Garuda Purana · Chapter 3.3

iti śrīgāruḍe mahāpurāṇe kṛṣṇagaruḍasaṃvāde uttarakhaṇḍe tṛtīyāṃśe brahmakāṇḍe brahmāviṣṇumaheśvarādidevatātāramyanirūpaṇaṃ nāma dvitīyo 'dhyāyaḥ
śrīgaruḍamahāpurāṇam- 3
śrīkṛṣṇa uvāca /
babhūvecchā mama devasya viṣṇoḥ sraṣṭuṃ sṛjyānmokṣayogyāṃśca moktum /
icchāśaktiḥ sarvadaivāsti viṣṇostathāpi tadvyāharaṇaṃ ca laukikam

tadā harirjagṛhe laukikaṃ ca tamaḥ pānaṃ tena rūpeṇa cakre /
tadrūpamāhuḥ prākṛtaṃ vai tadajñā hyandhaṃ tamaḥ praviśantyeva sarve

avatārā mahāviṣṇoḥ sarve pūrṇāḥ prakīrtitāḥ /
pūrṇaṃ ca tatparaṃ rūpaṃ pūrṇātpūrṇāḥ samudgatāḥ

parāvaratvaṃ teṣāṃ tu vyaktimātraviśeṣataḥ /
na deśakālasāmarthyātpārāvaryaṃ kathañcana

pūrvarūpaṃ ca pūrṇaṃ ca pūrṇaṃ padavitāragam? /
rūpaṃ tadātmanyādāya pūrṇamevāvaśiṣyate

laukikavyavahāroyaṃ bhūbhārakṣapaṇādikaḥ /
tasya dṛrṣṭi vinā nānyo layaḥ kṛṣṇādinā kvacit

tattve pīḍā na kartavyā tayā duḥ khāni vindati /
atyantapīḍanāttasya rogastasya na saṃśayaḥ

jñātavyāṃśe tu pīḍā tu kartavyā guruṇā saha /
tamantevāsinaṃ cāhuḥ sa eva cu guruḥ smṛtaḥ

ye kurvanti harestattvavicāraṃ tu parasparam /
tāveva guruśiṣyau tu vinatānandasaṃyuta

guruṇāpi samaṃ hāsyaṃ kartavyaṃ kuṭilaṃ vinā /
harṣāmarṣayutaḥ śiṣyo guruḥ kauṭilyasaṃyutaḥ

ubhau tau nirayaṃ yāto yāvadācandratārakam /
sākṣāddhariḥ puruṣaḥ piṅgalākṣaḥ svamāyāyāṃ guṇamayyāṃ mahātmā /
svapauruṣeṇaiva sumaṅgalena adhāttu vīryaṃ bhagavānvīryavāṃśca

garuḍa uvāca /
vīryasvarūpaṃ brūhi me vāsudeva vīrye tvadīye saṃśayo me vibhāti /
kiṃ vīryamīśasya svarūpabhūtaṃ kiṃ vā vibhinnaṃ vada sādhu vetsi

śrīkṛṣṇa uvāca /
yadvīryamādhatta hariḥ svayaṃ prabhurmāyābhidhāyāṃ vinatātanūja /
tadvīryamāhurnṛhareḥ svarūpaṃ vipaścito niścitatattvadarśinaḥ

bhinnaṃ tadāhuḥ prākṛtameva cāhuḥ svanābhipadmādikavacca bodhyam /
naitāvatā jñānarūpasya viṣṇorna vīryahāniriti cintanīyam

vīryasvarūpī bhagavānvā sudevaḥ sarvatra deśepi ca sarvakāle /
sarvārthavānyadi na syātkhagendra tarhīśvaraḥ puruṣo naiva sa syāt

acintyavīryaiścintyavīryairdvirūpaḥ strīrūpamekaṃ puruṣaṃ tathā param /
ubhe rūpe vīryavatī khagendra tayorabhedaścintanīyo hi samyakū

strīrūpavānyadi na syātkhargedrastrīṇāṃ kathaṃ pratibiṃbatvameva

strīrūpamasmādbrahmajaṃ (dvāstavaṃ) cintanīyaṃ svarūpametannānyathā cintanīyam /
strīrūpavannaiva vicintanīyaṃ napuṃsakaṃ tbasya janyaṃ hi viddhi

napuṃsakaṃ navaiva svarūpabhūtamato harau nāsti vicintanīyam /
strībiṃbabhūte harirūpe khagendra śrīrūpamastīti vicintanīyam

garuḍa uvāca /
striyā striyaśca saṃyogaṃ vyarthamahurmanīṣiṇaḥ /
strīrūpabhūte viṃbe tu strīrūpāḥ santi sarvadā

sthitau tatra nimittaṃ ca brūhi kṛṣṇa mama prabho

śrīkṛṣṇa uvāca /
strībiṃbabhūtastrīrūpe lakṣmīrna syātkhageśvara /
nityāviyoginī devī kathaṃ syātparamātmanaḥ

hareranantarūpāṇāṃ strīrūpāṇāṃ khageśvara /
anantānantarūpeṇa nityaṃ śuśrūṣaṇe ratā

ato lakṣmyā viyogastu śaṅkanīyaḥ kathañcana /
nārāyaṇo nāma hariḥ svatantraḥ śriyā vinā nāsti kadāpi tārkṣya /
harermukundasya padāravinde śuśrūṣamāṇā paramādareṇa

hariṃ vinā śrīrapi deśakāle nāstīti mokṣecchubhireva vedyam /
yasyāmadhādvīryamanukṣaṇaṃ ca sā māmikā cendrajālā tmiketi

vadanti ye asurā mūḍharūpā adhaṃmataḥ praviśantyeva sarve /
māyā nāma prakṛtistvemāhuḥ susūkṣmarūpā na tu cendrajālikā

tasyābhimānaḥ śrīriti veditavyo vīryādhānaṃ tatra teṣāṃ ca melaḥ /
kāryonmukhaṃ melanaṃ cāhurāryā ito rūpaṃ nāhurāyyāśca viṣṇoḥ

sānādi nityā satyarūpā ca viṣṇormithyā rūpā sā kathaṃ syātkhagendra /
satyā tanuḥ prakṛtestannigūḍhā satyatvamāhurvyavahārārtharūpam

vyavahārarūpā satyatā cetprakṛtyāstadā kathaṃ syādyadanādibhūtā /
anādinityā yadi na syātkhagendra suśūkṣmarūpeṇa na kāraṇaṃ syāt

sūkṣmeṇa rūpeṇa ca kāraṇaṃ syāt tarhi prapañcasya ca kāraṇaṃ vada /
avidyāyā vaśato viṣṇureva nānārūpairdṛśyate viṣṇureva

śāstrajñānānnāśameti hyavidyā na saṃśayo hariṇā caikyameti /
evaṃ brūṣe yadi vādatkhagendra vakṣyehaṃ te tatra yuktiṃ śṛṇu tvam

sarvajñarūpasya hi me murāreḥ kathaṃ harerghaṭate hyajñatā ca /
sūrye yathā tamo nāsti tathā nārāyaṇe harau /
ajñānaṃ nāsti pakṣīdra kathaṃ tatvaṃ bravīṣyaho

ato nāhaṃ brāhmaṇastvādikālādupādhisaṃbandhavaśādajñatācet /
sarvajñosau kutra pakṣīndra viṣṇuralpajñajīvo jñānaśūnyaśca kutra

viruddhayoścānayoḥ sarvadaiva kathaṃ caikyaṃ saṃvādiṣyanti vedāḥ /
deśe kāle sarvadā dduḥ khahīno jagatkartā pūrṇaśaktiḥ sadaiva

jīvaḥ sadā svalpakartāsti pūrṇaḥ saṃsārarūpe duḥ kharūpe ca nityam /
viruddhayoścānayoraikyamāhurīśasya māyāvaśato māyinaśca

ye vaiṣṇavā vaiṣṇavadāsavaśyāsteṣāṃ drohaṃ sarvadā saṃcaredyaḥ /
hariprītistena bhavenna nityamānandavṛddhistena bhavenna muktau

māyī sadā māyibhṛtyastathāpi bhedajñānānnindyate kāryate ca /
tenāpi teṣāṃ duḥ khavṛddhirbhavecca hyadhaṃ tamaḥ punarāvṛttihīnam

khagendrātaḥ prakṛtiḥ sūkṣmarūpā sā nityā sā satyabhūtā sadaiva /
evaṃ svayaṃ kālavāyvādikānāṃ parā (ramā)ṇavaḥ satyarūpāśca santi

parā (māṇū)nāṃ lakṣaṇaṃ veditavyaṃ jñānecchubhirnānyathā veditavyam /
padārthānāṃ pārthivānāṃ khagendra viśeṣāṇāṃ caramākhyo viśeṣaḥ

sa evaḥ syātparamāṇurdvijendra yontyovi (va) śeṣovayavaśca sa smṛtaḥ

garuḍa uvāca /
he kṛṣṇa he mādhava sāttvatāṃ pate padārthānāṃ caramāṃśaḥ parāṇu

iti proktaṃ tatra me saṃśayosti yontyo viśeṣaḥ sa tu nāṃśayuktaḥ /
yo hyaṃśayukto na tu soṃtyo viśeṣa evaṃ mamābhāti vacastu tathyam

śrīkṛṣṇa uvāca /
ya eva loke saṃsthitā mānuṣāstu viśeṣāṇāṃ darśane śaktiyuktāḥ /
tathāpi te yasya cāṃśitvameva viśeṣaṃ vai naiva draṣṭuṃ samarthāḥ

tamevāhuścaramāṃśaṃ viśeṣaṃ ye caivamāhurmunayastena cānye /
ye kāṇādā gautamādyāḥ khagendra niraṃśakaṃ paramāṇuṃ vadanti

anantāṃśaiḥ saṃyutatvepi tāṃśca niraṃśino bhrāntidṛṣṭyā vadanti /
tasmātparā (ramā) ṇoḥ paramāṇutvamasti tadaṃśānāṃ vinatāgarbhajāta

parā (ramā) ṇūnāmekadeśe khagendra tanno saṃti prāṇināṃ rāśayaśca /
pratyekaśa saṃti rūpā hareśca hyataśca tatparamāṇoraṇīyaḥ

yo vā tvaṇīyānparamasya viṣṇoḥ sa eva rūpo mahato mahīyān /
teṣāmanyonyaṃ na viśeṣosti kaścidacintyarūpe ca vicintanīyaḥ

kālakoṭivihīnatvaṃ kālānantyaṃ vidurbudhāḥ /
deśakoṭivihīnatvaṃ deśānantyaṃ vidurbudhāḥ

guṇānāmaprameyatve guṇānantyaṃ vidurbudhāḥ /
ānantyaṃ trividhaṃ nityaṃ harernānyasya kasyacit

tasya sarvasvarūpeṣu cānantyaṃ tu trilakṣaṇam /
tathāpi deśatastasya paricchedopi yujyate

paricchedastathā vyāpterekarūpepi yujyate /
tasyācintyādbhutaiśvaryaṃ vyavahārārthameva ca

guṇataḥ kālataścaiva paricchedo na kutracit /
vyāptatvaṃ deśato hyasti sarvabhūteṣu yadyāpi

na ca bhedaḥ kvacittasya hyaṇumātrepi yujyate /
tathāpi vidyateṇutvaṃ tasmādaiśvaryayogataḥ

tasmādviddhyavatārārthaṃ vyāptatvaṃ cāpi bhaṇyate /
yattasya vyāpakaṃ rūpaṃ paraṃ nārāyaṇaṃ viduḥ

ataśca paramāṇūnāṃ pārthivā'nantyavādinām /
bhedaḥ parasparaṃ jñeyastatheśasya mahātmanaḥ

jaḍeśayorjaḍānāṃ ca jīvānāṃ ca parasparam /
tathaiva jaḍajīvānāṃ nityaṃ bhedo jaḍeśayoḥ

pañca bhedā ime nityaṃ sarvāvasthāsu sarvaśaḥ /
etādṛśyāṃ tu māyāyāṃ vīryamādhatta vīryavān

puruṣākhyo haristasmāttriguṇānasṛjatprabhuḥ