Garuda Purana · Chapter 3.1
iti śrīgāruḍe mahāpurāṇe uttarakhaṇḍe śrīkṛṣṇagaruḍasaṃvāde dvitīyāṃśe dharmakāṇḍe pretakalpe mokṣopāyanirūpaṇaṃ nāmaikonapañcāśattamo 'dhyāyaḥ
iti śrīgāruḍe mahāpurāṇe dvitīyo dharmakāṇḍaḥ samāptaḥ
śrīgaruḍamahāpurāṇam
śrīgaṇeśāyanamaḥ /
śrīlakṣmīnṛsiṃhāya namaḥ /
śrīdattātreyāya namaḥ /
śrīvedavyāsāya namaḥ /
śrīhayagrīvāya namaḥ /
atha gāruḍe brahmakāṇḍastṛtīya ārabhyate /
oṃ mallānāmaśanirnṛṇāṃ naravaraḥ strīṇāṃ smaro mūrtimān gopānāṃ svajano 'satāṃ kṣitibhṛtāṃ śāstā svapitroḥ śiśuḥ /
mṛtyurbhojapatervidhātṛvihita stattvaṃ paraṃ yogināṃ vṛṣṇīnāṃ ca patiḥ sadaiva śuśubhe raṅge 'cyutaḥ sāgrajaḥ
namo nārāyaṇāyeti tasmai vai mūlarūpiṇe /
namaskṛtya pravakṣyāmi nārāyaṇakathāmimām
śaunakādyā mahātmāno hyṛṣayo brahmavādinaḥ /
naimiṣākhye mahāpuṇye tapastepurmahattaram
jitendriyā jitāhārāḥ saṃtaḥ satyaparāyaṇāḥ /
yajantaḥ parayā bhaktyā viṣṇumādyaṃ jagadgurum
gṛṇantaḥ paramaṃ brahma jagaccakṣurmahaujasaḥ /
sarvaśāstrārthatattvajñāstepurnaimiṣa kānane
yajñairyajñapatiṃ kecijjñānairjñānātmakaṃ param /
kecitparamayā bhaktyā nārāyaṇamapūjayan
ekadā tu mahātmānaḥ samājaṃ cakruruttamāḥ /
dharmārthakāmamokṣāṇāmupāyaṃ jñātumicchavaḥ
ṣadviṃśatisahasrāṇi munīnāmūrdhvaretasām /
teṣāṃ śiṣyapraśiṣyāṇāṃ saṃkhyā vaktuṃ na śaṅkyate
munayo bhāvitātmāno militāste mahojasaḥ /
lokānugrahakartāro vītarāgā vimatsarāḥ
kathaṃ harau manuṣyāṇāṃ bhaktiravyabhicāriṇī /
kena sidhyettu sakalaṃ karma trividhamātmanaḥ
ityevaṃ praṣṭumātmānamudyatānprekṣya śaunakaḥ /
sāṃja lirvākyamāha sma vinayāvanataḥ sudhīḥ
śaunaka uvāca /
āste siddhāśrame puṇye sūtaḥ paurāṇikottamaḥ /
sa etadakhilaṃ vetti vyāsaśiṣyo yatīśvaraḥ
tasmāttameva pṛcchāma ityevaṃ śaunako muniḥ /
atha te ṛṣayo jagmuḥ puṇyaṃ siddhāśramaṃ tataḥ
papracchuste sukhāsīnaṃ naimiṣāraṇyavāsinaḥ /
ṛṣaya ūcuḥ /
vayaṃ tvatithayaḥ prāptāstvātitheyosi suvrata
snānadānopacāreṇa pūjayitvā yathāvidhi /
kena viṣṇuḥ prasannaḥ syātsa kathaṃ pūjyate naraiḥ
muktisādhanabhūtaṃ ca brūhi tattvavinirṇayam /
sūta uvāca /
śṛṇudhvamṛṣyaḥ sarve hariṃ tattvavinirṇayam
natvā viṣṇuṃ śriyaṃ vāyuṃ bhāratīṃ śeṣasaṃjñakam /
dvaipāyanaṃ guruṃ kṛṣṇaṃ pravakṣyāmi yathāmati
nāsti nārāyaṇasamaṃ na bhūtaṃ na bhaviṣyati /
etena satyavākyena sarvārthānsādhayāmyaham
śaunaka uvāca /
kimarthaṃ namanaṃ viṣṇorgranthādau munisattama /
kartavyaṃ brūhi me brahmankṛpayā mama suvrata
tataḥ śriyaṃ tato vāyuṃ bhāratīṃ ca tataḥ param /
ante vyāsaṃ kimarthaṃ ca tvaṃ namaskṛtavānasi /
sūtasūta mahābhāga brūhi kāraṇamatra ca
sūta uvāca /
ādau vandyaḥ sarvavedaikavedyo vede śāstre setihāse purāṇe /
sattāṃ prāyo viṣṇurevaika eva prakāśate 'to namya eko harirhi
sarvatra mukhyastvadhikonyatopi sa eva namyo na ca śaṅkarādyāḥ /
namanti ye 'vinayācchaṅkaraṃ tu vināyakaṃ caṇḍikāṃ reṇukāṃ ca
tathā sūryaṃ bhairavaṃ mātāraśva tathā vāṇīṃ girijāṃ vai śriyaṃ ca /
sarvepi te vaiṣṇavā naiva loke na tadbhaktā veti cāryā vadanti
na pārthikyānnamanaṃ kāryameva prīṇanti naitā devatāḥ pūjanena /
pūjāṃ gṛhītvā devatāścaiva sarvāḥ kiñciddatvā phaladānena tāṃśca
saṃtarpya tuṣṭaiḥ svamanonu sārāttaiḥ kāritāṃ kāmyapūjāṃ tathaiva /
nivedayitvā paradevatāyāṃ viṣṇau harau śrīpuruṣādivandye
ihāparatrāpi sukhetarāṇi dāsyanti paścādadharaṃ vai tamaśca /
ato hyete naiva pūjyā na namyā mokṣecchubhirbrāhmaṇādyairdvijendra
tathaiva sarvāśramibhiśca nityaṃ mahāvipattāvapi vipravaryāḥ /
śrīkāmya yā ye tu bhajanti nityaṃ śrībrahmarudredrayamādidevān
iheva bhuñjanti mahacca duḥ khaṃ mahāpadaḥ kuṣṭhabhagandarādīn /
namanti ye 'vaiṣṇavānbrahmarudravāyu pratīkānnaiva te viṣṇubhaktāḥ
abhiprāyaṃ tvatra vakṣye munīndrāḥ paraṃ gopyaṃ hṛdi dhāryaṃ hi taddhi /
vāyoḥ pratīkaṃ pūjyameveha viprā na brahmarudrādipratīkameva
pūjākāle devadevasya viṣṇorvāyoḥ pratīkaṃ yogyabhāge nidhāya /
antargataṃ tasya vāyorhariṃ ca lakṣmīpatiṃ pūjayitvā hi samyak
paścādvāyoḥ supratīkaṃ ca samyaṅ nirmālyaśeṣeṇa hareḥ samarcayet /
pṛthakca sragdhūpavilepanādipūjāṃ prakurvanti ca ye vimūḍhaḥ
teṣāṃ duḥ khamiha loke paratra bhaviṣyate nātra vicāryamasti /
prāyaścittaṃ svasti viprāḥ kathañcittatkurvantu smaraṇaṃ nāma viṣṇoḥ
pāṣaṇḍarudrādikasaṃ pratiṣṭhitānharervāyoḥ śaṅkarasya pratīkān /
namanti ye phalabuddhyā vibhūḍhāsteṣāṃ phalaṃ śāśvataṃ duḥ khameva
vāyoḥ pratīkaṃ yadi vipravaryaiḥ pratiṣṭhitaṃ cennamanaṃ hi kāryam /
naivedyaśeṣeṇa hareśca viṣṇoḥ pūjā kṛtā cenna hi doṣaleśaḥ
gururhi mukhyo hanumajjanirmahānrāmāṅghribhakto hanumānsadaiva /
evaṃ viditvā paramaṃ hariṃ ca putraṃ punarmukhyadevasya vāyoḥ
namaskāro nānyathā vipravaryā ādhīyatāṃ hṛdi sarvai rahasyamam /
ye vaiṣṇavā vaiṣṇa vadāsabhṛtyāḥ sarvepi te sarvadā viṣṇumeva
namanti ye vai pratipādayanti tathaiva puṇyāni ca sāttvikāni /
namanti ye vāsudevaṃ hariṃ ca samyak svaśaktyā pratipādayanti
pravṛttimārgeṇa na pūjayanti hyāpatkāle paradaivaṃ tadanyam /
te vaiṣṇavā vaiṣṇavadāsabhṛtyā anye ca sarve 'vaiṣṇavamātrakāḥ smṛtāḥ
upakramairupasaṃhārasya liṅgairhariṃ guruṃ hyantareṇaiva yānti /
tānevāhuḥ satpurāṇāni viprāḥ kalau yuge nābhyasūyanti sarve
yato hitānye pratipādayanti pravṛttidharmānsvasvavarṇānurūpān /
ato hyasūyanti sadā vimūḍhāḥ kalau hi viprāḥ pracurā hi tepi
na cāsti viṣṇoḥ sadṛśaṃ ca daivataṃ na cāsti vāyoḥ sadṛśo guruśca /
na cāsti tīrthaṃ sadṛśaṃ viṣṇupadyāḥ na viṣṇubhaktena samosti bhaktaḥ
anyāni viṣṇoḥ pratipādakāni sarvāṇi te sāttvikānīti cāhuḥ /
śrāvyāṇi tānyeva manuṣyaloke śrāvyāṇi nānyāni ca duḥ khadāni
kalau yuge sarva purāṇamadhye trīṇyeva mukhyāni haripriyāṇi /
mukhyaṃ purāṇaṃ hi kalau nṛṇāṃ ca śreyaskaraṃ bhāgavataṃ purāṇam
pūrvaṃ hi sṛṣṭiḥ pratipādyate tra yato hyato bhāgavataṃ paraṃ smṛtam /
yasminpurāṇe kathayanti sṛṣṭiṃ hyādau viṣṇorbrahmarudrādikānām
nānārthamevaṃ kathayanti vipra nīcoccarūpaṃ jñānamāhurmahāntaḥ /
tenaiva siddhaṃ pravadanti sarvaṃ hyataḥ paraṃ bhāgavataṃ purāṇam
tataḥ paraṃ viṣṇupurāṇamāhustataḥ paraṃ gāruḍasaṃjñakaṃ ca /
trīṇyeva mukhyā ni kalau nṛṇāṃ tu tathā viśeṣo gāruḍe kiñcidasti
śṛṇudhvaṃ vai taṃ viśeṣaṃ ca viprāstryaṃśairyuktaṃ gāruḍākhyaṃ purāṇam /
ādyāṃśaṃ vai karmakāṇḍaṃ vadanti dvitīyāṃśaṃ dharmakāṇḍaṃ tamāhuḥ
tṛtīyāṃśaṃ brahmakāṇḍaṃ vadanti teṣāṃ madhye tvantimoyaṃ variṣṭhaḥ /
tṛtīyāṃśaśravaṇātpuṇyamāhustulyaṃ puṇyaṃ bhāgavatasya viprāḥ
tṛtīyāṃśe paṭhite vedatulyaṃ phalaṃ bhavennātra vicāryamasti /
tṛtīyāṃśaśravaṇādeva viprāḥ phalaṃ proktaṃ paṭhatopyarthamevam
tṛtīyāṃśaśravaṇādarthataśca puṇyaṃ cāhuḥ paṭhato vai daśāṃśam /
tato varaṃ matsyapurāṇamāhustato varaṃ kūrmapūrāṇamāhuḥ
tathaiva vai vāyupurāṇamāhustrīṇyeva cāhuḥ sāttvikānīti loke /
tatrāpi kiñcidveditavyaṃ bhavecca purāṇaṣaṭke sattvarūpe munīndrāḥ
sattvādhame mātsyakaurme tathāhurvāyu cāhuḥ sāttvikaṃ madhyamaṃ ca /
viṣṇoḥ purāṇaṃ bhāgavataṃ purāṇaṃ sattvottamaṃ gāruḍaṃ cāhurāryāḥ
skāndaṃ pādmaṃ vāmanaṃ vai varāhaṃ tathāgreyaṃ bhaviṣyaṃ parvasṛṣṭau /
etānyāhū rājasānīti viprāstatraikadeśaḥ sāttvikastāmasaśca
rajaḥ prācuryādrājasānīti ca huḥ śrāvyāṇi naitāni mumukṣubhiḥ sadā /
teṣāṃ madhye sāttvikāṃśāśca saṃti teṣāṃ śrutergāruḍīyaṃ phalaṃ ca
brahmāṇḍalaiṅgye brahmavaivartakaṃ vai mārkaṃṇḍeyaṃ brāhmamādityakaṃ ca /
etānyā hustāmasānīti viprāstatraikadeśaḥ sāttviko rājasaśca
śrāvyāṇi naitāni manuṣyaloke tattvecchubhistāmasānītyato hi /
teṣu sthitāḥ sāttvikāṃśā munīndrāsteṣāṃ śrutirgāruḍaikāṅghritulyā
alpānyupapurāṇāni vadantyaṣṭādaśāni ca /
viṣṇudharmotaraṃ caiva tantraṃ bhāgavataṃ tathā
tattvasāraṃ nārasiṃhaṃ vāyuproktaṃ tathaiva ca /
tathā haṃsapurāṇaṃ ca ṣaḍetāni munīśvarāḥ
sāttvikānyeva jānīdhvaṃ prāyaśo nātra saṃśayaḥ /
eteṣāṃ śravaṇādeva gāruḍārdhaphalaṃ śrutam
bhaviṣyottaranāmānaṃ bṛhannāradameva ca /
yamanāradasaṃvādaṃ laghunāradameva ca
vināyakapurāṇaṃ ca bṛhadbrahmāṇḍameva ca /
etāni rājasānyāhuḥ śravaṇādbhuktaruttamā
gāruḍātpādatulyaṃ ca phalaṃ cāhurmanīṣiṇaḥ /
purāṇaṃ bhāgavataṃ śaivaṃ nandiproktaṃ tathaiva ca
pāśupatyaṃ raiṇukaṃ ca bhairavaṃ ca tathaiva ca /
etāni tāmasānyāhurharitattvārthavedinaḥ
eteṣāṃ śravaṇādviprāgāruḍāṅghyardhmeva ca /
sarveṣvapi purāṇeṣu śreṣṭhaṃ bhāgavataṃ smṛtam
vedaistulya sama pāṭhe śravaṇe ca tadardhakam /
arthataḥ śravaṇe cāsya puṇyaṃ daśaguṇaṃ smṛtam
vaktuḥ syāddviguṇaṃ puṇyaṃ vyākhyātuśca tathādhikam /
anantavedaiḥsāmyamāhurmahāntaḥ bhārānmahattvādbhāratasyāpi viprāḥ
vedobhyosya tvarthataścādhikatvaṃ vadanti bai viṣṇurahasyavedinaḥ
tatra śreṣṭhāṃ gītikāmāhurāryāstathaiva viṣṇornāmasāhasraka ca /
tayostatra śravaṇādbhāratasya daśādhikaṃ phalamāhurmahāntaḥ
daityāḥ sarva viprakuleṣu bhūtvā kṛte yuge bhārate ṣaṭsahasryām /
niṣkāsya kāṃścinnavanirmitānāṃ niveśanaṃ tatra kurvanti nityam
matvā hariṃ bhagavānvyāsarūpī cakre tadā bhāgavataṃ purāṇam /
tathā samākhyāya ca vaiṣṇavaṃ tattataḥ paraṃ gāruḍākhyaṃ sa cakre
ato hi gāruḍaṃ mukhyaṃ purāṇaṃ śāstrasaṃmatam /
gāruḍena samaṃ nāsti viṣṇudharmapradarśane
yathā surāṇāṃ pravaro janārdano yathāyudhānāṃ pravaraḥ sudarśanam /
yathāśvamedhaḥ pravaraḥ kratūnāṃ chinneṣu bhakteṣu tathaiva rudraḥ
nadīṣu gaṅgā jalajeṣu padmamacchinnabhakteṣu tathaiva vāyuḥ /
tathā purāṇeṣu ca gāruḍaṃ ca mukhyaṃ tadāhurharitattvadarśane
gāruḍākhyapurāṇe tu pratipādyo hariḥ smṛtaḥ /
ato harirnamaskāryo gamyo yogyo hariḥ smṛtaḥ
bhāgyātmakatvācchrīdevyā namanaṃ nadanu smṛtam /
paro narottamo vā sa sādhakeśopi ca smṛtaḥ
ato namyo vāyurapi purāṇādau dvijottamāḥ /
bhāratī vākyarūpatvānnamyā vāyoranantaram
upasādhako naraḥ prokto yatotastadanantaram /
namya ityacyate sadbhistāratamyena sarvadā
ato vyāsaṃ namaskuryādgranthakartṛtvahetutaḥ /
śaunaka uvāca /
vyāsasya namanaṃ hyante kathaṃ kāryaṃ mahātmanaḥ
ante ca vandane tasya kāraṇaṃ brūhi suvrata /
sūta uvāca /
viṣṇoranantaraṃ vyāsanamanaṃ mukhyameva hi
harireva yato vyāso vācyacakrasvarūpakaḥ /
vyāso naiva samatvena prokto bhagavato hareḥ
tatrāpi kāraṇaṃ vakṣye sādareṇa munīśvarāḥ /
vyāsastu kaścana ṛṣiḥ purāṇe tāmase smṛtaḥ
iti jñānā valaṃbena daityā daityānugaiḥ samāḥ /
praviśanti hyandhatama iti tvante namaskṛtaḥ
yadidaṃ paramaṃ gopyaṃ hṛdi dhāryaṃ na saṃśayaḥ /
parāṇāṃ namyamevoktaṃ pratipādyaṃ yatotra hi
samāsavyāsabhāvāddhi parāṇāṃ tatpratīyate /
vāstavaṃ taṃ na jānīyurupajīvyo yato hariḥ
harirvyāsastveka eva vyāsastu harivatsmṛtaḥ /
upajīvyatadīśatve tayoreva na saṃśayaḥ
īśakoṭipraviṣṭatvācchriyaḥ svāmitvamīritam /
trayāṇāmupajīvyatvātsevyatvātsvāmitā smṛtāḥ
vāyvādīnāṃ trayāṇāṃ ca sevyatvātsevyatā smṛtā /
bhūbhāraharaṇe viṣṇoḥ pradhānāṅgaṃ hi mārutiḥ
vākyarūpā bhāratī tu dvitīyāṅgaṃ hi sā smṛtā /
tṛtīyāṅga hareḥ śeṣo na namyāḥ sāmyato hareḥ
pratipādyā mukhyatayā namyā eva samīritāḥ /
avāntarāśca vāyvādyā na namyāstena te smṛtāḥ
bhīṣmadroṇādināmāni bhīmādiṣveva mukhyataḥ /
vācakāni yato nityaṃ tannamyāste munīśvarāḥ
parāṇāmeva namyatvaṃ pratipādyatvameva hi /
etatsarvaṃ mayākhyātaṃ kimanyacchrotumicchatha
Original text: Garuḍapurāṇa · Edition: Bombay : Venkatesvara Steam Press (or a reprint thereof) · Data entry members of the Sansknet Project · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0