Gopatha Brahmana · Chapter 6

(GBr_1,5.25col) ity atharvavede gopathabrāhmaṇapūrvabhāge pañcamaḥ prapāṭhakaḥ ||
(GBr_1col) iti pūrvabrāhmaṇaṃ samāptam
(GBr_2,1.1a) atha yad brahmasadanāt tṛṇaṃ nirasyati śodhayaty evainaṃ tat_
(GBr_2,1.1b) athopaviśatīdam aham arvāgvasoḥ sadane sīdāmīti_
(GBr_2,1.1c) arvāgvasur ha vai devānāṃ brahmā parāgvasur asurāṇām_
(GBr_2,1.1d) tamevaitat pūrvaṃ sādayati_
(GBr_2,1.1e) ariṣṭaṃ yajñaṃ tanutād iti_
(GBr_2,1.1f) athopaviśva japati bṛhaspatir brahmeti
(GBr_2,1.1g) bṛhaspatir vā āṅgiraso devānāṃ brahmā
(GBr_2,1.1h) tasminn evaitad anujñām icchati praṇītāsu praṇīyamānāsu vācaṃ yacchaty ā haviṣkṛta udvādanāt_
(GBr_2,1.1i) etad vai yajñasya dvāram_
(GBr_2,1.1j) tad etad aśūnyaṃ karoti_
(GBr_2,1.1k) iṣṭe ca sviṣṭakṛty ānuyājānāṃ prasavād iti_
(GBr_2,1.1l) etad vai yajñasya dvitīyaṃ dvāram_
(GBr_2,1.1m) tad evaitad aśūnyaṃ karoti
(GBr_2,1.1n) yat paridhayaḥ paridhīyante yajñasya gopīthāya
(GBr_2,1.1o) paridhīn paridhatte yajñasya sātmatvāya
(GBr_2,1.1p) paridhīnt saṃmārṣṭi
(GBr_2,1.1q) punāty evainān_
(GBr_2,1.1r) trir madhyamam_
(GBr_2,1.1s) traya ime prāṇāḥ
(GBr_2,1.1t) prāṇān evābhijayati
(GBr_2,1.1u) trir dakṣiṇārdhyam_
(GBr_2,1.1v) trayo vai lokāḥ_
(GBr_2,1.1w) lokān evābhijayati
(GBr_2,1.1x) trir uttarārdhyaṃ
(GBr_2,1.1y) trayo vai devalokāḥ_
(GBr_2,1.1z) devalokān evābhijayati
(GBr_2,1.1aa) trir upavājayati trayo vai devayānāḥ panthānas
(GBr_2,1.1bb) tān evābhijayati
(GBr_2,1.1cc) te vai dvādaśa bhavanti
(GBr_2,1.1dd) dvādaśa ha vai māsāḥ saṃvatsaraḥ
(GBr_2,1.1ee) saṃvatsaram eva tena prīṇāti_
(GBr_2,1.1ff) atho saṃvatsaram evāsmā upadadhāti svargasya lokasya samaṣṭyai

(GBr_2,1.2a) prajāpatir vai rudraṃ yajñān nirabhajat
(GBr_2,1.2b) so 'kāmayata
(GBr_2,1.2c) meyam asmā ākūtiḥ samardhi yo mā yajñān nirabhākṣīd iti
(GBr_2,1.2d) sa yajñam abhyāyamyāvidhyat
(GBr_2,1.2e) tad āviddhaṃ nirakṛntat
(GBr_2,1.2f) tat prāśitram abhavat
(GBr_2,1.2g) tad udayacchat
(GBr_2,1.2h) tad bhagāya paryaharan_
(GBr_2,1.2i) tat pratyaikṣata
(GBr_2,1.2j) tasya cakṣuḥ parāpatat
(GBr_2,1.2k) tasmād āhur andho vai bhaga iti_
(GBr_2,1.2l) api ha taṃ necched yam icchati
(GBr_2,1.2m) tat savitre paryaharan_
(GBr_2,1.2n) tat pratyagṛhāt tasya pāṇī praciccheda
(GBr_2,1.2o) tasmai hiraṇmayau pratyadadhus
(GBr_2,1.2p) tasmād dhiraṇyapāṇir iti stutas
(GBr_2,1.2q) tat pūṣṇe paryaharan_
(GBr_2,1.2r) tat prāśnāt
(GBr_2,1.2s) tasya dantāḥ paropyanta
(GBr_2,1.2t) tasmād āhur adantakaḥ pūṣā piṣṭabhājana iti
(GBr_2,1.2u) tad idhmāyāṅgirasāya paryaharan_
(GBr_2,1.2v) tat prāśnāt
(GBr_2,1.2w) tasya śiro vyapatat
(GBr_2,1.2x) taṃ yajña evākalpayat
(GBr_2,1.2y) sa eṣa idhmaḥ
(GBr_2,1.2z) samidho ha purātanas
(GBr_2,1.2aa) tad barhaya āṅgirasāya paryaharan_
(GBr_2,1.2bb) tat prāśnāt
(GBr_2,1.2cc) tasyāṅgā parvāṇi vyasraṃsanta
(GBr_2,1.2dd) taṃ yajña evākalpayat
(GBr_2,1.2ee) tad etad barhiḥ
(GBr_2,1.2ff) prastaro ha purātanas
(GBr_2,1.2gg) tad bṛhaspataya āṅgirasāya paryaharan_
(GBr_2,1.2hh) so 'bibhed bṛhaspatir itthaṃ vāva sya ārtim āriṣyatīti
(GBr_2,1.2ii) sa etaṃ mantram apaśyat
(GBr_2,1.2jj) <sūryasya tvā cakṣuṣā pratīkṣe [PS 20.57.11, KauśS 91.2, VaitS 3.8]> ity abravīt_
(GBr_2,1.2kk) na hi sūryasya cakṣuḥ kiṃ cana hinasti
(GBr_2,1.2ll) so 'bibhet pratigṛhṇantaṃ mā hiṃsiṣyatīti
(GBr_2,1.2mm) devasya tvā savituḥ prasave 'śvinor bāhubhyāṃ pūṣṇo hastābhyāṃ prasūtaḥ praśiṣā pratigṛhāmīty abravīt
(GBr_2,1.2nn) savitṛprasūta evainaṃ tad devatābhiḥ pratyagṛhṇāt
(GBr_2,1.2oo) tad vyūhya tṛṇāni prāgdaṇḍaṃ sthaṇḍile nidadhāti pṛthivyās tvā nābhau sādayāmīti
(GBr_2,1.2pp) pṛthivī vā annānāṃ śamayitrī tayaivainac chamayāṃ cakāra
(GBr_2,1.2qq) so 'bibhet prāśnantaṃ mā hiṃsiṣyatīti_
(GBr_2,1.2rr) agneṣ ṭvāsyena prāśnāmīty abravīt_
(GBr_2,1.2ss) na hy agner āsyaṃ kiṃ cana hinasti
(GBr_2,1.2tt) so 'bibhet prāśitaṃ mā hiṃsiṣyatīti_
(GBr_2,1.2uu) indrasya tvā jaṭhare sādayāmīty abravīt_
(GBr_2,1.2vv) na hīndrasya jaṭharaṃ kiṃ cana hinasti
(GBr_2,1.2ww) varuṇasyodara iti na hi varuṇasyodaraṃ kiṃ cana hinastīti

(GBr_2,1.3a) atho āhur brāhmaṇasyodara iti_
(GBr_2,1.3b) ātmāsyātmann ātmānaṃ me mā hiṃsīḥ svāheti_
(GBr_2,1.3c) annaṃ vai sarveṣāṃ bhūtānām ātmā tenaivainac chamayāṃ cakāra
(GBr_2,1.3d) prāśitam anumantrayate <yo 'gnir nṛmaṇā nāma brāhmaṇeṣu praviṣṭaḥ | tasmin ma etat suhutam astu prāśitraṃ tan mā mā hiṃsīt parame vyoman [PS 20.57.15]>_ iti
(GBr_2,1.3e) tat sarveṇa brahmaṇā prāśnāt
(GBr_2,1.3f) tata enaṃ nāhinat
(GBr_2,1.3g) tasmād yo brahmiṣṭhaḥ syāt taṃ brahmāṇaṃ kurvīta
(GBr_2,1.3h) bṛhaspatir vai sarvaṃ brahma
(GBr_2,1.3i) sarveṇa ha vā etad brahmaṇā yajñaṃ dakṣiṇata udyacchate
(GBr_2,1.3j) apa vā etasmāt prāṇāḥ krāmanti ya āviddhaṃ prāśnāti_
(GBr_2,1.3k) adbhir mārjayitvā prāṇānt saṃspṛśate vāṅ ma āsyann iti_
(GBr_2,1.3l) amṛtaṃ vai prāṇāḥ_
(GBr_2,1.3m) amṛtam āpaḥ
(GBr_2,1.3n) prāṇān eva yathāsthānam upāhvayate
(GBr_2,1.3o) tad u haika āhur indrāya paryaharann iti
(GBr_2,1.3p) te devā abruvann indro vai devānām ojiṣṭho baliṣṭhas
(GBr_2,1.3q) tasmā enat pariharateti
(GBr_2,1.3r) tat tasmai paryaharan_
(GBr_2,1.3s) tat sa brahmaṇā śayamāṃ cakāra
(GBr_2,1.3t) tasmād āhur indro brahmeti
(GBr_2,1.3u) yavamātraṃ bhavati
(GBr_2,1.3v) yavamātraṃ vai viṣasya na hinasti
(GBr_2,1.3w) yad adhastād abhidhārayati tasmād adhastāt prakṣaraṇaṃ prajā arur na hinasti
(GBr_2,1.3x) yad upariṣṭād abhidhārayati tasmād upariṣṭāt prakṣaraṇaṃ prajā arur na hinasti
(GBr_2,1.3y) yad ubhayato 'bhighārayaty ubhayato 'bhighāri prajā arur ghātukaṃ syāt_
(GBr_2,1.3z) yat samayābhihared anabhividdhaṃ yajñasyābhividhyet

(GBr_2,1.4a) agreṇa pariharati
(GBr_2,1.4b) tīrthenaiva pariharati
(GBr_2,1.4c) vi vā etad yajñaś chidyate yat prāśitraṃ pariharati
(GBr_2,1.4d) yad āha brahman prasthāsyāmīti bṛhaspatir vai sarvaṃ brahma
(GBr_2,1.4e) sarveṇa ha vā etad brahmaṇā yajñaṃ dakṣiṇataḥ saṃdadhāti_
(GBr_2,1.4f) atho atra vā etarhi yajñaḥ śrito yatra brahmā tatraiva yajñaḥ śritas
(GBr_2,1.4g) tata evainam ālabhate
(GBr_2,1.4h) yad dhastena pramīved vepanaḥ syāt_
(GBr_2,1.4i) yac chīrṣṇā śīrṣaktimānt syāt_
(GBr_2,1.4j) yat tūṣṇīm āsītāsaṃpratto yajñaḥ syāt
(GBr_2,1.4k) pratiṣṭhety eva brūyāt_
(GBr_2,1.4l) vāci vai yajñaḥ śritaḥ_
(GBr_2,1.4m) yatra brahmā yatraiva yajñaḥ śritas tata evainaṃ saṃprayacchati_
(GBr_2,1.4n) agnīdha ādadhāti_
(GBr_2,1.4o) agnimukhān evartūn prīṇāti_
(GBr_2,1.4p) athottarāsām āhutīnāṃ pratiṣṭhityā
(GBr_2,1.4q) atho samidvaty ava juhoti
(GBr_2,1.4r) paridhīnt saṃmārṣṭi
(GBr_2,1.4s) punāty evainān_
(GBr_2,1.4t) sakṛtsakṛt saṃmārṣṭi
(GBr_2,1.4u) parāṅ eva hy etarhi yajñaḥ_
(GBr_2,1.4v) catuḥ saṃpadyate_
(GBr_2,1.4w) atho catuṣpādaḥ paśavaḥ
(GBr_2,1.4x) paśūnām āptyai
(GBr_2,1.4y) deva savitar etat te prāhety āha prasūtyai
(GBr_2,1.4z) bṛhaspatir brahmety āha
(GBr_2,1.4aa) sa hi brahmiṣṭhaḥ
(GBr_2,1.4bb) sa yajñaṃ pāhi sa yajñapatiṃ pāhi sa māṃ pāhi sa māṃ karmaṇyaṃ pāhīty āha
(GBr_2,1.4cc) yajñāya ca yajamānāya ca paśūnām āptyai

(GBr_2,1.5a) na vai paurṇamāsyāṃ nāmāvāsyāyāṃ dakṣiṇā dīyante
(GBr_2,1.5b) ya eṣa odanaḥ pacyate dakṣiṇaiṣā dīyate yajñasyarddhyai_
(GBr_2,1.5c) iṣṭī vā etena yad yajate 'tho vā etena pūrtī ya eṣa odanaḥ pacyate_
(GBr_2,1.5d) eṣa ha vā iṣṭāpūrtī ya enaṃ pacati

(GBr_2,1.6a) dvayā vai devā yajamānasya gṛham āgacchanti somapā anye 'somapā anye
(GBr_2,1.6b) hutādo 'nye 'hutādo 'nye_
(GBr_2,1.6c) ete vai devā ahutādo yad brāhmaṇāḥ_
(GBr_2,1.6d) etaddevatya eṣa yaḥ purānījānaḥ_
(GBr_2,1.6e) ete ha vā etasya prajāyāḥ paśūnām īśate
(GBr_2,1.6f) te 'syāprītā iṣam ūrjam ādāyāpakrāmanti
(GBr_2,1.6g) yad anvāhāryam anvāharati tān eva tena prīṇāti
(GBr_2,1.6h) dakṣiṇataḥsadbhyaḥ parihartavā āha
(GBr_2,1.6i) dakṣiṇāvataiva yajñena yajate_
(GBr_2,1.6j) āhutibhir eva devān hutādaḥ prīṇāti dakṣiṇābhir manuṣyadevān_
(GBr_2,1.6k) te 'smai prītā iṣam ūrjaṃ niyacchanti

(GBr_2,1.7a) devāś ca ha vā asurāś cāspardhanta
(GBr_2,1.7b) te devāḥ prajāpatim evābhyayajanta_
(GBr_2,1.7c) anyo 'nyasyāsann asurā ajuhavus
(GBr_2,1.7d) te devā etam odanam apaśyan_
(GBr_2,1.7e) taṃ prajāpataye bhāgam anuniravapan_
(GBr_2,1.7f) taṃ bhāgaṃ paśyan prajāpatir devān upāvartata
(GBr_2,1.7g) tato devā abhavan parāsurāḥ
(GBr_2,1.7h) sa ya evaṃvidvān etam odanaṃ pacati bhavaty ātmanā parāsyāpriyo bhrātṛvyo bhavati
(GBr_2,1.7i) prajāpatir vai devebhyo bhāgadheyāni vyakalpayat
(GBr_2,1.7j) so 'manyatātmānam antaragām iti
(GBr_2,1.7k) sa etam odanam abhaktam apaśyat
(GBr_2,1.7l) tam ātmane bhāgaṃ niravapat
(GBr_2,1.7m) prajāpater vā eṣa bhāgaḥ_
(GBr_2,1.7n) aparimitaḥ syāt_
(GBr_2,1.7o) aparimito hi prajāpatiḥ
(GBr_2,1.7p) prajāpater bhāgo 'sy ūrjasvān payasvān
(GBr_2,1.7q) akṣito 'si_
(GBr_2,1.7r) akṣityai tvā
(GBr_2,1.7s) mā me kṣeṣṭhā amutrāmuṣmiṃl loka iha ca
(GBr_2,1.7t) prāṇāpanau me pāhi
(GBr_2,1.7u) samānavyānau me pāhi_
(GBr_2,1.7v) udānarūpe me pāhi_
(GBr_2,1.7w) ūrg asi_
(GBr_2,1.7x) ūrjaṃ me dhehi
(GBr_2,1.7y) kurvato me mā kṣeṣṭhāḥ_
(GBr_2,1.7z) dadato me mopadasaḥ
(GBr_2,1.7aa) prajāpatim ahaṃ tvayā samakṣam ṛdhyāsam iti
(GBr_2,1.7bb) prajāpatim eva samakṣam ṛdhnoti ya evaṃ veda ya evaṃ veda

(GBr_2,1.8a) ye vā iha yajñair ārdhnuvaṃs teṣām etāni jyotīṃṣi yāny amūni nakṣatrāṇi
(GBr_2,1.8b) tan nakṣatrāṇāṃ nakṣatratvaṃ yan na kṣīyanti
(GBr_2,1.8c) darśapūrṇamāsau vai yajñasyāvasānadarśau
(GBr_2,1.8d) ye vā aniṣṭvā darśapūrṇamāsābhyāṃ somena yajante teṣām etāni jyotīṃṣi yāny amūni nakṣatrāṇi patantīva
(GBr_2,1.8e) tad yathā ha vā idam aspaṣṭāvasāne nehāvasāsyasi nehāvasāsyasīti nonudyanta evaṃ haivaite 'muṣmāṃl lokān nonudyante
(GBr_2,1.8f) ta ete pracyavante

(GBr_2,1.9a) yasya havir niruptaṃ purastāc candramā abhyudiyāt tāṃs tredhā tāṇḍulān vibhajet_
(GBr_2,1.9b) ye madhyamās tān agnaye dātre 'ṣṭākapālaṃ nirvapet_
(GBr_2,1.9c) ye sthaviṣṭhās tān indrāya prādātre dadhani carum_
(GBr_2,1.9d) ye kṣodiṣṭhās tān viṣṇave śipiviṣṭāya śṛte carum_ [ed. kṣodisthās, corr. Patyal]
(GBr_2,1.9e) paśavo vā ete 'tiricyante
(GBr_2,1.9f) tān evāpnoti
(GBr_2,1.9g) tān avarunddhe_
(GBr_2,1.9h) agnir vai madhyamasya dātendro vai jyeṣṭhasya pradātā
(GBr_2,1.9i) yad evedaṃ kṣudraṃ paśūnāṃ tad viṣṇoḥ śipiviṣṭam_
(GBr_2,1.9j) tad evāpnoti
(GBr_2,1.9k) paśūn evāvarunddhe

(GBr_2,1.10a) yā pūrvā paurṇamāsī sānumatiḥ_
(GBr_2,1.10b) yottarā rākā
(GBr_2,1.10c) yā pūrvāmāvāsyā sā sinīvālī yottarā sā kuhūḥ_
(GBr_2,1.10d) candramā eva dhātā ca vidhātā ca
(GBr_2,1.10e) yat pūrṇo 'nyāṃ vasaty apūrṇo 'nyāṃ tan mithunam_
(GBr_2,1.10f) yat paśyaty anyāṃ nānyāṃ tan mithunam_
(GBr_2,1.10g) yad amāvāsyāyāś candramā adhi prajāyate tan mithunam_
(GBr_2,1.10h) tasmād evāsmai mithunāt paśūn prajanayati

(GBr_2,1.11a) na dve yajeta
(GBr_2,1.11b) yat pūrvayā saṃprati yatetottarayā chambaṭkuryāt_
(GBr_2,1.11c) yad uttarayā saṃprati yajeta pūrvayā chambaṭkuryāt_
(GBr_2,1.11d) neṣṭir bhavati na yajñas
(GBr_2,1.11e) tad anu hrītamukhy apagalbho jāyate_
(GBr_2,1.11f) ekām eva yajeta
(GBr_2,1.11g) pragalbho haiva jāyate_
(GBr_2,1.11h) anādṛtya tad dve yajeta
(GBr_2,1.11i) yajñamukham eva pūrvayālabhate yajata uttarayā
(GBr_2,1.11j) devatā evaṃ pūrvayāpnotīndriyam uttaryā
(GBr_2,1.11k) devalokam eva pūrvayāvarunddhe manuṣyalokam uttarayā bhūyaso yajñakratūn upaitya_
(GBr_2,1.11l) eṣā ha vai sumanā nāmeṣṭiḥ_
(GBr_2,1.11m) yam adyejānaṃ paścāc candramā abhyudiyād asmā asmiṃl loka ārdhukaṃ bhavati

(GBr_2,1.12a) agnāvaiṣṇavam ekādaśakapālaṃ nirvaped darśapūrṇamāsāv āripsamāṇaḥ_
(GBr_2,1.12b) agnir vai sarvā devatā viṣṇur yajñaḥ_
(GBr_2,1.12c) devatāś caiva yajñaṃ cārabhata ṛddhyai_
(GBr_2,1.12d) ṛdhnoty eva_
(GBr_2,1.12e) ubhau sahārambhāv ity āhuḥ_
(GBr_2,1.12f) udin nu śṛṅge sito mucyata iti
(GBr_2,1.12g) darśo vā etayoḥ pūrvaḥ paurṇamāsa uttaraḥ_
(GBr_2,1.12h) atha yat parastāt paurṇamāsa ārabhyate tad yathā pūrvaṃ kriyate
(GBr_2,1.12i) tad yat paurṇamāsam ārabhamāṇaḥ sarasvatyai caruṃ nirvapet sarasvate dvādaśakapālam amāvāsyā vai sarasvatī paurṇamāsaḥ sarasvān iti_
(GBr_2,1.12j) ubhāv evainau sahārabhata ṛddhyai_
(GBr_2,1.12k) ṛdhnoty eva

(GBr_2,1.13a) agnaye pathikṛte 'ṣṭākapālaṃ nirvaped yasya prajñāteṣṭir atipadyate
(GBr_2,1.13b) bahiṣpathaṃ vā eṣa eti yasya prajñāteṣṭir atipadyate_
(GBr_2,1.13c) agnir vai devānāṃ pathikṛt
(GBr_2,1.13d) tam eva bhāgadheyenopāsarat
(GBr_2,1.13e) sa enaṃ panthānam apinayati_
(GBr_2,1.13f) anaḍvān dakṣiṇā
(GBr_2,1.13g) sa hi panthānam abhivahati

(GBr_2,1.14a) agnaye vratapataye 'ṣṭākapālaṃ nirvaped ya āhitāgniḥ san pravaset_
(GBr_2,1.14b) bahu vā eṣa vratam atipātayati ya āhitāgniḥ san pravasati vratye 'hani striyaṃ vopaiti māṃsaṃ vāśnāti_
(GBr_2,1.14c) agnir vai devānāṃ vratapatiḥ_
(GBr_2,1.14d) agnim etasya vratam agāt
(GBr_2,1.14e) tasmād etasya vratam ālambhayate

(GBr_2,1.15a) agnaye vratabhṛte 'ṣṭākapālaṃ nirvaped ya āhitāgnir ārtijam aśru kuryāt_
(GBr_2,1.15b) ānīto vā eṣa devānāṃ ya āhitāgnis
(GBr_2,1.15c) tasmād etenāśru na kartavyam_
(GBr_2,1.15d) na hi devā aśru kurvanti_
(GBr_2,1.15e) agnir vai devānāṃ vratabhṛt_
(GBr_2,1.15f) agnim etasya vratam agāt
(GBr_2,1.15g) tasmād etasya vratam ālambhayate

(GBr_2,1.16a) aindrāgnam usram anusṛṣṭam ālabheta yasya pitā pitāmahaḥ somaṃ na pibet_
(GBr_2,1.16b) indriyeṇa vā eṣa vīryeṇa vyṛdhyate yasya pitā pitāmahaḥ somaṃ na pibati
(GBr_2,1.16c) yad aindra indriyeṇaivainaṃ tad vīryeṇa samardhayati
(GBr_2,1.16d) devatābhir vā eṣa vīryeṇa vyṛdhyate yasya pitā pitāmhaḥ somaṃ na pibati
(GBr_2,1.16e) yad āgneyo 'gnir vai sarvā devatāḥ
(GBr_2,1.16f) sarvābhir evainaṃ tad devatābhiḥ samardhayati_
(GBr_2,1.16g) anusṛṣṭo bhavati_
(GBr_2,1.16h) anusṛṣṭa iva hy etasya somapītho yasya pitā pitāmahaḥ somaṃ na pibati
(GBr_2,1.16i) tasmād eṣa eva tasyā devatāyāḥ paśūnāṃ samṛddhaḥ

(GBr_2,1.17a) devā vā oṣadhīṣu pakvāsv ājim ayuḥ
(GBr_2,1.17b) sa indro 'ved agnir vāvemāḥ prathama ujjeṣyatīti
(GBr_2,1.17c) so 'bravīd yataro nau pūrva ujjayāt tan nau saheti
(GBr_2,1.17d) tā agnir udajayat
(GBr_2,1.17e) tad indro 'nūdajayat
(GBr_2,1.17f) sa eṣa aindrāgnaḥ sann āgnendraḥ_
(GBr_2,1.17g) ekā vai tarhi yavasya śnuṣṭir āsīd ekā vrīher ekā māṣasyaikā tilasya
(GBr_2,1.17h) tad viśve devā abruvan vayaṃ vā etat prathayiṣyāmo bhāgo no 'stv iti
(GBr_2,1.17i) tad bhūma eva vaiśvadevaḥ_
(GBr_2,1.17j) atho prathayaty etenaiva
(GBr_2,1.17k) payasi syād vaiśvadevatvāya
(GBr_2,1.17l) vaiśvadevaṃ hi payaḥ_
(GBr_2,1.17m) athemāv abrūtāṃ na vā ṛta āvābhyām evaitad yūyaṃ prathayata mayi pratiṣṭhitam asau vṛṣṭyā pacati naitadito 'bhyujjeṣyatīti
(GBr_2,1.17n) bhāgo nāv astv iti
(GBr_2,1.17o) tābhyāṃ vā eṣa bhāgaḥ kriyata ujjityā eva_
(GBr_2,1.17p) atho pratiṣṭhityā eva yo dyāvāpṛthivīyaḥ
(GBr_2,1.17q) saumīr vā oṣadhīḥ
(GBr_2,1.17r) soma oṣadhīnām adhirājaḥ_
(GBr_2,1.17s) yāś ca grāmyā yāścāraṇyās tāsām eṣa uddhāro yac chyāmākaḥ_
(GBr_2,1.17t) yac chyāmākaḥ saumyas tam eva bhāginaṃ kṛṇute
(GBr_2,1.17u) yad akṛtvāgrayaṇaṃ navasyāśnīyād devānāṃ bhāgaṃ pratikḷptam adyāt
(GBr_2,1.17v) saṃvatsarād vā etad adhiprajāyate yad āgrayaṇam_
(GBr_2,1.17w) saṃvatsaraṃ vai brahmā
(GBr_2,1.17x) tasmād brahmā purastāddhomasaṃsthitahomeṣv āvapeta_
(GBr_2,1.17y) ekahāyanī dakṣiṇā
(GBr_2,1.17z) sa hi saṃvatsarasya pratimā
(GBr_2,1.17aa) reta eva hy eṣo 'prajātaḥ
(GBr_2,1.17bb) prajātyai

(GBr_2,1.18a) atha haitad apratiratham <indrasya bāhū sthavirau vṛṣāṇau>_ iti_
(GBr_2,1.18b) etena ha vā indro 'surān pratyajayat_ [ed. 'surāna]
(GBr_2,1.18c) aprati ha bhavaty etena yajamāno bhrātṛvyaṃ jayati
(GBr_2,1.18d) saṃgrāme juhuyād aprati ha bhavati_
(GBr_2,1.18e) etena ha vai bharadvājaḥ pratardanaṃ samanahyat
(GBr_2,1.18f) sa rāṣṭry abhavat_
(GBr_2,1.18g) yaṃ kāmayeta rāṣṭrī syād iti tam etena saṃnahyet_
(GBr_2,1.18h) rāṣṭrī ha bhavati_
(GBr_2,1.18i) etena ha vā indro virājam abhyajayat_
(GBr_2,1.18j) daśaivānvāha
(GBr_2,1.18k) daśākṣarā virāḍ vairājaṃ vā etena yajamāno bhrātṛvyaṃ vṛṅkte
(GBr_2,1.18l) tad u haika ekādaśānvāhuḥ_
(GBr_2,1.18m) ekādaśākṣarā vai triṣṭup traiṣṭubho vajraḥ_
(GBr_2,1.18n) vajreṇaivaitad rakṣāṃsy apasedhati
(GBr_2,1.18o) dakṣiṇato vai devānāṃ yajñaṃ rakṣāṃsy ajighāṃsan_
(GBr_2,1.18p) tāny apratirathenāpāghnata
(GBr_2,1.18q) tasmād brahmāpratirathaṃ japann eti
(GBr_2,1.18r) yad brahmāpratirathaṃ japann eti yajñasyābhijityai rakṣasām apahatyai rakṣasām apahatyai

(GBr_2,1.19a) athātaś cāturmāsyānāṃ prayogaḥ
(GBr_2,1.19b) phālgunyāṃ paurṇamāsyāṃ cāturmāsyāni prayuñjīta
(GBr_2,1.19c) mukhaṃ vā etat saṃvatsarasya yat phālgunī paurṇamāsī mukham uttare phālgunyau pucchaṃ pūrve [ed. pūrva]
(GBr_2,1.19d) tad yathā pravṛttasyāntau sametau syātām evam evaitat saṃvatsarasyāntau sametau bhavatas
(GBr_2,1.19e) tad yat phālgunyāṃ paurṇamāsyāṃ cāturmāsyair yajate mukhata evaitat saṃvatsaraṃ prayuṅkte_
(GBr_2,1.19f) atho bhaiṣajyayajñā vā ete yac cāturmāsyāni
(GBr_2,1.19g) tasmād ṛtusaṃdhiṣu prayujyante_
(GBr_2,1.19h) ṛtusaṃdhiṣu vai vyādhir jāyate
(GBr_2,1.19i) tāny etāny aṣṭau havīṃsṣi bhavanti
(GBr_2,1.19j) aṣṭau vai catasṛṇāṃ paurṇamāsīnāṃ havīṃṣi bhavanti
(GBr_2,1.19k) catasṛṇāṃ vai paurṇamāsīnāṃ vaiśvadevaṃ samāsaḥ_
(GBr_2,1.19l) atha yad agniṃ manthanti prajāpatir vai vaiśvadevam_
(GBr_2,1.19m) prajātyā eva_
(GBr_2,1.19n) athaitaṃ daivaṃ garbhaṃ prajanayati_
(GBr_2,1.19o) atha yat saptadaśa sāmidhenyaḥ saptadaśo vai prajāpatiḥ
(GBr_2,1.19p) prajāpater āptyai
(GBr_2,1.19q) atha yat sadvantāv ājyabhāgāv asisaṃtīti vai sadvantau bhavataḥ_
(GBr_2,1.19r) atha yad virājau saṃyājye annaṃ vai śrīr virāḍ annādyasya śriyo 'varuddhyai_ [ed. 'varuddhyā 'tha]
(GBr_2,1.19s) atha yan nava prayājā navānuyājā aṣṭau havīṃṣi vājinaṃ navamaṃ tan nakṣatrīyāṃ virājam āpnoti_
(GBr_2,1.19t) atho āhur daśanīṃ virājam iti prayājānuyājā havīṃṣy āghārāv ājyabhāgāv iti

(GBr_2,1.20a) atha yad agnīṣomau prathamaṃ devatānāṃ yajaty agnīṣomau vai devānāṃ mukham_
(GBr_2,1.20b) mukhata eva tad devān prīṇāti_
(GBr_2,1.20c) atha yat savitāraṃ yajaty asau vai savitā yo 'sau tapati_
(GBr_2,1.20d) etam eva tena prīṇāti_
(GBr_2,1.20e) atha yat sarasvatīṃ yajati vāg vai sarasvatī
(GBr_2,1.20f) vācam etena prīṇāti_
(GBr_2,1.20g) atha yan pūṣaṇaṃ yajaty asau vai pūṣā yo 'sau tapati_
(GBr_2,1.20h) etam eva tena prīṇāti_
(GBr_2,1.20i) atha yan marutaḥ svatavaso yajati ghorā vai marutaḥ svatavasas
(GBr_2,1.20j) tān eva tena prīṇāti_
(GBr_2,1.20k) atha yad viśvān devān yajaty ete vai viśve devā yat sarve devās
(GBr_2,1.20l) tān eva tena prīṇāti_
(GBr_2,1.20m) atha yad dyāvāpṛthivyau yajati pratiṣṭhe vai dyāvāpṛthivyau
(GBr_2,1.20n) pratiṣṭhityā eva_
(GBr_2,1.20o) atha yad vājino yajati paśavo vai vājinaḥ
(GBr_2,1.20p) paśūn eva tena prīṇāti_
(GBr_2,1.20q) atho ṛtavo vai vājinaḥ_
(GBr_2,1.20r) ṛtūn eva tena prīṇāti_
(GBr_2,1.20s) atho chandāṃsi vai vājinaḥ_
(GBr_2,1.20t) chandāṃsy eva tena prīṇāti_
(GBr_2,1.20u) atho devāśvā vai vājinaḥ_
(GBr_2,1.20v) atra devāḥ sāśvā abhīṣṭāḥ prītā bhavanti_
(GBr_2,1.20w) atha yat parastāt paurṇamāsena yajate tathā hāsya pūrvapakṣe vaiśvadeveneṣṭaṃ bhavati

(GBr_2,1.21a) vaiśvadevena vai prajāpatiḥ prajā asṛjata
(GBr_2,1.21b) tāḥ sṛṣṭā aprasūtā varuṇasya yavāñ jakṣus
(GBr_2,1.21c) tā varuṇo varuṇapāśaiḥ pratyabandhāt
(GBr_2,1.21d) tāḥ prajāḥ prajāpatiṃ pitaram etyopāvadann upa taṃ yajñakratuṃ jānīhi yeneṣṭvā varuṇam aprīṇāt
(GBr_2,1.21e) sa prīto varuṇaḥ_
(GBr_2,1.21f) varuṇapāśebhyaḥ sarvasmāc ca pāpmanaḥ saṃpramucyanta iti
(GBr_2,1.21g) tata etaṃ prajāpatir yajñakratum apaśyad varuṇapraghāsān_
(GBr_2,1.21h) tam āharat
(GBr_2,1.21i) tenāyajata
(GBr_2,1.21j) teneṣṭvā varuṇam aprīṇāt
(GBr_2,1.21k) sa prīto varuṇo varuṇapāśebhyaḥ sarvasmāc ca pāpmanaḥ prajāḥ prāmuñcat
(GBr_2,1.21l) pra ha vā etasya prajā varuṇapāśebhyaḥ sarvasmāc ca pāpmano mucyante
(GBr_2,1.21m) ya evaṃ veda_
(GBr_2,1.21n) atha yad agniṃ praṇayanti yam evāmuṃ vaiśvadeve manthanti tam eva tat praṇayanti
(GBr_2,1.21o) yan mathyate tasyoktaṃ brāhmaṇam
(GBr_2,1.21p) atha yat saptadaśa sāmidhenyaḥ sadvantāv ājyabhāgau virājau saṃyājye teṣām uktaṃ brāhmaṇam
(GBr_2,1.21q) atha yan nava prayājā navānuyājā navaitāni havīṃṣi
(GBr_2,1.21r) samānāni tv eva pañca saṃcarāṇi havīṃṣi bhavanti pauṣṇāntāni
(GBr_2,1.21s) teṣām uktaṃ brāhmaṇam

(GBr_2,1.22a) atha yad aindrāgno dvādaśakapālo bhavati balaṃ vai teja indrāgnī
(GBr_2,1.22b) balam eva tat tejasi pratiṣṭhāpayati_
(GBr_2,1.22c) atha yad vāruṇy āmikṣendro vai varuṇaḥ [ed. āmīkṣendro, corr. Patyal]
(GBr_2,1.22d) sa u vai payobhājanas
(GBr_2,1.22e) tasmād vāruṇy āmikṣā_ [ed. amikṣā]
(GBr_2,1.22f) atha yan mārutī payasyāpsu vai marutaḥ śritāḥ_ [ed. śritaḥ. corr. Patyal]
(GBr_2,1.22g) āpo hi payaḥ_
(GBr_2,1.22h) athendrasya vai marutaḥ śrita aindraṃ payas
(GBr_2,1.22i) tasmān mārutī payasyā_
(GBr_2,1.22j) atha yat kāya ekakapālaḥ prajāpatir vai kaḥ
(GBr_2,1.22k) prajāpater āptyā
(GBr_2,1.22l) atho sukhasya vā etan nāmadheyaṃ kam iti [ed. nāmagheyam]
(GBr_2,1.22m) sukham eva tad adhy ātman dhatte_
(GBr_2,1.22n) atha yan mithunau gāvau dadāti tat prajātyai rūpam
(GBr_2,1.22o) ukthyā vājinaḥ_
(GBr_2,1.22p) atha yad apsu varuṇaṃ yajati sva evainaṃ tad āyatane prīṇāti_
(GBr_2,1.22q) atha yat parastāt paurṇamāsena yajate tathā hāsya pūrvapakṣe varuṇapraghāsair iṣṭaṃ bhavati

(GBr_2,1.23a) aindro vā eṣa yajñakratur yat sākamedhās
(GBr_2,1.23b) tad yathā mahārājaḥ purastāt senānīkāni vyuhyābhayaṃ panthānam anviyād evam evaitat purastād devatā yajati [ed. sainānīkāni, corr. Patyal]
(GBr_2,1.23c) tad yathaivādaḥ somasya mahāvratam evam evaitad iṣṭimahāvratam
(GBr_2,1.23d) atha yad agnim anīkavantaṃ prathamaṃ devatānāṃ yajaty agnir vai devānāṃ mukham_
(GBr_2,1.23e) mukhata eva tad devān prīṇāti_
(GBr_2,1.23f) atha yan madhyaṃdine marutaḥ sāṃtapanān yajatīndro vai marutaḥ saṃtapanāḥ_
(GBr_2,1.23g) aindraṃ mādhyaṃdinam_
(GBr_2,1.23h) tasmād etān indreṇopasaṃhitān yajati_
(GBr_2,1.23i) atha yat sāyaṃ gṛhamedhīyena caranti puṣṭikarma vai gṛhamedhīyaḥ
(GBr_2,1.23j) sāyaṃ poṣaḥ paśūnām_
(GBr_2,1.23k) tasmāt sāyaṃ gṛhamedhīyena caranti_
(GBr_2,1.23l) atah yac chvo bhūte gṛhamedhīyasya niṣkāśamiśreṇa pūrṇadarveṇa caranti pūrvedyuḥ karmaṇaivaitat prātaḥ karmopasaṃtanvanti_
(GBr_2,1.23m) atha yat prātar marutaḥ krīḍino yajatīndro vai marutaḥ krīḍinas
(GBr_2,1.23n) tasmād enān indreṇopasaṃhitān yajati_
(GBr_2,1.23o) atha yad agniṃ praṇayanti yam evāmuṃ vaiśvadeve manthanti tam eva tat praṇayanti
(GBr_2,1.23p) yan mathyate tasyoktaṃ brāhmaṇam
(GBr_2,1.23q) atha yat saptadaśa sāmidhenyaḥ sadvantāv ājyabhāgau virājau saṃyājye teṣām uktaṃ brāhmaṇam
(GBr_2,1.23r) atha yan nava prayājā navānuyājā aṣṭau havīṃṣi samānāni tv eva ṣaṭsaṃcarāṇi havīṃṣi bhavanty aindrāgnāntāni
(GBr_2,1.23s) teṣām uktaṃ brāhmaṇam
(GBr_2,1.23t) atha yan mahendram antato yajaty antaṃ vai śreṣṭhī bhajate
(GBr_2,1.23u) tasmād enam antato yajati_
(GBr_2,1.23v) atha yad vaiśvakarmaṇa ekakapālo 'sau vai viśvakarmā yo 'sau tapati_
(GBr_2,1.23w) etam eva tena prīṇāti_
(GBr_2,1.23x) atha yad ṛṣabhaṃ dadāty aindro ha yajñakratuḥ

(GBr_2,1.24a) atha yad aparāhṇe pitṛyajñena caranty aparāhṇabhājo vai pitaras
(GBr_2,1.24b) tasmād aparāhṇe pitṛyajñena caranti
(GBr_2,1.24c) tad āhur yad aparapakṣabhājo vai pitaraḥ kasmād enān pūrvapakṣe yajantīti
(GBr_2,1.24d) devā vā ete pitaras
(GBr_2,1.24e) tasmād enān pūrvapakṣe yajantīti_
(GBr_2,1.24f) atha yad ekāṃ sāmidhenīṃ trir anvāha sakṛd ha vai pitaras
(GBr_2,1.24g) tasmād ekāṃ sāmidhenīṃ trir anvāha_
(GBr_2,1.24h) atha yad yajamānasyārṣeyaṃ nāha ned yajamānaṃ pravṛṇajānīti_
(GBr_2,1.24i) atha yat somaṃ pitṛmantaṃ pitṝn vā somavataḥ pitṝn barhiṣadaḥ pitṝn agniṣvāttān ity āvāhayati
(GBr_2,1.24j) na haike svaṃ mahimānam āvāhayanti yajamānasyaiṣa mahimeti vadanta āvāhayed iti tv eva sthitam
(GBr_2,1.24k) agner hy eṣa mahimā bhavati_
(GBr_2,1.24l) oṃ svadhety āśrāvayati_
(GBr_2,1.24m) astu svadheti pratyāśrāvayati
(GBr_2,1.24n) svadhākāro hi pitṝṇām
(GBr_2,1.24o) atha yat prayājānuyājebhyo barhiṣmantāv uddharati prajā vai barhir net prajāṃ pitṛṣu dadhānīti
(GBr_2,1.24p) te vai ṣaṭ saṃpadyante
(GBr_2,1.24q) ṣaḍ vā ṛtavaḥ_
(GBr_2,1.24r) ṛtavaḥ pitaraḥ
(GBr_2,1.24s) pitṝṇām āptyai

(GBr_2,1.25a) atha yaj jīvanavantāv ājyabhāgau bhavato yajamānam eva taj jīvayati_
(GBr_2,1.25b) atha yad ekaikasya haviṣas tisrastisro yājyā bhavanti hvayaty evainān prathamayā
(GBr_2,1.25c) dvitīyayā gamayati
(GBr_2,1.25d) praiva tṛtīyayā yacchati_
(GBr_2,1.25e) atho devayajñam evaitat pitṛyajñena vyāvartayati_
(GBr_2,1.25f) atho dakṣiṇāsaṃstho vai pitṛyajñas
(GBr_2,1.25g) tam evaitad udaksaṃsthaṃ kurvanti_
(GBr_2,1.25h) atha yad agniṃ kavyavāhanam antato yajaty etat sviṣṭakṛto pitaras
(GBr_2,1.25i) tasmād agniṃ kavyavāhanam antato yajati_
(GBr_2,1.25j) atha yad iḍām upahūyāvaghrāya na prāśnanti paśavo vā iḍā
(GBr_2,1.25k) net paśūn pravṛṇajānīti_
(GBr_2,1.25l) atha yat sūktavāke yajamānasyāśiṣo 'nvāha ned yajamānaṃ pravṛṇajānīti_
(GBr_2,1.25m) atha yat patnīṃ na saṃyājayanti net patnīṃ pravṛṇajānīti_
(GBr_2,1.25n) atha yat pavitravati mārjayante śāntir vai bheṣajam āpaḥ
(GBr_2,1.25o) śāntir evaiṣā bheṣajam antato yajñe kriyate_
(GBr_2,1.25p) atha yad adhvaryuḥ pitṛbhyo nipṛṇāti jīvān eva tat pitṝn anu manuṣyāḥ pitaro 'nupravahanti_
(GBr_2,1.25q) atho devayajñam evainaṃ pitṛyajñena vyāvartayanti_
(GBr_2,1.25r) atho dakṣiṇāsaṃstho vai pitṛyajñas
(GBr_2,1.25s) tam evaitad udaksaṃsthaṃ kurvanti_
(GBr_2,1.25t) atha yat prāñco 'bhyutkramyādityam upatiṣṭhante devaloko vā ādityaḥ
(GBr_2,1.25u) pitṛlokaḥ pitaraḥ_
(GBr_2,1.25v) devalokam evaitat pitṛlokād upasaṃkrāmantīti_
(GBr_2,1.25w) atha yad dakṣiṇāñco 'bhyutkramyāgnīn upatiṣṭhante prītyaiva tad deveṣv antato 'rdhaṃ caranti_
(GBr_2,1.25x) atha yad udañco 'bhyutkramya traiyaṃbakair yajante rudram eva tat svasyāṃ diśi prīṇanti_ [ed. svāyāṃ but see corrigenda p. 302]
(GBr_2,1.25y) atho devayajñam evaitat pitṛyajñena vyāvartayanti_
(GBr_2,1.25z) atho dakṣiṇāsaṃstho vai pitṛyajñas
(GBr_2,1.25aa) tam evaitad udaksaṃsthaṃ kurvanti_
(GBr_2,1.25bb) atha yad antata ādityeṣṭyā yajatīyaṃ vā aditiḥ_
(GBr_2,1.25cc) asyām evainam antataḥ pratiṣṭhāpayati_
(GBr_2,1.25dd) atha yat parastāt paurṇamāsena yajate tathā hāsya pūrvapakṣe sākamedhair iṣṭaṃ bhavati