Gopatha Brahmana · Chapter 2

(GBr_1,1.39col) ity atharvavede gopathabrāhmaṇapūrvabhāge prathamaḥ prapāṭhakaḥ ||
(GBr_1,2.1a) oṃ <brahmacārīṣṇaṃś carati rodasī ubhe [ŚS 11.3.1a, PS 16.153.1a]> ity ācāryam āha
(GBr_1,2.1b) <tasmin devāḥ saṃmanaso bhavanti [ŚS 11.3.1, PS 16.153.1b (?)]>_iti vāyum āha
(GBr_1,2.1c) <sa sadya eti pūrvasmād uttaraṃ samudram [ŚS 11.3.6, PS 16.153.6]> ity ādityam āha
(GBr_1,2.1d) dīkṣito dīrghaśmaśruḥ_
(GBr_1,2.1e) eṣa dīkṣita eṣa dīrghaśmaśrur eṣa evācāryasthāne tiṣṭhann ācārya iti stūyate
(GBr_1,2.1f) vaidyutasthāne tiṣṭhan vāyur iti stūyate dyausthāne tiṣṭhann āditya iti stūyate
(GBr_1,2.1g) tad apy etad ṛcoktaṃ <brahmacārīṣṇan [ŚS 11.3.1, PS 16.153.1]>_iti brāhmaṇam

(GBr_1,2.2a) jāyamāno ha vai brāhmaṇaḥ saptendriyāṇy abhijāyate brahmavarcasaṃ ca yaśaś ca svapnaṃ ca krodhaṃ ca ślāghāṃ ca rūpaṃ ca puṇyam eva gandhaṃ saptamam_
(GBr_1,2.2b) tāni ha vā asyaitāni brahmacaryam upetyopakrāmanti
(GBr_1,2.2c) mṛgān asya brahmavarcasaṃ gacchati_
(GBr_1,2.2d) ācāryaṃ yaśaḥ_
(GBr_1,2.2e) ajagaraṃ svapnaḥ_
(GBr_1,2.2f) varāhaṃ krodhaḥ_
(GBr_1,2.2g) apaḥ ślāghā
(GBr_1,2.2h) kumārīṃ rūpam
(GBr_1,2.2i) oṣadhivanaspatīn puṇyo gandhaḥ
(GBr_1,2.2j) sa yan mṛgājināni vaste tena tad brahmavarcasam avarunddhe yad asya mṛgeṣu bhavati
(GBr_1,2.2k) sa ha snāto brahmavarcasī bhavati
(GBr_1,2.2l) sa yad aharahar ācāryāya karma karoti tena tad yaśo 'varunddhe yad asyācārye bhavati
(GBr_1,2.2m) sa ha snāto yaśasvī bhavati
(GBr_1,2.2n) sa yat suṣupsur nidrāṃ ninayati tena taṃ svapnam avarunddhe yo 'syājagare bhavati
(GBr_1,2.2o) taṃ ha snātaṃ svapantam āhuḥ svapitu mainaṃ bobudhatheti
(GBr_1,2.2p) sa yat kruddho vācā na kaṃ cana hinasti puruṣātpuruṣāt pāpīyān iva manyamānas tena taṃ krodham avarunddhe yo 'sya varāhe bhavati
(GBr_1,2.2q) tasya ha snātasya krodhāḥ ślāghīyasaṃ viśante_
(GBr_1,2.2r) athādbhiḥ ślāghamāno na snāyāt
(GBr_1,2.2s) tena tāṃ ślāghām avarunddhe yāsyāpsu bhavati
(GBr_1,2.2t) sa ha snātaḥ ślāghīyo 'nyebhyaḥ ślāghyate_
(GBr_1,2.2u) athaitad brahmacāriṇo rūpaṃ yat kumāryās
(GBr_1,2.2v) tāṃ nagnāṃ nodīkṣeta_
(GBr_1,2.2w) iti veti vā mukhaṃ viparidhāpayet
(GBr_1,2.2x) tena tad rūpam avarunddhe yad asya kumāryāṃ bhavati
(GBr_1,2.2y) taṃ ha snātaṃ kumārīm iva nirīkṣante_
(GBr_1,2.2z) athaitad brahmacāriṇaḥ puṇyo gandho ya oṣadhivanaspatīnāṃ tāsāṃ puṇyaṃ gandhaṃ pracchidya nopajighret
(GBr_1,2.2aa) tena taṃ puṇyaṃ gandham avarunddhe yo 'syauṣadhivanasvapatiṣu bhavati
(GBr_1,2.2bb) sa ha snātaḥ puṇyagandhir bhavati

(GBr_1,2.3a) sa vā eṣa upayaṃś caturdhopaity agniṃ pādenācāryaṃ pādena grāmaṃ pādena mṛtyuṃ pādena
(GBr_1,2.3b) sa yad aharahaḥ samidha āhṛtya sāyaṃprātar agniṃ paricaret tena taṃ pādam avarunddhe yo 'syāgnau bhavati
(GBr_1,2.3c) sa yad aharahar ācāryāya karma karoti tena taṃ pādam avarunddhe yo 'syācārye bhavati
(GBr_1,2.3d) sa yad aharahar grāmaṃ praviśya bhikṣām eva parīpsati na maithunaṃ tena taṃ pādam avarunddhe yo 'sya grāme bhavati
(GBr_1,2.3e) sa yat kruddho vācā na kaṃ cana hinasti puruṣātpuruṣāt pāpīyān iva manyamānas tena taṃ pādam avarunddhe yo 'sya mṛtyau bhavati

(GBr_1,2.4a) pañca ha vā ete brahmacāriṇy agnayo dhīyante
(GBr_1,2.4b) dvau pṛthagghastayor mukhe hṛdaya upastha eva pañcamaḥ
(GBr_1,2.4c) sa yad dakṣiṇena pāṇinā striyaṃ na spṛśati tenāharaharyājināṃ lokam avarunddhe
(GBr_1,2.4d) yat savyena tena pravrājinām_
(GBr_1,2.4e) yan mukhena tenāgnipraskandinām_
(GBr_1,2.4f) yad dhṛdayena tena śūrāṇām_
(GBr_1,2.4g) yad upasthena tena gṛhamedhinām_
(GBr_1,2.4h) taiś cet striyaṃ parāharaty anagnir iva śiṣyate
(GBr_1,2.4i) sa yad aharahar ācāryāya kule 'nutiṣṭhate so 'nuṣṭhāya brūyād dharma gupto mā gopāyeti
(GBr_1,2.4j) dharmo hainaṃ gupto gopāyati
(GBr_1,2.4k) tasya ha prajā śvaḥ śvaḥ śreyasī śreyasīha bhavati
(GBr_1,2.4l) dhāyyaiva pratidhīyate
(GBr_1,2.4m) svarge loke pitṝn nidadhāti
(GBr_1,2.4n) tāntavaṃ na vasīta
(GBr_1,2.4o) yas tāntavaṃ vaste kṣatraṃ vardhate na brahma
(GBr_1,2.4p) tasmāt tāntavaṃ na vasīta brahma vardhatāṃ mā kṣatram iti
(GBr_1,2.4q) nopary āsīta
(GBr_1,2.4r) yad upary āste prāṇam eva tadātmano 'dharaṃ kurute yad vāto vahati_
(GBr_1,2.4s) adha evāsītādhaḥ śayītādhas tiṣṭhed adho vrajet_
(GBr_1,2.4t) evaṃ ha sma vai tat pūrve brāhmaṇā brahmacaryaṃ caranti
(GBr_1,2.4u) taṃ ha sma tatputraṃ bhrātaraṃ vopatāpinam āhur upanayetainam iti_
(GBr_1,2.4v) ā samiddhārāt svar eṣyanto 'nnam adyāt_
(GBr_1,2.4w) athāha jaghanam āhuḥ snāpayetainam itiy ā samiddhārāt_
(GBr_1,2.4x) na hy etāni vratāni bhavanti
(GBr_1,2.4y) taṃ cec chayānam ācāryo 'bhivadet sa pratisaṃhāya pratiśṛṇuyāt
(GBr_1,2.4z) taṃ cec chayānam utthāya taṃ ced utthitam abhiprakramya taṃ ced abhiprakrāntam abhipalāyamānam
(GBr_1,2.4aa) evaṃ ha sma vai tat pūrve brāhmaṇā brahmacaryaṃ caranti
(GBr_1,2.4bb) teṣāṃ ha sma vaiṣā puṇyā kīrtir gacchaty ā ha vā ayaṃ so 'dya gamiṣyatīti

(GBr_1,2.5a) janamejayo ha vai pārīkṣito mṛgayāṃ cariṣyan haṃsābhyām asiṣyann upāvatastha iti
(GBr_1,2.5b) tāv ūcatur janamejayaṃ pārīkṣitam abhyājagāma
(GBr_1,2.5c) sa hovāca
(GBr_1,2.5d) namo vāṃ bhagavantau kau nu bhagavantāv iti
(GBr_1,2.5e) tāv ūcatur dakṣiṇāgniś cāhavanīyaś ceti
(GBr_1,2.5f) sa hovāca namo vāṃ bhagavantau tad ākīyatām iti_
(GBr_1,2.5g) ihopārāmam iti_
(GBr_1,2.5h) api kila devā na ramante na hi devā na ramantae_
(GBr_1,2.5i) api caikopārāmād devā ārāmam upasaṃkrāmantīti
(GBr_1,2.5j) sa hovāca namo vāṃ bhagavantau kiṃ puṇyam iti
(GBr_1,2.5k) brahmacaryam iti
(GBr_1,2.5l) kiṃ laukyam iti
(GBr_1,2.5m) brahmacaryam eveti
(GBr_1,2.5n) tat ko veda iti
(GBr_1,2.5o) dantāvalo dhaumraḥ_
(GBr_1,2.5p) atha khalu dantāvalo dhaumro yāvati tāvati kāle pārīkṣitaṃ janamejayam abhyājagāma
(GBr_1,2.5q) tasmā utthāya svayam eva viṣṭaraṃ nidadhau
(GBr_1,2.5r) tam upasaṃgṛhya papracchādhīhi bho kiṃ puṇyam iti
(GBr_1,2.5s) brahmacaryam iti
(GBr_1,2.5t) kiṃ laukyam iti
(GBr_1,2.5u) brahmacaryam eveti
(GBr_1,2.5v) tasmā etat provācāṣṭācatvāriṃśad varṣaṃ sarvavedabrahmacaryam_
(GBr_1,2.5w) tac caturdhā vedeṣu vyuhya dvādaśavarṣaṃ brahmacaryaṃ dvādaśavarṣāṇy avarārdham
(GBr_1,2.5x) api snāyaṃś cared yathāśakty aparam_
(GBr_1,2.5y) tasmā uhasyṛṣabhau sahasraṃ dadau_
(GBr_1,2.5z) apy apakīrtitam ācāryo brahmacārīty eka āhur ākāśam adhidaivatam
(GBr_1,2.5aa) athādhyātmaṃ brāhmaṇo vratavāṃś caraṇavān brahmacārī

(GBr_1,2.6a) brahma ha vai prajā mṛtyave saṃprāyacchat_
(GBr_1,2.6b) brahmacāriṇam eva na saṃpradadau
(GBr_1,2.6c) sa hovācāśyām asminn iti
(GBr_1,2.6d) kim iti
(GBr_1,2.6e) yāṃ rātrīṃ samidham anāhṛtya vaset tām āyuṣo 'varundhīyeti
(GBr_1,2.6f) tasmād brahmacāry aharahaḥ samidha āhṛtya sāyaṃprātar agniṃ paricaret_
(GBr_1,2.6g) nopary upasādayed atha pratiṣṭhāpayet_
(GBr_1,2.6h) yad upary upasādayej jīmūtavarṣī tad ahaḥ parjanyo bhavati
(GBr_1,2.6i) te devā abruvan brāhmaṇo vā ayaṃ brahmacaryaṃ cariṣyati
(GBr_1,2.6j) brūtāsmai bhikṣā iti gṛhapatir brūta bahucārī gṛhapatnyā iti
(GBr_1,2.6k) kim asyā vṛñjītādadatyā iti_
(GBr_1,2.6l) iṣṭāpūrtasukṛtadraviṇam avarundhyād iti
(GBr_1,2.6m) tasmād brahmacāriṇe 'harahar bhikṣāṃ dadyād gṛhiṇī mā māyam iṣṭāpūrtasukṛtadraviṇam avarundhyād iti
(GBr_1,2.6n) saptamīṃ nātinayet saptamīm atinayan na brahmacārī bhavati
(GBr_1,2.6o) samidbhaikṣe saptarātram acaritavān brahmacārī punarupaneyo bhavati

(GBr_1,2.7a) nopariśāyī syān na gāyano na nartano na saraṇo na niṣṭhīvet_
(GBr_1,2.7b) yad upariśāyī bhavaty abhīkṣṇaṃ nivāsā jāyante
(GBr_1,2.7c) yad gāyano bhavaty abhīkṣṇaśa ākrandān dhāvante
(GBr_1,2.7d) yan nartano bhavaty abhīkṣṇaśaḥ pretān nirharante
(GBr_1,2.7e) yat saraṇo bhavaty abhīkṣṇaśaḥ prajāḥ saṃviśante
(GBr_1,2.7f) yan niṣṭhīvati madhya eva tadātmano niṣṭhīvati
(GBr_1,2.7g) sa cen niṣṭhīved <divo nu mām [ŚS 6.124.1, PS 19.40.4, VaitS 12.7]> <yad atrāpi madhor ahaṃ [PS 20.38.6, VaitS 12.8]> <yad atrāpi rasasya me [PS 20.27.8, VaitS 12.9]>_ity ātmānam anumantrayate
(GBr_1,2.7h) <yad atrāpi madhor ahaṃ niraṣṭhaviṣam asmṛtam agniś ca tat savitā ca punar me jaṭhare dhattāṃ [PS 20.38.6, VaitS 12.8]> || <yad atrāpi rasasya me parāpapātāsmṛtaṃ tad ihopahvayāmahe tan ma āpyāyatāṃ punaḥ [PS 20.27.8]>_iti
(GBr_1,2.7i) na śmaśānam ātiṣṭhet
(GBr_1,2.7j) sa ced abhitiṣṭhed udakaṃ haste kṛtvā <yadīd amṛtukāmyety [PS 20.54.9]> abhimantrya japant samprokṣya parikrāmet
(GBr_1,2.7k) samayāyoparivrajed
(GBr_1,2.7l) <yadīd amṛtukāmyāghaṃ ripram upeyima | andhaḥ śloṇa iva hīyatāṃ mā no 'nvāgād aghaṃ yataḥ [PS 20.54.9]>_iti_
(GBr_1,2.7m) atha haitad devānāṃ pariṣūtaṃ yad brahmacārī
(GBr_1,2.7n) tad apy etad ṛcoktaṃ devānām etat pariṣūtam anabhyārūḍhaṃ carati rocamānaṃ tasmin sarve paśavas tatra yajñās tasminn annaṃ saha devatābhir iti brāhmaṇam

(GBr_1,2.8a) prāṇāpānau janayann iti śaṅkhasya mukhe maharṣer vasiṣṭhasya putra etāṃ vācaṃ sasṛje śītoṣṇāv ihotsau prādur bhaveyātām iti
(GBr_1,2.8b) tathā tac chaśvad anuvartate_
(GBr_1,2.8c) atha khalu vipāṇ madhye vasiṣṭhaśilā nāma prathama āśramaḥ_
(GBr_1,2.8d) dvitīyaḥ kṛṣṇaśilās
(GBr_1,2.8e) tasmin vasiṣṭhaḥ samatapat_
(GBr_1,2.8f) viśvāmitrajamadagnī jāmadagne tapataḥ_
(GBr_1,2.8g) gautamabharadvājau siṃhau prabhave tapataḥ_
(GBr_1,2.8h) guṃgur guṃguvāse tapati_
(GBr_1,2.8i) ṛṣir ṛṣidroṇe 'bhyatapat_
(GBr_1,2.8j) agastyo 'gastyatīrthe tapati
(GBr_1,2.8k) divy atrir ha tapati
(GBr_1,2.8l) svayambhūḥ kaśyapaḥ kaśyapatuṅge 'bhyatapat_
(GBr_1,2.8m) ulavṛkarkṣutarakṣuḥ
(GBr_1,2.8n) śvā varāhacilvaṭibabrukāḥ sarpadaṃṣṭranaḥ saṃhanukṛṇvānāḥ kaśyapatuṅgadarśanāt saraṇavāṭāt siddhir bhavati
(GBr_1,2.8o) brāhmyaṃ varṣasahasram ṛṣivane brahmacāryekapādenātiṣṭhati
(GBr_1,2.8p) dvitīyaṃ varṣasahasraṃ mūrdhany evāmṛtasya dhārām ādhārayat_
(GBr_1,2.8q) brāhmāṇyaṣṭācatvāriṃśad varṣasahasrāṇi salilasya pṛṣṭhe śivo 'bhyatapat
(GBr_1,2.8r) tasmāt taptāt tapaso bhūya evābhyatapat
(GBr_1,2.8s) tad apy etā ṛco 'bhivadanti prāṇāpānau janayann iti brāhmaṇam

(GBr_1,2.9a) ekapād dvipada iti
(GBr_1,2.9b) vāyur ekapāt
(GBr_1,2.9c) tasyākāśaṃ pādaḥ_
(GBr_1,2.9d) candramā dvipāt
(GBr_1,2.9e) tasya pūrvapakṣāparapakṣau pādau_
(GBr_1,2.9f) ādityas tripāt
(GBr_1,2.9g) tasyeme lokāḥ pādāḥ_
(GBr_1,2.9h) agniḥ ṣaṭpādas
(GBr_1,2.9i) tasya pṛthivy antarikṣaṃ dyaur āpa oṣadhivanaspataya imāni bhūtāni pādās
(GBr_1,2.9j) teṣāṃ sarveṣāṃ vedā gatir ātmā pratiṣṭhitāś catasro brahmaṇaḥ śākhāḥ_
(GBr_1,2.9k) atho āhuḥ ṣaḍ iti mūrtir ākāśaś ceti_ [ed. ahuḥ]
(GBr_1,2.9k) ṛcā mūrtiḥ_
(GBr_1,2.9m) yājuṣī gatiḥ
(GBr_1,2.9n) sāmamayaṃ tejaḥ_
(GBr_1,2.9o) bhṛgvaṅgirasā māyā_
(GBr_1,2.9p) etad brahmaiva yajñaś catuṣpād dviḥ saṃsthita iti
(GBr_1,2.9q) tasya bhṛgvaṅgirasaḥ saṃsthe
(GBr_1,2.9r) atho āhur ekasaṃsthita iti
(GBr_1,2.9s) yad dhotarcāṃ maṇḍalaiḥ karoti pṛthivīṃ tenāpyāyayati_
(GBr_1,2.9t) etasyāṃ hy agniś carati
(GBr_1,2.9u) tad apy etad ṛcoktam <agnivāsāḥ pṛthivy asitajñūḥ [ŚS 12.1.21, PS 17.3.2]>_iti
(GBr_1,2.9v) yad adhvaryur yajuṣā karoty antarikṣaṃ tenāpyāyayati
(GBr_1,2.9w) tasmin vāyur na niviśate katamac ca nāhar iti
(GBr_1,2.9x) tad apy etad ṛcoktam <antarikṣe pathibhir hrīyamāṇo na ni viśate katamac ca nāhaḥ | apāṃ yoniḥ prathamajā ṛtasya kva svij jātaḥ kuta ā babhūva [PS 1.107.4]>_iti
(GBr_1,2.9y) yad udgātā sāmnā karoti divaṃ tenāpyāyayati
(GBr_1,2.9z) tatra hy ādityaḥ śukraś carati
(GBr_1,2.9aa) tad apy etad ṛcoktam <uccā patantam aruṇaṃ suparṇam [ŚS 13.2.36, PS 18.24.3]> iti
(GBr_1,2.9bb) yad brahmarcāṃ kāṇḍaiḥ karoty apas tenāpyāyayati
(GBr_1,2.9cc) candramā hy apsu carati
(GBr_1,2.9dd) tad apy etad ṛcoktaṃ candramā apsv antar iti tāsām oṣadhivanaspatayaḥ kāṇḍāni
(GBr_1,2.9ee) tato mūlakāṇḍaparṇapuṣpaphalapraroharasagandhair yajño vartate_
(GBr_1,2.9ff) adbhiḥ karṇāṇi pravartante_
(GBr_1,2.9gg) adbhiḥ somo 'bhiṣūyate
(GBr_1,2.9hh) tad yad brahmāṇāṃ karṇāṇi karmaṇy āmantrayaty apas tenānujānāti_
(GBr_1,2.9ii) eṣo hy asya bhāgas
(GBr_1,2.9jj) tad yathā bhokṣyamāṇaḥ_
(GBr_1,2.9kk) apa eva prathamam ācāmayed apa upariṣṭād evaṃ yajño 'dbhir eva pravartate_
(GBr_1,2.9ll) apsu saṃsthāpyate tasmād brahmā purastāddhomasaṃsthitahomair yajño vartate_
(GBr_1,2.9mm) antarā hi purastāddhomasaṃsthitahomair yajñaṃ parigṛhṇāti_
(GBr_1,2.9nn) antarā hi bhṛgvaṅgiraso vedān āduhya bhṛgvaṅgirasaḥ somapānaṃ manyante
(GBr_1,2.9oo) somātmako hy ayaṃ veda
(GBr_1,2.9pp) tad apy etad ṛcoktaṃ somaṃ manyate papivān iti
(GBr_1,2.9qq) tad yathemāṃ pṛthivīm udīrṇāṃ jyotiṣā dhūmāyamānāṃ varṣaṃ śamayati_
(GBr_1,2.9rr) evaṃ brahmā bhṛgvaṅgirobhir vyāhṛtibhir yajñasya viriṣṭaṃ śamayati_
(GBr_1,2.9ss) agnir ādityāya śamayati_
(GBr_1,2.9tt) ete 'ṅgirasaḥ_
(GBr_1,2.9uu) eta idaṃ sarvaṃ samāpnuvanti
(GBr_1,2.9vv) vāyur āpaś candramā ity ete bhṛgavaḥ_
(GBr_1,2.9ww) eta idaṃ sarvaṃ samāpyāyayanti_
(GBr_1,2.9xx) ekam eva saṃsthaṃ bhavatīti brāhmaṇam

(GBr_1,2.10a) vicārī ha vai kābandhiḥ kabandhasyātharvaṇasya putro medhāvī mīmāṃsako 'nūcāna āsa
(GBr_1,2.10b) sa ha svenātimānena mānuṣaṃ vittaṃ neyāya
(GBr_1,2.10c) taṃ mātovāca
(GBr_1,2.10d) ta evaitad annam avocaṃs ta ima eṣu kurupañcāleṣv aṅgamagadheṣu kāśikauśaleṣu śālvamatsyeṣu savaśośīnareṣūdīcyeṣv annam adantīti_
(GBr_1,2.10e) atha vayaṃ tavaivātimānenānādyāḥ smaḥ_
(GBr_1,2.10f) vatsa vāhanam anviccheti
(GBr_1,2.10g) sa māndhātur yauvanāśvasya sārvabhaumasya rājñaḥ somaṃ prasūtam ājagāma
(GBr_1,2.10h) sa sado 'nupraviśyartvijaś ca yajamānaṃ cāmantrayām āsa
(GBr_1,2.10i) tad yāḥ prācyo nadyo vahanti yāś ca dakṣiṇācyo yāś ca pratīcyo yāś codīcyas tāḥ sarvāḥ pṛthaṅnāmadheyā ity ācakṣate
(GBr_1,2.10j) tāsāṃ samudram abhipadyamānānāṃ chidyate nāmadheyaṃ samudra ity ācakṣate
(GBr_1,2.10k) evam ime sarve vedā nirmitāḥ sakalpāḥ sarahasyāḥ sabrāhmaṇāḥ sopaniṣatkāḥ setihāsāḥ sānvākhyānāḥ sapurāṇāḥ sasvarāḥ sasaṃskārāḥ saniruktāḥ sānuśāsanāḥ sānumārjanāḥ savākovākyās
(GBr_1,2.10l) teṣāṃ yajñam abhipadyamānānāṃ chidyate nāmadheyaṃ yajña ity evācakṣate

(GBr_1,2.11a) bhūmer ha vā etad vicchinnaṃ devayajanaṃ yad aprākpravaṇaṃ yad anudakpravaṇaṃ yatkṛtrimaṃ yat samaviṣamam
(GBr_1,2.11b) idaṃ ha tv eva devayajanaṃ yat samaṃ samūlam avidagdhaṃ pratiṣṭhitaṃ prāgudakpravaṇaṃ samaṃ samāstīrṇam iva bhavati yatra brāhmaṇasya brāhmaṇatāṃ vidyād brahmā brahmatvaṃ karotīti
(GBr_1,2.11c) voce chandas tan na vindāmo yenottaram emahīti
(GBr_1,2.11d) tān ha papraccha kiṃ vidvān hotā hautraṃ karoti kiṃ vidvān adhvaryur ādhvaryavaṃ karoti kiṃ vidvān udgātaudgātraṃ karoti kiṃ vidvān brahmā brahmatvaṃ karotīti
(GBr_1,2.11e) voce chandas tan na vindāmo yenottaram emahīti
(GBr_1,2.11f) te brūmo vāg eva hotā hautraṃ karoti
(GBr_1,2.11g) vāco hi stomāś ca vaṣaṭkārāś cābhisampadyante
(GBr_1,2.11h) te brūmo vāg eva hotā vāg brahma vāg deva iti
(GBr_1,2.11i) prāṇāpānābhyām evādhvaryur ādhvaryavaṃ karoti
(GBr_1,2.11j) prāṇapraṇītāni ha bhūtāni prāṇapraṇītāḥ praṇītās
(GBr_1,2.11k) te brūmaḥ prāṇāpānāv evādhvaryuḥ prāṇāpānau brahma prāṇāpānau deva iti
(GBr_1,2.11l) cakṣuṣaivodgātaudgātraṃ karoti
(GBr_1,2.11m) cakṣuṣā hīmāni bhūtāni paśyanti_
(GBr_1,2.11n) atho cakṣur evodgātā cakṣur brahma cakṣur deva iti
(GBr_1,2.11o) manasaiva brahmā brahmatvaṃ karoti
(GBr_1,2.11p) manasā hi tiryak ca diśa ūrdhvaṃ yac ca kiṃ ca manasaiva karoti tad brahma
(GBr_1,2.11q) te brūmo mana eva brahmā mano brahma mano deva iti

(GBr_1,2.12a) tad yathā ha vā idaṃ yajamānaś ca yājayitāraś ca divaṃ brūyuḥ pṛthivīti pṛthivīṃ vā dyaur iti brūyus tad anyo nānujānāty etām evaṃ nānujānāti yad etad brūyāt_
(GBr_1,2.12b) atha nu katham iti
(GBr_1,2.12c) hotety eva hotāraṃ brūyād vāg iti vācaṃ brahmeti brahma deva iti devam adhvaryur ity evādhvaryuṃ brūyāt prāṇāpānāv iti prāṇāpānau brahmeti brahma deva iti devam udgātety evodgātāraṃ brūyāc cakṣur iti cakṣur brahmeti brahma deva iti devaṃ brahmety eva brahmāṇaṃ brūyān mana iti mano brahmeti brahma deva iti devam

(GBr_1,2.13a) nānāpravacanāni ha vā etāni bhūtāni bhavanti
(GBr_1,2.13a) ye caivāsomapaṃ yājayanti ye ca surāpaṃ ye ca brāhmaṇaṃ vicchinnaṃ somayājinaṃ taṃ prātaḥ samitpāṇaya upodeyur upāyāmo bhavantam iti
(GBr_1,2.13a) kimartham iti
(GBr_1,2.13a) yān eva no bhavāṃs tān hyaḥ praśnān apṛcchat tān eva no bhavān vyācakṣīteti
(GBr_1,2.13a) tatheti
(GBr_1,2.13a) tebhya etān praśnān vyācacaṣṭe
(GBr_1,2.13a) tad yena ha vā idaṃ vidyamānaṃ cāvidyamānaṃ cābhinidadhāti tad brahma
(GBr_1,2.13a) tad yo veda sa brāhmaṇo 'dhīyāno 'dhītyācakṣata iti brāhmaṇam

(GBr_1,2.14a) athāto devayajanāni_
(GBr_1,2.14b) ātmā devayajanam_
(GBr_1,2.14c) śraddhā devayajanam
(GBr_1,2.14d) ṛtvijo devayajanam_
(GBr_1,2.14e) bhaumaṃ devayajanam_
(GBr_1,2.14f) tad vā etad ātmā devayajanaṃ yad upavyāyacchamāno vānupavyāyacchamāno vā śarīram adhivasati_
(GBr_1,2.14g) eṣa yajñaḥ_
(GBr_1,2.14h) eṣa yajataḥ_
(GBr_1,2.14i) etaṃ yajantaḥ_
(GBr_1,2.14j) etad devayajanam
(GBr_1,2.14k) athaitac chraddhā devayajanam_
(GBr_1,2.14l) yadaiva kadā cid ādadhyāt_
(GBr_1,2.14m) śraddhā tv evainaṃ nātīyāt
(GBr_1,2.14n) tad devayajanam
(GBr_1,2.14o) athaitad ṛtvijo devayajanam_
(GBr_1,2.14p) yatra kva cid brāhmaṇo vidyāvān mantreṇa karoti tad devayajanam
(GBr_1,2.14q) athetad bhaumaṃ devayajanam_
(GBr_1,2.14r) yatrāpas tiṣṭhanti yatra syandanti pra tad vahanty udvahanti tad devayajanam_
(GBr_1,2.14s) yat samaṃ samūlam avidagdhaṃ pratiṣṭhitaṃ prāgudakpravaṇaṃ samaṃ samāstīrṇam iva bhavati yasya śvabhra ūrmo vṛkṣaḥ parvato nadī panthā vā purastāt syāt_
(GBr_1,2.14t) na devayajanamātraṃ purastāt paryavaśiṣyet_
(GBr_1,2.14u) nottarato 'gneḥ paryupasīderann iti brāhmaṇam

(GBr_1,2.15a) aditir vai prajākāmaudanam apacat
(GBr_1,2.15b) tata ucchiṣṭam āśnāt
(GBr_1,2.15c) sā garbham adhatta
(GBr_1,2.15d) tata ādityā ajāyanta
(GBr_1,2.15e) ya eṣa odanaḥ pacyata ārambhaṇam evaitat kriyata ākramaṇam eva
(GBr_1,2.15f) prādeśamātrīḥ samidho bhavanti_
(GBr_1,2.15g) etāvān hy ātmā prajāpatinā saṃmitaḥ_
(GBr_1,2.15h) agner vai yā yajñiyā tanūr aśvatthe tayā samagacchata_
(GBr_1,2.15i) eṣāsya ghṛtyā tanūr yad ghṛtam_
(GBr_1,2.15j) yad ghṛtena samidho 'nakti tābhyām evainaṃ tat tanūbhyāṃ samardhayati
(GBr_1,2.15k) yan nirmārgasyādadhāty avagūrtyā vai vīryaṃ kriyate
(GBr_1,2.15l) yan nirmārgasyādadhāty avagūrtyā eva
(GBr_1,2.15m) saṃvatsaro vai prajananam
(GBr_1,2.15n) agniḥ prajananam
(GBr_1,2.15o) etat prajananam_
(GBr_1,2.15p) yat saṃvatsara ṛcāgnau samidham ādadhāti prajananād evainaṃ tat prajanayitā prajanayati_
(GBr_1,2.15q) abhaktartur vai puruṣaḥ_
(GBr_1,2.15r) na hi tad veda yam ṛtum abhijāyate
(GBr_1,2.15s) yan nakṣatraṃ tad āpnoti
(GBr_1,2.15t) ya eṣa odanaḥ pacyate yonir evaiṣā kriyate
(GBr_1,2.15u) yat samidha ādhīyante retas tad dhīyate
(GBr_1,2.15v) saṃvatsare vai reto hitaṃ prajāyate
(GBr_1,2.15w) yaḥ saṃvatsare paryete 'gnim ādhatte prajātam evainam ādhatte
(GBr_1,2.15x) dvādaśasu rātrīṣu purā saṃvatsarasyādheyās
(GBr_1,2.15y) tā hi saṃvatsarasya pratimā_
(GBr_1,2.15z) atho tisṛṣv atho dvayor atho pūrvedyur ādheyās ta evāgnim ādadhānena_
(GBr_1,2.15aa) ādityā vā ita uttamā amuṃ lokam āyan_
(GBr_1,2.15bb) te pathirakṣayas ta iyakṣamāṇaṃ pratinudantaḥ_
(GBr_1,2.15cc) uccheṣaṇabhājā vā ādityāḥ_
(GBr_1,2.15dd) [yad ucchiṣṭam]_
(GBr_1,2.15ee) yad ucchiṣṭena samidho 'nakti tebhya eva prāvocat tebhya eva procya svargaṃ lokaṃ yāti

(GBr_1,2.16a) prajāpatir atharvā devaḥ sa tapas taptvaitaṃ cātuḥprāśyaṃ brahmaudanaṃ niramimīta caturlokaṃ caturdevaṃ caturvedaṃ caturhautram iti
(GBr_1,2.16b) catvāro vā ime lokāḥ pṛthivy antarikṣaṃ dyaur āpa iti
(GBr_1,2.16c) catvāro vā ime devā agnir vāyur ādityaś candramāḥ_
(GBr_1,2.16d) catvāro vā ime vedā ṛgvedo yajurvedaḥ sāmavedo brahmaveda iti
(GBr_1,2.16e) catasro vā imā hotrā hautram ādhvaryavam audgātraṃ brahmatvam iti
(GBr_1,2.16f) tad apy etad ṛcoktaṃ <catvāri śṛṅgā trayo asya pādā dve śīrṣe sapta hastāso asya | tridhā baddho vṛṣabho roravīti maho devo martyāṃ āviveśa [PS 8.13.3]>_iti
(GBr_1,2.16g) catvāri śṛṅgeti vedā vā eta uktās
(GBr_1,2.16h) trayo asya pādā iti savanāny eva
(GBr_1,2.16i) dve śīrṣe iti brahmaudanapravargyāv eva
(GBr_1,2.16j) sapta hastāso asyeti chandāṃsy eva
(GBr_1,2.16k) tridhā baddha iti mantraḥ kalpo brāhmaṇam_
(GBr_1,2.16l) vṛṣabho roravīty eṣa ha vai vṛṣabha eṣa tad roravīti yad yajñeṣu śastrāṇi śaṃsaty ṛgbhir yajurbhiḥ sāmabhir brahmabhir iti
(GBr_1,2.16m) maho devo martyāṃ āviveśety eṣa ha vai mahān devo yad yajñaḥ_
(GBr_1,2.16n) eṣa martyāṃ āviveśa
(GBr_1,2.16o) yo vidyāt sapta pravata iti prāṇān āha
(GBr_1,2.16p) sapta vidyāt parāvata ity apānān āha
(GBr_1,2.16q) śiro yajñasya yo vidyād ity etad vai yajñasya śiro yan mantravān brahmaudanaḥ_
(GBr_1,2.16r) yo ha vā etam amantravantaṃ brahmaudanam upeyād apaśirasā ha vā asya yajñam upeto bhavati
(GBr_1,2.16s) tasmān mantravantam eva brahmaudanam upeyān nāmantravantam iti brāhmaṇam

[ed. brāhmanam]
(GBr_1,2.17a) kim upajña ātreyo bhavatīti_
(GBr_1,2.17b) ādityaṃ hi tamo jagrāha
(GBr_1,2.17c) tad atrir apanunoda
(GBr_1,2.17d) tad atrir anvapaśyat
(GBr_1,2.17e) tad apy etad ṛcoktaṃ <srutād yam atrir divam unnināya [ŚS 13.2.4c, PS 18.20.8c]>
(GBr_1,2.17f) <divi tvātrir adhārayat sūryā māsāya kartave [ŚS 13.2.12ab, PS 18.21.6ab]>_iti
(GBr_1,2.17g) taṃ hovāca varaṃ vṛṇīṣveti
(GBr_1,2.17h) sa hovāca dakṣiṇīyā me prajā syād iti
(GBr_1,2.17i) tasmād ātreyāya prathamaṃ dakṣiṇā yajñe dīyanta iti brāhmaṇam

(GBr_1,2.18a) prajāpatir vedān uvācāgnīn ādadhīyeti
(GBr_1,2.18b) tān vāg abhyuvācāśvo vai sambhārāṇām iti
(GBr_1,2.18c) taṃ ghorāt krūrāt salilāt sarasa udāninyus
(GBr_1,2.18d) tān vāg abhyuvācāśvaḥ śamyeteti
(GBr_1,2.18e) tatheti
(GBr_1,2.18f) tam ṛgveda etyovācāham aśvaṃ śameyam iti
(GBr_1,2.18g) tasmā abhisṛptāya mahad bhayaṃ sasṛje
(GBr_1,2.18h) sa etāṃ prācīṃ diśaṃ bheje
(GBr_1,2.18i) sa hovācāśānto nv ayam aśva iti
(GBr_1,2.18j) taṃ yajurveda etyovācāham aśvaṃ śameyam iti
(GBr_1,2.18k) tasmā abhisṛptāya mahad bhayaṃ sasṛje
(GBr_1,2.18l) sa etāṃ pratīcīṃ diśaṃ bheje
(GBr_1,2.18m) sa hovācāśānto nv ayam aśva iti
(GBr_1,2.18n) taṃ sāmaveda etyovācāham aśvaṃ śameyam iti
(GBr_1,2.18o) kena nu tvaṃ śamayiṣyasīti
(GBr_1,2.18p) rathantaraṃ nāma me sāmāghoraṃ cākrūraṃ ca
(GBr_1,2.18q) tenāśva abhiṣṭūyeteti
(GBr_1,2.18r) tasmā apy abhisṛptāya tad eva mahad bhayaṃ sasṛje
(GBr_1,2.18s) sa etām udīcīṃ diśaṃ bheje
(GBr_1,2.18t) sa hovācāśānto nv ayam aśva iti
(GBr_1,2.18u) tān vāg abhyuvāca śaṃyumātharvaṇaṃ gacchateti
(GBr_1,2.18v) te śaṃyumātharvaṇam āsīnaṃ prāpyocur namas te astu bhagavann aśvaḥ śamyeteti
(GBr_1,2.18w) tatheti
(GBr_1,2.18x) sa khalu kabandhasyātharvaṇasya putram āmantrayām āsa vicārinn iti
(GBr_1,2.18y) bhago iti hāsmai pratiśrutaṃ pratiśruśrāva_
(GBr_1,2.18z) aśva śamyeteti
(GBr_1,2.18aa) tatheti
(GBr_1,2.18bb) sa khalu śāntyudakaṃ cakārātharvaṇībhiś cāṅgirasībhiś ca cātanair mātṛnāmabhir vāstoṣpatyair iti śamayati
(GBr_1,2.18cc) tasya ha snātasyāśvasyābhyukṣitasya sarvebhyo romasamarebhyo 'ṅgārā āśīryanta
(GBr_1,2.18dd) so 'śvas tuṣṭo namaskāraṃ cakāra
(GBr_1,2.18ee) namaḥ śaṃyumātharvaṇāya yo mā yajñiyam acīkḷpad iti
(GBr_1,2.18ff) bhaviṣyanti ha vā ato 'nye brāhmaṇā laghusambhāratamās
(GBr_1,2.18gg) ta ādityasya pada ādhāsyanty anaḍuho vatsasyājasya śravaṇasya brahmacāriṇo vā_
(GBr_1,2.18hh) etad vā ādityasya padaṃ yad bhūmis
(GBr_1,2.18ii) tasyaiva pada āhitaṃ bhaviṣyatīti
(GBr_1,2.18jj) so 'gnau praṇīyamāṇe 'śve 'nvārabdhaṃ brahmā yajamānaṃ vācayati <yad akrandaḥ prathamaṃ jāyamānaḥ [ṚV 1.163.1]>_iti pañca
(GBr_1,2.18kk) taṃ brāhmaṇā upavahanti taṃ brahmopākuruta
(GBr_1,2.18ll) eṣa ha vai vidvānt sarvavid brahmā yad bhṛṅgirovid iti brāhmaṇam

(GBr_1,2.19a) devāś ca ha vā asurāś cāspardhanta
(GBr_1,2.19b) te devā indram abruvann imaṃ nas tāvad yajñaṃ gopāya yāvad asuraiḥ saṃyatāmahā iti
(GBr_1,2.19c) sa vai nas tena rūpeṇa gopāya yena no rūpeṇa bhūyiṣṭhaṃ chādayasi yena śakṣyasi goptum iti
(GBr_1,2.19d) sa ṛgvedo bhūtvā purastāt parītyopātiṣṭhat
(GBr_1,2.19e) taṃ devā abruvann anyat tad rūpaṃ kuruṣva naitena no rūpeṇa bhūyiṣṭhaṃ chādayasi naitena śakṣyasi goptum iti
(GBr_1,2.19f) sa yajurvedo bhūtvā paścāt parītyopātiṣṭhat
(GBr_1,2.19g) taṃ devā abruvann anyat tad rūpaṃ kuruṣva naitena no rūpeṇa bhūyiṣṭhaṃ chādayasi naitena śakṣyasi goptum iti
(GBr_1,2.19h) sa samāvedo bhūtvottarataḥ parītyopātiṣṭhat
(GBr_1,2.19i) taṃ devā abruvann anyad eva tad rūpaṃ kuruṣva naitena no rūpeṇa bhūyiṣṭhaṃ chādayasi naitena śakṣyasi goptum iti
(GBr_1,2.19j) sa indra uṣṇīṣī brahmavedo bhūtvā dakṣiṇataḥ parītyopātiṣṭhat
(GBr_1,2.19k) taṃ devā abruvann etat tad rūpaṃ kuruṣvaitena no rūpeṇa bhūyiṣṭhaṃ chādayasy etena śakṣyasi goptum iti
(GBr_1,2.19l) tad yad indra uṣṇīṣī brahmavedo bhūtvā dakṣiṇataḥ parītyopātiṣṭhat tad brahmābhavat
(GBr_1,2.19m) tad brahmaṇo brahmatvam_
(GBr_1,2.19n) tad vā etad atharvaṇo rūpaṃ yad uṣṇīṣī brahmā
(GBr_1,2.19o) taṃ dakṣiṇato viśve devā upāsīdan_
(GBr_1,2.19p) taṃ yad dakṣiṇato viśve devā upāsīdaṃs tat sadasyo 'bhavat
(GBr_1,2.19q) tat sadasyasya sadasyatvam_
(GBr_1,2.19r) baler ha vā etad balam upajāyate yat sadasye_
(GBr_1,2.19s) āmayato vai vrajasya bahulataraṃ vrajaṃ vidanti
(GBr_1,2.19t) ghorā vā eṣā dig dakṣiṇā śāntā itarās
(GBr_1,2.19u) tad yāni stutāni brahmānumantrayate manasaiva tāni sadasyo janad ity etāṃ vyāhṛtiṃ japati_
(GBr_1,2.19v) ātmānaṃ janayati najityātmānam apitve dadhāti
(GBr_1,2.19w) taṃ devā abruvan varaṃ vṛṇīṣveti
(GBr_1,2.19x) vṛṇā iti
(GBr_1,2.19y) sa varam avṛṇīta_
(GBr_1,2.19z) asyām eva māṃ hotrāyām indrabhūtaṃ punanta stuvantaḥ śaṃsantas tiṣṭheyur iti [ed. tistheyur, corr. Patyal]
(GBr_1,2.19aa) taṃ tasyām eva hotrāyām indrabhūtaṃ punanta stuvantaḥ śaṃsanto 'tiṣṭhan_
(GBr_1,2.19bb) taṃ yat tasyām eva hotrāyām indrabhūtaṃ punanta stuvantaḥ śaṃsanto 'tiṣṭhaṃs tad brāhmaṇācchaṃsy abhavat
(GBr_1,2.19cc) tad brāhmaṇācchaṃsino brāhmaṇācchaṃsitvam_
(GBr_1,2.19dd) saiṣaindrī hotrā yad brāhmaṇācchaṃsīyā
(GBr_1,2.19ee) dvitīyaṃ varaṃ vṛṇīṣveti
(GBr_1,2.19ff) vṛṇā iti
(GBr_1,2.19gg) sa varam avṛṇīta_
(GBr_1,2.19hh) asyām eva māṃ hotrāyāṃ vāyubhūtaṃ punanta stuvantaḥ śaṃsantas tistheyur iti [ed. tistheyur]
(GBr_1,2.19ii) taṃ tasyām eva hotrāyāṃ vāyubhūtaṃ punanta stuvantaḥ śaṃsanto 'tiṣṭhan_
(GBr_1,2.19jj) taṃ yat tasyām eva hotrāyāṃ vāyubhūtaṃ punanta stuvantaḥ śaṃsanto 'tiṣṭhaṃs tat potābhavat
(GBr_1,2.19kk) tat potuḥ potṛtvam_
(GBr_1,2.19ll) saiṣā vāyavyā hotrā yat potrīyā
(GBr_1,2.19mm) tṛtīyaṃ varaṃ vṛṇīṣveti
(GBr_1,2.19nn) vṛṇā iti
(GBr_1,2.19oo) sa varam avṛṇīta_
(GBr_1,2.19pp) asyām eva māṃ hotrāyām agnibhūtam indhānāḥ punanta stuvanta śaṃsantas tiṣṭheyur iti [ed. tistheyur]
(GBr_1,2.19qq) taṃ tasyām eva hotrāyām agnibhūtam indhānāḥ punanta stuvantaḥ śaṃsanto 'tiṣṭhan_ [ed. 'tisthaṃs, corr. Patyal]
(GBr_1,2.19rr) taṃ yat tasyām eva hotrāyām agnibhūtam indhānāḥ punanta stuvantaḥ śaṃsanto 'tiṣṭhaṃs tad āgnīdhro 'bhavat [ed. 'tisthaṃs]
(GBr_1,2.19ss) tad āgnīdhrasyāgnīdhratvam_
(GBr_1,2.19tt) saiṣāgneyī hotrā yad āgnīdhrīyeti brāhmaṇam

(GBr_1,2.20a) brāhmaṇo ha vā imam agniṃ vaiśvānaraṃ babhāra
(GBr_1,2.20b) so 'yam agnir vaiśvānaro brāhmaṇena bhriyamāṇa imāṃl lokāñ janayate_
(GBr_1,2.20c) athāyam īkṣate 'gnir jātavedā brāhmaṇadvitīyo ha vā ayam idam agnir vaiśvānaro jvalati
(GBr_1,2.20d) hantāhaṃ yan mayi teja idriyaṃ vīryaṃ tad darśayāmy uta vai mā bibhṛyād iti
(GBr_1,2.20e) sa ātmānam āpyāyyaitaṃ payo 'dhok
(GBr_1,2.20f) tam imaṃ brāhmaṇaṃ darśayitvātmany ajuhot
(GBr_1,2.20g) sa dvitīyam ātmānam āpyāyyaitaṃ ghṛtam adhok
(GBr_1,2.20h) tam imaṃ brāhmaṇaṃ darśayitvātmany ajuhot
(GBr_1,2.20i) sa tṛtīyam ātmānam āpyāyyaitad idaṃ viśvaṃ vikṛtam annādyam adhok
(GBr_1,2.20j) tam imaṃ brāhmaṇaṃ darśayitvātmany ajuhot
(GBr_1,2.20k) sa caturtham ātmānam āpyāyyaitena brāhmaṇasya jāyāṃ virājam apaśyat
(GBr_1,2.20l) tām asmai prāyacchat
(GBr_1,2.20m) sātmā apitvam abhavat
(GBr_1,2.20n) tata imam agniṃ vaiśvānaraṃ parāsyur brāhmaṇo 'gniṃ jātavedasam adhatta
(GBr_1,2.20o) so 'yam abravīd agne jātavedo 'bhinidhehi mehīti
(GBr_1,2.20p) tasya dvaitaṃ nāmādhattāghoraṃ cākrūraṃ ca
(GBr_1,2.20q) so 'śvo bhavat
(GBr_1,2.20r) tasmād aśvo vahena rathaṃ na bhavati pṛsthena sādinam_
(GBr_1,2.20s) sa devān āgacchat
(GBr_1,2.20t) sa devebhyo 'nvātiṣṭhat
(GBr_1,2.20u) tasmād devā abibhayus
(GBr_1,2.20v) taṃ brahmaṇe prāyacchat
(GBr_1,2.20w) tam etayarcāśamayat

(GBr_1,2.21a) <agniṃ tvāhur vaiśvānaraṃ sadanān pradahanv agāḥ | sa no devatrādhi brūhi mā riṣāmā vayaṃ tava [PS 1.95.3, sakala also at VaitS 6.7]>_iti
(GBr_1,2.21b) tam etābhiḥ pañcabhir ṛgbhir upākurute <yad akrandaḥ prathamaṃ jāyamānaḥ [ṚV 1.163.1]>_iti [ed. pratamaṃ, corrected p. 302]
(GBr_1,2.21c) so 'śāmyat
(GBr_1,2.21d) tasmād aśvaḥ paśūnāṃ jighatsutamo bhavati
(GBr_1,2.21e) vaiśvānaro hy eṣa
(GBr_1,2.21f) tasmād agnipadam aśvaṃ brahmaṇe dadāti
(GBr_1,2.21g) brahmaṇe hi prattam_
(GBr_1,2.21h) tasya rasam apīḍayat
(GBr_1,2.21i) sa raso 'bhavat_
(GBr_1,2.21j) raso ha vā eṣa
(GBr_1,2.21k) taṃ vā etaṃ rasaṃ santaṃ ratha ity ācakṣate parokṣeṇa
(GBr_1,2.21l) parokṣapriyā iva hi devā bhavanti pratyakṣadviṣaḥ
(GBr_1,2.21m) sa devān āgacchat
(GBr_1,2.21n) sa devebhyo 'nvātiṣṭhat
(GBr_1,2.21o) tasmād devā abibhayus
(GBr_1,2.21p) taṃ brahmaṇe prāyacchat
(GBr_1,2.21q) tam etayarcājyāhutyābhyajuhot_
(GBr_1,2.21r) <indrasyaujo marutām anīkam [ŚS 6.125.3, cf. PS 15.11.7]> iti ratham abhihutya tam etayarcātiṣṭhad <vanaspate vīḍvaṅgo hi bhūyāḥ [ŚS 6.125.1, PS 15.11.8]> iti
(GBr_1,2.21s) tasmād āgnyādheyikaṃ rathaṃ brahmaṇe dadāti
(GBr_1,2.21t) brahmaṇe hi prattam_
(GBr_1,2.21u) tasya takṣāṇas tanūṃ jyeṣṭhāṃ dakṣiṇāṃ niramimata
(GBr_1,2.21v) tāṃ pañcasv apaśyad ṛci yajuṣi sāmni śānte 'tha ghore
(GBr_1,2.21w) tāsāṃ dve brahmaṇe prāyacchad vācaṃ ca jyotiś ca
(GBr_1,2.21x) vāg vai dhenur jyotir hiraṇyam_
(GBr_1,2.21y) tasmād āgnyādheyikāṃ cātuḥprāśyāṃ dhenuṃ brahmaṇe dadāti
(GBr_1,2.21z) brahmaṇe hi prattā
(GBr_1,2.21aa) paśuṣu śāmyamāneṣu cakṣur hāpayanti
(GBr_1,2.21bb) cakṣur eva tad ātmani dhatte
(GBr_1,2.21cc) yad vai cakṣus tad dhiraṇyam_
(GBr_1,2.21dd) tasmād āgnyādheyikaṃ hiraṇyaṃ brahmaṇe dadāti
(GBr_1,2.21ee) brahmaṇe hi prattaṃ
(GBr_1,2.21ff) tasyātmann adhatta
(GBr_1,2.21gg) tena prājvalayat_
(GBr_1,2.21hh) yan nādhatta tad āglābhavat
(GBr_1,2.21ii) tad āglā bhūtvā sā samudraṃ prāviśat [cf. PS 17.28.1 for this and the following sentences]
(GBr_1,2.21jj) sā samudram adahat
(GBr_1,2.21kk) tasmāt samudro durgiravapi
(GBr_1,2.21ll) vaiśvānareṇa hi dagdhaḥ
(GBr_1,2.21mm) sā pṛthivīm udait
(GBr_1,2.21nn) sā pṛthivīṃ vyadahat
(GBr_1,2.21oo) sā devān āgacchat
(GBr_1,2.21pp) sā devān aheḍat
(GBr_1,2.21qq) te devā brahmāṇam upādhāvan_
(GBr_1,2.21rr) sa naivāgāyan nānṛtyat
(GBr_1,2.21ss) saiṣāglā_
(GBr_1,2.21tt) eṣā kāruvidā nama
(GBr_1,2.21uu) taṃ vā etam āglāhataṃ santam āglāgṛdha ity ācakṣate parokṣeṇa
(GBr_1,2.21vv) parokṣapriyā iva hi devā bhavanti pratyakṣadviṣāḥ_ [ed. -dviṣo]
(GBr_1,2.21ww) ya eṣa brāhmaṇo gāyano nartano vā bhavati tam āglāgṛdha ity ācakṣate
(GBr_1,2.21xx) tasmād brāhmaṇo naiva gāyen na nṛtyen māglāgṛdhaḥ syāt
(GBr_1,2.21yy) tasmād brāhmyaṃ pūrvaṃ havir aparaṃ prājāpatyaṃ
(GBr_1,2.21zz) prājāpatyād brāhmyam evottaram iti brāhmaṇam

(GBr_1,2.22a) atharvāṇaś ca ha vā aṅgirasaś ca bhṛgucakṣuṣī tad brahmābhivyapaśyan_
(GBr_1,2.22b) tadajānanvayaṃ vā idaṃ sarvaṃ yad bhṛgvaṅgirasa iti
(GBr_1,2.22c) te devā brāhmyaṃ havir yat sāṃtapane 'gnāv ajuhavuḥ_
(GBr_1,2.22d) etad vai brāhmyaṃ havir yat sāṃtapane 'gnau hūyata
(GBr_1,2.22e) eṣa ha vai sāṃtapano 'gnir yad brāhmaṇas
(GBr_1,2.22f) tasyorjayorjāṃ devā abhajanta sumanasa eva svadhāṃ pitaraḥ śraddhayā svargaṃ lokaṃ brāhmaṇās
(GBr_1,2.22g) tena sunvanty ṛṣayo 'ntata striyaḥ kevala ātmany avārundhata bāhyā ubhayena sunvanti
(GBr_1,2.22h) yad vai yajñe brāhmyaṃ havir na nirupyetānṛjavaḥ prājāpatyahaviṣo manuṣyā jāyeran_
(GBr_1,2.22i) asau yāṃl lokāñ chṛṇv iti pitā hy eṣa āhavanīyasya gārhapatyasya dakṣiṇāgner yo 'gnihotraṃ juhotīti [ed. yāllokāñ, āhavaṇīyasya]
(GBr_1,2.22j) devāḥ priye dhāmani madanti
(GBr_1,2.22k) teṣām eṣo 'gniḥ sāṃtapanaḥ śreṣṭho bhavati_
(GBr_1,2.22l) etasya vāci tṛptāyām agnis tṛpyati
(GBr_1,2.22m) prāṇe tṛpte vāyus tṛpyati
(GBr_1,2.22n) cakṣuṣi tṛpta ādityas tṛpyati
(GBr_1,2.22o) manasi tṛpte candramās tṛpyati
(GBr_1,2.22p) śrotre tṛpte diśaś cāntardeśāś ca tṛpyanti
(GBr_1,2.22q) sneheṣu tṛpteṣv āpas tṛpyanti
(GBr_1,2.22r) lomeṣu tṛpteṣv oṣadhivanaspatayas tṛpyanti
(GBr_1,2.22s) śarīre tṛpte pṛthivī tṛptati_
(GBr_1,2.22t) evam eṣo 'gniḥ sāṃtapanaḥ śreṣṭhas tṛptaḥ sarvāṃs tṛptāṃs tarpayatīti brāhmaṇam

(GBr_1,2.23a) sāṃtapanā idaṃ havir iti_
(GBr_1,2.23b) eṣa ha vai sāṃtapano 'gnir yad brāhmaṇo yasya garbhādhānapuṃsavanasīmantonnayanajātakarmanāmakaraṇaniṣkramaṇānnaprāśanagodānacūḍākaraṇopanayanāplavanāgnihotravratacaryādīni kṛtāni bhavanti sa sāṃtapanaḥ_
(GBr_1,2.23c) atha yo 'yamanagnikaḥ sa kumbhe loṣṭas
(GBr_1,2.23d) tad yathā kumbhe loṣṭaḥ prakṣipto naiva śaucārthāya kalpate naiva śasyaṃ nirvartayaty evam evāyaṃ brāhmaṇo 'nagnikas tasya brāhmaṇasyānagnikasya naiva daivaṃ dadyān na pitryaṃ na cāsya svādhyāyāśiṣo na yajñāśiṣaḥ svargaṃgamā bhavanti
(GBr_1,2.23e) tad apy etad ṛcoktam <agniṃ dūtaṃ vṛṇīmahe hotāraṃ viśvavedasam | asya yajñasya sukratum [ŚS 20.101.1, ṚV 1.12.1]> iti brāhmaṇam

(GBr_1,2.24a) atha ha prajāpatiḥ somena yakṣyamāṇo vedān uvāca kaṃ vo hotāraṃ vṛṇīya kam adhvaryuṃ kam udgātāraṃ kaṃ brāhmaṇam iti
(GBr_1,2.24b) ta ūcur ṛgvidam eva hotāraṃ vṛṇīṣ.va yajurvidam adhvaryuṃ sāmavidam udgātāram atharvāṅgirovidaṃ brāhmaṇam_
(GBr_1,2.24c) tathā hāsya yajñaś caturṣu lokeṣu caturṣu deveṣu caturṣu vedeṣu catasṛṣu hotrāsu catuṣpād yajñaḥ pratitiṣṭhati
(GBr_1,2.24d) pratitiṣṭhati prajayā paśubhir ya evaṃ veda
(GBr_1,2.24e) tasmād ṛgvidam eva hotāraṃ vṛṇīṣva sa hi hautraṃ veda_
(GBr_1,2.24f) agnir vai hotā
(GBr_1,2.24g) pṛthivī vā ṛcām āyatanam
(GBr_1,2.24h) agnir devatā gāyatraṃ chando bhūr iti śukram_
(GBr_1,2.24i) tasmāt tam eva hotāraṃ vṛṇīṣvety etasya lokasya jitaye_
(GBr_1,2.24j) etasya lokasya vijitaye_
(GBr_1,2.24k) etasya lokasya saṃjitaye_
(GBr_1,2.24l) etasya lokasyāvaruddhaye_
(GBr_1,2.24m) etasya lokasya vivṛddhaye_
(GBr_1,2.24n) etasya lokasya samṛddhaye_
(GBr_1,2.24o) etasya lokasyodāttaye_
(GBr_1,2.24p) etasya lokasya vyāptaye_
(GBr_1,2.24q) etasya lokasya paryāptaye_
(GBr_1,2.24r) etasya lokasya samāptaye_
(GBr_1,2.24s) atha cen naivaṃvidaṃ hotāraṃ vṛṇute purastād evaiṣāṃ yajño ricyate
(GBr_1,2.24t) yajurvidam evādhvaryuṃ vṛṇīṣva sa hy ādhvaryavaṃ veda
(GBr_1,2.24u) vāyur vā adhvaryuḥ_
(GBr_1,2.24v) antarikṣaṃ vai yajuṣām āyatanam_
(GBr_1,2.24w) vāyur devatā traiṣṭubhaṃ chando bhuva iti śukram_
(GBr_1,2.24x) tasmāt tam evādhvaryuṃ vṛṇīṣvety etasya lokasyety eva_
(GBr_1,2.24y) atha cen naivaṃvidam adhvaryuṃ vṛṇute paścād evaiṣāṃ yajño ricyate
(GBr_1,2.24z) sāmavidam evodgātāraṃ vṛṇīṣva
(GBr_1,2.24aa) sa hy audgātraṃ veda_
(GBr_1,2.24bb) ādityo vā udgātā
(GBr_1,2.24cc) dyaur vai sāmnām āyatanam
(GBr_1,2.24dd) ādityo devatā jāgataṃ chandaḥ svar iti śukram_
(GBr_1,2.24ee) tasmāt tam evodgātāraṃ vṛṇīṣvety etasya lokasyety eva_
(GBr_1,2.24ff) atha cen naivaṃvidam udgātāraṃ vṛṇuta uttarata evaiṣāṃ yajño ricyate_
(GBr_1,2.24gg) atharvāṅgirovidam eva brahmāṇaṃ vṛṇīṣva
(GBr_1,2.24hh) sa hi brahmatvaṃ veda
(GBr_1,2.24ii) candramā vai brahmā_ [ed. brahāpo]
(GBr_1,2.24jj) āpo vai bhṛgavaṅgirasām āyatanam_
(GBr_1,2.24kk) candramā devatā vaidyutaś coṣṇikkākubhe chandasī om ity atharvaṇāṃ śukraṃ janad ity aṅgirasām_
(GBr_1,2.24ll) tasmāt tam eva brahmāṇaṃ vṛṇīṣvety etasya lokasya jitaye_
(GBr_1,2.24mm) etasya lokasya vijitaye_
(GBr_1,2.24nn) etasya lokasya saṃjitaye_
(GBr_1,2.24oo) etasya lokasyāvaruddhaye_
(GBr_1,2.24pp) etasya lokasya vivṛddhaye_
(GBr_1,2.24qq) etasya lokasya samṛddhaye_
(GBr_1,2.24rr) etasya lokasyodāttaye_
(GBr_1,2.24ss) etasya lokasya vyāptaye_
(GBr_1,2.24tt) etasya lokasya paryāptaye_
(GBr_1,2.24uu) etasya lokasya samāptaye_
(GBr_1,2.24vv) atha cen naivaṃvidaṃ brahmāṇaṃ vṛṇute dakṣiṇata evaiṣāṃ yajño ricyate dakṣiṇata evaiṣāṃ yajño ricyate