ગોપાલચમ્પૂ · અધ્યાય 2.6

(આર્યા)
[87] તદ્ એવં મધુરોપસંહારેણ વ્યાહારેણ સર્વમ્ આનન્દયન્ તાવ્ અમન્દ-પ્રેમાનન્દ-
મન્દિરતયા વન્દિનાવ્ અમૂ તેન સહ યથા-સ્વમ્ આવાસં વિન્દતઃ સ્મ, શ્રી-રાધા-ગોવિન્દૌ ચ કન્દર્પ-મન્દિરમ્ ઇતિ ।
ઇતિ શ્રી-શ્રીમદ્-ઉત્તર-ગોપાલ-ચમ્પૂમ્ અનુ
કંસ-વિધ્વંસનં નામ
પઞ્ચમં પૂરણમ્
॥5॥
અથ ષષ્ઠં પૂરણમ્
શ્રી-નન્દ-વિસર્જનમ્
[1] અથ શ્રી-ગોવિન્દ-કૃતમ્ અહસિ વ્રજેન્દ્ર-સદસિ પ્રાતઃ-કથા પ્રથામ્ આપ । યત્ર મધુકણ્ઠ ઉવાચ,-
[2] તદ્-એવં કંસ-મારણાનન્તરમ્ ઉચ્ચાવચ-વારણાય યત્ર કુત્રચિદ્-ગત-યાદવ-કુલાકારણાય સમુદ્ભૂત-કંસ-પક્ષ-નિર્હારણાય ચ વ્રજાગમનાયાલબ્ધાવસરે કંસ-હરે તત્-પર્યન્ત-વૃત્તં પ્રતિલવમ્ અપિ શ્રવસિ વૃત્તં કુર્વતામ્ ઉપનન્દાદીનાં સાનન્દાનામ્ અપિ વિલમ્બાશઙ્કા-શઙ્કુ-સઙ્કુલાનાં સન્દેશઃ પ્રવિવેશ; યથા-
હરેર્ માતા ભક્તં તદ્-અવધિ ન ભુઙ્ક્તે તદ્-અનુગાસ્
તથા તસ્મિન્ ગોપાઃ પ્રતિ-મુહુર્ ઉપાયાતિવિધુરાઃ ।
કિમ્ અન્યદ્ વક્તવ્યં વ્રજમ્ અનુગતં યત્ પશુ-કુલં
વનસ્થં યદ્ વા તન્-નિખિલમ્ ઇહ શિર્યદ્ વિલપતિ ॥ ઇતિ

[3] અથ કુતશ્ચિન્ મનઃ-સ્થ-સંકોચતઃ સમ્પ્રતિ પ્રતિ-ગમનાદ્ વિરમ્ય ભાવિ-લીલા-સૂચન-દેવર્ષિ-વચન-સ્મરણાત્ તદ્-એવ ચ નિયમ્ય સહમાનતાં વહન્ન્ અપિ તદ્-એવં નિશમ્ય સમ્યગ્-ઉત્સુકતયા ગમ્યમ્ એવેતિ મનઃ પુનઃ સઙ્ગમ્ય સોઽઅયં વ્રજ-પ્રાણ-વ્રજઃ સ્વાગ્રજં રહો નિર્વ્યાજં વ્યાજહાર,- æઆર્ય ! તત્ર-ભવતાત્ર સાહાય્યં ધાર્યતામ્ । અહં પુનર્ વ્રજમ્ એવ વ્રજાનિઽ ઇતિ ।
[4] સ પુનઃ સાસ્રમ્ ઉવાચ,- ભ્રાતર્ ભવન્તં વિના મમ સર્વં વિનાશમ્ આયાતીતિ ન મયા કિમ્ અપિ સ્યાત્ ।
[5] શ્રી-કૃષ્ણ ઉવાચ,- તર્હિ કિં કાર્યમ્ ?
[6] સ ઉવાચ,- યદૂનુગ્રસેનાનુગતાન્ વિધાય દ્રુતમ્ ઉભાભ્યામ્ એવાવાભ્યાં ગોકુલં ગન્તવ્યમ્ । તદ્ ઇદં મયાપિ ભવ્યં નિવેદયૈતવ્યમ્ આસિત્, દિષ્ટ્યા સ્વયમ્ એવ દિષ્ટ્યા તદ્ ઉટ્ટઙ્કિતમ્ ।
[7] અથ શ્રી-કૃષ્ણસ્ તેન સાકં શ્રી-વસુદેવ-વિના-કૃત-યદુ-કુલ-વિરાજમાન-યદુ-રાજ-સહાયાં ગત્વા ક્ષણાદ્ અવસરં ચ મત્વા તદ્ ઇદં નિવેદન-મુદ્રયા વેદયામાસ,- æમમ કિઞ્ચિદ્ વિજ્ઞપ્તિર્ અસ્તિઽ ઇતિ ।
[8] સર્વે સ-સમ્ભ્રમમ્ ઊચુઃ,- કામમ્ આજ્ઞાપ્યતામ્ ।
[9] શ્રી-કૃષ્ણ ઉવાચ,-æસમ્પ્રતિ ભવન્તઃ સર્વે સ્વ-ભવનમ્ એવ સમાગતવન્તઃ, રાજ-મહાશયાશ્ ચ નિજ-રાજાસનમ્ એવાસનં વિધાય યથા-પૂર્વં ભવતાં પર્વ વિતનિતતારઃ । મયા પૂર્વમ્ અપીદં નિવેદનંચક્રે, યન્-મહ્યં રાજ્યં ન રોચતે, કિં તુ મમ વૃન્દાવનમ્ એવ સુખ-વૃન્દાય કલ્પતેઽ ઇતિ ।
[10] તદ્ એવમ્ અવધાય મુખાવલોકનં વ્યતિવિધાય સત્સુ સભાસત્સુ વિકદ્રુ-નામા યદુ-બૃદ્ધઃ સમૃદ્ધ-ક્ષોભમ્ આચચક્ષે,- પૂર્વમ્ અસ્માકમ્ એકઃ કંસક એવ ધ્વંસક આસીત્ । તદ્-બલાદ્ અન્યે પુનર્ અસ્માભિર્ ન ગણ્યેષુ કૃતાઃ, ભવતા પ્રમાપિતે તુ તસ્મિન્ પ્રચુર-પ્રમાણસ્ તદ્-વિધા જાતાઃ, યતો જરાસન્ધાદયસ્ તત્-સમ્બન્ધાહિત-નિર્બન્ધાઃ કોટયઃ પ્રસારિત-શસ્ત્ર-કોટયઃ સન્તિ । તસ્માદ્ ભવન્-માત્રાશ્રય-પ્રણયનીય-પ્રાણ-ત્રાણ-યાત્રા યદવઃ સ્વયં યથાવદ્ અવસ્થાપ્યન્તાં સંસ્થાપ્યન્તાં વા ।
[11] કિં ચ æઅસ્યાસ્ ત્વામ્ અષ્ટમો ગર્ભઃઽ [ભા 10.1.34] ઇતિ ગીર્-વાણ-વાણી-સન્દર્ભ-સાક્ષિતયા ભવાન્ અસ્માકમ્ એવ સત્યમ્ અપત્યમ્, ન તુ ગો-પત્ય્-અધિપાનામ્ ઇત્ય્ અસ્મત્-પ્રત્યવસ્થાપનમ્ એવ ભવતા પ્રત્ય્હમ્ આચરણીયમ્ । તેષામ્ અપકાર-કારકશ્ ચ કશ્ચન સમ્પ્રતિ ભાતીતિ યથા-ભવ્યં સ્યાત્ તથા વ્યવહર્તવ્યમ્ ઇતિ કિમ્ અધિકં મર્મ-વ્યઞ્જનયા સાધૂનાં શત્રુજિત્સુ પરમ-ધર્મવિત્સુ ।
[12] અથ તદ્ એતદ્ અનતિક્રમ્યં નિશમ્ય સમ્યગ્ વાચં સંયમ્ય દુર્મના ઇવ તસ્માદ્ અપગમ્ય શ્રી-વસુદેવ-દેવકીભ્યાં ધર્મ્યં હર્મ્યમ્ આગમ્ય શ્રી-રામેણ સમમ્ એવ તાવ્ અનુ નિવેદયામાસ,- શ્રી-મત્-પિતરાવ્-આજ્ઞા-વિતરાયાવધાનમ્ અત્રાધત્તામ્ ।
[13] તાવ્ ઉચતુઃ,- હન્ત ! તત્ કિમ્ ?
[14] શ્રી-કૃષ્ણ ઉવાચ,- યદ્ વ્રજલોકં વિલોકં વિલોકમ્ આયચ્છાવઃ ।
[15] અથ તદ્-એતદ્ અવધાર્ય તૌ તૂષ્ઞીકામ્ એવાપુષ્ઞીતામ્ । તૌ હિ પૂર્વમ્ ઉગ્રસેન-મુકુટ-બન્ધમ્ અનુ તદ્-વચન-પ્રવન્ધમ્ આકર્ણ્ય વૈવર્ણ્યમ્ એવાસન્નૌ સ્તઃ । યઃ ખલ્વ્ અવ્યભિચારિતયા વૈશમ્પાયનાદિભિર્ અપિ હરિ-વંષાદિષુ પ્રચારિત એવાસ્તિ; યથા દર્શિતમ્,- æઅહં સ એવ ગો-મધ્યઃઽ ઇત્યાદિ । જાનાતે સ્મ ચ તાવ્ અસ્ય મનોવૃત્તં યદ્ વ્રજ-ગમને લબ્ધ-સઙ્ગમને સર્વમ્ અસૌ વિસ્મરતીતિ ।
[16] તતશ્ ચિરાદ્ એવમ્ ઉચતુઃ,- æતતઃ પરિહૃતાવ્ એવ ચિર-લબ્ધ-શ્વાસ-રૂપાભ્યાં યુવાભ્યામ્ આવામ્ઽ ઇતિ તત્રાક્રૂરસ્ય જનન્યા ચ વિચારતઃ ક્રૂરમ્ ઇદં પ્રોક્તમ્,- æયદ્ય્ અત્ર વ્રજ-જનાનાં ગમનાગમનમ્ અસ્તિ, તર્હિ વ્રજ એવાયમ્ અસ્તીતિ ગમનં વાસ્ય કથં નિરોધ-વિષયીક્રિયતે ?ઽ ઇતિ ।
[17] અથ સર્વે તસ્યા મુખં પશ્યન્તશ્ ચિરં વિમૃશ્ય તસ્થુઃ ।
[18] તદ્-એવં સતિ પુનર્ વિવિક્ત-મિતાભ્યાં રામાજિતાભ્યામ્ અક્ષીણમ્ અષડ-ક્ષીણમ્ ઇદં નિર્ણિક્તં વિવિક્તમ્,- તદ્ ઇદમ્ આવાભ્યાં સરલતયા પરમ્ અનયોર્ ગુરુ-ચરણયોર્ નિવેદિતમ્ । તત્ પુનર્ અમૂભાં સ્વાનિષ્ટં વિતર્ક્ય પ્રત્યાદિષ્ટં ગુર્વાજ્ઞાલંઘનન્ં તુ ન મઙ્ગલાય કલ્પેત । યદ્-આજ્ઞા-પાલનાય પરમ-મર્યાદઃ સ ખલુ રઘુ-વર્યઃ પ્રાજ્યં રાજ્યમ્ અપિ પરિત્યજ્ય નવ-ભાર્યયા સહ રાક્ષસ-ચર્યાભીષણમ્ અપિ વનં બાઢમ્ અવગાઢં ચકાર । તદ્-આજ્ઞા-લંઘનસ્ય પરામૃશ્યતે ચ ફલમ્- જરાસન્ધાદયસ્ ત્વ્ અસ્મત્-સમ્બન્ધેન કૃતાનુસન્ધે વ્રજેઽપ્ય્ ઉત્પાતં પાતયિષ્યન્તીતિ પ્રસ્તુતમ્ અસ્તુ તાવદ્ અપ્રસ્તુતમ્ અન્યદ્ અન્યદ્ અપિ, તસ્માચ્ શ્રી-વ્રજેશ-ચરણ-સમાધાનમ્ એવ સામ્પ્રતં સામ્પ્રતમ્ ઇતિ ।
[19] તદ્-એવં મન્ત્રં વિધાય શ્રી-વ્રજેશિતુરનસાં સમૂહ સન્નિધાય તાભ્યાં તસ્ય પરિસરઃ સમાજગ્મે । સમાગમ્ય ચ પ્રણમ્ય સમ્યગાસનમ્ આસ્થિતયોસ્ તયો રામ એવ તસ્મિન્ સદસિ યદ્ વૃત્તં તત્ પ્રવૃત્તં ચક્રે ।
[20] તત્ર સ્વયં કૃષ્ણસ્ તુ પિતૃ-પિતૃવ્યાદીન્ અપિ સ-વિનયં પશ્યન્ કિઞ્ચિદ્ વિહસન્ન્ ઇવ તસ્ય શેષમ્ આહ સ્મ,- હન્ત! કાદાચિત્કીમ્ આકાશ-વાણીં પ્રમાણીકૃત્ય મયિ નિજ-દેવકી-પુત્રતામ્ અપિ તે સૂચયન્તિ, તદ્-અન્તર્ગતં સ્વ-મતં કારણં તુ નાવતારયન્તિ ઇતિ ।
[21] અથૈતાવત્ કથિતવતિ મધુકણ્ઠે સ્નિગ્ધકણ્ઠશ્ ચિન્તયતિ સ્મ,- વસ્તુતઃ ખલ્વ્ અયમ્ અનુગતાચિન્ત્ય-શક્તિતયા શ્રી-દેવક્યાં ચતુર્-ભુજ-રૂપેન શ્રી-યોશોદાયાં તુ દ્વિ-ભુજ-રૂપેન સ્ફુરતિ સ્મ æફલેન ફલ-કારણમ્ અનુમીયતેઽ ઇતિ ન્યાયેન । યદા તુ કંસ-ભયાચ્-ચતુર્-ભુજ-રૂપાચ્છાદનાય દેવકીચ્છાજાયત, તદા તુ શ્રી-યોશોદાયાં સ્ફુરિતં દ્વિ-ભુજ-રૂપમ્ એવ ચતુર્-ભુજ-રૂપમ્ અન્તર્ભૂતં વિધાય તત્રાવિર્ભૂવેતિ પૂર્વ-ચમ્પૂમ્ અનુ (3.102) શ્રી-ભાગવતાનુગત-યુક્તિભિર્ ઉક્તિભિઃ સ્થાપિતમ્ । તત્ તુ ન પૂર્વમ્ ઉભયત્રાપિ જ્ઞાતમ્ આસીત્ ઇતિ ।
[22] અથ સ્પષ્ટં સ-સ્મિતમ્ આચષ્ટ,- કથં તે સ્વયમ્ અપિ કારણમ્ અવતારયેયુઃ ? અવતારિતે તુ તસ્મિન્ વસુદેવેનાપહૃતાપત્યસ્ય ગો-પત્ય્ અદિપસ્ય ન્યાયઃ સત્યઃ સ્યાદ્ ઇતિ । ભવતુ, વ્રજ-પતિના તત્ર કિં પ્રતિપન્નમ્ ?
[23] મધુકણ્ઠ ઉવાચ,- તચ્-છ્રુત્વા તુ વ્રજ-નૃપતિર્ બહિર્ અવિહતં વિહસ્ય તદ્ અન્યથા અધ્યવસ્યતિ સ્મ, æઅસ્યાસ્ ત્વામ્ અષ્ટમો ગર્ભો હન્તા યાં વહસેઽબુધઽ [ભા 10.1.34] ઇતિ
કંસં પ્રત્યાકાશ-વાણી-
æકિં મયા હતયા મન્દ જાતઃ ખલુ તવાન્ત-કૃત્ ।
યત્ર ક્વ વા પૂર્વ-શત્રુર્ મા હિંસીઃ કૃપનાન્ બૃથા ॥ઽ[ભા10.4.12]
ઇતિ દેવી-વાણ્યા વ્યવિચારિતા । અવ્યલીકતા-પર્યવસિત-ભાષિણાનકદુન્ધુભિના ચ માં પ્રતિ નિર્દ્વન્દ્વમ્ ઇત્થમ્ એવોક્તમ્,
æદિષ્ટ્યા ભ્રાતઃ પ્ર-વયસ ઇદાનીમ્ અપ્રજસ્ય તે ।
પ્રજાઈશાયા નિવૃત્તસ્ય પ્રજા યત્ સમપદ્યત ॥ઽ [ભા 10.5.23] ઇતિ ।
તસ્માન્ નૂનં æપ્રાગ્ અયં વસુદેવસ્યક્વચિજ્ જાતસ્ તવાત્મજઃઽ [ભા 10.8.14] ઇતિ માં પ્રતિ વ્યઞ્જિત-તત્ત્વ-વર્ગસ્ય ગર્ગસ્ય ખલ્વ્ ઇદં પ્રપઞ્ચનમ્ એવાન્તઃ કારણમ્ ઉદઞ્ચતિ ।
[24] ભવતુ, પિત્રોઃ પુનર્ ઇદં સુખ-સમ્વિદમ્ એવ તનુતે, યન્ નિજ-પુત્રં પ્રતિ ધન્યાઃ પુત્ર-ભાવનામ્ આચરન્તીતિ ।

[25] વિશેષતશ્ ચાનકદુન્ધુભિના મમ તજ્-જન્યા ચ ભવજ્-જનન્યા ન દ્વૈતમ્ અસ્તીતિ તૈસ્ તદ્ ભદ્રમ્ એવોચ્યતે । કિં તુ,
યાત્ર સ્યાદ્ અસુરાદ્ ભીતિઃ સા તત્ર વિરહ-જ્વરાત્ ।
ભાવદ્ વયં ભવત્ય્ એવેત્ય્ આકુલં સુત મન્મનઃ

[26] ભવતુ, તથાપ્ય્ એષામ્ એવ સાહાય્યં કાર્યમ્, યતઃ સર્વજ્ઞાનાં મતમ્ અવધાર્ય કાર્યમ્ એતદ્ વિચાર્ય ખલુ મયા કંસ-બધાય તવાગમનં ન વિસ્રંસિતમ્ । શ્રૂયતે હિ - પૂર્વં મુનિ-હિતાય દશરથેનાભ્નવ-તનયસ્ય રાક્ષસ-ક્ષયાય પ્રસ્થાપનમ્; યઃ ખલ્વ્ અન્યદા તદ્ વન-ગમન-ક્ષણ એવ ક્ષીણ-પ્રાણતામ્ અવાપ ઇતિ ક્ષણં રોદનં વિષ્ટભ્ય તમ્ એતં બાહુભ્યામ્ અવષ્ટભ્ય્ ચ તદ્ એતન્ મુખમ્ ઈક્ષામાસ ।
[27] તતઃ સ ચૈષ તમ્ એનં સચમાનઃ સ-ગદ્ગદં જગાદ,- તાત ! દુષ્ટા નષ્ટા એવ ભવિષ્યન્તીતિ ન તત્ર સન્દિહ્યતામ્ । તથૈવ હિ દૈવ-ફલં મમ તાત-ચરણેષુ વર્ગશ એવ ગર્ગઃ પ્રતિ-ઞાતવાન્ અસ્તિ । કદાચિન્ મયિ ચૈકાન્તે વનાન્તે દેવર્ષિ-વર્ય ઇતિ । તથા મમ ચ વાસસ્ તાત-મહાશયાનામ્ ઉપાસનમય એવ સમ્પત્સ્યતે, તચ્ ચ ગોપાનામ્ ઉપ-સમાજમ્ એવ, ન તુ યાદવાનામ્ એવ દવીયઃ । તે ખલ્વ્ અસ્માકં જ્ઞાતયઃ, એતે તુ સુહૃદ ઇતિ જ્ઞાતિભિઃ સુહૃદાં ખલ્વ્ એતાદૃશ એવ ભેદઃ । સુહૃત્સુ તદ્-ધિતાય કદાચિદ્ વાસઃ સદા તુ જ્ઞાતિષુ તદ્-આલોક-સુખાય ભવતિ ઇતિ ।
[28] એવમ્ ઉક્તવતિ રામાનુજે રામ-નામાપિ સ્વં તત્-સદૃશમ્ એવ પરામૃશન્ન્ આહ સ્મ,- પિતુર્ યુવાભ્યાં સ્નિગ્ધાભ્યાં પોષિતૌ જ્વાલિતૌ ભૃશમ્ આવામ્ ઇતિ કિં વક્તવ્યમ્; યતઃ પિત્રોર્ આત્મનોઽપ્ય્ અભ્યધિકા પ્રીતિર્ આત્મજેષુ ભવતિ ઇતિ ।
[29] અથ કૃષ્ણશ્ ચ તદ્ એવ સ્થાપયન્ પ્રાહ સ્મ,- આસ્તાં તાવન્-મમ તનૂજસ્ય વાર્તા, અસ્ય ચ શ્રી-મન્-મદ્-અગ્રજસ્ય ભવાન્ એવ ધર્મતઃ પિતા; યતઃ-
સ પિતા સા ચ જનની યૌ પુષ્ઞીતાં સ્વ-પુત્રવત્ ।
શિશૂન્ બન્ધુભિર્ ઉત્સૃષ્ટાન્ અકલ્પૈઃ પોષ-રક્ષણે ॥ [ભા 10.45.22] ઇતિ ।
[30] તસ્માચ્-છ્રી-મદ્-આર્યસ્ય ચાસ્ય ભવચ્-ચરણ-પરિચર્યા પરં વર્યા; કિં તુ સુહૃદામ્ એષાં સુખમ્ અભિમુખં વિધાય શ્રી-ચરણમ્ આગમિસ્યામઃ ।
[31] વ્રજ-રાજ ઉવાચ,- વત્સ ! તાવદ્ વયમ્ અપ્ય્ અત્ર વત્સ્યામઃ ।
[32] શ્રી-કૃષ્ણ ઉવાચ,- તાત ! તથા વિધેયં યથા ભવદ્-વ્યતિરેકાદ્ એકાકિતયા માતા મા તાપં યાસીત્ ।
[33] વ્રજ-રાજ ઉવાચ,- તામ્ અપિ ભવતઃ સમીપમ્ એવાપયિષ્યામઃ ।
[34] શ્રી-કૃષ્ણ ઉવાચ,- તતઃ સર્વમ્ અપિ ગોકુલમ્ ઉત્સન્નતામ્ આપન્નં સ્યાત્ ।
[35] વ્રજ-રાજ ઉવાચ,- તર્હિ સર્વમ્ અપિ વ્રજં નિકટં ઘટયિષ્યામઃ ।
[36] શ્રી-કૃષ્ણ ઉવાચ,- સમ્પ્રત્ય્ અસ્માકં બહુલાઃ પ્રત્યહં સંખ્યાધિકય-પ્રત્યતઃ સુષ્ઠુ બહુલા જાતાઃ । તાસામ્ ઉપ-નગર-વનં કિમ્ ઉપ-જીવનં સ્યાત્ ? ગાવશ્ ચાસ્માકં કુલ-દેવ્ય ઇતિ તા એવ સેવ્યતામ્ અર્હન્તિ । યદિ વા મદ્-અર્થં સર્વં ભવતામ્, માં વિના તુ બ્યર્થમ્ ઇતિ સમર્થનીયમ્, તર્હિ ચ મત્-પ્રાણા એવ તા ઇતિ તા એવ પ્રાણનીયાઃ ।
[37] કિં ચ, યદવોઽપિ નાહિતં વ્યાહરન્તિ; સ્ફુટમ્ ઉપલબ્ધ-કંસ-સંબન્ધ-જરાસન્ધ-નિર્બન્ધાદ્-અક્ષૌહિણી-લક્ષિત-દુર્-જન-લક્ષાણિ મથુરામ્ અવરોત્સ્યન્તિ; તર્હિ ગર્હિતમ્ એવ ભવેત્ । તત્રાસ્તામ્ અસ્મત્-સામીપ્યમ્ અસ્મદ્-અસામીપ્યતશ્ ચ ભવદ્-અવસ્થાનં યદ્ય્ અસ્મત્-સંબન્ધં વિના લબ્ધ-સન્ધં ભવેત્ તર્હ્ય્ એવ કૃચ્છ્રં નર્ચ્છેત્ । ગૂઢ-પુરુષ-દ્વારેણ જ્ઞાતે હ્ય્ અસ્મત્-સંબન્ધે જરાસન્ધાદયસ્ ત એતે કંસ-વન્ ન ભયાનુબન્ધા ઇતિ છલ-બલમ્ એકમ્ એકં ન પ્રસ્થાપયિષ્યન્તિ । કિં ત્વ્ અક્ષૌહિણીભિર્ દ્રવન્તઃ સર્વં વ્રજમ્ અપ્ય્ ઉપદ્રાવયિષ્યન્તિ । તસ્માદ્ અસ્માભિર્ યુષ્માભિશ્ ચ ગોપયિતવ્ય એવ ગન્ધશ્ ચ વ્યતિ-સંબન્ધસ્ય; એતે ચ મયા યાદવા દુર્ગાન્તરે દવયિતવ્યાઃ; ભવન્તસ્ ત્વ્ અસંખ્યા ન તથા કર્તું શક્યાઃ । સંખ્યામ્ અતિચરન્તીનાં વનેચરન્તીનાં ગવામ્ આવરણં
તુ સુતરામ્ એવ દુષ્કરમ્; તસ્માત્ તેષાં દુર્ગ-વદ્-અસ્મદ્-ઔદાસીન્યમ્ એવ ભવતાં રક્ષાયાં પ્રાવીણ્યમ્ અર્હતિ ।
[38] કિં તુ તાવદ્ એવ તદ્ વિધેયમ્, યાવત્ સર્વ-વિપક્ષ-પક્ષાપક્ષયં વિધાય સ્વયમ્ એવ શ્રી-મદ્-વ્રજમ્ આવ્રજામઃ । આવ્રજિતે ચ તસ્મિન્ ન પુનર્ અન્યત્ર વ્રજનમ્ અપિ સ્યાત્, યતો નિરુપધિ-સ્નેહ-વ્યગ્ર-ભવદ્-અગ્રિમ-સ્વ-જન-વર્ગ-દર્શન-સુખ-માત્ર ફલ-પાત્રતયા નિરુપાધિર્ અસૌ પુરુષાર્થઃ કથં બાધિતઃ સ્યાત્ ? તદ્-એવં વ્યસ્ય યન્ નિવેદુતં તદ્ તદ્ એવેદં સમસ્ય નિવેદયામિ,
યાત યૂયં વ્રજં તાત વયં ચ સ્નેહ-દુઃખિતાન્ ।
જ્ઞાતીન્ વો દ્રષ્ટુમ્ એષ્યામો વિધાય સુહૃદાં સુખમ્ ॥ [ભા 10.45.23] ઇતિ ।
[39] તદ્-એતત્-પર્યન્તં મધુકણ્ઠઃ પ્રોચ્ય ભ્રાતરમ્ અવલોચ્ય પ્રાહ સ્મ,- અત્ર æતાતઽ ઇતિ નિજાન્તઃ-સ્થાપિત-પુત્રતા-ભાવનાયા યોગ્યમ્ એવ સમ્બોધનમ્; æજ્ઞાતીન્ઽ ઇતિ, તત્રાપિ æસ્નેહ-દુઃખિતાન્ઽ ઇતિ સ્નેહસ્ય નિરવધિકત્વાત્ પ્રતિ-ક્ષણં દિદૃક્ષુષુ તન્-મુખ્યેષુ તેષ્વ્ એવાવસ્થાનં પ્રતિ-ક્ષણમ્ એવ સ્વ-વીક્ષણ-દાનં ચ વિવક્ષિતમ્ । æવયમ્ઽ ઇતિ æઅસ્મદો દ્વયોશ્ ચઽ ઇતિ પાણિનીય-સ્મરણાદ્ અસ્તુ તાવન્ મમ વાર્તા, કિં ત્વ્ આવાં દ્વાવ્ અપ્ય્ એષ્યાવ ઇતિ વ્યઞ્જિતમ્ । æદ્રષ્ટુમ્ઽ ઇતિ તેષામ્ ઇવાત્મનોઽપિ તદ્-દર્શન-માત્ર-પુરુષાર્થતા સમર્થિતા । æઅથાપિ ભૂમન્ મહિમા ગુણસ્ય તે, વિબોદ્ધુમ્ અર્હતિઽ [ભા 10.14.6] ઇત્ય્ અત્ર બોધ-વિષયી-ભવિતુમ્ ઇતિ-વદ્-દર્શન-વિષયી-ભવિતુમ્ ઇત્ય્ અર્થાન્તરેઽપિ તદ્-વદ્ એવ સિદ્ધાન્તિતમ્; æસુહૃદામ્ઽ ઇતિ યદૂનામ્ અજ્ઞાતિત્વમ્ ઉપકાર્યત્વ-માત્રં ચ ધ્વનિ-પાત્રં કૃતમ્
। તત્ર ચ æસુખં વિધાયઽ ઇતિ ક્ત્વા-પ્રયોગેણ સાવધિક-નિર્દેશાત્ તદ્-ભયાદિ-નાશનાનતરં પુનસ્ તદ્ અનપેક્ષત્વમ્ અપિ લક્ષિતમ્ ઇતિ ।
[40] તત્ર સ્નિગ્ધકણ્ઠઃ સોત્કણ્ઠં પપ્રચ્છ,- અથ તત્ર કિં વ્યવસિતં શ્રી-વ્રજેશ-ચરણાનામ્ ?
[41] મધુકણ્ઠઃ પ્રાહ સ્મ,- વ્રજ-રાજશ્ ચ તદીય-વાચો-યુક્તિ-રચનમ્ અનભિરુચિતમ્ અપિ બાઢમ્ ઉચિતમ્ ઇતિ મત્વા મનસિ સ્વ-લલાટં હત્વા વાષ્પ-સ્પૃષ્ટમ્ અસ્પષ્ટમ્ આચષ્ટ,- ભવન્-માતા તુ વામા કથમ્ ઇયદ્-બુધ્યતામ્ ?
[42] શ્રી-કૃષ્ણ ઉવાચ,- તાં પ્રતિ ચ યથેષ્ટ-પ્રણામ-પૂર્વકં નિજેષ્ટ-દ્વારા મયેદં સન્દેષ્ટવ્યમ્ ઇતિ પ્રોચ્ય સ્વ-હસ્ત-લિપિભિસ્ તત્ પત્રં વિરોચ્ય શ્રીદામ-હસ્ત-વિન્યસ્તં કૃતવાન્ ।
[43] શ્રીદામા ચ શ્રી-વ્રજ-રાજ-શુશ્રૂષાયાં કૃતાનુસન્ધસ્ તન્-મુખબન્ધમ્ અતીવ તદ્-દીનન્-મન્યતાનુબન્ધમ્ અનુસન્ધાય તં વિહાય નિવેદ્યમ્ એવ સ-ગદ્ગદં ગદતિ સ્મ,- યથા સમ્પ્રતિ વયં દુષ્ટ-જનાત્ કષ્ટમ્ આશંક્ય સ્પષ્ટમ્ એવ નાયાસ્યામઃ; કિં તુ શ્રીમત્-પિતૃ-ચરણ-પરિચરણ-પ્રભાવાન્ મમાષડ-ક્ષીણમ્ અક્ષીણમ્ આગમનં પ્રત્યહમ્ અપિ વિદ્યત એવ ।
તથા હિ-
આદ્યેઽહ્નિ ક્ષીર-ભક્તં ઘન-દધિ-વલિતા રોટિકા તસ્ય પશ્ચાત્-
તત્-પશ્ચાદ્-દુગ્ધ-પૂપં તદ્-અનુ બહુવિધાન્નાદ્યમ્ અન્યેષુ ચાન્યત્ ।
માતર્ મહ્યં નિકાય્યે મહતિ રસયતે પર્યવેષિ ત્વયા યન્
ન સ્વપ્નસ્ તન્ ન વા તત્ સ્ફુરણ-મયમ્ ઇતિ સ્મર્યતાં કિં તુ સત્યમ્

કિં ચ,
યવન્ન્ આશ્નાસિ માતસ્ ત્વમ્ ઇતિ નિશમયે હન્ત નાશ્નાનિ તાવદ્
યદ્ય્ અશ્નામીવ તર્હ્ય્ અપ્ય્ અનુભવદ્ અસુ મે યેઽસવઃ શોષમીયુઃ ।
ગોષ્ઠં ગચ્છાનિ પશ્યાન્ય્ અપિ નિજ-જનનીં તદ્-વિધામ્ એવમ્ એવ
હ્ય્ ઉદ્યત્ તેજઃ-પ્રકાશાદ્ રિપુ-ગણમ્ અચિરાદ્ ઉત્-સહિષ્યે વિજેતુમ્ ॥ ઇતિ

[44] અથ તદ્-એતન્ નિશમ્ય સમ્યગ્- અસ્રાવિલં સન્દેશ-હરશ્ ચ વ્યાજહાર,- સત્યં શ્રી-વ્રજેશ્વરી-ચરણાશ્ ચ સ્વપ્ન-વદ્ ઇદં સામ્પ્રત-ભવદ્-ભોજનાદિકં સ-રોદનં વદન્તિ સ્મ । ભવદ્-દુઃખમ્ આશંક્ય સ્વાભોજનમ્ અપિ ગોપયન્તિ સ્મ ઇતિ ।
[45] અથ તદ્-એતદ્ અવધાર્ય સાશ્ચર્યતયા સ્થિતેષુ તેષુ વ્રજ-મહીક્ષીદ્-આર્દ્ર-વીક્ષિતમ્ આચચક્ષે,- ભવતઃ પ્રેમ-વશ્યાનાં વયસ્યાનામ્ એષાં વર્તને કા વાર્તા ?
[46] શ્રી-કૃષ્ણ ઉવાચ,- શ્રીમન્-માતૃવદ્ એવ તે ચામી મમેપ્સિત-સખિ-જના વીક્ષ્યયા મામ્ ઉપલપ્સ્યન્તે; કિં તુ માતુર્-વત્સલતા-સ્વભાવતયા કદાચિદ્ અન્યથા-પ્રથા ભાસિષ્યતે, ન પુનર્ અમીષાં પ્રણય-ભાજામ્ ઇતિ ।
[47] વ્રજેશ્વર ઉવાચ,- પ્રથમતસ્ તાવદ્ એત ઇવ ગાવઃ કથમ્ એતાવતીં પ્રક્રિયાં શ્રાવણીં કુર્વન્તુ ?
[48] શ્રી-કૃષ્ણ ઉવાચ,- યદ્ય્ અપિ તાસ્વ્ અપિ મમ તથા-સ્ફૂર્તિર્-જૂર્તિમ્ અપનયેત્ તથાપિ પ્રકારાન્તરમ્ અપિ બહિર્-વૃત્તિ-સમાધાનાય વિધાસ્યામિ । યથા- તાસાં ગન્ધાનુ-સન્ધાનમ્ એવ પ્રધાનં રવ-ગણ-શ્રવણં ચ; રૂપ-નિરૂપનં તુ તત્-પ્રધાનકમ્ એવ । તસ્માત્ સ્તોક-કૃષ્ણોઽયં તદ્-અભ્યસ્ત-મદ-સ્તોક-સૌરભ્ય-પરિરભ્યમાણ-વસ્ત્ર-સંવસ્ત્રણયા કૃત-મન્-મુરલી-ખુરલીકતયા ચ તથા સુબલશ્ ચાયં બલ-વસનાવલમ્બતયા તદીય-શૃંગ-સંગિતયા ચ તાસાં મદ્ય્હમ્ અધ્યાસિતં કુરુતામ્ । તતશ્ ચ મમાખિલ-ગુણ-નિધય એતે સર્વેઽપ્ય્ અનયોઃ પ્રતિ-નિધયઃ સ્યુર્ યત્ર વન્યાશ્ ચ તે ધન્યાઃ સર્વાભિ-વાદ્યા મૃગ-નગાદ્યા મત્-સ્ફૂર્તિ-પૂર્તિમ્ આગચ્છેયુર્ ઇતિ સર્વમ્ એવ સમઞ્જસં ભવિતા ઇતિ ।
[49] અથ નિજ-પરિચારકાન્ શૂદ્રાભીર-કુમારકાન્ હત-વિચારકાન્ નિશામ્ય વૈવશ્યાદ્ વૈશ્યાભીર-રાજિ શામ્યદ્-વચન-શક્તિભાજિ સ્વયમ્ એવ સોઽયમ્ અસ્ર-તોય-ધરઃ પ્રાહ સ્મ, ( મમ સખીયમાનાનામ્ એષામ્ અખિલાનાં તેષામ્ ઇવ યદ્યપિ ગતિસ્ તથાપિ તાતાનુગતિસ્ તુ વિશેષતઃ સ્તુતિમ્ આસીદતિ ઇતિ ।
[50] અથ મધુમઙ્ગલમ્ અપિ તદ્ ઇદં સ્નેહ-સઙ્ગતમ્ આહ,( હન્ત! ભવન્તશ્ ચ તત્ર યાન્તુ । યદ્-ભગવતી-સેવાં મન્-મઙ્ગલાય મત્-પ્રતિનિધિતયા કુર્વાણાઃ પુનસ્ તદ્-અપૂર્વ-જનનાત્ પૂર્વવત્ તદ્-અખર્વ-પર્વણે સમ્પત્સ્યન્તે ઇતિ ।
[51] તદ્-એવં વિસ્રમ્ભ્ય તત્-તત્-અઙ્ગ-સૌરભ્ય-પરિરભ્યમાણ-વસનાદિના તૌ સ્તોક-કૃષ્ણ-સુબલૌ વિશેષતસ્ તત્-તદ્-ગુણ-વાસિતૌ વિધાયાન્યાન્ અપિ યથા-ન્યાયં નિજાલંકરણાદિનાલંકૃત્ય સેવાદિકારિણં ચ યથાવદ્ આદૃત્ય કૃત્ય-વિશેષાન્ શ્રી-મત્-પિતૃ-ચરણેષુ ગોચરતાં નિનાય; નીત્વા ચ તદ્-અનુજ્ઞાં ગૃહીત્વા સ્વયં તત્રૈવ સ્થિત્વા મન્ત્ર-સદનાદ્-બહિઃ સ્થિતાન્ માથુર-વિપ્ર-જનાન્ અન્તર્-નિત્વા તદ્-દ્વારા સર્વાન્ન્ એવ યદૂન્ વ્જ્ઞાપયામાસ,( ત એતે વ્રજાય વ્રજિષ્યન્તિ ઇતિ ।
[52] તે ચ શ્રી-વસુદેવ-નરદેવ-પ્રમુખાસ્ તત્રૈવ સુખાદ્ આગતાઃ, આગમ્ય ચ રમ્ય-પરિચ્છદાદિના તાન્ અભ્યર્ચ્ય ચાનુવ્રજ્ય ચ ચર્ચ્યમાન-તદ્-ભદ્રતયા પુરમયામાસુઃ ।
[53] સ તુ યશસ્વી સ્વયમ્ અસ્વીકૃત-રાજ્યતયા કિમ્ અપિ તત્રત્યં તાન્ પ્રત્ય્-અનપવર્જ્ય
કિં તુ પ્રાગ્-વલિ-વલિત-બલિ-કંસ-હૃત-ધૃત-કુપ્ય-ભાજનાનિ યાનિ તાન્ય્ એવ વિસર્જ્ય કેશવઃ કેવલતાયાં મિથઃ ક્ષુભિતતા-ભીતસ્ તૈર્ એવ સહ શ્રી-વ્રજમ્ અહનીયાન્ અનુજ્ઞાપ્ય મનસિ કયાપ્ય્ અવસ્થયા વ્યાપ્યમાનઃ પુરમ્ આજગામ, રામસ્ તુ તાન્ દૂરમ્ અનુ-વવ્રાજ ।
{54} વ્રજેશ્વરસ્ તુ પ્રલીન-મનસ્તાયામ્ અપિ જીવન્-મુક્ત-વદ્ એવ સંસ્કાર-વશાદ્ ઇદં જગાદ,( વત્સ! નિજાનુજ-વત્સલ ! સ કેવલતયા મનોબલં હાસ્યતિ; તસ્માદ્ અનુજં તમ્ એવાનુયાહિ ઇતિ ।
[55] અથ સ્વ-સમ્બન્ધાદ્ અધિક-દુઃખાનુબન્ધાદ્ આશંકમાનઃ સંકર્ષણઃ સ-ધૈર્યં સર્વાન્ અનુજ્ઞાપ્ય શીઘ્ર-ગત્યા સ્વ-ભ્રાતરં પ્રાપ્ય ક્વચિદ્ એકાન્તમ્ અનુયાપ્ય નિજ-નિજ-બાહુભ્યાં પરસ્પરં ગ્રીવાં પરિધાપ્ય તેન સહ રુરોદ । તદ્ અલમ્ અતિ-વિસ્તરેણ ।
યતઃ-
કંસસ્ય ધ્વંસનાન્તે વ્રજ-વસતિ-ગને ગચ્છતિ સ્વીય-ગેહં
તં કૃષ્ણં તં ચ રામં તમ્ અપિ પશુપતિ-ક્સ્મા-પતિં તાંશ્ ચ ગોપાન્ ।
શ્રીદામાદ્યાંશ્ ચ તાંસ્ તાન્ અપિ ચ તદ્-અનુગાન્ નવ્ય-વિચ્છેદ-ભીતેર્
અન્તઃ સ્મૃત્વા મદ્-અન્તર્-વિરસ-વશતયા સર્વમ્ અર્વાગ્ જહાતિ

[56} તદ્-એવમ્ ઉટ્ટ્ંકયન્-મધુકણ્ઠઃ શ્રી-વ્રજાધિપાદીનામ્ આધિમ્ અવધાય પુનર્ અભિદધે,(
યઃ સ્વાં કૃષ્ણઃ પુરા તૃષ્ણાં વર્ધયામાસ ધૃષ્ણજમ્ ।
સ સાક્ષાદ્ ભવતામ્ અંકે સ્વં કેલિં વહતિ પ્રભો

[57] અથ શ્રી-કૃષ્ણશ્ ચ તચ્-ચરણારવિન્દં શિરસા વિન્દન્ સ-નિર્વેદં નિવેદિતવાન્,(
અહહ વહલમન્તું જન્તુર્ એષ પ્રલાપી
રચિતમચિત-તાતઃ ક્ષન્તુમ્ અર્હસ્ ત્વમ્ એવ ।
કથમ્ અપિ નિજમ્ અઙ્ગં વ્યાધિના દુઃખદં સ્યત્
તદ્ અપિ ન હિ તદ્-અઙ્ગી ત્યક્તુમ્ ઇચ્છેત્ કદાપિ

તતશ્ ચ,
આલિઙ્ગ્યત વ્રજેશિત્રા પિત્રા સ-પુલકં સુતઃ ।
સર્વૈશ્ ચાનન્દ-ગર્વેણ રોમ-પર્વેહ સન્દધે

[58] તદ્-એવં પ્રાતઃ-કથાં મધુકણ્ઠઃ સમાપ્ય શ્રી-માધવ-પદ-સીમ્નિ રાધિકા-સદસિ કથયામાસ,(
[59] યે ખલુ તસ્ય વ્રજાવ્રજનાય વ્યઞ્જિતા વિઘ્નાસ્ તે સર્વે પ્રાગ્-ઉક્ત-લજ્જા-નિઘ્ના એવ મન્તવ્યાઃ । તદ્-એવ પુરસ્તાદ્ વ્યઞ્જયન્ મથુરાયાશ્ ચલન્તં સુબલં બલાનુજઃ સ્વ-વલ્લભારોચક-વાચિક-વલિતં ચકાર । યથા(
સત્યં સન્ત્યજ્ય યુષ્માન્ નિયત-મદ્-અનુગ-પ્રાણના નિષ્પ્રમાણા
ધર્મ્યં મે નાસ્તિ કિંચિત્ તદ્ અપિ સ-વયસઃ શ્રૂયતાં મન્-નિવેદ્યમ્ ।
યુષ્માકં યાતિસેતુર્ મયિ રતિર્ અતુલા સા તુ માં હ્રેપયન્તી
તત્-તુલ્યાસક્તિ-રિક્તં હ્નુત-તનુમ્ અકરોન્ નાસ્મિ દૂરઃ કદાપિ

પુર્યામ્ અસ્યાં યદ્ અસ્મિ પ્રકટમ્ અપિ હિ તં હન્ત કુર્યાં કથં તત્
કિં તુ ચ્છાયા-સદૃક્ષઃ સ્ફુટમ્ ઇહ વિહરેત્ તત્ર તુ સ્વેન નિત્યમ્ ।
આવેશો યત્ર યસ્ય સ્ફુરતિ સ નિયતં તત્ર ભાતિ સ્વયં યત્
સ્ફૂર્તિં સ્વાં સોઽયમ્ અસ્મીત્ય્ અનુભજતિ યથા તેન નાન્યેન તદ્-વત્

સોમાભે દર્શ-રાત્રાવ્ અપિ નિજ-રુચિભિઃ પૂર્ણિમા-ભ્રાન્તિતસ્ ત્વં
મદ્-વિશ્લેષ-જ્વરાર્તિ-પ્રથિ-નવમ-દશા દુર્વશાઙ્ગી યદ્-અસીઃ ।
તર્હિ ત્વામ્ અઙ્ગ-કાન્તિ-સ્ફુરદ્ અસિત-મણિ-શ્રી-ચય-વ્યાપ્ત-સર્વઃ
સોઽહં શિશ્લેષ તત્-તદ્-વિનિમિત-દશયા યત્ર ચિત્રં જગસ્થ

સોમાભે માનમ્ ઐચ્છઃ પ્રતિપદિ લલિતે મામ્ અયાસ્ર્ વનાન્તે
પાલ્યાસીર્ વાસ-સજ્જા પરિચરસિ પુરા રાધયા મામ્ વિશાખે ।
એતદ્ દિં-માત્રમ્ ઉક્તં ભવદ્-અવગતયે જ્ઞેયમ્ અન્યત્ કથં વા
સ્વપ્નં તત્ તત્ વિદિત્વા ગ્લપયથ નિજકં માનસં મામ્ અપીહ ?

પદ્મે ભદ્રે સ-શૈવ્યે ત્રિતયમ્ અપિ ભવદ્-રૂપમ્ ઉદ્ભ્રાન્ત-ચિત્તં
મદ્-વિશ્લેષાત્ તમાલં પરિ વિલુઠિતવદ્ યત્ર તત્રાહમ્ આસમ્ ।
આલિઙ્ગન્ યુષ્મદ્-અઙ્ગાન્ય્ ઉદનમયમ્ અહો યાવદ્ અભ્યસ્ય તાવત્
ક્રુદ્ધા બૃદ્ધાઃ કુતશ્ચિદ્ વત યદ્-ઉપગતાસ્ તન્ ન મે યાતિ દુઃખમ્

આન્યેદ્યુઃ શ્રીલ-રાધે મમ પુર-ગમન-સ્ફૂર્તિ-સઞ્જાત-મૂર્તિં
ત્વામ્ આલિઙ્ગ્યાનુચુ મ્બન્ ગિરિ-વનમ્ અનયં તત્ કથં વ્યસ્મરસ્ ત્વં ?
તત્રાગમ્યાથ સર્વાઃ કલ-કલ-વિરુતં યર્હિ ચક્રુસ્ તદાનીં
તત્રાવાં હા યથાસ્વં પૃથકદ્ અપગતૌ ન સ્મરસ્ય્ એવ તચ્ ચ

સ્વપ્ને યદ્ રાધિકે ત્વં મમ શયનમ્ ઇહાપ્ય્ આશ્રિતા રાજ-પુર્યાં
સ્વપ્નસ્ તન્ નસ્તિ નૂનં પરિમલિતમ્ અભૂદ્ યત્-ત્વયા તસ્ય વાસઃ ।
આસ્તાં તત્ સ્પષ્ટમ્ અદ્યાપ્ય્ અનુ મદ્ અવયવં પદ્મિની-રત્ન-ગન્ધં
વિન્દન્ન્ અન્ધોઽપિ લોકઃ સ્મિત-શવલ-મુખઃ શીર્ષમ્ ઈષદ્ ધુનીતે

આસ્તાં પ્રાગ્ અદ્ય સદ્ય-સ્તન-શશિ-કલયાલંકૃત-શ્રી-રસૌ યદ્-
વૃત્તં તદ્-યુષ્માકાભિઃ સ-શપથમ્ અભિતઃ પૃચ્છ્યતાં શ્યામલૈવ ।
યદ્ય્ અપ્ય્ એવં તથાપિ સ્ફુટ-ગતિમ્ અચિરાદ્ આગતિં ચેન્-મદીયામ્
ઈહધ્વે સર્વ-વિઘ્ન-પ્રશમન-રચના સ્યાદ્ યદા તર્હિ કુર્યામ્

[60] તદ્-એવ એતાવત્-પ્રથામ્ એવ કથાં સમાપ્ય પુનર્ મધુકણ્ઠઃ પ્રોવાચ,(
રાધે સોઽયં સત્યવાદી ત્વામ્ અલંકૃત્ય શોભતે ।
ત્વદ્-ગન્ધ-બન્ધનઃ પુષ્પન્ધયઃ સ્વર્ણાબ્જિનીમ્ ઇવ

ઊષા-નિરુદ્ધ-વદ્ રાધે યયોઃ સ્વાપ્નશ્ ચ સઙ્ગમઃ ।
ષાક્ષાદ્ આસીત્ તયોર્ વા કિં વિશ્લેષઃ સ્થાતુમ્ અર્હતિ ?

ઇતિ વિસૃમરસાન્દ્રાનન્દશસ્ તં સમસ્તં
સપદિ કથક-વર્યૌ તાવ્ અનુજ્ઞાપ્ય યાતૌ ।
હરિર્ અપિ નિજ-કાન્તા-સઙ્ગ-સર્વાઙ્ગ-શોભઃ
સુભગ-શયન-લક્ષ્મીમ્ અઞ્જસાલં ચકાર