Gopālacampū, P1-33, U1-3, U5-6, U29 · Chapter 1.17
[anuṣṭubh]
iti śrī-śrī-gopāla-campūm anu
pralamba-dava-saṃvarta-nivartanaṃ nāma
ṣoḍaśaṃ pūraṇam
||16||
(17)
atha saptadaśaṃ pūraṇam
veṇu-śikṣā-cchalena preyasī-bhikṣā
[1] atha pūrvavad vilakṣaṇāyāṃ kṣaṇadā-sabhāyāṃ samutkaṇṭhaḥ sa madhukaṇṭhaḥ kathayāmāsa-
[2] pūrva-pūrvānusāreṇa dhenuka-vadhānantara-vyavahāreṇa preyasīnāṃ pratyaham eva vardhamānāḥ kamala-kalikāvad utkalikā madhusūdanasya bahir īhitair durūhāṃ spṛhāṃ bṛṃhayāmāsuḥ |
[3] tatrāpi sarvādhikāyāḥ śrī-rādhikāyās tu nitarāṃ, tatra tūpalakṣaṇatayā śrī-rādhā-mādhavayor varṇyate-
prasaṅgecchā vīkṣā-spṛhitam anuṣaṅgābhilaṣitaṃ
pṛthag loka-dveṣaḥ pratisamayam udvega-kalanā |
ime bhāvā yugme yugapad uditās tat-krama-vaśād
aho dūra-sthityor api dayitayor eka-rucitā
[śikhariṇī]
ādarśāv iva tau svacchau sadābhimukhatāṃ gatau |
rādhā-mādhavayor bhāvau mitho bhāvān upeyatuḥ
[anuṣṭubh]
bhūyo bhūyo dṛśyate yarhi mūrcchā
rādhāyāṃ vā śrīharau vā rahas tu |
anyo' nyasya sphūrtir evāpti-tulyā
kalyāṇāya prāyaśaḥ kalpate sma
[śālinī]
[4] tad evaṃ tābhis tasyātidurlabhasya spṛhātiśaya-vāhitayā nātihitāyāṃ śarady ativāhitāyāṃ mārgaśīrṣas tu tāsāṃ patiṃ-manya-gṛha-gamanāya mārga-śīrṣatām avāpa |
[5] yatra ca kanyānāṃ mātara-pitareṣu tad-dānāya pūrvam eva svayam anabhirucitī-kṛta-murajid-itareṣu, svapna-doṣād evānyatrāvagata-tad-vitareṣu, tata eva duḥkhitatayānabhinandita-tat-sambandhi-nikareṣu, samprati tāsām atiduḥkha-śuṣkatā-dṛṣṭyā bhīti-pareṣu, tata eva tat-prasthāpanāyāṃ sthagitāntareṣu loka-dharma-vigāna-labdha-dareṣu ca, ghūrṇita-cittā pūrṇimā tad idaṃ nirdideśa-
[6] bhavantas tāvat taṭasthī-bhavantas tiṣṭhantu, vayam evāmūr anunīya tat-tad-gṛham upanīya tat-tat-prakriyāṃ kriyā-viṣayī-kariṣyāmaḥ iti |
[7] atha janyaṃ-manyāṃs teṣām anādaram avadhāya manyuṃ manyamānān svayam eva sā devatādi-mānyā sāmnā sammānya yathā sva-manīṣitam evāṅgīkārayāñ cakāra |
[8] kanyās tu tā dhanyā varaṃ-manyālayāntaḥ-prayāṇaṃ tatra ca labdha-tad-añcala-nyāsa-nijāñcalatādy-anyāyam asammanyamānā babhūvuḥ |
[9] atha tāḥ sā śapatha-prathanayā tad-ālayeṣv asambhavam apīṣṭa-lambhanam aniṣṭa-vipralambhanaṃ ca viśrambhaviṣayaṃ vidhāya duḥsaha-nānādhyavasāyād viṣkambhya gamana-karmaṇi lambhyamānāḥ pathi tu svamāyayā gopayantī tatra tat-sadṛg-anyāś cāropayantī tat tan nirvāhayāmāsa | paścād eva ca tās tatra vāsayāmāsa | tās tu tatra ca parama-trastā babhūvuḥ, yataḥ-
yāsāṃ deho' py eṣa bandī-gṛhābhaḥ
kṛṣṇālābhād gopikānāṃ babhūva |
tāsāṃ gehaṃ paitṛkaṃ śarmaṇe kiṃ
yady evaṃ dhik śvāśuraṃ vahnir eva
[śālinī]
apy anukūlaṃ yāsāṃ pratikūlaṃ syād vidūrage kṛṣṇe |
tāsāṃ pratikūlaṃ tu sphuṭam evāsīt kukūla-talpābham
[gīti]
[10] tathāpi paurṇamāsī tās tat-tad-geha-madhyam adhyāsīnā vidhāya yadā calitum udyatāsīt tadāmūḥ punar vica-pracām āptā niśca-pracā-kṛte tad idam ādiṣṭavatī, yadā bhavatībhiḥ sva-maryādā-lopas tarkyate, tadā prapalāyya sthīyatām | samādhānaṃ punaḥ kayācid vidyayāsmābhir eva vidhātavyam, sahasā palāyana-dhāma ca tatra tatra vidhātavyam iti |
[11] tad evaṃ rāja-kārāgṛhād vairi-kārāgṛha iva pitṛ-gṛhāt tatra gatvā vasantīṣu,
yāvān ajani nirodhas tāvaty utkāpi saṃvavṛdhe |
kṛṣṇa-premavatīṣu śvāsānila-līnatāṃ yātā
[upagīti]
yadyapi manasi samiddhā hari-pariripsā tathāpi tābhiḥ sā |
āvriyate sma vicārais tatir iva vahneḥ sad-indhana-prakaraiḥ
[gīti]
[12] tac ca śrī-rādhā-pradhānatayā varṇyate, yathā-
pīyūṣa-cchavi-dhāri-hāri-kiraṇaḥ sarvatra śaśvaj-jaḍī-
bhāva-prāpti-guṇaḥ sadārdra-hṛdayaḥ sad-bhrū-cakorī-gatiḥ |
so' yaṃ hanta mayā kathaṃ harir aho tat-prāṇayā tyajyatāṃ
dharmo gacchati kintv adharma-padavīṃ ruddhvā ca māna-kṣayām
[śārdūlavikrīḍita]
[13] śrī-kṛṣṇasya ca bhāvanā, yathā-
mad-eka-ceto mat-prāṇā rādhānya-vaśatāṃ gatā |
yāṃ smaran mama hā cetaś cetanām āvariṣyati
[anuṣṭubh]
tataś ca-
rādhāṃ tathā smaran kṛṣṇaḥ snigdhaṃ rāgi vilocanam |
kiyanty ahāni mārṣṭi sma hanta hāridra-vāsasā
[anuṣṭubh]
[14] milanāyāti-vaiyagryaṃ ca-
dharmātikrami cittaṃ katham adhimitraṃ ca tat prakāśate? |
iti harir upacita-yuktir yuyoja dūtyāya kevalāṃ dṛṣṭim
[gīti]
[15] idam eva vakṣyate tābhiḥ-
śarad-udāśaye sādhu-jāta-sat-
sarasijodara-śrī-muṣā dṛśā |
surata-nātha te' śulka-dāsikā
varada nighnato neha kiṃ vadhaḥ? ||[BhP 10.31.2] iti |
yataḥ-
kṛṣṇasyānyatra dṛk-prāntaḥ sadbhiḥ śāstra-phalaṃ smṛtam |
hanta tāsu punaḥ so' yam ebhiḥ śastra-phalaṃ matam
[anuṣṭubh]
tataś ca-
rātrindivaṃ vasati cetasi hanta bhāva-
jvālā harer uta tadīya-ramā-gaṇānām |
sandhyā-dvaye vyativiloka-sukhājya-siktā
sāgni-dvijālaya ivāgnitatiḥ samiddhā
[vasantatilakā]
tatra ca-
goṣṭhād vanaṃ praviśato vanataś ca goṣṭhaṃ
lokena lokana-kṛte saha mādhavendoḥ |
sambhūya saṅgatavatīṣu ca tat-priyāsu
rādhā jayaty uḍuṣu paurṇima-rādhikeva
[vasantatilakā]
[16] tatra ca pragetana-vana-prasthāne-
mithyāhāsān akuruta hariḥ spṛṣṭa-pārśvastha-hastaṃ
vīkṣāṃ vakra-praṇaya-valitām ardham ardhaṃ vitene |
āśleṣādyaṃ viharaṇa-gaṇaṃ mitra-vargeṣu cakre
dūre gatvāpy ahaha muralī-saṃvidaḥ saṃvyadhatta
[mandākrāntā]
[17] idam eva ca tābhir vakṣyate,
prahasitaṃ priya prema-vīkṣitaṃ
viharaṇaṃ ca te dhyāna-maṅgalam |
rahasi saṃvido yā hṛdi-spṛśaḥ
kuhaka no manaḥ kṣobhayanti hi ||[BhP 10.31.10] iti |
[18] atha sāyantanāgamane tu-
yadā vā goṣṭhaṃ sampraviśati tadā ca bhramarakair
vṛtaṃ vaktrāmbhojaṃ dhana-khura-parāgair valayitam |
amūṣāṃ netrāliṣv abhimukhatayā darśayati tan-
milat-pāśaṃ yantraṃ madana-racitaṃ bandhum iva tān
[śikhariṇī]
[19] evam eva ca tābhir vakṣyate-
dina-parikṣaye nīla-kuntalair
vana-ruhānanaṃ bibhrad āvṛtam |
dhana-rajasvalaṃ darśayan muhur
manasi naḥ smaraṃ vīra yacchasi ||[BhP 10.31.12] iti |
[20] evam aharahar api parasparaṃ spardhayeva vardhamānatayā tāsām utkalikāḥ kalita-madhu-mādhavādhikalā-vyākulatākulatāṃ kalayāmāsuḥ |
[21] yathā varṇitaṃ pralamba-vadha-vāsara-sambandhi-sandhyām anusandhāya,
gopīnāṃ paramānanda āsīd govinda-darśane |
kṣaṇaṃ yuga-śatam iva yāsāṃ yena vinābhavat ||[BhP 10.19.16] iti |
[22] asya cābhidheyam idam,
tāsāṃ kṛṣṇāvaloke pramada-samuditir na svarūpeṇa vaktuṃ
śakyā kintu sva-kārya-sphuraṇa-padatayā kiñcid uddeśam āptā |
tad-viśleṣe yathāsāṃ yuga-śataka-daśāṃ yāti kālaḥ kalākhyas
tadvat tasyānuṣaṅge yuga-śatam api tad bhāti śaśvat kalābham
[sragdharā]
kalāpi yadi viśleṣe yugānāṃ śatatāṃ gatā |
rātrindivīya-saṅkhyāyāṃ tadā śaṅkāmahe vayam
[anuṣṭubh]
[23] evaṃ sāyam-prātikāvalokana-valataḥ katham api nidāghe' pi kṣapite mayūrān madayitnūnāṃ gadayitnūnāṃ ca stanayitnūnāṃ samāgamaḥ saṃvṛttaḥ | yathā-
akuṇṭhām utkaṇṭhāṃ niravadhi vitarkyāli-vitatir
yadā tāsām agre hari-paricitaṃ vṛttam aruṇat |
tadā varṣā jātās taḍid-anugatāmbhoda-valitāḥ
pratīpābhāḥ kṛṣṇa-sphuraṇam adhikaṃ hā vidadhire
[śikhariṇī]
nūnaṃ nidāghena vibhūya jajñe
santaptir āsāṃ hari-rāginīnām |
varṣāsu śāmyed iti saṅginīnāṃ
nirṇītir āsīd viparīta-rītiḥ
[indravajrā]
varṣā dvitīyā dadhire' kṣi-nīrair
antaḥ sphurat-kṛṣṇa-ghanābhir ābhiḥ |
itthaṃ nininduḥ kila te ruvantaḥ
svājīvya-varṣānugatāḥ plavādyāḥ
[indravajrā]
kalāpām āsur etāsu kalāpāś ca kalāpināṃ |
smarārdha-candra-bāṇābhā yatraike bhānti conmukhāḥ
[anuṣṭubh]
varṣāḥ śītalatākarair nija-guṇair āsāṃ manaḥ-śāntatām
ānetuṃ kila yad yad atra vidadhuḥ sarvaṃ ca tat pratyuta |
dveṣaṃ tā bata menire yad anu ca prāṇālibhiḥ śaṅkitaṃ
hanta dviṣṭa-suhṛd-daśeyam uditā hā hā vidheḥ kā gatiḥ?
[śārdūla]
[24] tatra ca gṛha-nigṛhītānāṃ tāsāṃ manaḥ-kathā, yathā-
kharjarādi-phalaiḥ sukanda-valitair mitraiḥ samaṃ prāvṛṣi
prāñcad-vṛṣṭija-vāri-vāriṇi taru-kroḍe' śana-krīḍanam |
nīra-prānta-śilāsu tāsu dadhi-yug-bhipsādi sambhojanaṃ
dūrād dhenv-anuhūtir apy aghajitā naś cittam ulluñcati
[śārdūla]
yatra ca,
ghanāgama-ghanāgame viramitājitonmīlane
samasta-jana-śarmadāḥ sapadi khañjarīṭekṣaṇāḥ |
amūḥ śuci-ruci-śriyā sva-hṛdi kṛṣṇa-bhāvaṃ gatā
hari-vraja-nava-priyās tamasi līnatām āgatāḥ
[pṛthvī]
[25] atra tāsāṃ trāsa-vacanam-
iraṃmada-radās te' mī nīradā api sarvadā |
carvanti kṣauṇi-pṛṣṭha-sthān garjanti kila garvataḥ
[udgīti]
[26] aho, citrīyate seyaṃ prema-gati-vaicitrī yatas tādṛśi ca tad-vṛtte kadācid ānukūlya-spṛśīva śrī-rādhā-stutīnām ādhāratā dṛśyate | [27] yathā tasyās tat paśyantyā bhāvaneyam-
ayi taḍit tvam asau kva nu kiṃ tapaḥ
kiyad aho kṛtavaty asi tad vada |
yad imam ambu-dharaṃ hari-vakṣasas
tulitam āli gatā ramase sadā
[drutavilambitā]
[28] yatra ca pramādataḥ sā kiñcana procyāpi sakhyām api saṅkocād anyathā prakhāpayāmāsa-
ahaha paśyata: kṛṣṇa-ghanāghanaṃ
prasajatī capalā khalu khelati |
smarasi kiṃ nu hareḥ smara-kautukaṃ?
nahi nahīdam ṛtor guṇa-varṇanam!
iti | [drutavilambita?]
kadācic ca-
meghāgama-samaye' sminn adhigata-haritā dṛśāṃ sampat |
haraye spṛhayasi rādhe nahi nahi śādvala-vibhūtaye dviṣati
iti | [udgīti]
[29] atha śrī-kṛṣṇasya dig-darśanaṃ, yathā-
śikhaṇḍināṃ yā kala-nṛtya-mādhurī
śikhaṇḍa-cūḍasya sadātiśarmadā |
na sānusandhānam itā tad astu yan
mūrdhnaḥ śikhaṇḍaṃ ca jagāma vismṛtim
[upajāti 12]
[30] tad evaṃ suṣṭhu cāpaṣṭhutām anuṣṭhāya gatāyāṃ prāvṛṣi śarad api, yathā-
āgamiṣyati śarad bhuvi dyavi
svacchatāṃ vidadhatīti cintitam |
hanta tābhir udaye tadīyake
svaṃ dadhe dvi-guṇa-bhāvanāvilam
[rathoddhatā]
sa-taḍid-vārida-vṛndaṃ nirīkṣya pūrvaṃ yad eva yā taptā |
tad apaśyanty api seyaṃ samprati rādhā bhṛśaṃ dūnā
[āryā]
[31] tatra ca rādhā-kṛṣṇayor nakha-lipi-valayita-kisalaya-dala-dvaya-gataṃ padya-dvayaṃ vāyunā parasparaṃ nītam | tad, yathā-
taḍitaḥ puṇya-śālinyaḥ sadā yā ghana-jīvanāḥ |
tena sārdham adṛśyanta, nādṛśyanta ca taṃ vinā
[anuṣṭubh]
āvṛtim ajahād indur vilasati haṃsaś ca nīla-kañjaṃ ca |
vṛndāvanam anu hā dhig daivaṃ tat tan na dṛśyate tasyāḥ
iti|| [gīti]
rādhā-kṛṣṇāv ittham anyo' nyam āptaṃ
daivāt patraṃ śaśvad āśliṣya sāśru |
antaḥ-śūnya-svarṇa-bimbāntar uptaṃ
madhye hāraṃ nāyakaṃ nirmimāte
[śālinī]
[32] atra sakhīnām api svinnatā, yathā-
jalaṃ kumudam ambujaṃ vidhu-ruciś ca yasyāṃ śarady
aho vikasad-ātmatām agamad āśu tasyām api |
mano nayanam ānanaṃ daśana-kāntir āsāṃ punaḥ
sadā malinatām agād iti kim ālibhiḥ sahyatām?
[pṛthvī]
[33] atra ca varṇitaṃ labdha-varṇair api,
āśliṣya sama-śītoṣṇaṃ prasūna-vana-mārutam |
janās tāpaṃ juhur gopyo na kṛṣṇa-hṛta-cetasaḥ ||[BhP 10.20.45]
yataḥ-
saundaryaṃ tan-nīlimāsau dyutiḥ sā
lāvaṇyaṃ tat te ca līlā-vilāsāḥ |
pīyūṣa-śrīṇy aṅga-saṅge priyāṇāṃ
viśleṣe tāny eva hālāhalāni
[śālinī]
tataś ca-
harer gandhavahān sarve jagat-prāṇatayā viduḥ |
tad-viyogena tu kṣāmā rāmās tān āśugākhyayā
[anuṣṭubh]
[34] tad evaṃ yadyapy utkaṇṭhāyāḥ parama-kāṣṭhā jātā, tathāpi kācid api kāñcit prati na prakāśayāmāsa | adharmeṇāpi taṃ bhajāni, iti yathā tās tathā kṛṣṇo' pi tatra tā nirvidyā nirvidya khidyate sma |
[35] kṛṣṇas tūpayāntaram apaśyan netra-vikṣepa-vetra-vikṣepa-vitrastānām api tāsāṃ vaśyatām ayātānām āvaśyaka-tad-bhāvanāya vaṃśī-śaṃsana-viśeṣam abhyasyati sma | [36] yathaiva vakṣyate tatra tatra tad evālakṣya tābhiḥ veṇu-vādya urudhā nija-śikṣāḥ iti | [BhP 10.35.14]
[37] atha prathamatas tan-manā nijāgra-janmanā yugalī-bhūya muralī-kalīm āvartayati sma | [38] tatra tu yadā samuddīpita-bhāvāntare vanāntare go-cāraṇe sarva-manaso' py agocarān sahacarān vismāpayann atikānta-guṇa-vrajena nijāgrajena saha svayam aharahaḥ saharṣa utkarṣaṃ pravīṇayan veṇu-śikṣām īkṣayām āsa,|| [39] tadā tāsāṃ tad-rūpa-sphūrtir atīva pūrtim āyātā |
[40] sā ca yathāvad eva, yatas tasya bhāva-vaibhavasya svabhāva evāyam, yad dūrataś ca sva-viṣayaṃ viṣayīkaroti | tathā hi-
anumāna-gatā tāsām arthāpattiḥ pratīyate |
yataḥ kṛṣṇasya dayitās tā eva nyāya-paṇḍitāḥ
[anuṣṭubh]
[41] tatra yāḥ punar atīva snigdhatā-digdha-hṛdayās tad duḥkhataḥ śuṣkatām avāpur na tu punaḥ svaka-duḥkhaṃ puṣkalaṃ menire |
[42] yathā rādhāyā viśākhā lalitā paryāyānurādhā ca, candrāvalyāḥ śaivyā padmā cety-ādayaḥ | tāsu tu tāḥ sva-mātra-niṣṭhatāṃ niṣṭaṅkya svayam eva sa-sauhārdaṃ nija-hārdam āvedayāñcakruḥ | tathāpi tatra prathamaṃ rāma-sahitatā-pihitam eva taṃ lupta-varṇa-padaṃ varṇayāmāsuḥ |
[43] tatra gītaṃ, yathā-
rāmo rāmānuja iti yugalam |
kṛta-naṭa-veṣatayā paṭu rājati gāyati sakhi-gaṇa-yugalam | [dhruva]
sarasa-rasālaja-pallava-tallaja-pallavitāmala-śīrṣam |
nava-yauvana-vana-bījāṅkuram iva dhāvayad-atanu-cikīrṣam ||b||
vāñchita-piñchāvali-parilāñchita-maṇi-nicayāñcita-keśam |
dadhad iva hari-dhanur-anugata-tārā-vali-valitāmbuda-leśam ||c||
valayita-nava-dalad-utpala-karṇika-karṇa-yugādbhuta-śobham |
latikā kāsāv iti vismayakṛti madhukṛti vinihita-lobham ||d||
hasta-kamalam abhi kamala-vighūrṇana-ramaṇa-kalā-ramaṇīyam |
madhupa-gaṇaṃ prati madhu-kaṇa-varṣaṇam akṛta yataḥ kamanīyam ||e||
mālāmālā-parimala-bali-bali-vapur ali-valita-sadeśam |
ali-jhaṅkṛti-nuti-kolāhala-vaha-bahula-kutūhala-veśam ||f||
sitam asitaṃ vapur asitaṃ pītaṃ vasanaṃ yasya ca gītam |
tad idaṃ yadi gokulam anu gokulam ayati tadāgham atītam ||g||
| iti |
[44] api tu tasya gokula-sadeśa-pradeśa-praveśa eva sarveṣām abhiniveśa-hetuḥ, yataḥ-
cakṣur-bhājāṃ phalam idam aho yad vrajasya praveśe
gobhiḥ sākaṃ sakhi-valayitaṃ dṛśyate bhrātṛ-yugmam |
yugme tasmin laghur iha mukhāmbhojam asmin muralyā
dīptiḥ kiñcin nigamana-kalāśāli netraṃ ca tatra
[mandākrāntā]
[45] atra caiva dhvanitam-
dhāmāgatasya samaye sakhi-dhenu-saṅgi
saṅgāyato viharato harataś ca tasya |
kiñcid vimṛgyad iva cañcalatāñci-tāraṃ
hārāṇi-netram anu vidhyati mānasaṃ naḥ
[vasantatilakā]
tasmāt-
sā kila kulajā kulajā nayane tasyāḥ paraṃ nayane |
veṇu-vinodī madanaḥ sa bhavati yasyāḥ svayaṃ madanaḥ
[upagīti]
[46] tad evam aghadamanena tāsāṃ krama-paramparātaḥ parasparaṃ sva-viṣayābhilāṣa-vyañjanā-sañjanaṃ kiñcil lajjā-paryayam ācarya tādṛśa-ramya-sva-vidyā-bala-tāratamya-viduratayā vidūrato' pi tam avadhārya para-parataḥ parārdhyaṃ samardhyamānāṃ punar veṇu-śikṣāṃ vilakṣaṇī-kurvatā saṅkarṣaṇaḥ kevalaṃ lakṣyāya kalpayāñcakre | yatra hi sarvam eva yugapan mugdhatā-digdhaṃ babhūva |
[47] yatra śrī-vraja-devībhir api nija-bhāva-vyaktiṃ śaṅkamānābhiḥ saṅkarṣaṇaṃ lakṣyaṃ vidhāya tad varṇayāmāse, yathā-
veṇoḥ śikṣām atha racayator dhenu-rakṣādi-lakṣyān
nānāraṇyaṃ prati viharator bibhrator yaṣṭi-rajjū |
stambhaṃ lole calanam acale kurvator atyapūrvaṃ
bhrātror āsīd bata tanu-bhṛtāṃ dharmato vaiparītyam
[mandākrāntā]
[48] atra caivaṃ dhvanitam-
nūnam evaṃ vidadhatoḥ sarveṣāṃ dharma-paryayam |
kṛṣṇo' mūlam asau cāsmad-dharmam unmūlayiṣyati
[anuṣṭubh]
[49] tad evaṃ bhrātṛbhyāṃ saṅgāne yugapad eva sarveṣāṃ mohanam ūhamānenānujena vicāritam-[50] hanta tāsām eva mohanākarṣaṇe suṣṭhu mamābhīṣṭe, tatrāpi rādhābhidhāyāḥ | tasmāt pṛthag bhavan pṛthag eva yathā jīvānāṃ jātir yathā-yuktaṃ tayor dvayam ekaṃ vā vahati, kramaśo vyaktir api, tathā śikṣārthaṃ prayatiṣye | tac ca tat-tan-mātrātiśayitābhīpsita-svarādi-marma-samudbhāvanayā sambhaviṣyati iti |
[51] tad evaṃ vicārayatā tena parīkṣā-paryālocanārtham uttaram uttarāṃ vaśyatām atītatarāṇy avarāṇi sattvāni kramaśaḥ sva-vaśatām ānītāni, tathāpi tat-preyasībhiś citta-kṣobha-mātraṃ tu lebha eva |
[52] tatra yathā prathamato gāḥ prati tad-gānam avakarṇitam, tathā varṇitam, yathā-
harer vaktraṃ veṇu-dhvani-miṣatayā varṣati sudhāṃ
pibaty etāṃ gavyā yad anu rasanā-karṇa-yugalam |
ahāsīt prastabdhā nija-viṣayam anyā tu rasanā
kim etat kiṃ naitad bhavati kim ivaitat kim iti vā
[śikhariṇī]
[53] atrāpi dhvanitam idam-
gavām asmākaṃ ca śravaṇam anu veṇoḥ samadaśā
yadapy eṣā jātā tadapi kila bhedo vilasati |
amūs tad-vaktenduṃ sapadi kalayanti pratipadaṃ
vayaṃ naitad vidmaḥ kva bhavati yuge tasya kalanam
[śikhariṇī]
[54] athāpare-dyuś cāparāṃ śikṣām adhikṛtya vanyāny api sattvāni samāhṛtya mohitāni, yathā-
vaṃśaḥ so' yaṃ tu vītaṃsaḥ kaṃsa-śatror itīyate |
tena śaṃsanato yānti vidhvaṃsaṃ mṛga-pakṣiṇaḥ
[anuṣṭubh]
[55] tad api tābhir udbhāvitam, yathā-
vṛndāraṇyaṃ prathayati bhuvaḥ kīrtim atra svayaṃ hi
śrīmān kṛṣṇo viharati padāmbhoja-lakṣmīṃ vitanvan |
veṇor vādye naṭana-ghaṭanaṃ barhiṇaḥ sabhya-bhāvaṃ
vanyāḥ sarve yayur iti sadā raṅgatāṃ yaj jagāma
[mandākrāntā]
[56] atra cedaṃ dhvanitam-
vṛndāraṇyasya puṇyaṃ vrajitum iha na naḥ śaktir astīti cāstāṃ
yad barhyādyāś ca bhānti pratipada-sukṛta-prodayād asmad-arhyāḥ |
gṛhyāṇāṃ gṛhyakāḥ smaḥ sphuṭam iha tad alaṃ gṛhyakebhyaś ca garhyās
te tasya svairam īkṣāṃ vidadhati na tad-ābhāsam aṇv apy ayāma
[sragdharā]
[57] atha dināntare' pi tebhyo vicchidya hariṇyas tathā kṛtāḥ | tac ca pūrvavat tābhir varṇitam-
āścaryaṃ sakhi kṛṣṇasāra-dayitā-vṛndaṃ milad-bhartṛkaṃ
jātyā mūḍham api vyatītya bhavatīr apy evam īhāṃ dadhe |
śrutvā veṇu-kalaṃ hariṃ prati gatis tad-rūpataś citratā
tasyāpy arcanam ullasat-praṇayatas tatrāpi netrāñcalaiḥ
[śārdūla]
[58] dhvanitam apīdam-
vayaṃ jātyā nāryaḥ puru-guṇavatām ādṛtatamās
tathā bhartāras tat-praṇaya-naya-siddha-vraja-bhuvaḥ |
hariṇyo nedṛśyas tadapi patibhis taṃ yayur aho
dhig asmān duṣpuṇyā dadhima nahi tāsām api tulām
[śikhariṇī]
[59] dināntare tu viśiṣya vihaṅgamās tathā-bhāvaṃ gamitāḥ, tatra ca tābhir abhihitaṃ,
asmin vane tu vihagā munayaḥ pradiṣṭāḥ
kṛṣṇas tu tad-gurur iti pratataṃ pratīmaḥ |
naivānyathā tad amunā kimapi pragītaṃ
mauna-vratena śṛṇuyuḥ parito niviṣṭāḥ
[vasantatilakā]
[60] atra tu sa-nirvedaṃ dhvanitam-
yasmād asau munis te ca munayaḥ sarvataḥ sthitāḥ |
tasmāt kāñcit spṛhām atra nāñcitāṃ kartum arhatha
[anuṣṭubh]
[61] atha dināntare devyo' pi tathā kṛtāḥ, tatra tābhir varṇanaṃ, yathā-
veṇūdgāna-guṇena tasya paritaḥ kṛṣṭe vimānotkare
devyo rūpa-vilāsa-mohana-kalām āsādya mohaṃ gatāḥ |
yatredaṃ na viduḥ kim etad abhitaḥ pūrvaṃ śrutaṃ vīkṣitaṃ
veti srastam abhūt kacādi kim u vā naivety api prāyaśaḥ
[śārdūla]
[62] atra ca dhvanitam-
hanta devyo' pi yatraitām avasthām āpur añjasā |
tadīya-vraja-bhū-bālā varākyas tatra kā vayam?
[anuṣṭubh]
[63] tad evaṃ cetanāṃs tathā vitatha-cetanān vidhāyācetanān api cetanān ivācaritum ārabhate sma | acala-maryādayā paryāptāḥ sphuṭam amūr ākraṣṭum acetanatām atikramyāpi duḥśakā iti |
[64] tatra nadī-caritaṃ tābhir evaṃ vicāritam-
dvīpinyaḥ śravaṇena veṇu-raṇiteḥ stambhaṃ gatāḥ sabhramāḥ
phullat-pūratayā sphurad-ghana-rasā haṃsādi-gīḥ-śiñjitāḥ |
unmaryāda-daśām itā muraripuṃ dūre' bhisṛtyāgatā
bhaṅgālola-bhujaiḥ saroja-valayas tasyāṅghri-yugmaṃ dadhuḥ
[śārdūla]
[65] atra cedaṃ dhvanitam-
nadyaḥ sindhu-pati-vratā hari hari pratyakta-maryādikās
taṃ vidrutya milanti ced ahaha kā dīnās tadānīṃ vayam? |
kintu svairam amūr udūḍha-sukṛtā nāsmāsu tat-tulyatā
svalpāpīti nivṛttir eva sukhato yuktāthavā duḥkhataḥ
[śārdūlavikrīḍitam]
[66] dināntare cāmbhoda-varṇanaṃ, yathā-
murārer ambhodaḥ suhṛd iti na vā kevala-rucā
svasādṛśyāt kintu vyatikṛta-hitatvād api sadā |
asau mallāreṇa prabalayati taṃ veṇu-januṣā
sa cāyaṃ chāyābhiḥ praśamayati tāpaṃ tad-upari
[śikhariṇī]
[67] atra ca dhvaniḥ-
haṃho paśya jaḍo' pi vārida-cayaḥ sarvopari sthāyy api
cchāyābhiḥ svarasaiś ca taṃ paricaraty antaścara-premataḥ |
kaṣṭaṃ suṣṭhu vayaṃ tad-eka-śaraṇa-prāṇa-sthitiṃ-manyatā-
gaṇyās tasya vinā tu sevanam amūr jīvāma dhig jīvitam
[sragdharā]
[68] aho, śilāmayy api śailajātiḥ sukham evaṃ bhajate, yathā-
śrīmān govardhanādriḥ sphuṭam ayam abhitaḥ śrī-harer dāsa-varyaḥ
kṛṣṇe rameṇa yasmāt tam anu muralikā-vādanāyādhirūḍhe |
labdhair yaḥ sāttvikābhaiś caraṇa-sarasija-sparśajair aṅkurādyaiḥ
sarvāṅgīna-dravair apy anuga-sakhi-dhanaṃ sevate taṃ cirāya
[sragdharā]
āstāṃ govardhanādreḥ pulaka-mukha-daśā śrūyatām anyad etat
citraṃ cen na pratītir bhavati kila girau dṛśyatāṃ cāparatra |
yaḥ snigdhatvaṃ samantād dadhad iha muralī-gānataś cikvaṇākhyām
āgād yatrāsti sākṣi pratipadam uditaṃ kṛṣṇa-mukhyāṅghri-cihnam
[sragdharā]
[69] atra cedaṃ dhvanitam-
mahatāṃ padavīm āptuṃ vāñchā yadyapi dhṛṣṭatā
tathāpy anugatis teṣāṃ bhāti ced asti dṛṣṭatā
[anuṣṭubh]
[70] tad evaṃ tāsām atasmiṃs tad-bhāvanāṃ bhāvayann unmāda-daśā-vaśatāṃ parikalayya vihvala-hṛdayaḥ sadayatayā sa madhukaṇṭhaḥ kṣaṇaṃ gadgada-kaṇṭhaḥ saṃvastrita-mukhaḥ samasta-manyu-nyasta-nijāsukhaḥ puru ruroda, anūditavāṃś ca śrī-rādhā-nibaddham abaddhaṃ padyam ekam-
veṇoḥ puṇyam atīva hanta yad asāv astrī ca tasyādharaṃ
gopīnāṃ svam api hriyaṃ pariharan śaśvat pibann ardati |
tṛptyā chardi-nibhād amuṣya raṇitān nadyo' pi phullanty amūr
yad-vaṃśyā naga-jātayo' pi madhubhir bāṣpaṃ madād bibhrati
[śārdūla]
[71] dhvanitaṃ cedaṃ-
yāce' haṃ vaṃśa-dehaṃ na tu kulaja-vadhū-deham ādye hi kṛṣṇas
tṛṣṇag-bhāvena sajjan bahu-ruci viharan durlabhaḥ syāt paratra |
vaṃśī-bhāve cid-aṃśa-praśamana-vaśatā-vismṛtātmā yadi syāt
tena jñāyeya seyaṃ mama viraha-dutā dārutām āgateti
[sragdharā]
[72] tataś cetasi cedaṃ vicāritaṃ-
gaṇḍaṃ cumbasi kuṇḍala-stham akari tvaṃ tasya vaṃsi tvam apy
āsyaṃ prekṣi tathāṅgam aṅgam asakṛn māle tvam āliṅgasi |
tad yuktaṃ yad atīta-sarva-vidhikā yūyaṃ, vayaṃ tu sphuṭaṃ
hā tat-tad-vidhi-bhāg-vicāra-hatakenābhīpsitād vañcitāḥ
[śārdūla]
aho sumanaso muktā vajrāṇy api harer uraḥ |
na tyajanti vayaṃ tatra kā vā smara-vaśāḥ striyaḥ?
[anuṣṭubh]
cen na saṅgam aparasya vidhatte
śyāma eṣa na tu tarhi dunomi |
aṅkapālayati hā gata-śaṅkaḥ
saṅginaḥ katham idaṃ kalayāmi
iti | [svāgatā]
[73] tad etat-paryantam antara-sparśi-rāga-parīte tasya veṇu-gīte ko' pi sambhramaḥ sarvam eva vrajaṃ nighnaṃ kurvan vighnam ācarati sma | [74] sa tu prātaḥ prastoṣyate | ity añjaliṃ baddhvā punar uvāca-
asya tvadīya-kāntasya rādhe jānāti ko' pi na |
prayāsābhyantara-sthāyi-tvan-nimitta-prayāsatām
Original text: Gopālacampū, P1-33, U1-3, U5-6, U29 · Edition: Puridasa (1947). · Data entry Jan Brzezinski · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0