Garuda Purana · Chapter 3.2

iti śrīgāruḍe mahāpurāṇe sūtaśaunakasaṃvāde uttarakhaṇḍe tṛtīyāṃśe brahmakāṇḍe sāttvikādipurāṇavibhāganamyānamyadevavibhāgādiviṣayanirūpaṇaṃ nāma prathamo 'dhyāyaḥ
śrīgaruḍamahāpurāṇam- 2
śrīśaunaka uvāca /
kathaṃ sasarja bhagavāṃstattattattvābhimāninaḥ /
sṛṣṭikramaṃ na jānāmi devānāṃ hyantaraṃ mune

śaunakenaiva muktastu sūto vacanamabravīt /
śūta uvāca /
samyagvyavasitā buddhistava brahmarṣisattama

evameva kṛtaḥ praśro harau tu garuḍena vai /
yaduktavānharistasmaitadvakṣyāmi tavānagha /
garuḍa uvāca /
sṛṣṭiṃ vrūhi mahābhāga saccidānandavigraha

sṛṣṭau jñāte tavotkarṣo jñātaprāyo bhaviṣyati /
brahmādīnāṃ tāratamyajñānaṃ mama bhaviṣyati

mokṣopāyamyaḥ sa vokta mitatarattasya sādhanam /
garuḍenaiva muktastu kṛṣṇo vacanamabravīt

śṛkṛṣṇa uvāca mūlarūpe hyato jñeyo viṣṇutvādviṣṇuravyayaḥ

avatāramidaṃ proktaṃ pūrṇatvādeva suvrata /
aneko hyekatāṃ prāpya saṃśete pralayāya vai

tatrāpi ca viśeṣosti jñātavyaṃ tatvameva saḥ

bhedena darśanādvāpi bhedābhedena darśanāt /
viṣṇorguṇānāṃ rūpāṇāṃ tadaṅgānāṃ sukhādinām /
tatraiva daśanādvāpi kṣiprameva tamo vrajet

puruṣāntaramārabhya kalpitā ye dvijottama /
harirūpāstu te jñeyā ekībhūtā hi tena te

praleya samanuprāpte jīvāḥ sa yānti māmakāḥ /
virājṛpe hareḥ saṃti tadā te ca hyanekadhā

ekībhāvaṃ prāpnuvanti mūlena pralaye dvija /
biṃbena tu svayaṃ viṣṇurekībhāvaṃ vrajedyadi

pratibiṃbaḥ kathaṃ jīvo bhavennārāyaṇasya ca /
tadadhīnastatsadṛśo harerjīvo na saṃśayaḥ

pratibiṃbasya śabdārtho hyayamevamudāhṛtaḥ /
tasmācca biṃbarūpāṇāmekībhāvaṃ na cintayet

kṛṣṇarāmādivaccaiva tvekī bhāvo vivakṣitaḥ /
biṃbānāṃ mūlarūpasya bhedo nātra vivakṣitaḥ

tatrāpi ca viśeṣosti jñātavyastattvamicchubhiḥ /
ekāṃśena tu biṃbaistu caikībhāvaṃ vrajanti te

ekāṃśena tu jīvatve saṃsthitā nātra saṃśayaḥ /
biṃbamūlaṃ na jānanti te janā hyasurāḥ smṛtāḥ

eka eva hariḥ pūrvaṃ hyavidyāvaśataḥ svayam /
aneko bhavati hyārādādarśapratirbibavat

evaṃ vadanti ye mūḍhā stepi yāntyadharaṃ tamaḥ /
upādhirdvividhaḥ proktaḥ svarūpo bāhya eva ca

bāhyopādhirlaye yāti muktāvanyasya saṃśthitiḥ /
sarvopādhivi nāśe hi pratibiṃbaḥ kathaṃ bhavet

cidrūpākhyo hyupādhistu mokṣe yepyadhikāriṇaḥ /
duḥ kharūpo hyupādhistu tamaso yedhikāriṇaḥ

miśrarūpo hyupādhistu nityasaṃsāriṇāṃ mataḥ /
bāhyopādhirliṅgadehaḥ sarveṣāṃ nātra saṃśayaḥ

daityāḥ duḥ khāyate yasmāttasmāduḥ khī hariḥ svayam /
tattadduḥ khasvarūpatvāddaityānāṃ biṃbarūpakaḥ

daityasthitānāṃ biṃbānāṃ mūlarūpasya vai prabhoḥ /
parasparaṃ tathā bhedaṃ hyantaraṃ vā na cintayet

śrībhūdurgādirūpāṇāṃ tathā sītādirūpiṇām /
anyonyaṃ nāṇumātraṃ ca bhedo bāhyāntarepi ca

cintanīyaḥ kathamapi jñātvā yāntyadharaṃ tamaḥ /
pratibiṃbasthito biṃbaḥ strīrūpo hyasti sarvadā

pralaye samanuprāpte lakṣmyā saha khagottama /
ekībhāvaṃ nāpnuvanti viṃbena saha saṃsthitāḥ

biṃvasthitānāṃ rūpāṇāṃ lakṣmyāśca vinatāsuta /
bhedastu nāṇumātraṃ ca śaṅkanīyaḥ kathañcana

yadā hi śete pralayārṇave vibhurjīvāṃśca sarvānudare niveśya /
muktāṃśca brahmendramarudgaṇādīnprātpavyamuktīṃśca sutau? ca saṃsthitān

prāptāndhakūpādisamastajīvāṃstathaiva prāptavyakalīnathāparān /
tathaiva nityaṃ sṛtisaṃsthitāñjanānacetanānṛkṣarūpādijīvān

evaṃ janāñjaṭhare saṃnidhāya samyakūśete hyaṃbhasi vai sa kalpe /
lakṣmīstu sā sarvavedātmikā ca bhaktyā harau nityasaṃvardhitāpi

atyādaraṃ darśayatīva sā tu īḍe viṣṇuṃ bhaktisaṃvardhitāpi /
ceṣṭādirūpeṇa tadā na kiñcidāsīdvinā viṣṇumatha śriyaṃ ca

paryaṅkarūpeṇa vabhūva devī vāsasvarūpeṇa ramā vireje /
sarvaṃ ramā saiva tadaiva cāsītsaikā devī bahurūpā babhāṣe

tvamutkṛṣṭaḥ sarvadevottamatvānna tvatsamaḥ kaścidevādhiko vā /
tvaṃ brahma eko na caturmukhaśca nāhaṃ rudro na bṛhaspatiśca

viṣṇāveva brahmaśabdo hi mukhyo hyanyeṣvamukhyo brahmarudrādikeṣu /
anantaguṇapūrṇatvādbrahmeti harirucyate

guṇādipūrṇatābhāvānnānye brahmetyudāhṛtāḥ /
deśānantyaṃ guṇataḥ kālato vā nāstyānantyaṃ kvāpi deśe ca kāle

yadā nantyaṃ kimu vaktavyamatra guṇānantyaṃ nāsti brahmādikeṣu /
yadyapyahaṃ deśataḥ kālataśca samastadā vāsudevena sārdham

tathāpi me guṇato nāstyanantaṃ tato dharmā guṇatonantataśca /
saṃti śrutāvaviruddhāśca deve cintyā hyacintyā bahudhā te hyanantāḥ

ato guṇāṃstava devasya viṣṇo stotuṃ sadā smo na hareḥ kadāpi /
nāhaṃ na keśau na ca gīrna rudro na dakṣakanyā na ca menakāsutā

na vai biḍaujā na ca vā pulomajā na cedhmavāho na yamo na cānyaḥ /
na nārado nāpi bhṛgurvasiṣṭho na vighnapo nāpi balyādayaśca

na vai virāṭo nāpi bhīmaḥ śaniśca na puṣkaro na kaśerustathaiva /
na kinnarāḥ pitaro naiva devā gandharvamukhyā nāpi vā tuṣyasaṃjñāḥ

na vai kṣitīśā na ca mānuṣāśca viṣṇorna jānanti kimatra cānye /
mattodhamaḥ kociguṇena brahmā samo hi tasya brahmaṇo mātariśva

tau vai virāge haribhaktibhāve dhṛtistitiprāṇabaleṣuyoge /
buddhau samānau saṃsṛtau mokṣakāle parasparādhārasamanvitau ca

annābhimānaṃ brahma cāhurmurāriṃ jīvābhimānaṃ vāyumāhurmahāntaḥ /
na śaktosau brahmadevo vivastuṃ vāyuṃ vinā saṃsṛtāveva nityam

na taṃ vinā mātariśvā ca vastumanyonyamāptiḥ kālato nyūnatā ca /
yadā mahattattvani yāmakobhūdbrahmāṇḍāntasthūlasṛṣṭau mahātmā

tadā vāyurnāśakadvai mahātmā bāhye sṛṣṭau kālabhedena cāsti /
sarasvatī bhāratī brahmaṇastu saṃvatsarānantaraṃ saṃbabhūva

yadā daśābdāḥ samatītā mahātmā tadā vāyuḥ samabhūllokapūjyaḥ /
kiñcinnyūnatvaṃ sthūlasṛṣṭau mahātmannaitāvatā vānayoḥ saumyahāniḥ

sarasvatī vatsarātsaṃbabhūva hyanantaraṃ brahmaṇo janmakālāt /
giraḥ sakāśātkālato nyūnatāsti vāyostadā hyadhamattve kṣatiḥ kā

vāyoranantaraṃ vāṇī hyabhūtsaṃvatsarātparam /
yāvatpaścājjanistāvatpūrvadehakṣayo bhavet

śeṣastvindro rudra ete trayaśca samā hyete jñānabalādikeṣvapi tathāpi teṣāṃ kālato nyūnatāsti kālopi teṣāṃ dvivyesahasravarṣam

anantarudro brahmavāyū yathā vā tathā jñeyo naiva hāniḥ svarūpe /
sthūlasya sṛṣṭau bāhyasṛṣṭau mahātmankālānnyūnatvaṃ sa mayā naiva cintyaḥ

teṣāṃ sakāśādvāruṇī pārvatī ca sauparṇīnāmnī tistra etā mahātman /
daśābdebhyonantaraṃ saṃbabhūvuḥ sarasvatī bhāratīvacca bodhyā

indro varo rudrabhāryādikebhya evaṃ jñānaṃ sarvadā dehyamandam /
evaṃ jñānaṃ yasya bhavecca loke sa vai jñānī vedavedyaḥ sa eva

na vai jñānītyantaraṃ yo na veda sa vedavādī na ca vedapāṭhakaḥ

vedākṣarāṇi yāvanti paṭhitāni dvijātibhiḥ /
tāvanti harināmāni priyāṇi ca hareḥsadā

mama svāmī harirnityaṃ dāsohaṃ sarvadā hareḥ /
brahmādyā devatāḥ sarvā guravo me yathākramam

eteṣāṃ ca hariḥ svāmī vede sarvatra gīyate /
evaṃ jānaṃstu yo vedānsaṃpaṭhetsa dvijottamaḥ

sa vedapāṭhako jñeyastadanye vedavādinaḥ /
vedabhārabharākrāntaḥ sa vai brāhmaṇagardabhaḥ

jñānābhimānī vedamānī ubhau tu parasparaṃ hyūcatuḥ sarvadaiva /
jalaṃ vedo yatra vāso murārerācāryāṇāṃ saṃgadoṣāddvijānām

mahāparādhāḥ saṃti loke mahātmansahasraśaḥ śataśaḥ koṭiśaśca /
hariśca tānkṣamate sarvadaiva nāmatrayasmaraṇādvai kupāluḥ

sarvāparādhādrahitaṃ dānamānairyuktaṃ sadā tāratamyācca hīnam /
dṛṣṭvāparādhaṃ tasya viṣṇurmahātmā hāhākāraṃ kurute krodhabuddhyā

uttiṣṭha govinda suvedavedya sovyātkṛtākhyo mayi samyak prasīda /
bho keśavottiṣṭha sukhasvarūpa sṛṣṭau vyaye vartayituṃ samarthaḥ

sṛṣṭvā brahmāṇaṃ prerayetpūjyasṛṣṭau sṛṣṭvā rudraṃ prerayetsaṃhṛtau ca /
prāptavyayogyānbrahmaśeṣādidevāndṛṣṭvādṛṣṭvā dehi mokṣaṃ ca samyak

hare murāre svāpahīnādya tiṣṭha kalpā dikānantarajñāna (raṃ buddhi) (jāna) hīnāt /
samyag dṛṣṭvā karmadṛṣṭyā mahātmallaṃbdhaṃ tamo dāhi duḥ khasvarūpam

daityādikānduḥ khamatīnha yasmāttamasyandhesarvadā citsvarūpī /
tasmādāhurduḥ svarūpī haristvaṃ duḥ khasvarūpāttvaṃ ca duḥ khī hare tvam

uttiṣṭha nārāyaṇa vāsudeva hyuttiṣṭha kṛṣṇācyuta mādhaveti /
uttiṣṭha vaikuṇṭha dayārdramūrte uttiṣṭha lakṣmīśa namonamaste

uttiṣṭha madhveśa sarasvatīśa uttiṣṭha rudreśa tathāṃbikeśa /
uttiṣṭha candreśa tathā śacīśa vipreśa bhakteśa gaveśa nityam

śāstrapriyottiṣṭha ṛci priyastvaṃ yajuḥ priyottiṣṭha nidānamūrte /
sāmapriyastvaṃ ca tathā murāre atharvavedapriya sarvadā tvam

gadyapriyastvaṃ ca purāṇamūrte stutipriyottiṣṭha vicitramūrte /
sugāyanaprītikarastvameva hyutiṣṭha śīghraṃ kamalā patistvam

evaṃ stuto viṣṇurajaḥ purāṇo hyatitvarāvānutthito nityabaddhaḥ