Gopatha Brahmana · Chapter 1

(GBr_0.0.0a) oṃ namo 'tharvavedāya namaḥ ||
(GBr_1,1.1a) oṃ brahma ha vā idam agra āsīt svayaṃbhv ekam eva
(GBr_1,1.1b) tadaikṣata
(GBr_1,1.1b) mahad vai yakṣam yad ekam evāsmi
(GBr_1,1.1d) hantāhaṃ mad eva manmātraṃ dvitīyaṃ devaṃ nirmimā iti
(GBr_1,1.1f) tad abhyaśrāmyad abhyatapat samatapat
(GBr_1,1.1g) tasya śrāntasya taptasya saṃtaptasya lalāṭe sneho yad ārdram ājāyata
(GBr_1,1.1h) tenānandat
(GBr_1,1.1i) tad abravīt_
(GBr_1,1.1j) mahad vai yakṣaṃ suvedam avidam aham iti
(GBr_1,1.1k) tad yad abravīt_
(GBr_1,1.1l) mahad vai yakṣaṃ suvedam avidam aham iti
(GBr_1,1.1m) tasmāt suvedo 'bhavat
(GBr_1,1.1n) taṃ vā etaṃ suvedaṃ santaṃ sveda ity ācakṣate parokṣeṇa
(GBr_1,1.1o) parokṣapriyā iva hi devā bhavanti pratyakṣadviṣaḥ

(GBr_1,1.2a) sa bhūyo 'śrāmyad bhūyo 'tapyad bhūya ātmānaṃ samatapat
(GBr_1,1.2b) tasya śrāntasya taptasya saṃtaptasya sarvebhyo romagartebhyaḥ pṛthaksvedadhārāḥ prāsyandanta
(GBr_1,1.2b) tābhir anandat
(GBr_1,1.2d) tad abravīt_
(GBr_1,1.2f) ābhir vā aham idaṃ sarvaṃ dhārayiṣyāmi yad idaṃ kiṃ ca_
(GBr_1,1.2g) ābhir vā aham idaṃ sarvaṃ janayiṣyāmi yad idaṃ kiṃ ca_
(GBr_1,1.2h) ābhir vā aham idaṃ sarvaṃ āpsyāmi yad idaṃ kiṃ ceti
(GBr_1,1.2i) tad yad abravīt_
(GBr_1,1.2j) ābhir vā aham idaṃ sarvaṃ dhārayiṣyāmi yad idaṃ kiṃ ceti
(GBr_1,1.2k) tasmād dhārā abhavan_
(GBr_1,1.2l) tad dhārāṇāṃ dhārātvaṃ yac cāsu dhriyate
(GBr_1,1.2m) tad yad abravīt_
(GBr_1,1.2n) ābhir vā aham idaṃ sarvaṃ janayiṣyāmi yad idaṃ kiṃ ceti
(GBr_1,1.2o) tasmāj jāyā abhavan_
(GBr_1,1.2p) taj jāyānāṃ jāyātvaṃ yac cāsu puruṣo jāyate yac ca putraḥ [ed.: yāc]
(GBr_1,1.2q) pun nāma narakam anekaśatatāram_
(GBr_1,1.2r) tasmāt trātīti putras
(GBr_1,1.2s) tat putrasya putratvam_
(GBr_1,1.2t) tad yad abravīt_
(GBr_1,1.2u) ābhir vā aham idaṃ sarvaṃ āpsyāmi yad idaṃ kiṃ ceti
(GBr_1,1.2v) tasmād āpo 'bhavan_
(GBr_1,1.2w) tad apām aptvam
(GBr_1,1.2x) āpnoti vai sa sarvān kāmān yān kāmayate

(GBr_1,1.3a) tā apaḥ sṛṣṭvānvaikṣata
(GBr_1,1.3b) tāsu svāṃ chāyām apaśyat
(GBr_1,1.3b) tām asyekṣamāṇasya svayaṃ reto 'skandat
(GBr_1,1.3d) tad apsu pratyatiṣṭhat
(GBr_1,1.3f) tās tatraivābhyaśrāmyad abhyatapat samatapat
(GBr_1,1.3g) tāḥ śrāntās taptāḥ saṃtaptāḥ sārdham eva retasā dvaidham abhavan_
(GBr_1,1.3h) tāsām anyatarā atilavaṇā apeyā asvādvyas
(GBr_1,1.3i) tā aśāntā retaḥ samudraṃ vṛtvātiṣṭhan_
(GBr_1,1.3j) athetarāḥ peyāḥ svādvyaḥ śāntās
(GBr_1,1.3k) tās tatraivābhyaśrāmyad abhyatapat samatapat
(GBr_1,1.3l) tābhyaḥ śrāntābhyas taptābhyaḥ saṃtaptābhyo yad reta āsīt tad abhṛjjyata [ed.: asīt]
(GBr_1,1.3m) tasmād bhṛguḥ samabhavat
(GBr_1,1.3n) tad bhṛgor bhṛgutvam_
(GBr_1,1.3o) bhṛgur iva vai sa sarveṣu lokeṣu bhāti ya evaṃ veda

(GBr_1,1.4a) sa bhṛguṃ sṛṣṭvāntaradhīyata
(GBr_1,1.4b) sa bhṛguḥ sṛṣṭaḥ prāṅ aijata
(GBr_1,1.4b) taṃ vāg anvavadat_
(GBr_1,1.4d) vāyo vāya iti
(GBr_1,1.4f) sa nyavartata sa dakṣiṇāṃ diśam aijata
(GBr_1,1.4g) taṃ vāg anvavadat_
(GBr_1,1.4h) mātariśvan mātariśvann iti
(GBr_1,1.4i) sa nyavartata sa pratīcīṃ diśam aijata
(GBr_1,1.4j) taṃ vāg anvavadat_
(GBr_1,1.4k) pavamāna pavamāneti
(GBr_1,1.4l) sa nyavartata sa udīcīṃ diśam aijata
(GBr_1,1.4m) taṃ vāg anvavadat_
(GBr_1,1.4n) vāta vāteti
(GBr_1,1.4o) tam abravīt_
(GBr_1,1.4p) na nv avidam aham iti
(GBr_1,1.4q) na hīti_
(GBr_1,1.4r) athārvāṅ enam etāsv evāpsv anviccheti
(GBr_1,1.4s) tad yad abravīd athārvāṅ enam etāsv evāpsv anviccheti tad atharvābhavat
(GBr_1,1.4t) tad atharvaṇo 'tharvatvam_
(GBr_1,1.4u) tasya ha vā etasya bhagavato 'tharvaṇa ṛṣer yathaiva brahmaṇo lomāni yathāṅgāni yathā prāṇa evam evāsya sarva ātmā samabhavat
(GBr_1,1.4v) tam atharvāṇaṃ brahmābravīt prajāpateḥ prajāḥ sṛṣṭvā pālayasveti
(GBr_1,1.4w) tad yad abravīt prajāpateḥ prajāḥ sṛṣṭvā pālayasveti tasmāt prajāpatir abhavat
(GBr_1,1.4x) tat prajāpateḥ prajāpatitvam
(GBr_1,1.4y) atharvā vai prajāpatiḥ
(GBr_1,1.4z) prajāpatir iva vai sa sarveṣu lokeṣu bhāti ya evaṃ veda

(GBr_1,1.5a) tam atharvāṇam ṛṣim abhyaśrāmyad abhyatapat samatapat
(GBr_1,1.5b) tasmāc chrāntāt taptāt saṃtaptād daśatayān atharvaṇa ṛṣīn niramimataikarcān dvyṛcāṃs tṛcāṃs caturṛcān pañcarcānt ṣaḍarcānt saptarcān aṣṭarcān navarcān daśarcān iti [ed.: ṣaḍarcāṃt]
(GBr_1,1.5b) tān atharvaṇa ṛṣīn abhyaśrāmyad abhyatapat samatapat
(GBr_1,1.5d) tebhyaḥ śrāntebhyas taptebhyaḥ saṃtaptebhyo daśatayān ātharvaṇān ārṣeyān niramimataikādaśān dvādaśāṃs trayodaśāṃś caturdaśān pañcadaśān ṣoḍaśānt saptadaśān aṣṭādaśān navadaśān viṃśān iti [ed.: ṣoḍaśāṃt, note also pañcarcānt above]
(GBr_1,1.5f) tān atharvaṇa ṛṣīn ātharvaṇāṃś cārṣeyān abhyaśrāmyad abhyatapat samatapat
(GBr_1,1.5g) tebhyaḥ śrāntebhyas taptebhyaḥ saṃtaptebhyo yān mantrān apaśyat sa ātharvaṇo vedo 'bhavat
(GBr_1,1.5h) tam ātharvaṇaṃ vedam abhyaśrāmyad abhyatapat samatapat
(GBr_1,1.5i) tasmāc chrāntāt taptāt saṃtaptād om iti mana evordhvam akṣaram udakrāmat
(GBr_1,1.5j) sa ya icchet sarvair etair atharvabhiś cātharvaṇaiś ca kurvīyety etayaiva tan mahāvyāhṛtyā kurvīta
(GBr_1,1.5k) sarvair ha vā asyaitair atharvabhiś cātharvaṇaiś ca kṛtaṃ bhavati ya evaṃ veda yaś caivaṃvidvān evam etayā mahāvyāhṛtyā kurute

(GBr_1,1.6a) sa bhūyo 'śrāmyad bhūyo 'tapyad bhūya ātmānaṃ samatapat
(GBr_1,1.6b) sa ātamata eva trīṃl lokān niramimīta pṛthivīm antarikṣaṃ divam iti
(GBr_1,1.6b) sa khalu pādābhyām eva pṛthivīṃ nirmamimīta_
(GBr_1,1.6d) udarād antarikṣaṃ mūrdhno divam_
(GBr_1,1.6f) sa tāṃs trīṃl lokān abhyaśrāmyad abhyatapat samatapat
(GBr_1,1.6g) tebhyaḥ śrāntebhyas taptebhyaḥ saṃtaptebhyas trīn devān niramimīta_
(GBr_1,1.6h) agniṃ vāyum ādityam iti
(GBr_1,1.6i) sa khalu pṛthivyā evāgniṃ niramimītāntarikṣād vāyuṃ diva ādityam_
(GBr_1,1.6j) sa tāṃs trīn devān abhyaśrāmyad abhyatapat samatapat
(GBr_1,1.6k) tebhyaḥ śrāntebhyas taptebhyaḥ saṃtaptebhyas trīn vedān niramimīta ṛgvedaṃ yajurvedaṃ sāmavedam iti_
(GBr_1,1.6l) agner ṛgvedaṃ vāyor yajurvedaṃ ādityāt sāmavedam
(GBr_1,1.6m) sa tāṃs trīn vedān abhyaśrāmyad abhyatapat samatapat
(GBr_1,1.6n) tebhyaḥ śrāntebhyas taptebhyaḥ saṃtaptebhyas tisro mahāvyāhṛtīr niramimīta bhūr bhuvaḥ svar iti
(GBr_1,1.6o) bhūr ity ṛgvedād bhuva iti yajurvedāt svar iti sāmavedāt
(GBr_1,1.6p) sa ya icchet sarvair etais tribhir vedaiḥ kurvīyety etābhir eva tan mahāvyāhṛtibhiḥ kurvīta
(GBr_1,1.6q) sarvair ha vā asyaitais tribhir vedaiḥ kṛtaṃ bhavati ya evaṃ veda yaś caivaṃvidvān evam etābhir mahāvyāhṛtibhiḥ kurute

(GBr_1,1.7a) tā yā amū retaḥ samudraṃ vṛtvātiṣṭhaṃs tāḥ prācyo dakṣiṇācyaḥ pratīcya udīcyaḥ samavadravanta
(GBr_1,1.7b) tad yat samavadravanta tasmāt samudra ucyate
(GBr_1,1.7b) tā bhītā abruvan
(GBr_1,1.7d) bhagavantam eva vayaṃ rājānaṃ vṛṇīmaha iti
(GBr_1,1.7f) yac ca vṛtvātiṣṭhaṃs tad varaṇo 'bhavat
(GBr_1,1.7g) taṃ vā etaṃ varaṇaṃ santaṃ varuṇa ity ācakṣate parokṣeṇa
(GBr_1,1.7h) parokṣapriyā iva hi devā bhavanti pratyakṣadviṣaḥ
(GBr_1,1.7i) sa samudrād amucyata
(GBr_1,1.7j) sa mucyur abhavat
(GBr_1,1.7k) taṃ vā etaṃ mucyuṃ santaṃ mṛtyur ity ācakṣate parokṣeṇa
(GBr_1,1.7l) parokṣapriyā iva hi devā bhavanti pratyakṣadviṣas
(GBr_1,1.7m) taṃ varuṇaṃ mṛtyum abhyaśrāmyad abhyatapat samatapat
(GBr_1,1.7n) tasya śrāntasya taptasya saṃtaptasya sarvebhyo 'ṅgebhyo raso 'kṣarat
(GBr_1,1.7o) so 'ṅgaraso 'bhavat
(GBr_1,1.7p) taṃ vā etaṃ aṅgarasaṃ santam aṅgirā ity ācakṣate parokṣeṇa
(GBr_1,1.7q) parokṣapriyā iva hi devā bhavanti pratyakṣadviṣaḥ

(GBr_1,1.8a) tam aṅgirasam ṛṣim abhyaśrāmyad abhyatapat samatapat
(GBr_1,1.8b) tasmāc chrāntāt taptāt saṃtaptād viṃśino 'ṅgirasa ṛṣīn niramimīta
(GBr_1,1.8b) tān viṃśino 'ṅgirasa ṛṣīn abhyaśrāmyad abhyatapat samatapat
(GBr_1,1.8d) tebhyaḥ śrāntebhyas taptebhyaḥ saṃtaptebhyo daśatayān āṅgirasān ārṣeyān niramimīta ṣoḍaśino 'ṣṭādaśino dvādaśina ekarcān dvyṛcāṃs tṛcāṃś caturṛcān pañcarcān ṣaḍarcān saptarcān iti
(GBr_1,1.8f) tān aṅgirasa ṛṣīn āṅgirasāṃś cārṣeyān abhyaśrāmyad abhyatapat samatapat
(GBr_1,1.8g) tebhyaḥ śrāntebhyas taptebhyaḥ saṃtaptebhyo yān mantrān apaśyat sa āṅgiraso vedo 'bhavat
(GBr_1,1.8h) tām āṅgirasaṃ vedam abhyaśrāmyad abhyatapat samatapat
(GBr_1,1.8i) tasmāc chrāntāt taptāt saṃtaptāj janad iti dvaitam akṣaraṃ vyabhavat
(GBr_1,1.8j) sa ya icchet sarvair etair aṅgirobhiś cāṅgirasaiś ca kurvīyety etayaiva tan mahāvyāhṛtyā kurvīta
(GBr_1,1.8k) sarvair ha vā asyaitair aṅgirobhiś cāṅgirasaiś ca kṛtaṃ bhavati ya evaṃ veda yaś caivaṃvidvān evam etayā mahāvyāhṛtyā kurute

(GBr_1,1.9a) sa ūrdhvo 'tiṣṭhat
(GBr_1,1.9b) sa imāṃl lokān vyaṣṭabhnāt
(GBr_1,1.9b) tasmād aṅgiraso 'dhīyāna ūrdhvas tiṣṭhati
(GBr_1,1.9d) tad vrataṃ sa manasā dhyāyed yad vā ahaṃ kiṃ ca manasā dhyāsyāmi tathaiva tad bhaviṣyati [ed.: yed]
(GBr_1,1.9f) tad dha sma tathaiva bhavati
(GBr_1,1.9g) tad apy etad ṛcoktam_
(GBr_1,1.9h) śreṣṭho ha vedas tapaso 'dhi jāto brahmajyānāṃ kṣitaye saṃbabhūva |
(GBr_1,1.9i) ṛjyad bhūtaṃ yad asṛjyatedaṃ niveśanam anṛṇaṃ dūram asyeti [ed.: ṛcy ṛgbhūtaṃ - see note Patyal]
(GBr_1,1.9j) tā vā etā aṅgirasāṃ jāmayo yan menayaḥ
(GBr_1,1.9k) karoti menibhir vīryaṃ ya evaṃ veda

(GBr_1,1.10a) sa diśo 'nvaikṣata prācīṃ dakṣiṇāṃ pratīcīm udīcīṃ dhruvām ūrdhvām iti
(GBr_1,1.10b) tās tatraivābhyaśrāmyad abhyatapat samatapat
(GBr_1,1.10b) tābhyaḥ śrāntābhyas taptābhyaḥ saṃtaptābhyaḥ pañca vedān niramimīta
(GBr_1,1.10d) sarpavedaṃ piśācavedam asuravedam itihāsavedaṃ purāṇavedam iti
(GBr_1,1.10f) sa khalu prācyā eva diśaḥ sarpavedaṃ niramimīta
(GBr_1,1.10g) dakṣiṇasyāḥ piśācavedam_
(GBr_1,1.10h) pratīcyā asuravedam
(GBr_1,1.10i) udīcyā itihāsavedam_
(GBr_1,1.10j) dhruvāyāś cordhvāyāś ca purāṇavedam
(GBr_1,1.10k) sa tān pañca vedān abhyaśrāmyad abhyatapat samatapat
(GBr_1,1.10l) tebhyaḥ śrāntebhyas taptebhyaḥ saṃtaptebhyaḥ pañca mahāvyāhṛtīr niramimīta
(GBr_1,1.10m) vṛdhat karad ruhan mahat tad iti
(GBr_1,1.10n) vṛdhad iti sarpavedāt
(GBr_1,1.10o) karad iti piśācavedāt_
(GBr_1,1.10p) ruhad ity asuravedāt_
(GBr_1,1.10q) mahad itītihāsavedāt
(GBr_1,1.10r) tad iti purāṇavedāt
(GBr_1,1.10s) sa ya icchet sarvair etaiḥ pañcabhir vedaiḥ kurvīyety etābhir eva tan mahāvyāhṛtibhiḥ kurvīta
(GBr_1,1.10t) sarvair ha vā asyaitaiḥ pañcabhir vedaiḥ kṛtaṃ bhavati ya evaṃ veda yaś caivaṃvidvān evam etābhir mahāvyāhṛtibhiḥ kurute

(GBr_1,1.11a) sa āvataś ca parāvataś cānvaikṣata
(GBr_1,1.11b) tās tatraivābhyaśrāmyad abhyatapat samatapat
(GBr_1,1.11b) tābhyaḥ śrāntābhyas taptābhyaḥ saṃtaptābhyaḥ śam ity ūrdhvam akṣaram udakrāmat
(GBr_1,1.11d) sa ya icchet sarvābhir etābhir āvadbhiś ca parāvadbhiś ca kurvīyety etayaivā tan mahāvyāhṛtyā kurvīta
(GBr_1,1.11f) sarvābhir ha vā asyaitābhir āvadbhiś ca parāvadbhiś ca kṛtaṃ bhavati ya evaṃ veda yaś caivaṃvidvān evam etayā mahāvyāhṛtyā kurute

(GBr_1,1.12a) sa bhūyo 'śrāmyad bhūyo 'tapyad bhūya ātmānaṃ samatapat
(GBr_1,1.12b) sa manasa eva candramasaṃ niramimīta
(GBr_1,1.12b) nakhebhyo nakṣatrāṇi
(GBr_1,1.12d) lomabhya oṣadhivanaspatīn_
(GBr_1,1.12f) kṣudrebhyaḥ prāṇebhyo 'nyān bahūn devān_
(GBr_1,1.12g) sa bhūyo 'śrāmyad bhūyo 'tapyad bhūya ātmānaṃ samatapat
(GBr_1,1.12h) sa etaṃ trivṛtaṃ saptatantum ekaviṃśatisaṃsthaṃ yajñam apaśyat [ed. ekaviśatisaṃsthaṃ]
(GBr_1,1.12i) tad apy etad ṛcoktam
(GBr_1,1.12j) <agnir yajñaṃ trivṛtaṃ saptatantum [PS 5.28.1c]> iti_
(GBr_1,1.12k) athāpy eṣa prākrīḍitaḥ ślokaḥ pratyabhivadati
(GBr_1,1.12l) sapta sutyāḥ sapta ca pākayajñā iti

(GBr_1,1.13a) tam āharat
(GBr_1,1.13b) tenāyajata
(GBr_1,1.13b) tasyāgnir hotāsīt_
(GBr_1,1.13d) vāyur adhvaryuḥ
(GBr_1,1.13f) sūrya udgātā
(GBr_1,1.13g) candramā brahmā
(GBr_1,1.13h) parjanyaḥ sadasyaḥ_
(GBr_1,1.13i) oṣadhivanaspatayaś camasādhvaryavaḥ_
(GBr_1,1.13j) viśve devā hotrakāḥ_
(GBr_1,1.13k) atharvāṅgiraso goptāras
(GBr_1,1.13l) taṃ ha smaitam evaṃvidvāṃsaḥ pūrve śrotriyā yajñaṃ tataṃ sāvasāya ha smāhety abhivrajanti
(GBr_1,1.13m) mā no 'yaṃ gharma udyataḥ pramattānām amṛtāḥ prajāḥ pradhākṣīd iti
(GBr_1,1.13n) tān vā etān parirakṣakānt sadaḥprasarpakān ity ācakṣate dakṣiṇāsamṛddhān_
(GBr_1,1.13o) tad u ha smāha prajāpatiḥ_
(GBr_1,1.13p) yad vai yajñe 'kuśalā ṛtvijo bhavanty acaritino brahmacaryam aparāgyā vā
(GBr_1,1.13q) tad vai yajñasya viriṣṭam ity ācakṣate
(GBr_1,1.13r) yajñasya viriṣṭam anu yajamāno viriṣyate
(GBr_1,1.13s) yajamānasya viriṣṭam anv ṛtvijo viriṣyante_
(GBr_1,1.13t) ṛtvijāṃ viriṣṭam anu dakṣiṇā viriṣyante
(GBr_1,1.13u) dakṣiṇānāṃ viriṣṭam anu yajamānaḥ putrapaśubhir viriṣyate
(GBr_1,1.13v) putrapaśūnāṃ viriṣṭam anu yajamānaḥ svargeṇa lokena viriṣyate
(GBr_1,1.13w) svargasya lokasya viriṣṭam anu tasyārdhasya yogakṣemo viris.yate yasminn ardhe yajanta iti brāhmaṇam

(GBr_1,1.14a) taṃ ha smaitam evaṃvidvāṃsaṃ brahmāṇaṃ yajñaviriṣṭī vā yajñaviriṣṭino vety upādhāveran
(GBr_1,1.14b) namas te astu bhagavan
(GBr_1,1.14c) yajñasya no viriṣṭaṃ sandhehīti
(GBr_1,1.14d) tad yatraiva viriṣṭaṃ syāt tatrāgnīn upasamādhāya śāntyudakaṃ kṛtvā pṛthivyai śrotrāyeti trir evāgnīnt samprokṣati triḥ paryukṣati
(GBr_1,1.14e) triḥ kārayamānam ācāmayati ca saṃprokṣati ca
(GBr_1,1.14f) yajñavāstu va samprokṣati_
(GBr_1,1.14g) athāpi vedānāṃ rasena yajñasya viriṣṭaṃ sandhīyate
(GBr_1,1.14h) tad yathā lavaṇena suvarṇaṃ saṃdadhyāt suvarṇena rajataṃ rajatena lohaṃ lohena sīsaṃ sīsena trapv evam evāsya yajñasya viriṣṭaṃ saṃdhīyate
(GBr_1,1.14i) yajñasya saṃdhitim anu yajamānaḥ saṃdhīyate [ed. saṃghīyate]
(GBr_1,1.14j) yajamānasya saṃdhitim anv ṛtvijaḥ saṃdhīyante_
(GBr_1,1.14k) ṛtvijāṃ saṃdhitim anu dakṣiṇāḥ saṃdhīyante
(GBr_1,1.14l) dakṣiṇānāṃ saṃdhitim anu yajamānaḥ putrapaśubhiḥ saṃdhīyate
(GBr_1,1.14m) putrapaśūnāṃ saṃdhitim anu yajamānaḥ svargeṇa lokena saṃdhīyate
(GBr_1,1.14n) svargasya lokasya saṃdhitim anu tasyārdhasya yogakṣemaḥ saṃdhīyate yasminn ardhe yajanta iti brāhmaṇam

(GBr_1,1.15a) tad u ha smāhātharvā devo vijānan yajñaviriṣṭānandānīty upaśamayeran yajñe prāyaścittiḥ kriyate 'pi ca yad u bahv iva yajñe vilomaṃ kriyate na caivāsya kā canārtir bhavati na ca yajñaviṣkandham upayāty apahanti punarmṛtyum apātyeti punārājātiṃ kāmacāro 'sya sarveṣu lokeṣu bhāti ya evaṃ veda yaś caivaṃvidvān brahmā bhavati yasya caivaṃvidvān brahmā dakṣiṇataḥ sado 'dhyāste yasya caivaṃvidvān brahmā dakṣiṇata udaṅmukha āsīno yajña ājyāhutīr juhotīti brāhmaṇam

(GBr_1,1.16a) brahma ha vai brahmāṇaṃ puṣkare sasṛje
(GBr_1,1.16b) sa khalu brahmā sṛṣṭaś cintām āpede
(GBr_1,1.16c) kenāham ekenākṣareṇa sarvāṃś ca kāmānt sarvāṃś ca lokānt sarvāṃś ca devānt sarvāṃś ca vedānt sarvāṃś ca yajñānt sarvāṃś ca śabdānt sarvāś ca vyuṣṭīḥ sarvāṇi ca bhūtāni sthāvarajaṅgamāny anubhaveyam iti
(GBr_1,1.16d) sa brahmacaryam acarat
(GBr_1,1.16f) sa om ity etad akṣaram apaśyad dvivarṇaṃ caturmātraṃ sarvavyāpi sarvavibhvayātayāmabrahma brāhmīṃ vyāhṛtiṃ brahmadaivatām_
(GBr_1,1.16g) tayā sarvāṃś ca kāmānt sarvāṃś ca lokānt sarvāṃś ca devānt sarvāṃś ca vedānt sarvāṃś ca yajñānt sarvāṃś ca śabdānt sarvāś ca vyuṣṭīḥ sarvāṇi ca bhūtāni sthāvarajaṅgamāny anvabhavat
(GBr_1,1.16h) tasya prathamena varṇenāpaḥ snehaṃ cānvabhavat
(GBr_1,1.16i) tasya dvitīyena varṇena tejo jyotīṃṣy anvabhavat

(GBr_1,1.17a) tasya prathamayā svaramātrayā pṛthivīm agnim oṣadhivanaspatīn ṛgvedaṃ bhūr iti vyāhṛtiṃ gāyatraṃ chandas trivṛtaṃ stomaṃ prācīṃ diśaṃ vasantam ṛtuṃ vācam adhyātmaṃ jihvāṃ rasam itīndriyāṇy anvabhavat

(GBr_1,1.18a) tasya dvitīyayā svaramātrayāntarikṣaṃ vāyuṃ yajurvedaṃ bhuva iti vyāhṛtiṃ traiṣṭubhaṃ chandaḥ pañcadaśaṃ stomaṃ pratīcīṃ diśaṃ grīṣmam ṛtuṃ prāṇam adhyātmaṃ nāsike gandhaghrāṇam itīndriyāṇy anvabhavat

(GBr_1,1.19a) tasya tṛtīyayā svaramātrayā divam ādityaṃ sāmavedaṃ svar iti vyāhṛtiṃ jāgataṃ chandaḥ saptadaśaṃ stomam udīcīṃ diśaṃ varṣā ṛtuṃ jyotir adhyātmaṃ cakṣuṣī darśanam itīndriyāny anvabhavat

(GBr_1,1.20a) tasya vakāramātrayāpaś candramasam atharvavedaṃ nakṣatrāṇy om iti svam ātmānaṃ janad ity aṅgirasām ānuṣṭubhaṃ chanda ekaviṃśaṃ stomaṃ dakṣiṇāṃ diśaṃ śaradam ṛtuṃ mano 'dhyātmaṃ jñānaṃ jñeyam itīndriyāṇy anvabhavat

(GBr_1,1.21b) tasya makāraśrutyetihāsapurāṇaṃ vākovākyaṃ gāthā nārāśaṃsīr upaniṣado 'nuśāsanānīti vṛdhat karad ruhan mahat tac cham om iti vyāhṛtīḥ svaraśamyanānātantrīḥ svaranṛtyagītavāditrāṇy anvabhavac caitrarathaṃ daivataṃ vaidyutaṃ jyotir bārhataṃ chandas triṇavatrayastriṃśau stomau dhruvām ūrdhvāṃ diśaṃ hemantaśiśirāv ṛtū śrotram adhyātmaṃ śabdaśravaṇam itīndriyāṇy anvabhavat

(GBr_1,1.22a) saiṣaikākṣararg brahmaṇas tapaso 'gre prādurbabhūva brahmavedasyātharvaṇaṃ śukram
(GBr_1,1.22b) ata eva mantrāḥ prādurbabhūvuḥ
(GBr_1,1.22c) sa tu khalu mantrāṇām atapasāsuśrūṣānadhyāyādhyayanena yad ūnaṃ ca viriṣṭaṃ ca yātayāmaṃ ca karoti tad atharvaṇāṃ tejasā pratyāpyāyayet_
(GBr_1,1.22d) mantrāś ca mām abhimukhībhaveyur garbhā iva mātaram abhijighāṃsuḥ
(GBr_1,1.22e) purastād oṃkāraṃ prayuṅkte_
(GBr_1,1.22f) etayaiva tad ṛcā pratyāpyāyet_
(GBr_1,1.22g) eṣaiva yajñasya purastād yujyate_
(GBr_1,1.22h) eṣā paścāt
(GBr_1,1.22i) sarvata etayā yajñas tāyate
(GBr_1,1.22j) tad apy etadṛcoktam_
(GBr_1,1.22k) yā purastād yujyata ṛco akṣare parame vyomann iti
(GBr_1,1.22l) tad etad akṣaraṃ brāhmaṇo yaṃ kāmam icchet trirātropoṣitaḥ prāṅmukho vāgyato barhiṣy upaviśya sahasrakṛtva āvartayet
(GBr_1,1.22m) sidhyanty asyārthāḥ sarvakarmāṇi ceti brāhmaṇam

(GBr_1,1.23a) vasor dhārāṇām aindraṃ nagaram_
(GBr_1,1.23b) tad asurāḥ paryavārayanta
(GBr_1,1.23c) te devā bhītā āsan
(GBr_1,1.23d) ka imān asurān apahaniṣyatīti [ed. īmān]
(GBr_1,1.23e) ta oṃkāraṃ brahmaṇaḥ putraṃ jyeṣṭhaṃ dadṛśrus
(GBr_1,1.23f) te tam abruvan
(GBr_1,1.23g) bhavatā mukhenemān asurāñ jayemeti
(GBr_1,1.23h) sa hovāca
(GBr_1,1.23i) kiṃ me pratīvāho bhaviṣyatīti
(GBr_1,1.23j) varaṃ vṛṇīṣveti
(GBr_1,1.23k) vṛṇā iti
(GBr_1,1.23l) sa varam avṛṇīta
(GBr_1,1.23m) na mām anīrayitvā brāhmaṇā brahma vadeyuḥ_
(GBr_1,1.23n) yadi vadeyur abrahma tat syād iti
(GBr_1,1.23o) tatheti
(GBr_1,1.23p) te devā devayajanasyottarārdhe 'suraiḥ saṃyattā āsan_
(GBr_1,1.23q) tān oṃkāreṇāgnīdhrīyād devā asurān parābhāvayanta
(GBr_1,1.23r) tad yat parābhāvayanta tasmād oṃkāraḥ pūrvam ucyate
(GBr_1,1.23s) yo ha vā etam oṃkāraṃ na vedāvaśī syād ity atha ya evaṃ veda brahmavaśī syād iti
(GBr_1,1.23t) tasmād oṃkāra ṛcy ṛg bhavati
(GBr_1,1.23u) yajuṣi yajuḥ
(GBr_1,1.23v) sāmni sāma
(GBr_1,1.23w) sūtre sūtram_
(GBr_1,1.23x) brāhmaṇe brāhmaṇam_
(GBr_1,1.23y) śloke ślokaḥ
(GBr_1,1.23z) praṇave praṇava iti brāhmaṇam

(GBr_1,1.24a) oṃkāraṃ pṛcchāmaḥ
(GBr_1,1.24b) ko dhātuḥ
(GBr_1,1.24c) kiṃ prātipadikam_
(GBr_1,1.24d) kiṃ nāmākhyātam_
(GBr_1,1.24e) kiṃ liṅgam_
(GBr_1,1.24f) kiṃ vacanam_
(GBr_1,1.24g) kā vibhaktiḥ
(GBr_1,1.24h) kaḥ pratyayaḥ
(GBr_1,1.24i) kaḥ svara upasargo nipātaḥ
(GBr_1,1.24j) kiṃ vai vyākaraṇam_
(GBr_1,1.24k) ko vikāraḥ
(GBr_1,1.24l) ko vikārī
(GBr_1,1.24m) katimātraḥ
(GBr_1,1.24n) kativarṇaḥ
(GBr_1,1.24o) katyakṣaraḥ
(GBr_1,1.24p) katipadaḥ
(GBr_1,1.24q) kaḥ saṃyogaḥ
(GBr_1,1.24r) kiṃ sthānānupradānakaraṇaṃ śikṣukāḥ kim uccārayanti
(GBr_1,1.24s) kiṃ chandaḥ
(GBr_1,1.24t) ko varṇa iti pūrve praśrāḥ_
(GBr_1,1.24u) athottare
(GBr_1,1.24v) mantraḥ kalpo brāhmaṇam ṛg yajuḥ sāma
(GBr_1,1.24w) kasmād brahmavādina oṃkāram āditaḥ kurvanti
(GBr_1,1.24x) kiṃ daivatam_
(GBr_1,1.24y) kiṃ jyotiṣam_
(GBr_1,1.24z) kiṃ niruktam_
(GBr_1,1.24aa) kiṃ sthānam_
(GBr_1,1.24bb) kā prakṛtiḥ
(GBr_1,1.24cc) kimadhyātmam iti
(GBr_1,1.24dd) ṣaṭtriṃśat praśrnāḥ
(GBr_1,1.24ee) pūrvottarāṇāṃ trayo vargā dvādaśakāḥ_
(GBr_1,1.24ff) etair oṃkāraṃ vyākhyāsyāmaḥ

(GBr_1,1.25a) indraḥ prajāpatim apṛcchat_
(GBr_1,1.25b) bhagavann abhiṣṭūya pṛcchāmīti
(GBr_1,1.25c) pṛccha vatsety abravīt
(GBr_1,1.25d) kim ayam oṃkāraḥ
(GBr_1,1.25e) kasyaḥ putraḥ
(GBr_1,1.25f) kiṃ caitac chandaḥ
(GBr_1,1.25g) kiṃ caitad varṇaḥ
(GBr_1,1.25h) kiṃ caitad brahmā brahma sampadyate
(GBr_1,1.25i) tasmād vai tad bhadram oṃkāraṃ pūrvam ālebhe
(GBr_1,1.25j) svaritodātta ekākṣara oṃkāra ṛgvede
(GBr_1,1.25k) traisvaryodāta ekākṣara oṃkāro yajurvede
(GBr_1,1.25l) dīrghaplutodātta ekākṣara oṃkāraḥ sāmavede
(GBr_1,1.25m) hrasvodātta ekākṣara oṃkāro 'tharvavede_
(GBr_1,1.25n) udāttodāta dvipada a u ity ardhacatasro mātrā makāre vyañjanam ity āhuḥ_
(GBr_1,1.25o) yā sā prathamā mātrā brahmadevatyā raktā varṇena
(GBr_1,1.25p) yas tāṃ dhyāyate nityaṃ sa gacched brāhmaṃ padam_
(GBr_1,1.25q) yā sā dvitīyā mātrā viṣṇudevatyā kṛṣṇā varṇena
(GBr_1,1.25r) yas tāṃ dhyāyate nityaṃ sa gacched vaiṣṇavaṃ padam_
(GBr_1,1.25s) yā sā tṛtīyā mātraiśānadevatyā kapilā varṇena
(GBr_1,1.25t) yas tāṃ dhyāyate nityaṃ sa gacched aiśānaṃ padam_
(GBr_1,1.25u) yā sārdhacaturthī mātrā sarvadevatyā vyaktībhūtā khaṃ vicarati śuddhasphaṭikasannibhā varṇena
(GBr_1,1.25v) yas tāṃ dhyāyate nityaṃ sa gacchet padam anāmakam
(GBr_1,1.25w) oṃkārasya cotpattiḥ_
(GBr_1,1.25x) vipro yo na jānāti tatpunarupanayanam_
(GBr_1,1.25y) tasmād brāhmāṇavacanam ādartavyaṃ yathā lātavyo gotro brahmaṇaḥ putraḥ_
(GBr_1,1.25z) gāyatraṃ cchandaḥ
(GBr_1,1.25aa) śuklo varṇaḥ
(GBr_1,1.25bb) puṃso vatsaḥ
(GBr_1,1.25cc) rudro devatā
(GBr_1,1.25dd) oṃkāro vedānām

(GBr_1,1.26a) ko dhātur iti_
(GBr_1,1.26b) āpṛdhātuḥ_
(GBr_1,1.26c) avatim apy eke
(GBr_1,1.26d) rūpasāmānyād arthasāmānyaṃ nedīyas
(GBr_1,1.26e) tasmād āper oṃkāraḥ sarvam āpnotīty arthaḥ kṛdantam arthavat
(GBr_1,1.26f) prātipadikam adarśanam_
(GBr_1,1.26g) pratyayasya nāma saṃpadyate nipāteṣu cainaṃ vaiyākaraṇā udāttaṃ samāmananti tad avyayībhūtam
(GBr_1,1.26h) anvarthavācī śabdo na vyeti kadā caneti
(GBr_1,1.26i) sadṛśaṃ triṣu liṅgeṣu sarvāsu va vibhaktiṣu vacaneṣu ca sarveṣu yan na vyeti tad avyayam_
(GBr_1,1.26j) ko vikārī cyavate
(GBr_1,1.26k) prasāraṇam
(GBr_1,1.26l) āpnoter ākarapakārau vikāryau_
(GBr_1,1.26m) ādita oṃkāro vikriyate
(GBr_1,1.26n) dvitīyo makāraḥ_
(GBr_1,1.26o) eva dvivarṇa ekākṣara om ity oṃkāro nirvṛttaḥ

(GBr_1,1.27a) katimātra iti_
(GBr_1,1.27b) ādes tisro mātrāḥ_
(GBr_1,1.27c) abhyādāne hi plavate
(GBr_1,1.27d) makāraś caturthīm_
(GBr_1,1.27e) kiṃ sthānam iti_
(GBr_1,1.27f) ubhāv oṣṭhau sthānam_
(GBr_1,1.27g) nādānupradānakaraṇau ca dvisthānam_ [ed. nādāna-, cf. Patyal p. 28]
(GBr_1,1.27h) saṃdhyakṣaram avarṇaleśaḥ kaṇṭhyo yathoktaśeṣaḥ
(GBr_1,1.27i) pūrvo vivṛtakaraṇasthitaś ca
(GBr_1,1.27j) dvitīyaspṛṣṭakaraṇasthitaś ca
(GBr_1,1.27k) na saṃyogo vidyate_
(GBr_1,1.27l) ākhyātopasargānudāttasvaritaliṅgavibhaktivacanāni ca saṃsthānādhyāyina ācāryāḥ pūrve babhūvuḥ
(GBr_1,1.27m) śravaṇād eva pratipadyante na kāraṇaṃ pṛcchanti_
(GBr_1,1.27n) athāparapakṣīyāṇāṃ kaviḥ pañcālacaṇḍaḥ paripṛcchako babhūvāṃbu pṛthagudgīthadoṣān bhavanto bruvantv iti
(GBr_1,1.27o) tad vācy upalakṣayed varṇākṣarapadāṅkaśaḥ_
(GBr_1,1.27p) vibhaktyām ṛṣiniṣevitām iti vācaṃ stuvanti
(GBr_1,1.27q) tasmāt kāraṇaṃ brūmaḥ_
(GBr_1,1.27r) varṇānām ayam idaṃ bhaviṣyatīti
(GBr_1,1.27s) ṣaḍaṅgavidas tat tathādhīmahe
(GBr_1,1.27t) kiṃ chanda iti
(GBr_1,1.27u) gāyatraṃ hi chandaḥ_
(GBr_1,1.27v) gāyatrī vai devānām ekākṣarā śvetavarṇā ca vyākhyātā
(GBr_1,1.27w) dvau dvādaśakau vargau_
(GBr_1,1.27x) etad vai vyākaraṇaṃ dhātvarthavacanaṃ śaikṣyaṃ chandovacanaṃ ca_
(GBr_1,1.27y) athottarau dvau dvādaśakau vargau vedarahasikī vyākhyātā
(GBr_1,1.27z) mantraḥ kalpo brāhamaṇam ṛg yajuḥ sāmātharvāṇi_
(GBr_1,1.27aa) eṣā vyāhṛtiś caturṇāṃ vedānām ānupūrveṇoṃ bhūr bhuvaḥ svar iti vyāhṛtayaḥ

(GBr_1,1.28a) asamīkṣyapravalhitāni śrūyante
(GBr_1,1.28b) dvāparādāv ṛṣīṇām ekadeśo doṣapatir iha cintām āpede tribhiḥ somaḥ pātavyaḥ samāptam iva bhavati
(GBr_1,1.28c) tasmād ṛgyajuḥsāmāny apakrāntatejāṃsy āsan_
(GBr_1,1.28d) tantra maharṣayaḥ paridevayāṃ cakrire
(GBr_1,1.28e) mahac chokabhayaṃ prāptāḥ smaḥ_
(GBr_1,1.28f) na caitat sarvaiḥ samabhihitam_
(GBr_1,1.28g) te vayaṃ bhagavantam evopadhāvāma
(GBr_1,1.28h) sarveṣām eva śarma bhavānīti
(GBr_1,1.28i) te tathety uktvā tūṣṇīm atiṣṭhan
(GBr_1,1.28j) nānupasannebhya iti_
(GBr_1,1.28k) upopasīdāmīti nīcair babhūvuḥ
(GBr_1,1.28l) sa ebhya upanīya provāca
(GBr_1,1.28m) māmikām eva vyāhṛtim ādita āditaḥ kṛṇudhvam iti_
(GBr_1,1.28n) evaṃ māmakā ādhīyante narte bhṛgvaṅgirovidbhyaḥ somaḥ pātavyaḥ_
(GBr_1,1.28o) ṛtvijaḥ parābhavanti
(GBr_1,1.28p) yajamāno rajasāpadhvasyati
(GBr_1,1.28q) śrutiś cāpadhvastā tiṣṭhatīti_
(GBr_1,1.28r) evam evottarottarād yogāt tokaṃ tokaṃ praśādhvam iti_
(GBr_1,1.28s) evaṃ pratāpo na parābhaviṣyatīti
(GBr_1,1.28t) tathā ha tathā ha bhagavann iti pratipedira āpyāyayan_
(GBr_1,1.28u) te tathā vītaśokabhayā babhūvus
(GBr_1,1.28v) tasmād brahmavādina oṃkāram āditaḥ kurvanti

(GBr_1,1.29a) kiṃ devatam iti_
(GBr_1,1.29b) ṛcām agnir devatam_
(GBr_1,1.29c) tad eva jyotiḥ_
(GBr_1,1.29d) gāyatraṃ chandaḥ
(GBr_1,1.29e) pṛthivī sthānam
(GBr_1,1.29f) <agnim īḷe purohitaṃ yajñasya devam ṛtvijaṃ hotāraṃ ratnadhātamam [ṚV 1.1.1]> ity evam ādiṃ kṛtvā ṛgvedam adhīyate
(GBr_1,1.29g) yajuṣāṃ vāyur devatam_
(GBr_1,1.29h) tad eva jyotis
(GBr_1,1.29i) traiṣṭubhaṃ chandaḥ_
(GBr_1,1.29j) antarikṣaṃ sthānam
(GBr_1,1.29k) <iṣe tvorje tvā vāyava stha devo vaḥ savitā prārpayatu śreṣṭhatamāya karmaṇe [VS 1.1]>_ity evam ādiṃ kṛtvā yajurvedam adhīyate
(GBr_1,1.29l) sāmnām ādityo devatam_
(GBr_1,1.29m) tad eva jyotiḥ_
(GBr_1,1.29n) jāgataṃ chandaḥ_
(GBr_1,1.29o) dyauḥ sthānam
(GBr_1,1.29p) <agna ā yāhi vītaye gṛṇāno havyadātaye ni hotā satsi barhiṣi [SV 1.1]>_ity evam ādiṃ kṛtvā samāvedam adhīyate_
(GBr_1,1.29q) atharvaṇāṃ candramā devatam_
(GBr_1,1.29r) tad eva jyotiḥ
(GBr_1,1.29s) sarvāṇi chandāṃsi_
(GBr_1,1.29t) āpaḥ sthānam_
(GBr_1,1.29u) <śaṃ no devīr abhiṣṭaya [PS 1.1.1]> ity evam ādiṃ kṛtvātharvavedam adhīyate_
(GBr_1,1.29v) adbhyaḥ sthāvarajaṅgamo bhūtagrāmaḥ saṃbhavati
(GBr_1,1.29w) tasmāt sarvam āpomayaṃ bhūtaṃ sarvaṃ bhṛgvaṅgiromayam
(GBr_1,1.29x) antaraite trayo vedā bhṛgūn aṅgirasaḥ śritā ity ab iti prakṛtir apām oṃkāreṇa ca_
(GBr_1,1.29y) etasmād vyāsaḥ purovāca
(GBr_1,1.29z) bhṛgvaṅgirovidā saṃskṛto 'nyān vedān adhīyīta
(GBr_1,1.29aa) nānyatra saṃskṛto bhṛgṅgiraso 'dhīyīta
(GBr_1,1.29bb) sāmavede 'tha khilaśrutir brahmacaryeṇa caitasmād atharvāṅgiraso ha yo veda sa veda sarvam iti brāhmaṇam

(GBr_1,1.30a) adhyātmam ātmabhaiṣajyam ātmakaivalyam oṃkāraḥ_
(GBr_1,1.30b) ātmānaṃ nirudhya saṅgamamātrīṃ bhūtārthacintāṃ cintayet_
(GBr_1,1.30c) atikramya vedebhyaḥ sarvaparam adhyātmaphalaṃ prāpnotītyarthaḥ
(GBr_1,1.30d) savitarkaṃ jñānamayam ity etaiḥ praśnaiḥ prativacanaiś ca yathārthaṃ padam anuvicintya prakaraṇajño hi prabalo viṣayī syāt sarvasmin vākovākya iti brāhmaṇam

(GBr_1,1.31a) etad dha smaitad vidvāṃsam ekādaśākṣaṃ maudgalyaṃ glāvo maitreyo 'bhyājagāma
(GBr_1,1.31b) sa tasmin brahmacaryaṃ vasato vijñāyovāca kiṃ svin maryā ayaṃ tan maudgalyo 'dhyeti yad asmin brahmacaryaṃ vasatīti
(GBr_1,1.31c) tad dhi maudgalyasyāntevāsī śuśrāva
(GBr_1,1.31d) sa ācāryāyāvrajyācacaṣṭe
(GBr_1,1.31e) duradhīyānaṃ vā ayaṃ bhavantam avocad yo 'yam adyātithir bhavati
(GBr_1,1.31f) kiṃ saumya vidvān iti
(GBr_1,1.31g) trīn vedān brūte bho iti
(GBr_1,1.31h) tasya saumya vipaṣṭo vijigīṣo 'ntevāsī taṃ me hvayeti
(GBr_1,1.31i) tam ājuhāva
(GBr_1,1.31j) tam abhyuvācāsāv iti
(GBr_1,1.31k) bho iti
(GBr_1,1.31l) kiṃ saumya ta ācāryo 'dhyetīti
(GBr_1,1.31m) trīn vedān brūte
(GBr_1,1.31n) bho iti
(GBr_1,1.31o) yan nu khalu saumyāsmābhiḥ sarve vedā mukhato gṛhītāḥ kathaṃ ta evam ācāryo bhāṣate
(GBr_1,1.31p) kathaṃ nu śiṣṭāḥ śiṣṭebhya evaṃ bhāṣeran
(GBr_1,1.31q) yaṃ hy enam ahaṃ praśnaṃ pṛcchāmi na taṃ vivakṣyati
(GBr_1,1.31r) na hy enam adhyetīti
(GBr_1,1.31s) sa ha maudgalyaḥ svam antevāsinam uvāca parehi saumya glāvaṃ maitreyam upasīda_
(GBr_1,1.31t) adhīhi bhoḥ sāvitrīṃ gāyatrīṃ caturviṃśatiyoniṃ dvādaśamithunām_
(GBr_1,1.31u) yasyā bhṛgvaṅgirasaś cakṣuḥ_
(GBr_1,1.31v) yasyāṃ sarvam idaṃ śritaṃ tāṃ bhavān prabravītv iti
(GBr_1,1.31w) sa cet saumya duradhīyāno bhaviṣyaty ācāryovāca brahmacārī brahmācāriṇo sāvitrīṃ prāheti vakṣyati tat tvaṃ brūyād duradhīyānaṃ taṃ vai bhavān maudgalyam avocat
(GBr_1,1.31x) sa tvā yaṃ praśnam aprākṣīn na taṃ vyavocaḥ
(GBr_1,1.31y) purā saṃvatsarād ārtim āriṣyasīti

(GBr_1,1.32a) sa tatrājagāma yatretaro babhūva
(GBr_1,1.32b) taṃ ha papraccha
(GBr_1,1.32c) sa ha na pratipede
(GBr_1,1.32d) taṃ hovāca duradhīyānaṃ taṃ vai bhavān maudgalyam avocat
(GBr_1,1.32e) sa tvā yaṃ praśnam aprākṣīn na taṃ vyavocaḥ
(GBr_1,1.32f) purā saṃvatsarād ārtim āriṣyasīti
(GBr_1,1.32g) sa ha maitreyaḥ svān antevāsita uvāca yathārthaṃ bhavanto yathāgṛhaṃ yathāmano viprasṛjyantām_
(GBr_1,1.32h) duradhīyānaṃ vā ahaṃ maudgalyam avocam_
(GBr_1,1.32i) sa mā yaṃ praśnam aprākṣīn na taṃ vyavocam_
(GBr_1,1.32j) tam upaiṣyāmi
(GBr_1,1.32k) śāntiṃ kariṣyāmīti
(GBr_1,1.32l) sa ha maitreyaḥ prātaḥ samitpāṇir maudgalyam upasasādāsau vā ahaṃ bho maitreyaḥ
(GBr_1,1.32m) kimartham iti
(GBr_1,1.32n) duradhīyānaṃ vā ahaṃ bhavantam avocam_
(GBr_1,1.32o) tvaṃ mā yaṃ praśnam aprākṣīr na taṃ vyavocam_
(GBr_1,1.32p) tvām upaiṣyāmi
(GBr_1,1.32q) śāntiṃ kariṣyāmīti
(GBr_1,1.32r) sa hovācātra vā upetaṃ ca sarvaṃ ca kṛtaṃ pāpakena tvā yānena carantam āhuḥ_
(GBr_1,1.32s) atho 'yaṃ mama kalyāṇas [Patyal's transl. implies the emendation āhū ratho]
(GBr_1,1.32t) taṃ te dadāmi
(GBr_1,1.32u) tena yāhīti
(GBr_1,1.32v) sa hovācaitad evātrātviṣaṃ cānṛśaṃsyaṃ ca yathā bhavān āha_
(GBr_1,1.32w) upāyāmi tveva bhavantam iti
(GBr_1,1.32x) taṃ hopeyāya
(GBr_1,1.32y) taṃ hopetya papraccha kiṃ svid āhur bhoḥ savitur vareṇyaṃ bhargo devasya kavayaḥ kim āhur dhiyo vicakṣva yadi tāḥ pravettha
(GBr_1,1.32z) pracodayāt savitā yābhir etīti [ed. pracodayānt, corr. Patyal]
(GBr_1,1.32aa) tasmā etat provāca vedāṃś chandāṃsi savitur vareṇyam
(GBr_1,1.32bb) bhargo devasya kavayo 'nnam āhuḥ karmāṇi dhiyas
(GBr_1,1.32cc) tad u te prabravīmi pracodayāt savitā yābhir etīti [ed. pracodayānt]
(GBr_1,1.32dd) tam upasaṃgṛhya papracchādhīhi bhoḥ kaḥ savitā kā sāvitrī

(GBr_1,1.33a) mana eva savitā vāk sāvitrī
(GBr_1,1.33b) yatra hy eva manas tad vāg yatra vai vāk tan mana iti_
(GBr_1,1.33c) ete dve yonī ekaṃ mithunam
(GBr_1,1.33d) agnir eva savitā pṛthivī sāvitrī
(GBr_1,1.33e) yatra hy evāgnis tat pṛthivī yatra vai pṛthivī tad agnir iti_
(GBr_1,1.33f) ete dve yonī ekaṃ mithunam_
(GBr_1,1.33g) vāyur eva savitāntarikṣaṃ sāvitrī
(GBr_1,1.33h) yatra hy eva vāyus tad antarikṣaṃ yatra vā antarikṣaṃ tad vāyur iti_
(GBr_1,1.33i) ete dve yonī ekaṃ mithunam
(GBr_1,1.33j) āditya eva savitā dyauḥ sāvitrī
(GBr_1,1.33k) yatra hy evādityas tad dyaur yatra vai dyaus tad āditya iti_
(GBr_1,1.33l) ete dve yonī ekaṃ mithunam_
(GBr_1,1.33m) candramā eva savitā nakṣatrāṇi sāvitrī
(GBr_1,1.33n) yatra hy eva candramās tan nakṣatrāṇi yatra vai nakṣatrāṇi tac candramā iti_
(GBr_1,1.33o) ete dve yonī ekaṃ mithunam
(GBr_1,1.33p) ahar eva savitā rātriḥ sāvitrī
(GBr_1,1.33q) yatra hy evāhas tad rātrir yatra vai rātris tad ahar iti_
(GBr_1,1.33r) ete dve yonī eka mithunam
(GBr_1,1.33s) uṣṇam eva savitā śītaṃ sāvitrī
(GBr_1,1.33t) yatra hy evoṣṇaṃ tac chītaṃ yatra vai śītaṃ tad uṣṇam iti_
(GBr_1,1.33u) ete dve yonī ekaṃ mithunam
(GBr_1,1.33v) abhram eva savitā varṣaṃ sāvitrī
(GBr_1,1.33w) yatra hy evābhraṃ tad varṣaṃ yatra vai varṣaṃ tad abhram iti_
(GBr_1,1.33x) ete dve yonī ekaṃ mithunam_
(GBr_1,1.33y) vidyud eva savitā stanayitnuḥ sāvitrī
(GBr_1,1.33z) yatra hy eva vidyut tat stanayitnur yatra vai stanayitnus tad vidyud iti_
(GBr_1,1.33aa) ete dve yonī ekaṃ mithunam_
(GBr_1,1.33bb) prāṇa eva savitānnaṃ sāvitrī
(GBr_1,1.33cc) yatra hy eva prāṇas tad annaṃ yatra vā annaṃ tat prāṇa iti_
(GBr_1,1.33dd) ete dve yonī ekaṃ mithunam_
(GBr_1,1.33ee) vedā eva savitā chandāṃsi sāvitrī_ [ed. omits sentence end marker]
(GBr_1,1.33ff) yatra hy eva vedās tac chandāṃsi yatra vai chandāṃsi tad vedā iti_
(GBr_1,1.33gg) ete dve yonī ekaṃ mithunam_
(GBr_1,1.33hh) yajña eka savitā dakṣiṇāḥ sāvitrī
(GBr_1,1.33ii) yatra hy eva yajñas tad dakṣiṇā yatra vai dakṣiṇās tad yajña iti_
(GBr_1,1.33jj) ete dve yonī ekaṃ mithunam
(GBr_1,1.33kk) etad dha smaitad vidvāṃsam opākārim āsastur brahmacārī te saṃsthita ity athaita āsastur ācita iva cito babhūva_
(GBr_1,1.33ll) athotthāya prāvrājīd ity etad vā ahaṃ veda naitāsu yoniṣv ita etebhyo vā mithunebhyaḥ saṃbhūto brahmacārī mama purāyuṣaḥ preyād iti

(GBr_1,1.34a) brahma hedaṃ śriyaṃ pratiṣṭhām āyatanam aikṣata
(GBr_1,1.34b) tat tapasva
(GBr_1,1.34c) yadi tad vrate dhriyeta tat satye pratyatiṣṭhat
(GBr_1,1.34d) sa savitā sāvitryā brāhmaṇaṃ sṛṣṭvā tat savitrīṃ paryadadhāt
(GBr_1,1.34e) tat savitur vareṇyam iti sāvitryāḥ prathamaḥ pādaḥ [ed. savitryāḥ]
(GBr_1,1.34f) pṛthivy arcaṃ samadadhāt_
(GBr_1,1.34g) ṛcāgnim
(GBr_1,1.34h) agninā śriyam_
(GBr_1,1.34i) śriyā striyam_
(GBr_1,1.34j) striyā mithunam_
(GBr_1,1.34k) mithunena prajām_
(GBr_1,1.34l) prajayā karma
(GBr_1,1.34m) karmaṇā tapas [ed. kamaṇā]
(GBr_1,1.34n) tapasā satyam_
(GBr_1,1.34o) satyena brahma
(GBr_1,1.34p) brahmaṇā brāhmaṇam_
(GBr_1,1.34q) brāhmaṇena vratam_
(GBr_1,1.34r) vratena vai brāhmaṇaḥ saṃśito bhavati_
(GBr_1,1.34s) aśūnyo bhavaty avichinno bhavaty avichinno 'sya tantur avichinnaṃ jīvanaṃ bhavati ya evaṃ veda yaś caivaṃvidvān evam etaṃ sāvitryāḥ prathamaṃ pādaṃ vyācaṣṭe

(GBr_1,1.35a) bhargo devasya dhīmahīti sāvitryā dvitīyaḥ pādaḥ_
(GBr_1,1.35b) antarikṣeṇa yajuḥ samadadhāt_
(GBr_1,1.35c) yajuṣā vāyum_
(GBr_1,1.35d) vāyunābhram
(GBr_1,1.35e) abhreṇa varṣam_
(GBr_1,1.35f) varṣeṇauṣadhivanaspatīn
(GBr_1,1.35g) oṣadhivanaspatibhiḥ paśūn
(GBr_1,1.35h) paśubhiḥ karma
(GBr_1,1.35i) karmaṇā tapas
(GBr_1,1.35j) tapasā satyam_
(GBr_1,1.35k) satyena brahma
(GBr_1,1.35l) brahmaṇā brāhmaṇam_
(GBr_1,1.35m) brāhmaṇena vratam_
(GBr_1,1.35n) vratena vai brāhmaṇaḥ saṃśito bhavati_
(GBr_1,1.35o) aśūnyo bhavaty avichinno bhavaty avichinno 'sya tantur avichinnaṃ jīvanaṃ bhavati ya evaṃ veda yaś caivaṃvidvān evam etaṃ sāvitryā dvitīyaṃ pādaṃ vyācaṣṭe

(GBr_1,1.36a) dhiyo yo naḥ pracodayād iti sāvitryās tṛtīyaḥ pādaḥ_
(GBr_1,1.36b) divā sāma samadadhāt
(GBr_1,1.36c) sāmnādityam
(GBr_1,1.36d) ādityena raśmīn [ed. raśmi+īn]
(GBr_1,1.36e) raśmibhir varṣam_
(GBr_1,1.36f) varṣeṇauṣadhivanaspatīn
(GBr_1,1.36g) oṣadhivanaspatibhiḥ paśūn
(GBr_1,1.36h) paśubhiḥ karma
(GBr_1,1.36i) karmaṇā tapas
(GBr_1,1.36j) tapasā satyam_
(GBr_1,1.36k) satyena brahma
(GBr_1,1.36l) brahmaṇā brāhmaṇam_
(GBr_1,1.36m) brāhmaṇena vratam_
(GBr_1,1.36n) vratena vai brāhmaṇaḥ saṃśito bhavati_
(GBr_1,1.36o) aśūnyo bhavaty avichinno bhavaty avichinno 'sya tantur avichinnaṃ jīvanaṃ bhavati ya evaṃ veda yaś caivaṃvidvān evam etaṃ sāvitryās tṛtīyaṃ pādaṃ vyācaṣṭe

(GBr_1,1.37a) tena ha vā evaṃviduṣā brāhmaṇena brahmābhipannaṃ grasitaṃ parāmṛṣṭam_
(GBr_1,1.37b) brahmaṇākāśam abhipannaṃ grasitaṃ parāmṛṣṭam
(GBr_1,1.37c) ākāśena vāyur abhipanno grasitaḥ parāmṛṣṭaḥ_
(GBr_1,1.37d) vāyunā jyotir abhipannaṃ grasitaṃ parāmṛṣṭam_
(GBr_1,1.37e) jyotiṣāpo 'bhipannā grasitāḥ parāmṛṣṭāḥ_
(GBr_1,1.37f) adbhir bhūmir abhipannā grasitā parāmṛṣṭā
(GBr_1,1.37g) bhūmyānnam abhipannaṃ grasitaṃ parāmṛṣṭam
(GBr_1,1.37h) annena prāṇo 'bhipanno grasitaḥ parāmṛṣṭaḥ
(GBr_1,1.37i) prāṇena mano 'bhipannaṃ grasitaṃ parāmṛṣṭam_
(GBr_1,1.37j) manasā vāg abhipannā grasitā parāmṛṣṭā
(GBr_1,1.37k) vācā vedā abhipannā grasitāḥ parāmṛṣṭāḥ_
(GBr_1,1.37l) vedair yajño 'bhipanno grasitaḥ parāmṛṣṭas [ed. parimṛṣṭas]
(GBr_1,1.37m) tāni ha vā etāni dvādaśamahābhūtāny evaṃvidi pratiṣṭhitāni
(GBr_1,1.37n) teṣāṃ yajña eva parārdhyaḥ

(GBr_1,1.38a) taṃ ha smaitam evāṃvidvāṃso manyante vidmainam iti yāthātathyam avidvāṃsaḥ_
(GBr_1,1.38b) ayaṃ yajño vedeṣu pratiṣṭhitaḥ_
(GBr_1,1.38c) vedā vāci pratiṣṭhitāḥ_
(GBr_1,1.38d) vāṅ manasi pratiṣṭhitā
(GBr_1,1.38e) manaḥ prāṇe pratiṣṭhitam_
(GBr_1,1.38f) prāṇo 'nne pratiṣṭhitaḥ_
(GBr_1,1.38g) annaṃ bhūmau pratiṣṭhitam_
(GBr_1,1.38h) bhūmir apsu pratiṣṭhitā_
(GBr_1,1.38i) āpo jyotiṣi pratiṣṭhitāḥ_
(GBr_1,1.38j) jyotir vāyau pratiṣṭhitam_
(GBr_1,1.38k) vāyur ākāśe pratiṣṭhitaḥ_
(GBr_1,1.38l) ākāśaṃ brahmaṇi pratiṣṭhitam_
(GBr_1,1.38m) brahma brāhmaṇe brahmavidi pratiṣṭhitam_
(GBr_1,1.38n) yo ha vā evaṃvit sa brahmavit
(GBr_1,1.38o) puṇyāṃ ca kīrtiṃ labhate surabhīṃś ca gandhān_
(GBr_1,1.38p) so 'pahatapāpmā_
(GBr_1,1.38q) anantāṃ śriyam aśnute ya evaṃ veda yaś caivaṃvidvān evam etāṃ vedānāṃ mātaraṃ sāvitrīṃ saṃpadam upaniṣadam upāsta iti brāhmaṇam

(GBr_1,1.39a) <āpo garbhaṃ janayantīr [PS 4.1.8]> iti_
(GBr_1,1.39b) apāṃ garbhaḥ puruṣaḥ
(GBr_1,1.39c) sa yajñaḥ_
(GBr_1,1.39d) adbhir yajñaḥ praṇīyamānaḥ prāṅ tāyate
(GBr_1,1.39e) tasmād ācamanīyaṃ pūrvam āhārayati
(GBr_1,1.39f) sa yad ācāmati trir ācāmati
(GBr_1,1.39g) dviḥ pariśumbhati_
(GBr_1,1.39h) āyur avaruhya pāpmānaṃ nirṇudati_
(GBr_1,1.39i) upasādya yajuṣoddhṛtya mantrān prayujyāvasāya prācīḥ śākhāḥ saṃdhāya niraṅguṣṭhe pāṇāv amṛtam asy amṛtopastaraṇam asy amṛtāya tvopastṛṇāmīti pāṇāv udakam ānīya <jīvā stha [PS 19.55.12-15, ŚS 19.69.1-4]>_iti sūktena trir ācāmati
(GBr_1,1.39j) sa yat pūrvam ācāmati sapta prāṇāṃs tān etenāsminn āpyāyayati
(GBr_1,1.39k) yā hy emā bāhyāḥ śarīrān mātrās tad yathaitad agniṃ vāyum ādityaṃ candramasam apaḥ paśūn anyāṃś ca prajās tān etenāsminn āpyāyayati_
(GBr_1,1.39l) āpo 'mṛtam_
(GBr_1,1.39m) sa yad dvitīyam ācāmati saptāpānāṃs tān etenāsminn āpyāyayati
(GBr_1,1.39n) yā hy emā bāhyāḥ śarīrān mātrās tad yathaitat paurṇamāsīm aṣṭakām amāvāsyāṃ śraddhāṃ dīkṣāṃ yajñaṃ dakṣiṇās tān etenāsminn āpyāyayati_
(GBr_1,1.39o) āpo 'mṛtam_
(GBr_1,1.39p) sa yat tṛtīyam ācāmati sapta vyānāṃs tān etenāsminn āpyāyayati
(GBr_1,1.39q) yā hy emā bāhyāḥ śarīrān mātrās tad yathaitat pṛthivīm antarikṣaṃ divam_
(GBr_1,1.39r) nakṣatrāṇy ṛtūn ārtavān saṃvatsarāṃs tān etenāsminn āpyāyayati_
(GBr_1,1.39s) āpo 'mṛtam_
(GBr_1,1.39t) puruṣo brahma_
(GBr_1,1.39u) athāpriyanigamo bhavati tasmād vai vidvān puruṣam idaṃ puṇḍarīkam iti [ed. athāprīṃgnigamo, but see Patyal p. 44]
(GBr_1,1.39v) prāṇa eṣa sa puri śete saṃpuri śeta iti
(GBr_1,1.39w) puriśayaṃ santaṃ prāṇaṃ puruṣa ity ācakṣate parokṣeṇa
(GBr_1,1.39x) parokṣapriyā iva hi devā bhavanti pratyakṣadviṣaḥ
(GBr_1,1.39y) sa yat pūrvam ācāmati purastāddhomāṃs tenāsminn avarunddhe
(GBr_1,1.39z) sa yad dvitīyam ācāmaty ājyabhāgau tenāsminn avarunddhe
(GBr_1,1.39aa) sa yat tṛtīyam ācāmati saṃsthitahomāṃs tenāsminn avarunddhe
(GBr_1,1.39bb) sa yad dviḥ pariśumbhati tat samitsaṃbarhiḥ [ed. saṃmit, cf. Patyal p. 45]
(GBr_1,1.39cc) sa yat sarvāṇi khāni sarvaṃ deham āpyāyayati yac cānyadātāraṃ mantrakāryaṃ yajñe skandati sarvaṃ tenāsminnavarunddhe
(GBr_1,1.39dd) sa yad oṃpūrvān mantrān prayuṅkta ā sarvamedhād ete kratava eta evāsya sarveṣu lokeṣu sarveṣu deveṣu sarveṣu vedeṣu sarveṣu bhūteṣu sarveṣu sattveṣu kāmacāraḥ kāmavimocanaṃ bhavaty ardhe ca na pramīyate ya evaṃ veda
(GBr_1,1.39ee) tad apy etad ṛcoktam āpo bhṛgvaṅgiro rūpam āpo bhṛgvaṅgiromayaṃ sarvam āpomayaṃ bhūtaṃ sarvaṃ bhṛgvaṅgiromayam antaraite trayo vedā bhṛgūn aṅgiraso 'nugāḥ ||
(GBr_1,1.39ff) apāṃ puṣpaṃ mūrtir ākāśaṃ pavitram uttamam iti_
(GBr_1,1.39gg) ācamyābhyukṣyātmānam anumantrayata <indra jīva [PS 20.43.1, ŚS 19.70.1]>_iti brāhmaṇaṃ