Gopālacampū, P1-33, U1-3, U5-6, U29 · Chapter 1.26
[anuṣṭubh]
iti śrī-śrī-gopāla-campūm anu
vipralambhana-stambhana-śrī-kṛṣṇa-lambhanam nāma
pañcaviṃśaṃ pūraṇam
||25||
(26)
atha ṣaḍviṃśaṃ pūraṇam
rāsa-vilāsa-prasāraṇam
[1] atha snigdhakaṇṭha uvāca-
suvacanam aghaśatroḥ śṛṇvatī śreṇir āsāṃ virahajanitaduḥkhaṃ pūrvasiddhaṃ vyadhāvīt | param iha na tad eva vyādhunot kintu śaṅkā- ntaram api yad amaṃsta spaṣṭam āyattam etam
[mālinī]
[2] tad evam amūr utphullavadanakañjasadana-mañjunayanakhañjarīṭāḥ sa punar mañjulam ābhāṣate sma-
yuṣmatkṛte sma sucirān manasāsmi dūya- mānena yūyam api tastha madartham eva | tasyātha durlabhatamasya manorathasya prāptāv ihānurahasaṃ maham ācarāma
[vasantatilakā]
[3] sa ca rāsarūpa eva nirūpyate | tathā hi-
dīpaḥ śāradabhūripūritaśaśī yatrāsti vṛndāvanaṃ raṅgaḥ śrīvrajanāyikāḥ svayam imā yūyaṃ kalākovidāḥ | taṃ cemaṃ samayaṃ sametya muditaḥ so' haṃ hariḥ kiṃ paraṃ kartāsmi kṣaṇam antarā tam api kiṃ rāsaṃ vinā bhoḥ priyāḥ
[śārdūla]
[4] iti kṣīṇatamā vrajajaladhisambhavākṣīṇacandramāḥ sarvā api tāś cakorākṣīr aṣaḍakṣīṇayugapad liṅganādinā sukhalakṣalakṣitīkṛtya, balavad ādṛtya, rāsanṛtya-vidhaye nirjambālam astambajālam abandhuraṃ bandhuraṃ kamalabandhujāpulinam āvṛtya, parasparakarasaṃvalanayā valayākārāś cakāra |
[5] kṛte ca valaye-
kṛṣṇāyāḥ pulinaṃ gatena ramaṇenāpūri kāmas tadā tenāmuṣya manas tathā pratipadaṃ tena dvayaṃ cakṣuṣoḥ | tenāṅgasphuradaṅganāsamudayas tenātha pūrvaṃ paraṃ sarvaṃ parva ca tad bruve kim aparaṃ nādyāpi viśrāmyati
[śārdūlavikrīḍitam]||
[6] tad evaṃ sva-kalita-caye valaye vanamālī śobhānicayam upalabhamānaś cintayāmāsa-
upari yathojjvalam indor valayaṃ pulinaṃ tathā bhuvi ca | kintu kalaṅkas tasmin nirmala-ramaṇī-kulāny atra
[upagīti]
[7] tad aho ! cāmīkara-maṇisarākāro' yaṃ ramaṇīya-ramaṇī-valayaḥ prati-yugma-madhyaṃ yadi mahāmara-katāyamāna-nāyaka-sambadhyamānatām ābadhnāti, tadā hṛdyatām āpadyate |
[8] tac ca tathāveśena mat-praveśena paraṃ sidhyatīti nidhāya sthitaḥ sann, akasmād yathā-manorathākāram evāvasthitavān, yathā svayam api katham iti tu na tat-prathanam avāpa | tataś ca-
hari-hariṇākṣī-valitaṃ pulinaṃ tad valgu bhāti sma | sva-pratibimbenādād
yad vidhu-bimbāya sārūpyam
[upagīti]
suhṛd indoḥ pulinaṃ tat- pulinasyābhūn nata-bhruvāṃ pracayaḥ | tat-pracayasya ca valanaṃ śrīyuta-gopāla-mūrtīnām
[āryā]
yatra ca,
paraspara-karāvali-grathita-maṇḍalī-maṇḍanīr anusvam abalā milann ubhayatas tadā mādhavaḥ | tadīya-bhujapāśyayā kalita-mṛṣṭa-pṛṣṭhas tathā tad-aṃsa-nihitātma-dor abhavad eṣa rāsodyame
[pṛthvī]
gaurī-kṛṣṇau gaurī-kṛṣṇāv itthaṃ lakṣe lakṣe yugme | vṛttākāre vaṃśī-śaṃśī rādhā-saṅgī tasthau madhye
[vidyunmālā]
rāsaṃ prārabhata svayaṃ harir asau kaiśorakaṃ mānayann ity evaṃ sa parāśaro' pi bhagavān prāvocad uccair yataḥ | tasmād gopa-vadhūbhir eva saphalaṃ taj-jātam itthaṃ tu me haṃho paśyata vacmi vā kim aparaṃ romṇāṃ ca jātaṃ mahaḥ
[śārdūlavikrīḍitam]
sa vividha-vanitā-vṛndair yadapi bahu-preyasī tadā jajñe | tadapi ca rādhā jñaptir manye tasyāparāḥ kṛtayaḥ
[āryā]
tad evam-
anaṅgam aṅgena nijena sāṅgaṃ
kṛtvādhi-raṅga-kṣiti saṅgamayya | aṅgīcakārāṅga tam aṅga-hārair
navyāṅganā-saṅgama-maṅgalāya
[upajāti 11]
kalita-kanaka-bhāsaḥ smera-netrā vidhūti-
kṣubhita-valaya-vīthī-śiñjita-vyakta-tālāḥ | vividha-gati-vihārānaṅga-sārāṅga-hārā hari-hari-maṇi-mūrtīr antarā tā virejuḥ
[mālinī]
tataś ca-
navīna-vinata-bhruvāṃ nija-navīna-kānta-cchavī- juṣāṃ naṭana-cāturī-kula-dhurīṇa-līlā-yujām | calad-valaya-śṛṅkhalāvalita-nūpurāṇāṃ dhvanir naṭādhva-nidhi-tālatāṃ dhvanayati sma yāvad divam
[pṛthvī]
rāse śiñjita-tāla-jālam udabhūt tadvad yathā khecarān apy ākṛkṣad aho vidūratarataḥ kṛtveva pūrva-sthitān | dyo-yānābhidha-mañca-sañcaya-gatā vādyaṃ ca gītaṃ ca ye sabhyatvaṃ ca samaṃ madād vidadhataḥ svaṃ nātra niścikyire
[śārdūlavikrīḍitam]
[9] tatra devīnāṃ sañjalpaḥ-paśya, paśya-
hariṇā gānam āsādi gānena ramaṇī-kulam | ramaṇībhir atho gānaṃ gānena sa hariḥ punaḥ
[gīti]
[10] tatra svayam ārambhe lāsya-sambheda eva jātaḥ | [11] tad yathābhinayaṃ yathā-
aṅga-hāra-calad-aṅga-hāriṣu svāntahāri vilasadvihāriṣu | lāsya-kāriṣu ca lāsyam ācaran bhrū-naṭī-ghaṭita-netrā nartakāḥ
[rathoddhatā]
[12] tauryatrika-śaurya-varāṇāṃ khecarāṇāṃ vādye tūdbhūte tāṇḍava-maṇḍalaṃ ca sābhinayam, yathā-
udyad-dundubhi-maḍḍu-ḍiṇḍima-ḍamar-vādye mṛdaṅgaṃ gate vādye dyo-pada-vidya-vedya-nadane sadyo' tha vidyotite | te tarhy udbhaṭa-nāṭya-nīti-ghaṭanā-saṅghaṭṭa-niṣkuṇṭhatā- sūtkaṇṭhāḥ pada-pāṇi-kaṇṭha-kaṭi-sammoṭāli-koṭiṃ dadhuḥ
[śārdūla]
[13] tatra ca śastra-praśastānām iva teṣāṃ kṛta-hastakānāṃ punar lakṣyād acyava eva lakṣitaḥ | tathā hi-
hitvā hitvāpy atra hastāli-bandhaṃ tālālambā hastakāni pradarśya | gaurī-śyāmā lāghavāt pūrṇamānā rāsollāse tadvad āsan punaś ca
[śālinī]
puṣpa-vṛndam apatan muhur muhuḥ kṛṣṇa-gaura-tanu-maṇḍalīm anu | vṛṣṭir ūrdhvam adharatra nīra-bhṛd vidyud-ālir iti yatra citratā
[rathoddhatā]
[14] atra devā devyaś ca bhavya-bhāva-bhavān navya-paribhavāt kamalākṣaṃ sākṣād iva sambodhayantas tathā yoga-māyāyā yogataḥ paraṃ sva-sva-yogyam antaḥ samadhigamya ramyam idaṃ vādya-kolāhalāvṛtam ujjaguḥ |
[15] tad etad ekīkṛtyānugīyate-
jaya jaya sad-guṇa-sāra | jagati viśiṣṭaṃ kalayitum iṣṭaṃ gokula-lasad-avatāra ||a||dhruvam||kamala-bhaveśvara-vaikuṇṭheśvara-patnī-cintita-seva | rājasi rāse valita-vilāse nija-ramaṇībhir deva ||b|| naṭavat-parikara nikhila-kalādhara racita-paraspara-moda | āliṅgana-mukha-vitata-mahā-sukha vallava-vadhu-hṛta-toda ||c|| vyativīkṣaṇa-kṛta-sāttvika-parivṛta-maṇḍalam anu bahu-mūrte | vraja-taruṇī-gaṇa-racita-nayana-paṇa-sacita-vaśīkṛti-pūrte ||d|| caraṇa-kañja-dhṛti-kara-pallava-kṛti-cillī-valita-vihārān | madhya-bhaṅga-tati-maṇi-kuṇḍala-gati-pulaka-sveda-vikārān ||e|| kalayati bhavatā ghana-sāmyavatā taḍid iva sarvā lalanā | api vaḥ parimiti-taratamatām iti seyaṃ jñapayati tulanā ||f|| sumadhura-kaṇṭhe nṛtyotkaṇṭhe tava rati-mātra-prīte | tvat-sparśāmṛta-mada-caya-saṃvṛta-citte
bhāva-krīte ||g||
yuvatī-jāte gītaja-śātenāvṛta-viśva-prabhave | yas tvaṃ rājasi tat-sukha-bhāg asi nama etasmai prabhave ||h|| yā saha bhavatā vismayam avatā svara-jātīr atiśuddham | gāyati seyaṃ nikhilair geyaṃ kalayati nija-guṇa-ruddham ||i|| tata utkarṣaṃ valayita-harṣaṃ valayati yeyaṃ gāne | sā śrī-rādhā valitārādhā bhavatā kalitā māne ||j|| yeyaṃ rāse śramaja-vilāse vigalan-mallī-valayā | sā bhavad-aṃse lasad-avataṃse dharati karaṃ vara-kalayā ||k|| yā cāṃsaṃ pari bhuja-parighaṃ paricumbati tava sa-vinodam | hṛṣyati seyaṃ tan na gaṇeyaṃ yad roma ca sāmodam ||l||
cala-kuṇḍala-dhara gaṇḍa-mukura-vara samiṣa-sparśa-vidhāne | tāmbūla-drava-parivartād dravam ayase cumbana-dāne ||m|| eṣā nartana-kīrtana-vartana-śiñjita-jāta-sutālā | tava rāmānuja karam atulāmbujam iṣam ādhādd hṛdi bālā ||n||
atha rāsa-krama-parivalita-śrama-vanitālambita-deha | parito-bhramaṇaka-gaṇa-viśramaṇaka samudita-parama-sneha ||o|| kavi-kṛta-niścaya-śubhra-yaśaś-caya-mālā-samudaya-hārin | jayajayajayajaya jayajayajayajaya jayajaya rāsa-vihārin ||p||
| iti | [8 x 8 x 12]
[16] rājasi rāse valita-vilāse ity uktaṃ rūpam evaṃ nirūpayanti-
rūpaṃ yan nijanityasaubhagaśiroratnaṃ narākṛty asāv ānīyātra yadīyaśaktivibhavasyāgryāṃ sthitiṃ praikṣayat | citraṃ vismayate yataḥ svayam api svāśeṣasaṃveditā tasmin bhūṣaṇabhūṣaṇe' py adhur amūḥ śobhāṃ svayā śobhayā
[śārdūlavikrīḍitam]
[17] tad uktam, yan martya-līlaupāyikam [BhP 3.2.12] ity ādi, tatrātiśuśubhe [BhP 10.33.6] ity ādi ca |
[18] tad evaṃ sati śrī-rādhikāyāṃ tu kaimutyam eva stutyaṃ jātam | [19] yuvatī-jāta ity ādāv evaṃ varṇayanti-
tāsāṃ vraja-kiśorīṇāṃ nityam aprasavātmanām | guṇaiḥ sa-prasavaiḥ pūrṇaṃ viśvam apy anvayair iva
[anuṣṭubh]
[20] yā saha bhavatā ity ādāv upaślokayanti ca-
śarva-brahma-sureśa-mukhya-diviṣad-vṛndāni yad-gānataḥ śaśvan moham ayus tam eva dayitaṃ kṛtvānugaṃ yā jagau | sārdhaṃ tena parāś camat-kṛti-parās tāṃ nirmimāṇām api vyarthīkṛtya vivikta-rāga-valanāṃ vandāmahe rādhikām
[śārdūla]
[21] tām evoddiśya cala-kuṇḍala ity ādāv ca kavayanti-
tad-adhara-rasam ācāntaṃ prāg akṛta dvir yad eṣa tad yuktam | dvija-saṃskṛta-tāmbūlaṃ katham adyād anyathā tasyāḥ
[āryā]
kiṃ ca-
kṛṣṇaḥ snehasya mūlaṃ kila lasati vapū-rūpam ity evam asmiṃs tādṛg nanda-vrajāntar-jana-sadasi sadaivānu-bhūti-pracāraḥ |
so' yaṃ yāsām amaṃsta praṇaya-maya-ṛṇāny ātmani preyasīnāṃ tāsām apy ūrdhvam ūrdhva-prathita-nidhi-maṇiṃ rādhikām eva naumi
[sragdharā]
rādhā sva-kāntaṃ vaśitaṃ vidhāya niḥśeṣam ākrīḍati tena sārdham | nāhaṃ tathetīva śivā śivāntas- tanau nilīnārdha-tanu-cchalena
[upajāti 11]
athavā-
ardhenārdhena tanvā vyatimilanavato rudrayor eṣa bhāvaḥ kāvya-jñais tarkyate yaḥ sa punar iha mayā manyatāṃ bhaṇyamānaḥ |
premṇā yau pūrṇa-rūpau trijagati viditau rādhikā-mādhavākhyau pūrṇāṅgatvaṃ tayor apy ati-tad-asamayor nāv apīty aucitī na
[sragdharā]
[22] tad evaṃ sati-
vādye gīte ca divye pramada-śithilite bhūṣaṇānām alīnām apy āsīd dhvāna-vargaḥ pratinidhi-samaye tasya tasyāpi tatra | khede jāte tathāgāt prabala-naṭa-kalā lāsyatāṃ yena keśa- karṇottaṃsāvataṃsa-pramukha-vara-sabhā tadvad ullāsyate sma
[sragdharā]
evaṃ pariṣvaṅga-karābhimarśa- snigdhekṣaṇoddāma-vilāsa-hāsān | samaṃ priyābhir vyatikṛtya nṛtyan vyāñjīd asau sa-pratibimba-bimbam
[upajāti 11]
tataś ca-
mālāḥ keśāli-veśān kuca-yugala-paṭīr maṇḍanāny anya-vāsāṃsy apy etā naiva śekuḥ kalayitum asakṛd rāsa-parvāvasāne | dhyāte yatrāpi sampraty api muni-vitatir vismaraty eva sarvam citraṃ tat-preyasīnāṃ tad iha bhavati kiṃ tādṛśe tat-prasaṅge
[sragdharā]
taṃ dṛṣṭvāpy atha rāsam ambara-gatā rāmāś ca kāmārditā mohaṃ prāpur, adaś ca tāvad abhito' py āstāṃ paraṃ śrūyatām | candrādyair upalakṣitaṃ nabhasi yad bambhramyate sarvadā jyotiś-cakram idaṃ ca vismaya-karī caskambha yan mādhurī
[śārdūlavikrīḍitam]
[23] tad evaṃ līlā-lubdhāsu paramāveśataḥ sa-priyāsu tāsu vilubhita-kriyāsu rāsa-vilāsaḥ samupararāma | [24] uparamati ca tasmiṃs, tat-tad-ananusandhāna-sandhim anu tāni mithunāni yathāvat kuñjāya kuñjāya pṛthak pṛthag antardadhire | antardhāya ca, tat tan mithunaṃ paraspara-parikara-pariṣkāra-parāyaṇatām āsasāda | [25] tatra ca pratyekaṃ teṣām āliṅganādi-sacivaṃ vacanādi-racanam evāsīt | yathā-
hanta mām antarā kāntam antar āptaṃ tamas tvayā | iti bruvantaṃ śliṣyantaṃ taṃ sāsiñcan nijāśrubhiḥ
[anuṣṭubh]
tataś ca-
hanta klamaḥ samajani sphuṭa-mad-vihārād asyā navīna-taru-pallava-komalāyāḥ | jñātaś ca hanta na maye' ti pṛthak sa tāsāṃ sāśrur mamārja muhur ānana-gharma-bindūn
[vasantatilakā]
bāṣpe mṛjye harir bāṣpaṃ svede svedaṃ tadā dadhe | gopāla-kula-subhrūṇāṃ śrame rāsa-vilāsaje
[anuṣṭubh]
[26] tatra bahula-sāmagrī-vāhinīnāṃ vṛndā-sakhī-vāhinīnāṃ kṛta-praśna-vṛndāyāṃ vṛndāyāṃ śrī-kṛṣṇa-varṇanam, yathā-
sāsrālokanam añcalānila-kṛtir vaktrālakādy-unmṛjā- gaṇḍāntaḥ-paricumbanaṃ paṭa-yugādhānaṃ tanū-carcaṇam | tāmbūlārpaṇam atyapūrva-madhurālāpaḥ stava-prakriyā seyaṃ rāsa-pariśrama-praśamanī kāntāsu kṛṣṇa-kriyā
[śārdūla]
[27] atha kāntā-varṇanaṃ, yathā-
vakra-smera-vilokanaṃ nava-dalaiḥ saṃvījanaṃ mārdavād aṅgānām abhimardanaṃ vighaṭita-srag-vastra-saṃyojanam |
samyaṅ marmaga-narma-śarma-racanaṃ tāmbūla-candrārpaṇaṃ seyaṃ rāsa-pariśrama-praśamanī kṛṣṇe priyāṇāṃ kriyā
[śārdūla]
[28] tataḥ svayam āgatya pratyakṣīkṛtya cānyathā manyamānāyāṃ tasyāṃ sa-smitaṃ punar amūr ūcuḥ-
dṛṣṭaṃ devi mitho hari-vraja-vadhū-dvandva-vrajenāmunā svīkṛtya pramadāt prayatna-vidhinā nepathyam aṅge dhṛtaṃ | etad yatra sakhi kṣaṇād apagataṃ kiṃ brūmahe tad varaṃ gīrṇaṃ sad-bhavatān mṛṣā na tu rahas tad vyaktim āpadyatām
[śārdūlavikrīḍitam]
[29] atha vṛndā sa-smitaṃ cetasi cintayāmāsa-satyam āhur imā, yat punaḥ punaḥ śramāpanodanaṃ sarvendriyāmodanaṃ śubha-veśaṃ gāna-vinoda-viśeṣam ārabhamāṇāni tānīmāni mithunāni mṛśyante |
[30] atha snigdhakaṇṭhaḥ samāpanam āha sma-
rādhe tvad-vallabhaḥ so' yaṃ sarveṣām api durlabhaḥ | varītuṃ tvām antaraṅgām anyā gopīr vṛtīyati
Original text: Gopālacampū, P1-33, U1-3, U5-6, U29 · Edition: Puridasa (1947). · Data entry Jan Brzezinski · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0