) sthemne balāyāvisraṃsāya
(GBr_2,3.11dd) yady api chandaḥ prātaḥsavane yujyetārdharcaśa eva tasya śaṃsyaṃ gāyatryā rūpeṇa_
(GBr_2,3.11ee) atho prātaḥsavanarūpeṇeti
(GBr_2,3.11ff) na triṣṭubjagatyāv etasmin sthāne 'rdharcaśasye yat kiṃ cic chandaḥ prātaḥsavane yujyetāṃ paccha evainayoḥ śasyam iti sā sthitiḥ

(GBr_2,3.12a) athāta ekāhasya prātaḥsavanam_
(GBr_2,3.12b) prajāpatiṃ ha vai yajñaṃ tanvānaṃ bahiṣpavamāna eva mṛtyur mṛtyupāśena pratyupākrāmata
(GBr_2,3.12c) sa āgneyyā gāyatryājyaṃ pratyapadyata
(GBr_2,3.12d) mṛtyur vāva taṃ paśyan prajāpatiṃ paryakrāmat
(GBr_2,3.12e) taṃ sāmājyeṣṭhasīdat
(GBr_2,3.12f) sa vāyavyā pra"ugaṃ pratyapadyata
(GBr_2,3.12g) mṛtyur vāva taṃ paśyan prajāpatiṃ paryakrāmat
(GBr_2,3.12h) taṃ mādhyaṃdine pavamāne 'sīdat
(GBr_2,3.12i) sa aindryā triṣṭubhā marutvatīyaṃ pratyapadyata
(GBr_2,3.12j) mṛtyur vāva taṃ paśyan prajāpatiṃ paryakrāmat
(GBr_2,3.12k) sa tenaiva draviṇe pūrvo niṣkevalyasya stotriyam āsīdat
(GBr_2,3.12l) tam astṛṇot
(GBr_2,3.12m) tasmād u ya eva pūrvam āsīdati sa tat stṛṇute vidvān
(GBr_2,3.12n) mṛtyur anavakāśam apādravad aśaṃsad itaro niṣkevalyam_
(GBr_2,3.12o) tasmād ekam evokthaṃ hotā marutvatīyena pratipadyate niṣkevalyam eva_
(GBr_2,3.12p) atra hi prajāpatiṃ mṛtyur vyajahāt

(GBr_2,3.13a) mitrāvaruṇāv abravīd yuvaṃ na imaṃ yajñasyāṅgam anusamāharataṃ maitrāvaruṇīyām_
(GBr_2,3.13b) tathety abrūtām_
(GBr_2,3.13c) tau sayujau sabalau bhūtvā prāsahā mṛtyumatyaitām_
(GBr_2,3.13d) tau hy asyaitad yajñasyāṅgam anusamāharatāṃ maitrāvaruṇīyām_
(GBr_2,3.13e) tasmān maitrāvaruṇaḥ prātaḥsavane maitrāvaruṇāni śaṃsati
(GBr_2,3.13f) tau hy asyaitad yajñasyāṅgam anusamāharatām_
(GBr_2,3.13g) yad v eva maitrāvaruṇāni śaṃsati <prati vāṃ sūra udite vidhema namobhir mitrāvaruṇota havyaiḥ [ṚV 7.63.5]>_<uta vām uṣaso budhi sākaṃ sūryasya raśmibhiḥ [ṚV 1.137.2]>_ity ṛcābhyanūktam
(GBr_2,3.13h) <ā no mitrāvaruṇā [ṚV 3.62.16]>_<ā no gantaṃ riśādasā [ṚV 5.71.1]>_iti maitrāvaruṇasya stotriyānurūpau
(GBr_2,3.13i) <pra vo mitrāya gāyata [ṚV 5.68.1]>_ity ukthamukham_
(GBr_2,3.13j) <pra mitrayor varuṇayoḥ [ṚV 7.66.1]>_iti paryāsaḥ_
(GBr_2,3.13k) <ā yātaṃ mitrāvaruṇā [ṚV 7.66.19]>_iti yajati_
(GBr_2,3.13l) ete eva tad devate yathābhāgaṃ prīṇāti
(GBr_2,3.13m) vaṣaṭkṛtyānuvaṣaṭkaroti
(GBr_2,3.13n) praty evābhimṛśante
(GBr_2,3.13o) nāpyāyayanti
(GBr_2,3.13p) na hy anārāśaṃsāḥ sīdanti

(GBr_2,3.14a) indram abravīt tvaṃ na imaṃ yajñasyāṅgam anusamāhara brāhmaṇācchaṃsīyām_
(GBr_2,3.14b) kena saheti
(GBr_2,3.14c) sūryeneti
(GBr_2,3.14d) tathety abrūtām_
(GBr_2,3.14e) tau sayujau sabalau bhūtvā prāsahā mṛtyumatyaitām_
(GBr_2,3.14f) tau hy asyaitad yajñasyāṅgam anusamāharatāṃ brāhmaṇācchaṃsīyām_
(GBr_2,3.14g) tasmād brāhmaṇācchaṃsī prātaḥsavana aindrāṇi sūryanyaṅgāni śaṃsati
(GBr_2,3.14h) tau hy asyaitad yajñasyāṅgam anusamāharatām_
(GBr_2,3.14i) yad v evaindrāṇi sūryanyaṅgāni śaṃsati_<indra piba pratikāmaṃ sutasya prātaḥsāvas tava hi pūrvapītiḥ [ṚV 10.112.1]>_ity ṛcābhyanūktam
(GBr_2,3.14j) <ā yāhi suṣumā hi te [ṚV 8.17.1, VaitS 21.1]>_<ā no yāhi sutāvataḥ [ṚV 8.17.4, VaitS 21.1]>_iti brāhmaṇācchaṃsina stotriyānurūpau_
(GBr_2,3.14k) <ayam u tvā vicarṣaṇe [ṚV 8.17.7, VaitS 21.2]>_ity ukthamukham
(GBr_2,3.14l) <ud ghed abhiśrutāmagham [ṚV 8.93.1, VaitS 21.2]> iti paryāsaḥ_
(GBr_2,3.14m) <indra kratuvidam [ṚV 3.40.2]> iti yajati_
(GBr_2,3.14n) ete eva tad devate yathābhāgaṃ prīṇāti
(GBr_2,3.14o) vaṣaṭkṛtyānuvaṣaṭkaroti
(GBr_2,3.14p) praty evābhimṛśante
(GBr_2,3.14q) nāpyāyayanti
(GBr_2,3.14r) na hy anārāśaṃsāḥ sīdanti

(GBr_2,3.15a) indrāgnī abravīd yuvaṃ na imaṃ yajñasyāṅgam anusamāharatam acchāvākīyām_
(GBr_2,3.15b) tathety abrūtām_
(GBr_2,3.15c) tau sayujau sabalau bhūtvā prāsahā mṛtyumatyaitām_
(GBr_2,3.15d) tau hy asyaitad yajñasyāṅgam anusamāharatām acchāvākīyām_
(GBr_2,3.15e) tasmād acchāvākaḥ prātaḥsavana aindrāgnāni śaṃsati
(GBr_2,3.15f) tau hy asyaitad yajñasyāṅgam anusamāharatām_
(GBr_2,3.15g) yad v evaindrāgnāni śaṃsati <prātaryāvabhir ā gataṃ devebhir jenyāvasū indrāgnī somapītaye [ṚV 8.38.7]>_ity ṛcābhyanūktam
(GBr_2,3.15h) <indrāgnī ā gatam [ṚV 3.12.1]>_<tośā vṛtrahaṇā huve [ṚV 3.12.4]>_ity acchāvākasya stotriyānurūpau_ [ed. toṣā, corrected p. 302]
(GBr_2,3.15i) <indrāgnī apasas pari [ṚV 3.12.7]>_ity ukthamukham
(GBr_2,3.15j) <ihendrāgnī upahvaye [ṚV 1.21.1]>_iti paryāsaḥ_
(GBr_2,3.15k) <indrāgnī ā gatam> iti yajati_
(GBr_2,3.15l) ete eva tad devate yathābhāgaṃ prīṇāti
(GBr_2,3.15m) vaṣaṭkṛtyānuvaṣaṭkaroti
(GBr_2,3.15n) praty evābhimṛśante
(GBr_2,3.15o) nāpyāyayanti
(GBr_2,3.15p) na hy anārāśaṃsāḥ sīdanti

(GBr_2,3.16a) atha śaṃsāvom iti stotriyāyānurūpāyokthamukhāya paridhānīyāyā iti catuścatur āhvayante
(GBr_2,3.16b) catasro vai diśaḥ_ [ed. casasro]
(GBr_2,3.16c) dikṣu tat pratitiṣṭhanti_
(GBr_2,3.16d) atho catuṣpādaḥ paśavaḥ
(GBr_2,3.16e) paśūnām āptyai_
(GBr_2,3.16f) atho catuṣparvāṇo hi prātaḥsavane hotrakās
(GBr_2,3.16g) tasmāc catuḥ sarve gāyatrāṇi śaṃsanti
(GBr_2,3.16h) gāyatraṃ hi prātaḥsavanam_
(GBr_2,3.16i) sarve samavatībhiḥ paridadhati
(GBr_2,3.16j) tad yat samavatībhiḥ paridadhati
(GBr_2,3.16k) anto vai paryāsaḥ_
(GBr_2,3.16l) anta udarkaḥ_
(GBr_2,3.16m) antenaivāntaṃ paridadhati
(GBr_2,3.16n) sarve madvatībhir yajanti
(GBr_2,3.16o) tad yan madvatībhir yajanti sarve sutavatībhiḥ pītavatībhir abhirūpābhir yajanti
(GBr_2,3.16p) yad yajñe 'bhirūpaṃ tat samṛddham_
(GBr_2,3.16q) sarve 'nuvaṣaṭkurvanti
(GBr_2,3.16r) sviṣṭakṛtvānuvaṣaṭkāraḥ_
(GBr_2,3.16s) net sviṣṭakṛtam antarayāmeti_
(GBr_2,3.16t) ayaṃ vai lokaḥ prātaḥsavanam_
(GBr_2,3.16u) tasya pañca diśaḥ pañcokthāni prātaḥsavanasya
(GBr_2,3.16v) sa etaiḥ pañcabhir ukthair etāḥ pañca diśa āpnoty etāḥ pañca diśa āpnoti

(GBr_2,3.17a) ghnanti vā etat somaṃ yad abhiṣuṇvanti
(GBr_2,3.17b) yajñaṃ vā etad dhanti yad dakṣiṇā nīyante
(GBr_2,3.17c) yajñaṃ vā etad dakṣayanti
(GBr_2,3.17d) tad dakṣiṇānāṃ dakṣiṇātvam_
(GBr_2,3.17e) svargo vai loko mādhyaṃdinaṃ savanam_
(GBr_2,3.17f) yan mādhyaṃdine savane dakṣiṇā nīyante svargasya lokasya samaṣṭyai
(GBr_2,3.17g) bahu deyam_
(GBr_2,3.17h) setuṃ vā etad yajamānaḥ saṃskurute
(GBr_2,3.17i) svargasya lokasyākrāntyai prajākrāntyai
(GBr_2,3.17j) dvābhyāṃ gārhapatye juhoti_
(GBr_2,3.17k) adhvaryur asyākrāntenākrāmayati_
(GBr_2,3.17l) āgneyyāgnīdhrīye_
(GBr_2,3.17m) antarikṣaṃ tena
(GBr_2,3.17n) yan mādhyaṃdine savane dakṣiṇā nīyante svarga etena loke
(GBr_2,3.17o) hiraṇyaṃ haste bhavati_
(GBr_2,3.17p) atha nayati
(GBr_2,3.17q) satyaṃ vai hiraṇyam_
(GBr_2,3.17r) satyenaivainaṃ tan nayati_
(GBr_2,3.17s) agreṇa gārhapatyaṃ jaghanena sado 'ntarāgnīdhrīyaṃ ca sadaś ca
(GBr_2,3.17t) tā udīcīr antarāgnīdhrīyaṃ ca sadaś ca cātvālaṃ cotsṛjanti_
(GBr_2,3.17u) etena ha sma vā aṅgirasaḥ svargaṃ lokam āyan_
(GBr_2,3.17v) tā vā etāḥ panthānam abhivahanti

(GBr_2,3.18a) agnīdhe 'gre dadāti
(GBr_2,3.18b) yajñamukhaṃ vā agnīt_
(GBr_2,3.18c) yajñamukhenaiva tad yajñamukhaṃ samardhayati
(GBr_2,3.18d) brahmaṇe dadāti
(GBr_2,3.18e) prājāpatyo vai brahmā
(GBr_2,3.18f) prajāpatim eva tayā prīṇāti_
(GBr_2,3.18g) ṛtvigbhyo dadāti
(GBr_2,3.18h) hotrā eva tayā prīṇāti
(GBr_2,3.18i) sadasyebhyo dadāti
(GBr_2,3.18j) somapīthaṃ tayā niṣkrīṇīte
(GBr_2,3.18k) na hi tasmā arhati somapīthaṃ tayā niṣkrīṇīyāt_
(GBr_2,3.18l) yāṃ śruśruvuṣa ārṣeyāya dadāti devaloke tayārdhnoti
(GBr_2,3.18m) yām aśruśruvuṣe 'nārṣeyāya dadāti manuṣyaloke tayārdhnoti
(GBr_2,3.18n) yām aprasṛptāya dadāti vanaspatas tayā prathante
(GBr_2,3.18o) yāṃ yācamānāya dadāti bhrātṛvyaṃ tayā jinvīte
(GBr_2,3.18p) yāṃ bhīṣā kṣatraṃ tayā brahmātīyāt_
(GBr_2,3.18q) yāṃ pratinudante sā vyāghrī dakṣiṇā
(GBr_2,3.18r) yas tāṃ punaḥ pratigṛhṇīyād vyāghry enaṃ bhūtvā pravlīnīyāt_
(GBr_2,3.18s) anyayā saha pratigṛhṇīyāt_
(GBr_2,3.18t) atha hainaṃ na pravlīnāti

(GBr_2,3.19a) yad gāṃ dadāti vaiśvadevī vai gauḥ_
(GBr_2,3.19b) viśveṣām eva tad devānāṃ tena priyaṃ dhāmopaiti
(GBr_2,3.19c) yad ajaṃ dadāty āgneyo vā ajaḥ_
(GBr_2,3.19d) agner eva tena priyaṃ dhāmopaiti
(GBr_2,3.19e) yad aviṃ dadāty āvyaṃ tenāvajayati
(GBr_2,3.19f) yat kṛtānnaṃ dadāti māṃsaṃ tena niṣkrīṇīte
(GBr_2,3.19g) yad ano vā ratho vā dadāti śarīraṃ tena
(GBr_2,3.19h) yad vāso dadāti brṛhaspatiṃ tena
(GBr_2,3.19i) yad dhiraṇyaṃ dadāty āyus tena varṣīyaḥ kurute
(GBr_2,3.19j) yad aśvaṃ dadāti sauryo vā aśvaḥ
(GBr_2,3.19k) sūryasyaiva tena priyaṃ dhāmopaiti_
(GBr_2,3.19l) antataḥ pratihartre deyam_
(GBr_2,3.19m) raudrau vai pratihartā
(GBr_2,3.19n) rudram eva tan niravajayati
(GBr_2,3.19o) yan madhyataḥ pratihartre dadyān madhyato rudram anvavayajet
(GBr_2,3.19p) svarbhānur vā āsuraḥ sūryaṃ tamasāvidhyat
(GBr_2,3.19q) tad atrir apanunoda
(GBr_2,3.19r) tad atrir anvapaśyat_
(GBr_2,3.19s) yad ātreyāya hiraṇyaṃ dadāti tama eva tenāpahate_
(GBr_2,3.19t) atho jyotir upariṣṭād dhārayati
(GBr_2,3.19u) svargasya lokasya samaṣṭyai

(GBr_2,3.20a) athāta ekāhasyaiva mādhyaṃdinam
(GBr_2,3.20b) ṛk ca vā idam agne sāma cāstāṃ
(GBr_2,3.20c) saiva nāmarg āsīt_
(GBr_2,3.20d) amo nāma sāma
(GBr_2,3.20e) sā vā ṛksāmopāvadan mithunaṃ saṃbhavāva prajātyā iti
(GBr_2,3.20f) nety abravīt sāma
(GBr_2,3.20g) jyāyān vā ato mama mahimeti
(GBr_2,3.20h) te dve bhūtvopāvadatām_
(GBr_2,3.20i) te na prati cana samavadata
(GBr_2,3.20j) tās tisro bhūtvopāvadan
(GBr_2,3.20k) yat tisro bhūtvopāvadaṃs tat tisṛbhiḥ samabhavat_
(GBr_2,3.20l) yat tisṛbhiḥ samabhavat tasmāt tisṛbhiḥ stuvanti
(GBr_2,3.20m) tisṛbhir udgāyanti
(GBr_2,3.20n) tisṛbhir hi sāma saṃmitaṃ bhavati
(GBr_2,3.20o) tasmād ekasya bahvyo jāyā bhavanti
(GBr_2,3.20p) na haikasyā bahavaḥ saha patayaḥ_
(GBr_2,3.20q) yad vai tat sā cāmaś ca samavadatāṃ tat sāmābhavat
(GBr_2,3.20r) tat sāmnaḥ sāmatvam_
(GBr_2,3.20s) sāman bhavati
(GBr_2,3.20t) śreṣṭhatāṃ gacchati
(GBr_2,3.20u) yo vai bhavati sa sāman bhavati_
(GBr_2,3.20v) asāmanya iti ha nindante
(GBr_2,3.20w) te vai pañcānyad bhūtvā pañcānyad bhūtvākalpetām āhāvaś ca hiṃkāraś ca prastāvaś ca prathamā carg udgīthaś ca madhyamā ca pratīhāraś cottamā ca nidhanaṃ ca vaṣaṭkāraś ca te yat pañcānyad bhūtvā pañcānyad bhūtvākalpetāṃ tasmād āhuḥ pāṅkto yajñaḥ
(GBr_2,3.20x) pāṅktāḥ paśava iti
(GBr_2,3.20y) yad u virājaṃ daśinīm abhisaṃpadyetāṃ tasmād āhur virāji yajño daśinyāṃ pratiṣṭhita iti
(GBr_2,3.20z) yad u bṛhatyā pratipadyate bārhato vā eṣa ya eṣa tapati
(GBr_2,3.20aa) tad enaṃ svena rūpeṇa samardhayati [ed. rupeṇa]
(GBr_2,3.20bb) dve tisraḥ karoti punarādāyam_
(GBr_2,3.20cc) prajātyai rūpam_
(GBr_2,3.20dd) dvāv ivāgre bhavatas
(GBr_2,3.20ee) tata upaprajāyete

(GBr_2,3.21a) ātmā vai stotriyaḥ
(GBr_2,3.21b) prajā anurūpaḥ
(GBr_2,3.21c) patnī dhāyyā
(GBr_2,3.21d) paśavaḥ pragāthaḥ_
(GBr_2,3.21e) gṛhāḥ sūktam_
(GBr_2,3.21f) yad antarātmaṃs tan nivit
(GBr_2,3.21g) pratiṣṭhā paridhānīyānnaṃ yājyā
(GBr_2,3.21h) so 'smiṃś ca loke bhavaty amuṣmiṃś ca prajayā ca paśubhiś ca gṛheṣu bhavati ya evaṃ veda

(GBr_2,3.22a) stotriyaṃ śaṃsati_
(GBr_2,3.22b) ātmā vai stotriyaḥ
(GBr_2,3.22c) sa madhyamayā vācā śaṃstavyaḥ_
(GBr_2,3.22d) ātmānam evāsya tat kalpayaty anurūpaṃ śaṃsati
(GBr_2,3.22e) prajā vā anurūpaḥ_
(GBr_2,3.22f) tasmāt pratirūpam anurūpaṃ kurvanti
(GBr_2,3.22g) pratirūpo haivāsya prajāyām ājāyate nāpratirūpaḥ_
(GBr_2,3.22h) tasmāt pratirūpam anurūpaṃ kurvanti
(GBr_2,3.22i) sa uccaistarām iva śaṃstavyaḥ
(GBr_2,3.22j) prajām evāsya tac chreyasīṃ karoti
(GBr_2,3.22k) dhāyyāṃ śaṃsati
(GBr_2,3.22l) patnī vai dhāyyā
(GBr_2,3.22m) sā nīcaistarām iva śaṃstavyā_
(GBr_2,3.22n) aprativādinī haivāsya gṛheṣu patnī bhavati yatraivaṃvidvān nīcaistarāṃ dhāyyāṃ śaṃsati
(GBr_2,3.22o) pragāthaṃ śaṃsati
(GBr_2,3.22p) paśavo vai pragāthaḥ
(GBr_2,3.22q) saḥ svaravatyā vācā śaṃstavyaḥ
(GBr_2,3.22r) paśavo vai pragāthaḥ
(GBr_2,3.22s) paśavaḥ svaraḥ
(GBr_2,3.22t) paśūnām āptyai
(GBr_2,3.22u) sūktaṃ śaṃsati
(GBr_2,3.22v) gṛhā vai sūktam_
(GBr_2,3.22w) prativītam_
(GBr_2,3.22x) tat prativītatamayā vācā śaṃstavyam_
(GBr_2,3.22y) sa yady api ha dūrāt paśūṃl labhate gṛhān evainān ājigamiṣati
(GBr_2,3.22z) gṛhā hi paśūnāṃ pratiṣṭhā
(GBr_2,3.22aa) nividaṃ śaṃsati
(GBr_2,3.22bb) yad antarātmaṃs tan nivit
(GBr_2,3.22cc) tad evāsya tat kalpayati
(GBr_2,3.22dd) paridhānīyāṃ śaṃsati
(GBr_2,3.22ee) pratiṣṭhā vai paridhānīyā
(GBr_2,3.22ff) pratiṣṭhāyām evainaṃ tataḥ pratiṣṭhāpayati
(GBr_2,3.22gg) yājyayā yajati_
(GBr_2,3.22hh) annaṃ vai yājyā_
(GBr_2,3.22ii) annādyam evāsya tat kalpayati
(GBr_2,3.22jj) mūlaṃ vā etad yajñasya yad dhāyyāś ca yājyāś ca
(GBr_2,3.22kk) tad yad anyā anyā dhāyyāś ca yājyāś ca kuryur unmūlam eva tad yajñaṃ kuryus tasmāt tāḥ samānya eva syuḥ

(GBr_2,3.23a) tad āhuḥ kiṃdevatyo yajña iti_
(GBr_2,3.23b) aindra iti brūyāt_
(GBr_2,3.23c) aindre vāva yajñe sati yathābhāgam anyā devatā anvāyaṃs tāḥ prātaḥsavane marutvatīye tṛtīyasavane ca_
(GBr_2,3.23d) atha haitat kevalam evendrasya yad ūrdhvaṃ marutvatīyāt
(GBr_2,3.23e) tasmāt sarve niṣkevalyāni śaṃsanti
(GBr_2,3.23f) yad eva niṣkevalyāni tat svargasya lokasya rūpam_
(GBr_2,3.23g) yad v eva niṣkevalyāny ekaṃ ha vā agre savanam āsīt prātaḥsavanam eva_
(GBr_2,3.23h) atha haitaṃ prajāpatir indrāya jyeṣṭhāya putrāyaitat savanaṃ niramimīta yan mādhyaṃdinaṃ savanam_
(GBr_2,3.23i) tasmān mādhyaṃdine savane sarve niṣkevalyāni śaṃsanti
(GBr_2,3.23j) yad eva niṣkevalyāni tat svargasya lokasya rūpam_
(GBr_2,3.23k) yad v eva niṣkevalyāni yā ha vai devatāḥ prātaḥsavane hotā śaṃsati tāḥ śastvā hotrāśaṃsino 'nuśaṃsanti maitrāvaruṇaṃ tṛcaṃ pra'uge hotā śaṃsati
(GBr_2,3.23l) tad ubhayaṃ maitrāvaruṇaṃ maitrāvaruṇo 'nuśaṃsati_
(GBr_2,3.23m) aindraṃ tṛcaṃ pra'uge hotā śaṃsati
(GBr_2,3.23n) tad ubhayam aindram
(GBr_2,3.23o) aindraṃ brāhmaṇācchaṃsy anuśaṃsati_
(GBr_2,3.23p) aindrāgnaṃ tṛcaṃ pra'uge hotā śaṃsati
(GBr_2,3.23q) tad ubhayam aindrāgnāgnam acchāvāko 'nuśaṃsati_
(GBr_2,3.23r) atha haitat kevalam evendrasya yad ūrdhvaṃ marutvatīyāt
(GBr_2,3.23s) tasmāt sarve niṣkevalyāni śaṃsanti
(GBr_2,3.23t) yad eva niṣkevalyāni tat svargasya lokasya rūpam_
(GBr_2,3.23u) yad v eva niṣkevalyāni <yaded adevīr asahiṣṭa māyā athābhavat kevalaḥ somo asya [ṚV 7.98.5, ŚS 20.87.5]>_ity ṛcābhyanūktam_
(GBr_2,3.23v) devān ha yajñaṃ tanvānān asurarakṣāṃsy ajighāṃsan_
(GBr_2,3.23w) te 'bruvan vāmadevaṃ tvaṃ na imaṃ yajñaṃ dakṣiṇato gopāyeti
(GBr_2,3.23x) madhyato vasiṣṭham
(GBr_2,3.23y) uttarato bharadvājam_
(GBr_2,3.23z) sarvān anu viśvāmitram_
(GBr_2,3.23aa) tasmān maitrāvaruṇo vāmadevān na pracyavate vasiṣṭhād brāhmaṇācchaṃsī bharadvājāa acchāvākaḥ sarve viśvāmitrāt_
(GBr_2,3.23bb) eta evāsmai tadṛṣayo 'harahar namagā apramattā yajñaṃ rakṣanti ya evaṃ veda ya evaṃ veda