Language

ENहिગુ
Scripture Library

Garuda Purana · Chapter 3.4

3.4.1

iti śrīgāruḍe mahāpurāṇe tṛtīyāṃśe brahmakāṇḍe bhagavadvīryasvarūpatadādhānadvārakaguṇatraya sṛṣṭijaḍeśabhedādinirūpaṇaṃ nāma tṛtīyo 'dhyāyaḥ
śrīgaruḍamahāpurāṇam- 4
śrīkṛṣṇa uvāca /
yathā sasarja bhagavāṃstrīn guṇānprakṛtestadā /
lakṣmīstrirūpā saṃbhūtā śrīrbhūrdurgoti saṃjñitā

3.4.2

sattvābhimāninī śrīstu bhūrdevī rajamāninī /
tamobhimāninī durgā hyevamāhurmanīṣiṇaḥ

3.4.3

antaraṃ na vijānīyādrūpāṇāṃ ca parasparam /
guṇānāṃ caiva saṃbandhāddurgādīnāṃ khageśvara

3.4.4

antaraṃ ye vijānanti te yāntyandhantamaḥ param /
puruṣastu trirūpobhūdviṣṇurbrahmā bhavetisaḥ

3.4.5

sattvena lokānvardhayituṃ viṣṇuḥ sākṣāddhariḥ svayam /
sṛṣṭiṃ kartuṃ ca rajasā brahmaṇi prāviśaddhariḥ

3.4.6

ādyo brahmā sa vijñeyo na tu sākṣāddhariḥ svayam /
tamasāpi samānhantuṃ rudre ca prāviśaddhariḥ

3.4.7

rudre sthito rudrasaṃjño na rudrastu hariḥ svayam /
viṣṇureva hariḥ sākṣāttāvubhauna harī smṛtau

3.4.8

āviṣṭarūpau vijñeyau brahmarudrābhidhāyakau /
evaṃ jñātvā mokṣameti nānyathā tu kathañcana

3.4.9

viṣṇubrahmādirūpāṇāmaikyaṃ jānanti ye dvijāḥ /
te yānti narakaṃ ghoraṃ punarāvṛttivarjitam

3.4.10

guṇatrayaṃ praviṣṭastu puruṣo hariravyayaḥ /
kāryonmukhaṃ yathā bhūyātkṣobhayāmāsa vai tathā

3.4.11

jātakṣobhādbhagavato mahānāsīdguṇatrayāt /
guṇatraye vidyamānādbhāgādeva na saṃśayaḥ

3.4.12

mahato brahmavāyū ca jajñāte khābhimāninau /
tasya saṃvatsarātpaścādyamalau saṃbabhūvatuḥ

3.4.13

rajaḥ pradhānaṃ yattatvaṃ mahattattavamitīritam /
sargaṃ tvimaṃ vijānīyādguṇavaiṣamyanāmakam

3.4.14

garuḍa uvāca /
mahattattavasvarūpasya jñānārthaṃ devakīsuta /
tvayoktā guṇavaiṣamyanāmikā sṛṣṭiruttamā

3.4.15

guṇavaiṣamyaśabdārthaṃ mama brūhi mahāprabho /
śrīkṛṣṇa uvāca /
guṇavaiṣamyaśabdārthajñāpanāya khageśvara

3.4.16

apikṣitaṃ ca tatrādau guṇasāmyaṃ na saṃśayaḥ /
samyagjñāpayituṃ tatra khādau tāvatsvageśvara

3.4.17

rāśibhūtaṃ guṇānāṃ tu darśayiṣye sthitiṃ ca vai /
rāśībhūtasya tasamaḥ sakāśādvinatāsuta

3.4.18

rāśībhūtaṃ rajo jñeyandviguṇaṃ tattu nānyathā /
rāśībhūtasya rajasaḥ sakāśādvinatāsuta

3.4.19

rāśībhūtaṃ tathā sattvaṃ dviguṇaṃ samudāhṛtam /
mūlaprakṛtijā hyete na mūlā prakṛtiḥ smṛtā

3.4.20

yataḥ prakṛtirūpāṇāṃ paricchedo na vidyate /
ataḥ prakṛtijā jñeyā na mūlāste khageśvara

3.4.21

evaṃ tava guṇānāñca parimāṇaṃ khageśvara /
uktaṃ svarūpaṃ teṣāṃ tu tava samyak khageśvara

3.4.22

tatra rāśitraye sattvaṃ kevalaṃ samudāhṛtam /
rajastamobhyāṃ garuḍa hyavimiśraṃ hyatastu tat

3.4.23

kevalaṃ sattvamityuktaṃ na tu śreṣṭhatvataḥ prabho /
sṛṣṭikāle kevalaṃ syātpralaye miśritaṃ bhavet

3.4.24

sarvadāpyavimiśraṃ ca sattvarāśiṃ khageśvara /
sarvadāpi vimiśraṃ ca sattvarāśiṃ dvijottama

3.4.25

ye vijānanti te sarve viśanti hyadharaṃ tamaḥ /
rajastamoguṇau vīndra itarābhyāṃ vimiśritau

3.4.26

sṛṣṭau pralayakālepi miśrāveva khageśvara /
rāśibhūtepi rajasi rajobhāgācchatādhikam

3.4.27

sattvaṃ ca miśritaṃ jñeyaṃ nānyathā pakṣisattama /
rajasaḥ śatabhāgānāṃ madhye tu vinatāsuta

3.4.28

ya eko bhāga uddiṣṭastāvatparimitaṃ tamaḥ /
rāśibhūtepi rajasi miśritaṃ parikīrtitam

3.4.29

rajorāśisthitistvevaṃ tāta vyāptaṃ tamoguṇaiḥ /
rāśibhūtepi tamasi sattvaṃ ca vinatāsuta

3.4.30

tamaḥ sakāśādgaruḍa daśabhāgādhikena ca /
miśritaṃ bhavatītyevaṃ jñātavyaṃ nātra saṃśayaḥ

3.4.31

tamaso daśabhāgānāṃ madhye tu vinatāsuta /
ya eko bhāga uddiṣṭastāvatparimitaṃ rajaḥ

3.4.32

rāśibhūtepi tamasi miśritaṃ bhavati dhruvam /
tamorāśisthitistvevaṃ jñātavyā pakṣisattama

3.4.33

garuḍa uvāca /
raśibhūtepi rajasi rāśibhūte tamasyapi /
sattvāṃśā hyadhikāḥ saṃtītyevamuktaṃ mayānagha

3.4.34

tatra me saṃśayo hyasti śṛṇu tvaṃ sāttvatāṃ pate /
yadrāśyāṃ yadrā śibhāgā hyadhikāḥ saṃti yāvatā

3.4.35

tāvatā vyavahāraḥ syātkṣīranīramiva prabho /
śrutvā sa garuḍenoktaṃ bhagavānpuruṣottamaḥ

3.4.36

uvāca para maprītyā saṃstuvan garuḍaṃ hariḥ /
śrīkṛṣṇa uvāca /
rajorāśyā tamorāśyā sattvarāśyadhikā sadā

3.4.37

miśritaṃ cāpi pakṣīndra na sattavamiti kīrtyate /
rajorāśistamorāśirityevaṃ vibudhā viduḥ

3.4.38

viṣaṃ tu carudugdhasthaṃ viṣamityucyate yathā /
evaṃ mayoktā garuḍa guṇānāṃ nijasaṃsthitiḥ

3.4.39

sāmyāvasthāṃ guṇānāṃ ca śṛṇvidānīṃ khageśvara /
rāśīkṛtācca rajasaḥ janyaṃ yacca kageśvara

3.4.40

mahattattve praviṣṭaṃ ca yadrajaḥ parikīrtitam /
pralaye samanuprāpte mahattattve sthitaṃ rajaḥ

3.4.41

dvādaśāṃśena tu hyaddhā vibhaktaṃ bhavatiṃ prabho /
rāśībhūte hi sattve tu daśabhāgena miśritam

3.4.42

samyak bhavati pakṣīndra tathaikāṃśena cāṇḍaja /
tamorāśyā miśritaṃ ca bhavatyeva na saṃśayaḥ

3.4.43

anyenaikena bhāgena rajorāśyā khageśvara /
miśritaṃ bhavatītyevaṃ jñātavyaṃ nānyathā kvacit

3.4.44

guṇatrayepi bhagavānmahattattvasya cāṇḍaja /
evaṃ layastu jñātavyo hṛdi tattvārthavodibhiḥ

3.4.45

evaṃ guṇatrayāṇāṃ ca miśritattvātkhageśvara /
guṇasāmyamiti prāhurevaṃ jānīhi vai khaga

3.4.46

anyathā ye vijānanti te yānti hyadharaṃ tamaḥ /
garuḍa uvāca /
rāśīkṛtaguṇānāṃ ca trayāṇāṃ parameśvara

3.4.47

viśālānāṃ paraṃ brahmanpralaye guṇasāmyatā /
kathaṃ brūhi mahābhāga etattattvaṃ samāsataḥ

3.4.48

śrīkṛṣṇa uvāca /
rāśībhūtaguṇānāṃ tu trayaṇāmapi sattama /
tadā vimiśritatvena hyavasthānaṃ vidurbudhāḥ

3.4.49

idānīṃ guṇavaiṣamyaṃ śṛṇu samyaṅ mama priya /
sṛṣṭikāle tu saṃprāpte yatpūrvaṃ pralaye khaga

3.4.50

daśabhāgaiśca sattve tu miśritaṃ yadra jastathā /
tamasyapyekabhāgena praviṣṭaṃ yattu tadrajaḥ

3.4.51

rajasyapyekabhāgena praviṣṭaṃ yacca tadrajaḥ /
evaṃ dvādaśabhāgaiśca praviṣṭaṃ sarvaśo rajaḥ

3.4.52

sattvastairdaśabhāgaiśca tathaikena rajoṃśinā /
evamekādaśairbhāgaistamasthāṃśena vai vdija

3.4.53

miśritaṃ bhavati hyaddhā mahattattvaṃ tadā smṛtam /
etadanyo viśeṣaśca mantadhyo vinatāsuta

3.4.54

ekāṃśastāmaso jñeyo mahattattve na saṃśayaḥ /
evaṃ trayodaśairbhāgairmiśritaṃ tacca sattama

3.4.55

evametadvijānīyānnānyathā tu kathañcana /
garuḍa uvāca /
caturmukhācchrutaṃ pūrvaṃ bhagavansāttvatāṃ pate

3.4.56

caturbhāgātsamutpannaṃ mahattattvamiti prabho /
tatraikāṃśastamaḥ proktaḥ tribhāgo raja eva ca

3.4.57

tadāhurbrahmaṇo rūpaṃ guṇavaiṣamyanāmakam /
caturbhāgātmakaṃ proktaṃ mahattattvaṃ śrutaṃ mayā

3.4.58

trayodaśāṃśaiḥ saṃbhūtamiti proktaṃ tvayānagha /
tadetatsaṃśayaṃ chindhi kṛpālo bhaktavatsala

3.4.59

śrīkṛṣṇa uvāca /
brahmoktamya mayoktasya vivādo nāsti sarvathā /
mūlasattve miśritaṃ ca daśabhāgena yadrajaḥ

3.4.60

tatsarvaṃ ca militvaiva tveko bhāgastu kīrtitaḥ /
mūle rajasi yaccokto rajobhāgaḥ khageśvara

3.4.61

bhāge dvitīye vijñeyastadrajo nātra saṃśayaḥ /
mūle tamasi yaccokto rajobhāgastathaiva ca

3.4.62

tṛtīyabhāgo vijñeyo nātra kāryā vicāraṇā /
tathā mūle ca tamasi hyeko bhāgastamaḥ smṛtaḥ

3.4.63

evaṃ tribhāgo rajasaḥ ekāṃśastamasaḥ smṛtaḥ /
tadāhurbrahmaṇo dehaṃ guṇavaiṣamyanāmakam

3.4.64

garuḍa uvāca /
mahattattvasya catvāro bhāgāsteṣu rajastrayaḥ /
tamasastveka eveti tvayoktaṃ garuḍadhvaja

3.4.65

rajobhāgātmako dehoḥ brahmaṇaḥ parameṣṭhinaḥ /
iti pratīyate brahmanvacanāttava mādhava

3.4.66

śuddhasattvātmako deho brahmaṇaḥ parameṣṭhinaḥ /
evaṃ hi śrūyate kṛṣṇa saṃśayo metra bādhate

3.4.67

tamevaṃ saṃśayaṃ chindhi yaddhi tacchrotumarhati /
śrīkṛṣṇa uvāca /
tribhāgabhūte rajasi tathā dvādaśadhāpi ca

3.4.68

rajasopekṣayā sattvaṃ daśāṃśādhikameva ca /
praviṣṭamastīti khaga jñātavyaṃ tacchaṇu dvija

3.4.69

tamasopekṣayā sattvaṃ daśāṃśādhikameva vai /
praviṣṭamastīti khaga vaktavyaṃ nātra saṃśayaḥ

3.4.70

tamasopekṣayā tatra tama ekādaśaṃ smṛtam /
ekāṃśastu rajo jñeyamevamāhurmanīṣiṇaḥ /
evaṃ ca militānbhāgānvakṣye śṛṇu mahāmate

3.4.71

mahattattvasamutpattā upādānaṃ khageśvara /
trayodaśāṃśā vijñeyā dvādaśāśaṃ rajaḥ smṛtam

3.4.72

ekāṃśastamaso jñeyastatra bhāgāñchṛṇu dvijā /
ādau tu dvādaśāṃśeṣu bhāgānvakṣyāmi tacchṛṇu

3.4.73

ekāṃśastamaso jñeyastaddaśāṃ śādhikaṃ rajaḥ /
tacchatāṃśādhikaṃ sattvamevamāhurmanīṣiṇaḥ

3.4.74

ekāṃśatamasi hyevaṃ vibhāgāñchṛṇu sattama /
ekāṃśastu rajo jñeyastamo hyekā daśādhikam

3.4.75

tamobhāgāstu vijñeyāstaddaśāṃśādhikaḥ smṛtaḥ /
sattvabhāga iti jñeyo mahattattve khageśvara

3.4.76

sattvāṃśo bahulo yasmācchuddhasattvaṃ caturmukhaḥ /
utpattirmahataścoktā evaṃ ca vinatāsuta

3.4.77

tajjñānānmokṣamāpnoti nānyathā tu kathañcana

Original text: Garuḍapurāṇa · Edition: Bombay : Venkatesvara Steam Press (or a reprint thereof) · Data entry members of the Sansknet Project · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc